Ata mokolo moko te liboso, radiodifusión ya Leta, to na mokuse ÖRR, ebimisaki mitó ya makambo ya
mabe ebele boye lokola esalemaki na mobu eleki.
Mpe ba skandale ezali kokoba. Batalisi bazali se kobakisama mpe komonisa ete basepeli te.
Likolo ya nyonso, mobulu ezali mpe kouta na kati.
Basali bazali se koboya kotelema na nsima ya ba kompanyi na bango moko ya bapanzi sango. Botɛmɛli ezali se kokola.
Baoyo bakangamaki monoko bazali koganga makasi koleka na libanda mpe bazali koyokana mpe kososolama mingi koleka.
Ntina oyo radio mpe televizyo ya leta ezali komibebisa yango moko emonani polele.
Esili banda kala kokokisa mokumba na yango. Mokumba ya liboso ya radiodifusión ya Leta
elimbolami polele na Boyokani ya Media ya Leta:
Ba media ya Leta basengeli kokokisa mokumba na bango oyo etiami na Mibeko-Mokonzi, mpe mingi mpenza, kolanda mibeko ya mosala ya
bapanzi-sango, mpo na kopesa mpe kosala basango oyo ezali ya bonsomi, ya sembo, ya solo mpe ya mobimba,
mpe lisusu kopesa limemya na makoki ya moto na moto.
Lisusu, basengeli kotosa mibeko ya bosembo mpe ya kozanga kopona ngambo na kolanda mokumba na bango ya mosala mpo na bato
nyonso, mpe basengeli kolakisa makambo mpe makanisi ya ndenge na ndenge na lolenge ya bokatikati na kati ya masolo na bango.
Ndenge wana nde emonanaka na papie. Mpe na misala, emonanaka boye:
Na bosembo mpe kozanga ngambo…?
Scandale ya sika: émission politique ya NDR "Die 100" (Bato 100). Bato 100 oyo basengelaki komonisa bato banso ya Allemagne,
emonanaki ete ezalaki mingi mingi bato ya ba partis politiques ya gauche, bato ya politique, mpe ata ba figurants to ba acteurs.
Motó ya likambo ya émission, "Boye AfD ezali mpenza mokakatano mpo na démocratie?", ezali na mayele ya kobungisa
makanisi – kasi ezali ata moke te ya sembo, ya kozanga ngambo to ya kotala makambo ndenge ezali.
Likambo ete mokolo ya botiyi na mopɛpɛ ekweyi mpenza na pɔsɔ liboso ya maponami ya leta na Brandenburg, oyo
ezali mpe na ntina monene mpo na politiki ya federal, emonisi epai mobembo esengeli komema.
Na bolukiluki moko ya sika oyo esalemaki na bapanzi sango koleka 500 oyo bayebani, ata moko te na kati na bango alobaki ete
azali moboti ya AfD to ete azali na boyokani na lingomba yango.
Ankɛtɛ moko epai ya ba bénévoles na Das Erste (ARD) emonisaki ete 92 likolo ya nkama (!) baponaka vert-rouge-rouge.
Tango bamposa ya bakambi ekeseni mingi boye na oyo ya bafuti ya mbongo ya lisansi, ezali pene na
likambo ya kosala te mpo na kokokisa mokumba ya botangisi.
Bobungisi ya mbongo ya makasi
Skandale oyo etali chaîne ya radio na télé ya leta Berlin-Brandenburg, to RBB na mokuse, ezalaki kaka te
mpo na bomati ya 16 na kati ya nkama (!) ya lifuti ya mokambi ya kala Patricia Schlesinger, oyo ekomaki €303,000.
Moke moke, likambo oyo endimamaki na bakonzi ya likolo eyebanaki na bato nyonso: - matabisi ya kobakisa - bakontra ya ntembe ya
kopesa toli mpo na mobali ya Schlesinger, Gerhard Spörl - kobongisa biro ya bakonzi - motuka ya
kompani ya kitoko mingi Audi A8 na bisika ya kofanda oyo esalaka masáji, na motuya ya €145,000.
Balobi ete Madame Schlesinger asalelaki ba chauffeurs mibale yango kaka te mpo na misala ya
mosala, kasi mpe mpo na misala na ye ya personnel.
Dieter Wolf, mokonzi ya komite ya bakambi ya RBB, oyo azalaki mpe mokonzi ya komite ya bokengi ya Messe Berlin, bafundi ye
ete abandisaki kontra ya toli ya motuya ya €100,000 kati na Messe Berlin mpe Gerhard Spörl, mobali ya Schlesinger.
Lisusu, balobi ete bato mingi ya mayele na makambo ya boteki bandako, oyo Wolf azalaki kosala na bango mombongo,
bazwaki bakontra ya kopesa toli mpo na mosala monene ya botongi ya kompani ya bapanzi sango ya leta, Digital Media House.
Ntalo ya mosala oyo ya botongi emonisamaki na ebandeli na 60 milio ya ba euros. Emataki
kino na 311 milio, motango moko ya kokamwa.
Na sanza ya zomi na mibale 2022, bobongisi ya Digital Media House etɛlɛmaki – kasi ezalaki na bafɔlɔ. Ata nsima ya
kotɛlɛmisa mosala yango, mbongo ebele ezalaki kaka kobima.
Pene ya milio 32 ya ba euros esalelami na bobongisi, bolengeli mpe misala ya projet.
Engebene na Business Insider, bafuteli bakomi sikoyo na mokumba ya kofuta mpo na "mibongisi oyo esalelami
mbala moko" mpe basengi mbongo ya ndingisa oyo ekokoma na €8,8 milio mpo na kotelemisa mibongisi.
Boyokani ya Leta mpo na Media elobi: "Bapanzi sango ya Leta bapesami mokumba ya
kopesa misala ya litomba monene mpo na nkita ".
Mibeko oyo etali mpe Filmhaus Köln. Na esika ya €130 milio oyo bakanisaki, motango oyo bazali kolobela sikoyo ezali €240 milio.
Na ntango oyo, okoki komituna: Nini ekokomela ngai soki nasali boye?
Bongo, bófináká bino banzinga ya sécurité, mpamba te makambo ekomi sikoyo mwa mpasi moke: Engebene na maloba na
ye moko, Mama Schlesinger asɛngaki kofutisa bilei ya mpokwa libwa na ndako na ye lokola bilei ya mosala.
Na maloba ya polele: moto oyo afutaki afutaki mpo na bilei ya bapaya na ndako ya moto
ye moko. Bankombo ya bapaya eyebisamaki te.
Bongo wana mpo na kotala mwa moke na sima ya elongi ya kongɛnga ya radiotélévision ya Leta.
Sango ya solo mpe ya mobimba …?
Soki tolobi mpo na makambo ya kati, esengo esili mpenza.
Bapanzi sango ya malamu oyo bakumisaka mingi, oyo ezali ntina monene ya kolakisa mposa ya bapanzi sango ya Leta, ezali
koningana makasi, mpe kotiela yango motema ezali kobeba makasi.
Basali ya ÖRR to bato ya politiki oyo bapesaka ba interviews lokola "bato oyo balekaki kaka na nzela" mbala
na mbala babimisaka nkanda, nsɔni mpe mabe na internet.
Lokola bokundoli, bapanzi sango ya Leta esalemaki mpenza mpo na kopesa bansango mpe maloba ya lipanda, ya solo, ya bosembo mpe ya
mozindo Lisusu, mpo na kotosa mibeko ya bosembo mpe ya kozanga ngambo mpe mpo na kolakisa makambo mpe
makanisi ndenge na ndenge na lolenge ya bokatikati.
Mokiliya moko oyo azali koleka na supermarché alingi "millet ya AfD" te. Ndimbola: Esengelaki kolongola produit
moko ya millet na supermarché ya biloko ya bio mpo ete mokambi moko ya AfD nde azalaki kosunga yango.
Soki ebimisami na moto ya ezaleli ya boye, elingi koloba, membre ya AfD oyo azali mpe na ebonga, bongo nalingi kosomba
yango te, mpe yango wana ezali malamu ete batɛkɛ yango awa te.
Soki te, nakoki kosomba yango. Mpe nalingi te kolia mileti ya AfD.
Monika Lazar, mosombi moko batunaki mituna na libaku, azalaki mpenza na bomoi ya solo membre ya Bundestag mpo na Parti ya
Ba Verts mpe azalaki na Komite ya Makambo ya Kati ya Mboka.
RBB atunaki mituna bato ya velo oyo bazalaki koleka mpe alingaki koyeba makanisi na bango
na ntina ya "banzela ya velo ya mbalakaka".
Moto oyo azali koleka na velo ezali Georg Kössler, politicien ya parti ya Ba Verts oyo atalaka makambo ya transport.
Asepeli na bokeli ya banzela mosusu ya bavelo ya lolenge oyo. Nani akamwe?
Georg Kössler azali politicien ya parti Les Verts oyo atali makambo ya transport, mpe asalaka na Ndako ya Bapalema ya Berlin.
Mobundi moko alakisamaki mpe batunaki ye mituna na kati ya lapolo moko na ntina na "Demo gegen
Rechts" (manifestation contre la droite) na Frankfurt.
Alobi: "Bituluku nyonso oyo batyolaka, oyo babengaka 'woke' bazali bato oyo esengelaki te bázala na bomoi na ntango wana."
Kasi, elembo ata moko ezali te esika nyonso oyo emonisi ete Hadija Haruna-Oelker azali mosali ya Hessischer Rundfunk.
Mokiliya azali kosolola likolo ya mwango ya Penny ya komatisa ntalo ya biloko na nzela ya
mbongo ya likolo mpo na mbongwana ya klima.
Alingaka yango mpo etindaka yo okanisa.
Nalingi yango mpo etindaka yo okanisa.
Kasi, Hannah Mertens azali te kaka client moko boye ya Penny, kasi azali molakisi na Westdeutscher Rundfunk.
Lisusu, ebele ya ba sources ya ebandeli ya ba rapports oyo elongolami to ebongolami.
Bopɔlɔ mpo na ÖRR na tribinale: Jan Böhmermann akómi moko ya basungi ya ntina mingi ya boyokani ya "traffic light" na
émission na ye "ZDF Magazin Royale", oyo bato ebele bamonaka lokola likambo ya skandale mpe ya kozanga bomoto.
Apesi Nancy Faeser maloba ya mabe na miso ya bato nyonso mpo na mosali ya Leta moko oyo
alingaki te. Akokaki kolongola ye na mosala.
Kasi, ndenge FOCUS Online elobi, Tribinale ya etuka ya Munich epesaki ye na ZDF "etumbu ya makasi na elongi:
Zuzi amonaki ete basango oyo etali boyokani oyo balobaki ete Arne Schönbohm azalaki na yango na
misala ya bansango ya Russie ezalaki ya lokuta.
Moto ya mayele monene na mibeko ya mobeko-likonzi, Ulrich Vosgerau, azalaki na likita moko ya sekele ya bato
ya mombongo oyo basepelaka na politiki na Potsdam na ebandeli ya sanza ya zomi na moko ya mobu 2023.
Plateforme "Correctiv", oyo leta afutaka ndambo ya mosolo na yango, ebimisaki lapolo moko
oyo balobi ete ezali ya solo na likambo oyo.
Na nzela ya maloba ya kotinda likanisi oyo batiaki na mayele, lokola "déportation" mpe "Liyangani ya Wannsee", na nzela ya
makanisi ya bato bango moko, bokangisi ya lokuta, mpe bongo na bongo, bakomi babimisaki elili ya nsɔmɔ ya mwango moko ya
kobombama ya kobengana bana mboka ya Allemagne na kotalela 'ethnicité' na bango.
Yango epelisaki nkanda makasi na mboka mobimba.
Bazalaki na bamitingi na bingumba binso ya minene mpe maloba uta na bato ya politiki
binso ya lokumu, banda na Chancelier kino na nse.
Vosgerau abundisaki na nzela ya mibeko. Article yango ezalaki na "ni ba citations ya ntina te, ni bilembetele mosusu
te" mpo na kondimisa makambo oyo Correctiv ezalaki koloba.
Esilaki ntango molai komonana polele ete 'plan ya sekele' oyo balobelaka ezalaki ata te.
Kasi, ezalaki na mwango ya kobombama oyo etali Correctiv, bato ya politiki mpe bapanzi sango?
Bilembo ebele ezali komonisa ete ezalaki mpenza bongo.
Bazuzi bapekisi ebonga Correctiv mpe ba media ya Leta bango nyonso mibale ete bápesa sango ya lokuta te na
ntina na skandale oyo etali likambo ya kobenganisa bato ebele na mboka, oyo balobi ete ezalaki na mwango.
Mokonzi ya media azali kokwea!
Mokonzi likolo ya ba media ya Leta emataki makasi mpenza, na boye ete bisɛngi ya komatisa mbongo
ya GEZ oyo esengelaki esalema kala, esili mpenza.
Na kosala bongo, commission esengaki ete matabisi emata makasi na eleko ya printemps ya 2024 mpo na koyeba bamposa ya
mbongo ya ba-diffuseurs. Ba-diffuseurs balingaki ebele koleka.
Mpe na mbala moko: "Kimya monene na zamba." Moto moko te aningani. Etonga enyatami mosika mingi. Nkɔ́si aningani.
Ba media ya Leta bakoki lisusu kobomba ba skandale na bango te.
Na sanza ya zomi ya mobu 2024, bato ya politiki, to mpe mpo na koloba polele, Likita ya Bakonzi ya ba
Ministères na Leipzig, basengelaki komonisa langi na bango mpe kondima mwango ya mbongwana ya mozindo.
Mbala mosusu mpo na kobikisa oyo ekoki naino kobikisama:
Bomatisi ya mbongo ya ndingisa ya bapanzi-sango oyo esalemaki na ebandeli ya mobu etelemisami.
Bakolongola ndambo ya ba chaîne ya televizyo ya linje mpo na makambo ya ntina moko, kati na
yango Tagesschau24, Phoenix, ZDFneo mpe KiKA.
Radio moko kati na misato ekokangama
Mbongo oyo ebimisami mpo na "sport" ekoki koleka te pɔsɔ mitano ya mbongo nyonso oyo ARD na ZDF babimisaka.
Lifuti ya bakonzi ya ba chaines ya television ekobongisama mpo ekokana na oyo ya basali ya Leta.
Kala.TV na mikolo oyo euti koleka etunaki bato na ankɛtɛ moko mpo na kofuta oyo ya bomengo.
Mpe sango ya sika oyo: Mokambi ya WDR, Tom Buhrow, azali kokende na retraite.
Na lifuti ya mobu mobimba ya €433,200, moto oyo ya mibu 64 abongi kozwa pene ya €25,000 na sanza.
Pensio na ye ya mikolo mizali koya ekokita na motango mobimba ya €4,527 milio.
Na suka, Ulrich Vosgerau azwi liloba. Na buku na ye "Die Herrschaft des Unrechts" (Bokonzi ya
Bonyokoli), alobeli boyokani yango na mokuse boye:
Bato ya lokumu ya politiki mpe ya media mbala mingi basanganaka na makambo ya moboko ya politiki ; bakelaka
lisanga ya politiki-na-media, société moko parallèle oyo ezwami na nsɔngɛ ya société.
Kla.TV esili komonisa agenda oyo ya mokili mobimba mbala ebele.
Bapanzi sango basalelaka lokola esaleli ya liboso mpo na kobongola bato mpe bikolo mpo na kokokisa matomba na bango moko.
Kasi, lokola makama ya monene ezali komonana polele koleka, bato ebele bazali kofungola miso
mpe komona lisano ya mabe oyo bazali kosakana.
Soki otali mobeko ya kolona mpe kobuka, esengeli ezala bongo.
Mpo ete bapanzi sango ya Leta, banda kala, balongi te kolona mboto ya "mosala ya bapanzi sango
ya malamu" oyo esengelaki ezala mokano na bango.
Tokosepela mingi soki, sima ya kotala émission oyo, botali na bososoli ya mozindo makambo
oyo bapanzi-nsango ya minene bazali kopesa biso.
Mpe lisengi mosusu: soki omoni likambo oyo ezali kokokana te, tosengi yo okoma na biso na , mpo ezali na likambo moko oyo
bapanzi sango basalaka na bokebi mpe na bososoli mpenza – elingi koloba, ntango esengeli kolongola to
kobongola ba sources ya liboso ya mabunga na bango.
Kasi ndenge miso ezali komata, makambo na bango emonanaka noki.