Kua tū he hui ā-ipurangi mō te tiaki tamariki mō te 16 rā mai i te 29 o Hānuere 2025.
Me te whakataukī: "Ka tū tātou. Ngātahi mō te haumaru o ā tātou tamariki. Nā te mea kāore e taea te whiriwhiri i te
tiaki tamariki!" Ka uiui te rōpū kongihana i ngā kaikōrero rongonui mō ngā kaupapa rerekē o te tiaki tamariki.
Me ngā whāinga e rua: kia tiakina ngā tamariki, kia whakamanahia ngā mātua.
Nau mai, ā, ngā mihi mō tō tae mai ki a mātou.
He ataata tēnei mō te hunga katoa e hiahia ana ki te whai wāhi ki te tiaki tamariki me te anamata o ā tātou tamariki,
Kei te puta mai ināianei ngā take kua roa e herea ana, e huna ana rānei.
I a koe e mōhio ana, i Tiamana anake, ka ngaro noa atu ngā tamariki neke atu i te 100,000 ia tau?
... Kei te piki tere te maha o ngā mate hinengaro, o ngā mate ā-tinana rānei i waenga i ngā tamariki. […]
Kua tae te wā kia pakaru i ngā ture ā-iwi, kia tīmata i tētahi nekehanga kāore e taea te aukati. […]
He nekehanga o ngā mātua mataara, hinengaro mārama, manawanui.
Ehara i te mea iti iho i te anamata o ā tātou tamariki, ā, nō reira hoki o te tangata katoa, kei te tūraru
Ehara i te mea māmā te whakahaere i ngā take uaua pērā i te whakawhanaketanga ira tangata i te tamarikitanga, te
hokohoko tamariki, te whakatārewa, me te tūkino tamariki.
Ināianei, ko te hokohoko tāngata e whakaputa ana i te moni nui ake i te hokohoko tarukino me ngā patu.
He uaua tēnei, nē rā? Ko ngā teka katoa me te whakahaere tangata puta noa i te ao, ā, he aha ai ēnei mea katoa?
Ka wātea ngā uiui mō te kore utu mō te 24 haora i te rā whakapāho e hāngai ana, ā, ka tuku
huarahi rerekē ki ngā rongoā i roto i ngā kaupapa maha.
Nā te atawhai o te rōpū hui, ka taea e Kla.TV te tuku he tirohanga tuatahi māu mā te whakaputa i
te uiui e whai ake nei motuhake i te wā o te hui:
Tākuta Michael Nehls mō te kaupapa: "Te teka o te rīhiti"
Ka taea e te litium, hei matū tohu, te tiaki i a tātou i te mate Alzheimer, i te pōuritanga, me ērā atu.
I Uropi, kua aukatia hei tāpiri kai, engari ka whakaaetia te konutea paitini ki ngā mī o ngā tamariki – he aha te hē i konei?
Nau mai, e ngā kaimātakitaki aroha, ki te Hui Whakamarumaru Tamariki.
He tino pai kia hoki mai koe mō tēnei kaupapa nui, nā te mea ka tū kotahi tātou mō te haumaru me te tiaki i ā tātou tamariki.
I tēnei rā, kei a au tētahi tangata tino motuhake.
E tino whakahonore ana ahau kua whakapau ia i tana wā.
Kei te tuhi ia i tētahi pukapuka hou ināianei, ā, he tino iti te wā.
Tākuta Michael Nehls, nau mai.
Āe, kia ora Ms Feist. Kei te tino koa hoki au kua tono mai koe i ahau.
E whakawhiwhia ana hoki ahau ki te honore, nā te mea e whakapono ana ahau he tino, tino take nui tō mahi.
Ā, mēnā ka taea e au te āwhina ki tērā, ahakoa he iti noa iho, ka tino harikoa ahau.
Āe, mō te tokoiti kāore anō kia mōhio ki a koe.
He tākuta koe, he kairangahau ira pūtau, ā, he kaituhi e tino hokona ana āna pukapuka.
I waenga i ētahi atu mea, e tino whai wāhi ana rātou ki te mahi a te roro me ngā pānga
o ngā awe hou ki tō tātou hauora hinengaro.
I tuhi koe i ngā pukapuka "The Indoctrinated Brain" me "The Lithium Conspiracy".
Ā, ka whakaatu koe i te āhua e whakahaerehia ana ā mātou whakaaro, me te hiranga o tēnei
matū tohu iti ki tō tātou manawaroa hinengaro.
Ā, i tā tātou kōrero i tēnei rā i te hui, ka matapakihia e tātou he aha te tikanga o ēnei kitenga mō ā tātou tamariki,
me pēhea hoki e taea ai e tātou te tautoko pai rawa atu i ā tātou tamariki i roto i tō rātou whanaketanga.
Ngā mihi nui mō tō noho mai i konei.
Āe, ngā mihi nui anō mō te tono.
Nō reira, kāore anō kia tuhia te pukapuka "The Lithium Conspiracy"; kei te mahi au i tēnei wā.
Kāore au i whakaputa i tērā ināianei.
Kua whakaritea kia tukuna i waenganui o Mei 2025.
Nō reira, kei mua tonu i a tātou tērā; ka roa pea, he torutoru marama, engari kei te tuhituhi kaha au.
Ko te kaupapa matua o te pukapuka, arā, e ngana ana ahau, ā, e tino mōhio ana ahau ka taea e au te whakaatu, kua whakaatuhia
kē e au, he mea hira te litium. Kua tuhia kē te upoko e hāngai ana, ā, tata ki te kotahi rau ngā whārangi te roa.
Ā, he maha ngā wā ka pātai mai ki ahau mō tēnei i ngā kauhau, nā te mea kua maha aku kauhau mō tēnei kaupapa.
Ā, ka ui tonu mai ki ahau, he aha mō ngā tamariki?
He mea hira anō hoki tēnei mō ngā tamariki?
Ka mea au, ehara i te momo kē.
Nō reira, he mea hira.
Ā, he mea whakamīharo tēnei, nō te mea, i taku kī he mea hira te huāora C, kāore he tangata e
whakaaro ki te tāpiri, "āe, ahakoa mō ngā tamariki."
Engari he hou noa iho te litium, ko te whakaaro ka taea pea e ia te mea hira, ā, ināianei ka
whakaatu au i roto i te pukapuka he mea hira ia.
Ā, ka tohu hoki tēnei i tētahi huringa nui, nā te mea he tino hira rawa tēnei mō te hauora hinengaro.
Ko te kupu "revolution" anō hoki te ingoa o te raupapa kauhau kua whakamaherehia e mātou, arā, ko Lithium Revolution.
Nā reira, ka toro mātou ki ngā tāone matua tekau i muri i ngā hararei o te Aranga i te tau 2025, i te
mutunga o Āperira, ā, ka whakamōhio i tēnei huringa rirīamu.
Nō reira, ko tērā te rā; ko ēnei ngā rā ka tūmanako ka tae atu hoki taku pukapuka ki reira. Kia pai ngā mea katoa.
Engari, ko te whakaatu he mea hira te rīhiti.
Ā, he tino kotahi tēnei o ngā āhuatanga i puta ake i muri tata iho i te hanganga.
Nō reira, ahakoa e whakapono ana koe ki te Big Bang, ki te kore rānei, i tētahi wā, i hangaia te ao, hei kī.
Ā, i ngā meneti ruarua i muri i te hanganga, e whakapono ana, i runga anake i ngā āhuatanga ā-tinana, i
hangaia te rītiamu, ā, ka horapa puta noa i te ao whānui.
Ko tētahi o ngā wāhanga torutoru i roto i ō tātou tinana kāore i ahu mai i te puehu whetū, engari i
noho kē mai i te tīmatanga, ahakoa i mua i ngā whetū.
Ā, he mea hāngai hoki mō te puta mai o te ora.
Nō reira, i mua noa atu i te puta mai o te ora pūtau, i te wā e kōrero tonu ana mātou mō te ao RNA, i reira ngā waikawa nukirika
pērā i te DNA, tō tātou rauemi ira, ā, i reira hoki te RNA, ā, e mōhio ana mātou ki tēnei nā te SARS-CoV-2, hei
tauira, nō ngā huaketo RNA, ā, he rauemi ira nō te RNA ā rātou.
Ā, e whakapaetia ana ko te RNA te wāhanga tuatahi o te pārongo, te kaikawe pārongo mō te tāruatanga o ngā pūhui, ā, i muri
mai, i tētahi wā, ka noho hei tūāpapa mō te oranga pūtau, arā.
Ā, e ai ki ngā kōrero, kua whai wāhi hoki te litium ki tēnei.
Nō reira, kua tino hira mai i te tīmatanga o te ora.
Ā, ko te mea whakamīharo, kāore ngā tāngata e mōhio ana ki tēnei mea tino hira.
Ahakoa he taunakitanga mārama, i roto noa i taku pukapuka kua tatauria e au he mano rangahau
pūtaiao e whakaatu ana i tōna hiranga, otirā mō te roro.
Ā, ina titiro koe ki ngā mate katoa i puta mai i te ngoikore o te litium, kei te kōrero au mō te litium hira, ehara i te momo e
whakamahia ana mō te rongoā; kua raru tēnei mō te mārama, nā te mea ka mōhio koe anake ki tēnei
tikanga rongoā litium, arā, mō te mate bipolar.
Ā, he tino teitei rawa ngā rahinga rongoā e whakamahia ana, ā, kua tata kē rātou ki te pae paitini.
Ā, koia te take i mōhiotia ai te liitium hei paitini anake.
Engari, ka kite koe me pēhea e pā ai ngā rahinga iti rawa, ngā rerekētanga iti rawa o te wai inu – hei tauira, mēnā he waimarie
tō noho ki tētahi wāhi he nui ake te liotia i roto i te wai inu, ka tino iti ake te tūponotanga ka pā mai he mate hinengaro ki ngā
tamariki e tipu ake ana i reira i tētahi wā o tō rātou oranga.
Ā, ka tino whānui tēnei mai i ngā mate āwangawanga hinengaro me ngā mate āwangawanga ki te mate pūrua me te mate schizophrenia.
Ko te āhuatanga e hono ana ki ēnei mate katoa he mea e kīia nei ko te pāwera ā-roro.
Ā, he āhuatanga whānui tēnei o te pāwera ā-roro i roto i te nuinga o ēnei mate, mai i te āutism ki te mate Alzheimer,
ā, e hipoki ana i te roanga katoa o te oranga tangata.
Ā, ko ēnei mate katoa e pā ana ki tō tātou hauora hinengaro, ā, hei whakamutunga, ki tō tātou pūnaha ārai
hinengaro, arā, tō tātou āheinga ki te urutau ki tō tātou taiao, ki te whakawhanake, ki te whakaata hoki.
Ko te pūnaha ārai ā-hinengaro—ina ngaro tōna mahi nā te ngoikore o te konitiriti, ka
kīia e au ko te mate ngoikore ārai ā-hinengaro.
Ā, he kupu whakakotahi tēnei mō te whānuitanga o ngā tātaritanga hauora, mai i te āutisima ki te mate Alzheimer.
Engari ehara i te mea ko ngā mate hinengaro mārama noa, ngā mate pūnaha neorōdegenerative rānei, engari anō hoki ngā
mate ā-hinengaro, ngā momo āwangawanga, hei tauira, me te ADHD.
Ehara i te mea kāore ētahi atu take o ēnei mate, engari mā te ngoikore o te rītiamu ka tino
piki ake te tūponotanga kia whanakehia ēnei mate.
Heoi, e mōhio ana koe, pērā anō ki ahau, me whai tātou i tētahi huarahi pūnaha, ā, kāore e tika kia
whakaaro tātou ki te litium hei rongoā i tēnei wā.
Ka tino kino rawa atu tērā. Kua tohu mai ētahi tākuta ki ahau i tēnei.
He mea nui te litium, ā, he tino whakamīharo nā te mea he hou tōna mōhiotanga, ā, kei
te ngana ahau ki te whakamōhio atu ki te ao.
Engari, ahakoa te koa nui e puta mai ana i te rītiamu, kaua e huna te mea ehara ia i te rongoā mō ngā raruraru katoa.
He ngoikoretanga anō noa iho tēnei e pā ana ki ngā tāngata.
Mēnā e tino hiahia ana koe kia whai hua tika, me tiro koe ki ngā ngoikoretanga katoa.
Ā, ehara ēnei i te mea ka kitea anake i roto i te kai; kei te kitea hoki puta noa i ngā āhuatanga katoa o
te ora, ahakoa he whakawhitinga pāpori, he tikanga o te oranga, he… he mahi ā-tinana.
He wāhanga tō ēnei mea katoa, ā, he mea whai take katoa ina tae mai ki te pāwera ā-roro.
Āe, ka hoki anō ki te litium.
Āe, he aha ka puta ki tō hinengaro... ka puta mai te ariā o te whakamīharo, i te mea ka mea koe he tino... ... otirā, mēnā ka
whakaaro koe ki tēnei ā-pūnaha, ā, ka whakaarohia he kotahi o ngā matū tuatahi rawa atu i runga i tēnei ao, ka whakawhiti koe i
tērā, ka taea e koe te mārama tonu... āe, te mārama ki tōna hiranga, ki tāna tikanga
mō te ora me te whanaketanga o te tamaiti.
Nō te mea, pēnei i tāu i kī ai, he tino mea nui tēnei.
Ā, ko reira te wāhi e rerekē ai ia i ērā atu āhuatanga, nā te mea ko ia tētahi o ngā tuatahi, kia pērā ai te kī.
Arā, i te nuinga, ka taea te whakaarohia, nā te mea e kapi whānuitia ana e te hui te hapūtanga me te whānau tamariki.
He aha tā tātou e mahi ai kia whānau ai ngā tamariki hauora?
Ko te tikanga, ka taea e tētahi te whakaaro, mēnā e hiahia ana tētahi wahine, tētahi mātua rānei kia hapū, ā, kei te tango rātou
i te litium i ēnei rahinga iti rawa, i tēnei awhe tino paku, pēnei i tāu e kī ana, ehara i te mea paitini,
engari he tino iti noa, ka whai painga pea tēnei mō te tamaiti, mō te tamaiti kāore anō kia whānau.
Ka taea e koe te kōrero mō tērā?
Āe, ka mahi tika, ka mahi huna hoki.
Nō reira, he mea nui tēnei mō te tamaiti, nā te mea e mōhio ana mātou ki tērā, ā, koia hoki te take
he mea tino hira tēnei mō te pūnaha ārai hinengaro.
Ko te pūnaha ārai hinengaro e hāngai ana ki te āheinga o tō tātou pokapū mahara ā-koiora, pēnei i taku whakamārama
taipitopito i ētahi atu kauhau me ngā uiui, i roto i ngā pukapuka katoa, i te nuinga o aku pukapuka.
Ā, ināianei anō, e hāngai ana ki te āheinga o te hipokampō, te pokapū mahara ā-koiora o
tātou, ki te whakaputa i ngā pūtau roro hou ia rā.
Koinei te pūnaha taketake e tiaki ana i a tātou i te mate Alzheimer, ā, e whakarato ana hoki i a tātou te āheinga ki te
whakaaroaro, kia mau tonu ai tō tātou mahara i ngā wā katoa o tō tātou oranga, kia pakari ai tātou, he mea tino hira hoki mō te
whanaketanga o ngā tamariki, kia kore ai e tere rawa te whanaketanga o ngā hononga whatunga
whatumanawa i a tātou e pāngia ana e te pēhanga.
Ā, kāore e kore, ko te hiahia mōhio, he mea tino hira kia ako ai tātou, ā, kia hiahia hoki tātou ki te ako i te tuatahi.
Ā, e pā ana tēnei ki tō tātou oranga katoa, mai i te tamarikitanga, tae noa ki te
pakeketanga, ā, i runga rawa atu, ki te kaumātua.
Ā, ko tēnei āheinga o te hīpokampōpō ki te whakaputa pūtau hou, e mōhiotia ana ko te pikinga ake o ngā pūtau whatukura
hou, te whānuitanga o ngā pūtau whatukura, ā, e hiahiatia ana he mea e kīia nei ko te mahi a te telomerase.
Ko te tikanga, ia wā ka wehenga tētahi pūtau, ka poto ake ngā kromosoma nā tētahi pūnaha koiora ā-ngota.
Ā, i te wā ka ngaro haere ā rātou poto, ā rātou roa rānei, ka tae ki tētahi taumata e kīia ana ko
te iti rawa a Heflig, te nui rawa a Heflig rānei.
Ko te tikanga o tēnei, he momo karaka ā-roto ā ngā pūtau.
Ā, i te wā kua nui te wehenga o ngā pūtau, me te kore e whakatikahia tonutia ngā pito, ka whakaiti tēnei i
te maha o ngā huringa pūtau, ā, hei whakamutunga, ka whakaiti i te āheinga o ēnei pūtau ki te whānui ake.
Ka mate rātou nā te mea ka puta he hē i te whakahaere o ngā pūnaha pūtau.
Ā, ko te telomerase, nā te mea ko te tikanga o "telos" ko te mutunga, ā, ko "smeros" te wāhanga me ngā pūtau mutunga;
kei roto ēnei i te pūnaha o tō tātou tinana, arā ko te telomerase, ā, ka taea e ia te whakatika anō i ēnei mutunga.
Ā, e mōhio ana mātou ka pāngia te telomerase e te rīhiti.
Koia nei te take, hei tauira, ka kitea te kaha rawa o te kohinga o te litium i roto i te roro i te hipokampasi.
Ko te hipokampō te wāhanga o te roro e kohikohi ana i te litiama.
He aha? Nō te mea he puna pūtau whatumanawa kei a ia e tika ana kia whānui tonu, kia taea
ai e tātou te pupuri i tō tātou kaha hinengaro.
Ā, ko tēnei pūnaha, mā te pūnaha e whakapiki ana i te kaha o te telomerase i roto i ngā kiko e tipu ana, engari me nui hoki te
rīhiti hei tiaki i taua kaha, kāore e pā ki ngā pakeke, hei tauira ki te hippocampus; engari ki ngā tamariki,
ki ngā tamariki e tipu ana, ka pā ki te tinana katoa.
Nō te rua tekau tau ki muri, nō te toru tekau tau ki muri rānei, i mōhiotia kē ko te kaha rawa o te lithium
kei roto i te pūtau whāngote, kei roto i te pūtau pēpi.
Ka kohia te rīhiti.
Ko te tikanga o tēnei, e mōhio ana te tinana me whai wāhanga nui ngā pūtau ināianei, ā, kāore he pūtau pēpi e
tipu hei tamaiti mēnā kāore tēnei wehenga pūtau e mahi.
Hei tauira, i ngā whakamātautau kararehe – ā, ka taea anake te whakahaere i runga i te tika ki ngā kararehe, i ngā wā e
tika ana, kia pērā ai – i ngā tau 30, 40 rānei ki muri, i whakaitia noa te nui o te rītiamu i roto i te kai kararehe.
Ā, ko ngā uri... Nā, i mahia tēnei ki ngā kiore, ki ngā kiore pōtiki, ki ngā tōpuni, ā, he tino iti ake ngā uri, he tino iti
ake hoki ngā pēpi i whānau, ā, i heke te tūponotanga kia ora rātou i tō rātou tau tuatahi o te ora e 50,
60, ā, i ētahi wā, e 80, 90 ōrau, i runga i te nui o te whakaheke o te rahinga o te rītio.
Kāore i whakaitia kia kore rawa; i te hangarau, kāore i taea tērā nā te mea ka kitea te
rītiamu i ngā wāhi katoa i roto i ngā rahinga iti.
Engari i tino mārama te whakaheke, nā reira i puta ai i tēnei rangahau te whakatau he tino hira.
Kāore rawa he take kia whakaaro ka mutu tōna hiranga ki ngā tāngata.
Ko te tikanga, he mea hira hoki tēnei mō te whanaketanga o te tangata, i roto i te kopu,
ā, otirā, i muri i te whānau mai o te tamaiti.
He aha te take tuarua e mea ana he mea hira? I mea tika au, ā, i mea hoki au i tētahi atu huarahi; i mea tika au i tēnei wā tonu…
I roto i te kopu, engari i mea hoki au i tētahi atu huarahi.
Nō te mea, mō te wahine hapū, me ngā āwangawanga katoa mō te angitū o te tamaiti me ngā
panonitanga mahi, ka rerekē pea te oranga.
Āe mārika, he mea hou katoa ēnei, ā, kia whakamātau koe i ngā mea hou me te māia, me te kaha, me
whai koe i tētahi pūnaha ārai hinengaro hauora.
Mēnā kāore e piki ake te whanaketanga o te hippocampus, ehara a rīhiti i te take anake e whai wāhi ana.
Kua tuhi au i tētahi pukapuka katoa e kīia nei ko Te Hurihanga Oiri Wārō.
Mēnā kāore koe e whai i te omega-3, ka whai koe i taua raru anō.
Nō reira, kāore he matūkai matua e taea e te hipokampō te mahi me te kore.
Engari ko te rīhiti tētahi o ēnei. Ā, he tino taketake te rīhiti.
Ki te ngaro tērā, ka puta he hē ā-pūtau-ā-ora, me pēhea taku kī, i roto i te hīpokampasi, ā, i tētahi taha ka
whakaiti i te whānuitanga o ēnei pūtau, ā, i tētahi atu taha ka whakapiki i te pāwera o ngā pūtau ngākau.
Ko tētahi, kia pērā ai te kī, kua tūpono kē kia pāwera, ā, ko tētahi kaupapa ahakoa he paku āwangawanga ka puta he
pāwera nui rawa, ā, nā konei ka tukuna ētahi matū e tae katoa ana ki te tamaiti e tipu ana mā te paparanga whaea.
Ā, otirā, ka whakarite hoki kia aukatihia te tipu o ngā pūtau i roto i te roro o te tamaiti.
Ko te tikanga, e rua ngā porowhita kino kei konei, ā, ka taea te pakaru i ēnei i te māmā noa, arā, ka taea te
aukati i ēnei mā te whakarite i te nui tika o te rītiamu.
Ā, ehara i te mea nui rawa te tino whai rawa.
I roto i taku pukapuka, kua whakarato e au ināianei i ngā tatauranga e ai ki ngā tohu a te katoa o ngā rangahau.
Ā, e whakapae ana au, ko tētahi mirigiramu, arā, ko te kotahi mano o te karamu, kāore e
kitea i runga i tētahi tīpune mēnā he rītiamu mā.
He uaua ki te kite mā te karu noa. He iti ake i tētahi kōkō tote.
Tērā pea he nui kē te kotahi mirigiramu.
E mōhio ana mātou he nui ngā rahinga micrograma, arā, te kotahi mano wāhanga o taua rahinga, kia puta ai he pānga. Hei tauira,
mēnā ka inu koe i te kotahi rita wai inu e whai ana i ētahi micrograma iti ake i tētahi atu
kāinga e iti ake ana te liotia i roto i te wai inu.
He tino nui te rerekētanga, mai i te pōuritanga ki te ADHD... Ka kore tō hinengaro e taurite. He kaha te riri i
waenga i ngā rangatahi, tae noa ki te roa o tō oranga.
He iti noa te rerekētanga o ngā mikrogramu.
Ko te tikanga, kei te kōrero tūturu mātou mō ngā rahinga iti rawa e tawhiti ana ki ngā kiromita. He tūtohi kei roto i taku pukapuka
e whakamahi ana ahau i ngā logaritama hei whakaatu i te tawhiti i waenga i te rahinga
matua me te rahinga rongoā e mataku ana te katoa.
Ā, ahakoa he torutoru hēnetimita noa iho te whānuitanga matua, hei kī, kei roto katoa mātou i te whānuitanga rōrahi rongoā, āe,
kei te pai ngā mea katoa. Koinei tā mātou e hiahia ana. Hei whakarārangi i te whānuitanga rongoā, kei
te rua, kei te toru kiromita ki te taha matau ahau.
Ā, nā te mea kāore taku pukapuka e toru kiromita te whānui, me mahi ahau i runga i te tauine logarithm kia taea
ai e au te whakauru i ngā mea katoa ki tētahi anga kotahi.
Ko tērā e tohu ana kei tawhiti rawa atu mātou i te rahinga paitini.
Ā, he tino, tino, tino whai painga ngā pānga mō te tamaiti.
Ina kīia pēnei, ko te mea tuatahi ka puta ki taku hinengaro, he iti rawa te hunga e mōhio ana ki te
whanaketanga o ngā pūtau, ki te aha rānei ngā pūtau i te tūturu.
Ahakoa he kupu rongonui pea te 'mitochondria' i ēnei rā, engari, ki te mutunga, kāore e
mōhio ana te nuinga o te tangata ki tōna tikanga.
Kāore hoki he tangata e mōhio ana mō te telomerase.
He tino mōhiotanga tēnei mō ā tātou oranga, āe, he tino mōhiotanga.
Nō reira, i te nuinga o te wā, kāore tēnei i te mōhiotia whānuitia, ā, kāore hoki te kōrero e mōhiotia ana, arā,
pēnei i tāu e kī ana, kei roto hoki ētahi matū tohu hira, hei tauira, arā rānei, pēnei i tāu e kī ana, ngā matū tino hira.
He aha te mea e aukati ana i tērā?
Nō te aha kāore tēnei mōhiotanga e wātea ana?
Hei whakamutunga, ina koa ka kōrero koe mō te rītiamu, ka puta he whakamarie nui me ngā
painga hauora nui mō te katoa o te tangata.
Āe, tino tika. Ko Mr Schellenberg, he tākuta tamariki a Christian Schellenberg, ā, tērā pea ka puta
ia ki te hui tahi me koe, hei tohunga, me pēnei.
He tino hoa nōku, e whakamahi ana hoki ia i te rongoā lithium ki ngā tamariki, e kī ana he mīharo ngā pānga e kitea ana e ia.
Ā, kāore ia e tango i te litium i konei hei rongoā, kei te ngana noa ia ki te whakatika i te ngoikoretanga.
Ā, ko tērā anake e ranea ana kia puta ai ngā pānga whakamīharo.
Ā, e whakaae ana mātou e rua ehara i te mea he mea nui anake mō ngā tamariki e whakaatu ana i ngā raruraru whanonga i
tēnei wā, engari he mea huri i te oranga mō te katoa, tae atu ki ngā tamariki kāore anō kia whakaatu i ngā raruraru.
He whakataukī ātaahua anō tāna, ā, kua whakauruhia e au ki te pukapuka, āe rā, me tana whakaaetanga.
Ka mea ia... He rite ki te eke pahikara me te pahū te pahū, arā, he tata tonu ki te pahū.
He tangata whai tikanga koe... Ka ora koe i te ao pēnei, engari koe anake... He tino ngenge ake. Ā, ka whai hua.
Āe, engari ko te raru, mēnā he poka i te huarahi, ka eke koe ki tō paihikara ka taka koe ki roto, ā, e mōhio ana au ki tēnei
nā te nui o taku eke paihikara, ā, ka puta he mea e kīia nei ko te 'snake bite' nā te pā ki te papa rīma, ā, ka pahū te pahū.
I te āhuatanga kino rawa, tērā pea ka taka koe, ā, ka patu tō upoko.
Nō reira, mēnā ka whakaaro koe ki tēnei hei whakatairite, ka puta ohorere he wā, he āhuatanga i tō oranga, kāore e
taea e koe te anga whakamua me tētahi taira papatahi, ā, ka nui rawa te pēhanga, ka pakaru koe.
Ka whanake koe i tētahi pūnaha āmaimai, ka whanake koe i te pōuritanga, ā, mēnā ka taka koe, hei kī noa iho,
ka whanake koe i te mate āwangawanga i muri i te aitua.
Ā, koia te take kāore rawa e pai kia noho koe i roto i te ao me ēnei ngoikoretanga, ahakoa kāore anō koe kia tino
māuiui, ā, kāore hoki koe i toro ki tākuta, kia pērā ai te kī. E whakapono ana au ka whai painga tēnei ki ia tamaiti.
Mehemea, arā, e noho ana ia i roto i te āhua o te rawakore.
Engari he tino, tino pea tēnā mēnā kāore koe e noho ana i ngā Andes, i te raki o Chile, i te raki rānei o Argentina, kei reira
ka kai koe i te whā, te rima, tae noa ki te tekau miragramu o te rīhiti ia rā, he nui rawa atu i te nui e hiahiatia ana, nā te
mea he rohe puia tēnei, ā, kāore anō te rīhiti kia horoia atu i roto i ngā miriona, i ngā piriona rānei tau o te hītori o te Ao.
Engari i ngā rohe pērā i Īropā, kāore he rohe tino whai rawa i te rītiamu, me kore rānei koe e tatau i Tenerife, kāore au i te tino
mōhio mēnā ka taea e koe te whakaaro he wāhanga nō Īropā. I ngā Moutere Kanari, he tino teitei ngā taumata
rītiamu i roto i ngā kai me te wai inu, nā te mea he puia.
Āe.
I kōrero koe mō te manawaroa, ā, kua whakahua koe i tēnei whakatairite, ahakoa kāore koe i kī, pēnei i tāu i kī ai, he
rongoā mō ngā mea katoa te litium. Ka taea e tātou te whakaaro, i te wā ka tango tātou i te litium, me ētahi atu mea – i whakahua
hoki koe i te omega-3, hei tauira – he āhuatanga anō, engari ina ka tango tātou i te liitiamu, ka whakapai ake i tō tātou āhei ki
te whakatutuki i ngā ārai me ngā raruraru, ā, pērā i tāu i kī nei, mō te mate pēhanga ā-hinengaro i muri i tētahi aitua, hei
tauira, nō reira ahakoa i ngā āhuatanga tino uaua rawa atu, me ō rātou pānga, ina ka tau tātou ki roto i ēnei, ka whakarato te
liitiamu i tētahi tūāpapa, me ētahi atu āhuatanga, e āhei ai tātou ki te whakatutuki pai ake i ngā mea katoa, i ngā āwhā o te ao?
Āe, tino tika. He tino... Kua oti noa iho i ahau tētahi upoko, ā, ka kī ahau ko te litium
te whatukuhu vagus i waenga i ngā matū tohu.
I te ariā, kua āhua whakamāroa tō tātou pūnaha katoa e te rīhiti.
Engari he pūnaha tino hihiko, ehara i te mea i te ao hinengaro anake, engari tae noa ki te taumata ngota.
Nō reira, ko ngā pūtau karere kei roto i ā mātou pūtau, ā, ka whakahaerehia e te rīhiti i te wā e tino kaha ana rātou. Ko ēnei
ngā pūtau karere e kīia ana e au ko ngā whāinga rīhiti, arā, ko ngā pūtau karere e whāia ana e te rīhiti. Ko te
whāinga te whāinga, ā, ka mōhio te rīhiti ki ēnei whāinga, ka mahi tahi ki a rātou, ā, ka huri i ā rātou mahi.
Ā, ki te kore he rītiamu, ka tino kaha rātou.
Ā, ina tino kaha rawa rātou, ka puta, hei tauira, te pāwera ā-roro, he pāwera e koroheketia ana puta noa i te tinana, tae atu
ki te roro, engari, i te mutunga, puta noa i te tinana katoa.
Ā, ko te pāwera ā-roro, te nui rawa rānei o te mahi a ēnei whāinga—ka whakahua ahau i tētahi, ko GSK3 tōna ingoa; kāore he
take nui ki te ingoa—engari, i te wā e tino kaha ana a GSK3, tērā pea koia te pūtau matua
i tōna āhua tino kaha mō ngā mate āhua noho.
Koia hoki te take i tū ai hei whāinga matua mō te umanga rongoā.
Engari kāore rātou e hiahia ki te pu ki te whāinga me te litium ināianei, nā te mea he iti rawa
tōna utu, ā, kāore e taea te rēhita hei pātengi.
E hiahia ana rātou ki te pu ki tēnei whāinga mā ā rātou pūreketanga mākutu.
Ko ngā pūreketara mīharo he kupu e whakamahia ana mō ngā rongoā tino whai hua.
He tino angitu i te mea kāore rātou e whakaora i tētahi mea ināianei, ā, he iti noa ngā mea e whakaora ana,
engari ko te mea nui, ko rātou e whakaputa ana i ngā hoko tiketike rawa atu i roto i te hokohoko.
Ko ēnei ngā pū patu mīharo, ā, ko ēnei pū patu mīharo hei pahua i ēnei whāinga rītiamu.
Ā, ko ngā whāinga matua o te umanga rongoā kei roto katoa i tēnei tukanga whakawhāngai matū, i tēnei
ara tohu rānei, ā, e whakahaerehia ana e te rītiamu.
Ā, ko tēnei ara tohu, mehemea kāore he rīhiti, ka arahi ki ngā momo mate pūmau katoa, ki ngā mate
ā-āhua noho katoa, engari mā te ngoikore rīhiti anake.
Ko te tikanga, ka whakatau i te ngoikore o te rītiamu, ka ngaro te hiranga o ngā whāinga mō te umanga rongoā.
Ā, ko tērā tētahi o ngā whakamārama he aha i kore ai e mōhiotia te litium A hei matū tohu hira.
Ā, he kino ake, kāore hoki e whakaaetia kia hokona hei tāpiri kai i Uropi, hei tauira.
Nā reira ka taea e koe te kawemai, engari kāore e taea e koe te hoko ā-ture.
E ai ki ngā tohutohu a te Uniana o Europi, kua aukatia te hokohoko i te rītiamu hei tāpiritanga kai.
Ehara i te mea kāore ētahi tāngata e mahi ana.
Nō reira, kāore au e hiahia ana ki ngā reta kotahi rau, ki ngā whakautu kotahi mano rānei e kī ana, 'E
te rangatira Nehls, i kitea e au i runga ipurangi.'
Kua whakaaetia ā-ture, engari i hanga e au he ataata mōna.
Ka taea hoki e koe te mātakitaki i runga i taku hongere, hei kōrero noa.
Me tētahi rōia e mātanga ana ki ēnei take.
Ā, i mea ia, i te mātāpono, kua whanake he mākete pango i reira. Ā, he tino kino noa iho tērā.
He mākete pango kāore i raro i te mana whakahaere, ā, ināianei e tino tohu ana i te rītiamu.
Ā, kei te mau tonu tō waewae kotahi ki te whare herehere.
Nō reira, mēnā he aha rānei, i mea mai ia ki ahau, mēnā kei Amerika ahau, hei tauira, koia anake te
whenua e mōhio ana au ka taea te hoko noa, ā-ture.
Mēnā ka tuku ota rahinga ahau mō taku whānau katoa, ka tata ahau ki te kaihoko.
Āe, nā te mea he mākete pango, he hē ture.
Ā, ko te mea tino pōrangi, ko tētahi mea e pai ana mō te roro, he mea tino hira hoki mō te hauora o te roro.
Ehara i te mea e mōhiotia ana he mea hira, ā, kua rāhuitia.
Koia te take i tapaina ai te pukapuka ko Te Hēhēnga Rītiamu.
Ā, ko te mea tino kino ake, ko te mea e whakaaetia ana te konumohe, hei tauira, hei
tāpiritanga kai ahakoa he paitini ki te roro.
Āe, he wāhanga anō hoki tēnei o ngā werohanga katoa e hoatu ana ki ngā tamariki.
Nō reira, kei roto i ngā werohanga neke atu i te 50 ōrau he konumohe, ā, ka tae taua konumohe ki te roro.
Ā, ka whakaputa te alumini i te pāwera ā-roro i roto i te roro.
Nā reira, ka whakaaetia ngā matū ā-iti e whakaputa ana i te pāwera o te pūnaha neorō.
E whakapono ana au he tekau mā rua ngā nama E, otirā mō ngā kai reka a ngā tamariki.
Kei roto i a rātou te konutea.
Kei roto i ngā pūnaha katoa e hokona ana hei werohanga te konumohe.
Ā, ka whakaaetia katoa ēnei.
Engari, kāore anō kia mōhiotia hei pūtau matua, hei rongoā rānei, ā, kua aukatia anō hoki.
He tino pōrangi tērā, engari e whakaatu ana hoki he hanganga mana hē kei muri i tēnei, ā, he painga tōna kia mau tonu ai tēnei
āhuatanga. Arā, he tino whai tikanga: he umanga e ora ana i te māuiuitanga o te tangata, ā, kei a ia ngā rauemi
katoa, ngā painga, ngā pūtea, te mana tōrangapū, me te mana pāpāho, kia kore ai e tino mōhiotia tētahi mea pēnei.
Ā, kāore pea e kapi e ngā pāpāho matua te kōrero e kōrero nei tātou i konei i tēnei wā; kāore a ARD, a ZDF
rānei i Tiamana e whakahaere i tētahi kōrero pēnei ki ahau.
Ka kore e taea tērā. Kāore e taea e au te whakaaro noa ki tērā.
He tikanga e kīia nei ko 'Seven Layers Deep', e pā ana ki te haere ki ngā paparanga e whitu ki raro. He tino mīharo tērā.
Ko ngā mea katoa e kī ana koe, i te mutunga iho, e tohu ana kei te haere tonu ngā rangahau.
Nō reira, hei tauira, ka tohutohu taku tākuta i ahau kia whakamahi i tētahi rongoā.
He aha i tohua ai tēnei rongoā ki ahau? Nō reira ka pātai tonu koe, he aha? He aha i tohua ai tēnei rongoā ki ahau?
He aha kei muri i tēnei? He aha kei muri i tēnei?
Nā reira, ki taku whakaaro, ina kōrero koe mō ēnei mea katoa, ka tomo aunoa koe ki te taumata ngota.
I kōrero hoki koe mō ngā pūtau tohu, ā, kua whakangungua tātou kia titiro tonu ki waho mō ngā mea katoa.
Ā, ko ngā mea nunui, ko ngā mea kaha, ko ngā mea e whakaaturia ana ki a mātou i roto i ngā pānuitanga, ko ēnei anake e āwhina ai.
Engari, me titiro tātou he aha kei muri i tēnei, kei muri anō i tēnei, kei muri anō i tēnei.
Ā, ka uru koe ki te awhe iti, ā, he mea whakamīharo, ka uru hoki koe ki te awhe tūturu, ki ngā mirigiramu.
Āe rā, kei te taumata ngota tūturu tēnei, ina kī ana koe ka tino whai hua tērā kōwae iti o te tote rītiamu mō te wai inu.
Āe, kāore e whakapono.
Nō reira, ko tāu i kī nei mō ngā paparanga e whitu… kāore au i te mōhio ki taua kupu, engari e tino hāngai ana ki taku ake pūrākau,
nā te mea ko taku pukapuka tuatahi rawa i tuhia e au, "The Methuselah Strategy", e pā ana ki tērā; ko te
kaupapa matua, me kaua rawa e mutu te pātai "he aha".
Nō reira, koinei te kaupapa matua o tēnei pukapuka, i ngā āhuatanga hinengaro me ngā āhuatanga ariā.
Ā, ka pātai au ki a au anō he aha i te rītiyamu, nā te mea i kitea e au te rītiyamu i roto i ngā rangahau mō te mate
Alzheimer, ā, he ono ngā wā teitei ake o te tūponotanga kia pāngia e te mate Alzheimer ngā tāngata e pāngia ana e te
mate pōkākā, mēnā kāore rātou e rongoāhia ki te rītiyamu.
Kāore te maimoatanga litium e whakarerekē i te tukanga o te mate, he maimoatanga tēnei, ehara i te rongoā whakaora, engari ka hoki
te tūponotanga kia whakawhanake koe i te mate Alzheimer ki ngā taumata noa, ahakoa kāore i te
hauora, engari ki te taumata toharite noa o te taupori.
Ā tētahi wā, i kitea ka taea te whakatutuki i taua pānga mā te kotahi mano wāhanga noa o te horonga.
Ā, ohorere noa iho, ka kōrero mātou mō te rītiamu kua wehea ki ngā horonga iti.
Ā, koia te āhua i kitea ai e au te rīhiti, ā, ka pātai au ki a au anō: he aha?
Āe, nō reira he aha kāore e whakaaetia ana, he aha kāore e tāpirihia ki te wai inu?
Nō te mea, i roto i te wai inu, e mōhio ana mātou, mēnā ka waimarie ahau ki te noho ki tētahi wāhi kei reira he nui ake te
liitiama, ā, kei te kōrero mātou mō ngā rahinga iti rawa, ka iti ake taku tūponotanga ki te mate Alzheimer, ki te pōuritanga hoki.
Ā, he aha e kore ai e taea tērā?
Nō reira, he aha? Ā, he aha i rāhuitia ai?
Ā, ko te pātai mō te take, pēnei i taku i kī ai, i whakahoki ahau ki te Pāpātanga Nui, ki te tīmatanga o te ora.
Ā, nā tērā, kua tino whakamīharo tēnei haerenga kua haere au i roto i taku pukapuka.
Engari ka taea e koe te hanga anō i te mea katoa mai i raro ake, kia pērā ai te kī, ā, ka waihanga koe i tētahi ao hou māu anō.
Nā reira, ina kua hōhonu tō keri ki te tīmatanga rawa, kia pērā ai te kī, ā, kāore anō te pātai 'he aha' e whai tikanga, nā
te mea kāore e taea e koe te pātai hōhonu ake, nā te mea ko te pātai e whai ake nei, he aha te take i noho ai te ao whānui?
Engari kāore au e taea te tuku whakautu anō, engari ka taea e koe te huri mai ka mea, 'Āe, i runga i tērā, ka
hanga e au ināianei tētahi ao hou kei roto he rītiamu.'
Ā, i taku whakaaro ki tēnei ao, ka kite au i tētahi huringa nui i roto i te rongoā, engari ka kite hoki au i
tētahi huringa nui i roto i ngā whakawhitinga ā-tangata.
I te marama o Āperira 2024, i tonoa ahau e te Manatū Aorere o Switzerland kia tae atu ki tētahi hui nui i tae atu ai ngā
māngai neke atu i te 1,500 nō ngā whenua neke atu i te 100.
Ā, me tuku e au te kauwhau matua, ā, i roto i te 15 meneti, me whakautu i te pātai he aha ngā mea e hiahiatia
ana e te roro kia taea ai te whakaaro i te rangimārie.
He hui rangimārie tēnei, ā, me whakautu ahau i tērā i roto i te 15 meneti.
I whakamārama ahau i te pūnaha ārai hinengaro, ā, i whakaatu hoki ahau i roto i tētahi whakaahua whakamutunga
ko te rōpū matua mō te whakaaro rangimārie ko te litiama.
Nō te mea ko tērā tonu te mea e āhei ai mātou ki te whakaaroaro, kia āta whakangā ake ai i ngā wā ka puta he raruraru.
Ehara te rangimārie i te kore pakanga, engari ko te āhei ki te whakaaro rangimārie, ki te manawanui i ngā taupatupatu,
ki te matapaki i ngā taupatupatu, ki te tango i te tū o tētahi atu, arā, ki te whakarerekē i tō ake tirohanga.
Ā, ka whakarāpopoto ahau i ēnei mea katoa i raro i te kupu 'pūnaha ārai hinengaro'.
Ā, ko te litium te pūtau matua mō te pūnaha ārai mate hinengaro, ā, nā reira he tino kino rawa atu kua aukatia mai i a mātou.
Ināianei, he pātai anō tāku, ā, e tino rongonui ana i tēnei wā, ka mea au.
Nō reira, i ngā wāhi katoa ka rongo koe mō ngā metara taumaha, mō te paitini o ngā metara taumaha, ā, mēnā ka titiro koe huri noa,
ā, ka mataara koe, ka mārama tonu koe – ka kite noa koe kei te paitinitia tātou i ngā taumata katoa, ehara i te mea ā-tinana
anake, engari ā-hinengaro hoki, pēnei i tāu i whakamārama nei.
Ā, he aha te tūranga ka taea e te rītiamu te whai i konei?
Kāore au e hiahia ki te kī 'te tango poke', nā te mea he tino rongonui ināianei, engari ko te mea tika,
kia whakaitihia ngā metara taumaha i roto i te tinana, kia ngaro rānei tō rātou whaihua.
E rua. He rangahau e whakaatu ana, hei tauira, ka piki ake te tuku o te merkuri i te wā ka whakawhiwhia te litium.
Ko te nuinga o ngā metara taumaha, me te kirihou me ērā atu, e aukati ana i te hanganga o ngā pūtau roro hou i te
hīpokampasi, arā, te hanganga o ngā pūtau roro hou, ā, nā konei ka whakangāwari i tō tātou pūnaha ārai hinengaro.
I tēnei horopaki, ko te pāwera o ngā pūtau roro te mea matua, ā, ka āwhina te litium i konei.
He mea kē anō hoki ētahi atu matū, nō reira he raru ngā mea katoa e whakaiti ana i te mahi
ā-hinengaro, arā, te pūnaha ārai mate ā-hinengaro.
Ā, ka hoatu e au he tauira ki a koe, ehara i te horopaki o te rītiamu, engari nō taku
pukapuka The Algae Oil Revolution, hei tauira.
He mea whakamīharo, i kitea e au ko ngā Inuit, e kai ana i te nuinga o te wā i ngā ika, ka kai ā-taiao i te nui
o ngā metara taumaha, nā te mea kei roto i ngā ika ēnei.
Nā reira i rangahau ahau i te tūponotanga o te mate Alzheimer, nā te mea ka puta te mate Alzheimer i ngā metara taumaha.
Engari, ko te kore o ngā matū ā-ira hira me ngā matū ora e kitea ana i ngā ika, ka puta hoki te mate Alzheimer.
Nō reira, pēhea rānei e mahi tahi ai rātou ki te whawhai ki a rātou anō?
He aha te mea ka puta inaianei mēnā ka kai au i tētahi mea e tino hira ana mō ngā matū ora, engari i taua wā
kotahi ka kai hoki au i tētahi mea e kino ana ki ahau?
Ā, ko te mea whakamīharo, kei te toa ngā matū hira.
Ko te tikanga, ko ngā Inuit—ko rātou te hunga e tino iti ana te tūponotanga ki te mate Alzheimer, arā, ka mate rātou
me te iti, me te kore rānei o te mate Alzheimer—he tino nui ngā konganuku taumaha kei roto i ō rātou roro.
Engari kāore rātou i whanake i te mate Alzheimer, nā te mea he tino nui hoki te kōwae o ngā matū hira kei roto i ō rātou roro.
Ko te tikanga, kāore tō tātou tinana e āhei ki te whakakī i ngā ngoikoretanga, kia kī ai.
Engari, mēnā ka whakakī mātou i ēnei ngoikoretanga mā mātou anō, mā te kai whai tikanga, ka nui ake tō mātou manawaroa, ehara i te
mea ki ngā mōrearea o waho anake, engari ki te pakanga me te rangimārie, ki ngā
whakawhitiwhiti kōrero, me te pēhanga ā-hapori.
He manawaroa ake hoki mātou ki ngā paitini.
Ehara i te mea he pai ngā pūtau mate, ā, kāore he raru i reira.
Engari, āe rā, ka pai ake kia kore he poke, he mea ora anake.
Engari ko te whakakotahitanga o ēnei e rua, ā, i taku pukapuka hou ka kī au ko te pupuri i te taurite
ā-tinana, hei kī, koinei te kaupapa, ko te taurite o ngā kaha.
Ā, e rua aku ture. Ka kī au ko te upoko tuatahi te ture o "Ngā ture o te taiao e pā ana ki te pūnaha ārai hinengaro".
Ā, ko ēnei ture o te taiao ko te ture o te iti rawa me te ture o te nui rawa.
Ko te taumata rawa, arā, ko te nui rawa ka taea e au te kai i mua i tōna tino pā kino ki ahau. Nō reira, mō ngā poke.
Kei roto i tēnei ngā metara taumaha, āe rānei, engari kei roto hoki te huka me te
waipiro. Ka taea e au te nui rawa o ngā mea katoa.
Nā reira, ka noho paitini ngā mea katoa i tētahi wā. Āe rā, ko te litium hoki.
Ā, i tētahi atu taha, ko te ture o te iti rawa. Nō reira, he aha ngā mea iti rawa e hiahiatia ana kia ora ai au?
Ko ngā matū hira katoa.
Engari ehara i tērā anake, engari anō hoki ngā nekehanga, ngā hononga pāpori me ērā atu.
Ā, i waenga i te ture o te iti rawa me te ture o te nui rawa, kei reira te taurite ā-tinana.
Engari, ko ngā matū tino hira ake kei a au, ko te nui ake o taku manawanui.
Nā reira ka mau tonu te taurite o ngā kaha, kaua pēnei i te wā e kore e nui ngā matū hira.
Ko tērā te wā ka whai motokā ahau. Ka taea e au te uta nui ki runga i te motokā, ā, ehara tērā i te mea pai mō te motokā.
Engari, ki te ngaro tētahi matū hira, kāore rawa e mahi.
Āe, tērā pea koinei te huarahi ka taea e koe te whakaaro.
Nā reira, ka taea e au te manawanui ake.
Ka taea e au te kawe i ngā mea maha ake ki roto i taku oranga.
Ka taea e au te tango atu i ētahi atu.
Engari ko te iti rawa te ture matua o ēnei e rua.
He tino whakahihiri ngā kōrero e tohatoha ana koe.
Nō te mea ko ngā mea e rongo nuitia ana e mātou, arā… Āe, ko ēnei metara taumaha me te whakamātūtū, te paitini rānei. He tino…
Kei te toro haere tēnei ki roto i ngā whānau ināianei. Ā, i ētahi wā, ka māmā te mataku,
te āmaimai rānei o ngā whānau, o ngā mātua.
Āianei, e hihiko ana te katoa, te tokomaha rānei, ki te whakamātūtū, whakamātūtū, whakamātūtū.
Engari he maha ngā mea ka hē.
Āe, ka taea hoki e koe te horoi atu i ngā matū hira maha. Ā, kātahi ka tutuki i a koe te hua tino rerekē.
Koia te take kāore au i te tino rata ki a ia.
Ko tētahi atu mea anō hoki... Tukua ahau ki te hoatu hei tauira mō tēnei taurite mai i te
kaupapa o taku pukapuka hou, Indoctrinated Brain.
Ko te take, i te ariā, ko te huaketo i hoahoatia hei patu koiora, engari i taua wā anō ka tukuna hei mRNA, ā, i te
ariā, kei roto i taua mRNA te wāhanga patu koiora, arā ko te pūmua tūpapa e whakarerekē ana i taua huaketo.
Ā, ko tēnei pūmua spike, ina whakarerekēhia, ka whakaoho i te pāwera ā-whatukura i roto i te roro.
Ā, he paitini roro ki te hīpokampasi.
Ā muri iho, ka pātai tonu ngā tāngata ki ahau, "Nō reira, he mōrearea te werohanga, he huaketo rānei?"
Ka mea au, ehara i te mea he tino kino noa iho te huaketo, engari he tino kino hoki nā te mea koirā tonu ngā mea kei roto i a ia.
Engari āe, he kino mēnā ka riro i a koe tērā?
Ka mea au, kāo, kua pā mai hoki te Covid ki ahau, e tino mōhio ana au.
Kua whakamātauria hoki e au, me ngā ārai mate e piki ana, e heke ana, ā, mō te tino tūturu, kia taea ai e au te
kī atu ki ngā mana whakahaere, titiro, kua tino whakaritea ahau mō te pānga mate e whai ake nei.
Engari kua kī tonu au kāore au e mataku ka pā tēnei ki taku roro ināianei.
Nā te mea ka whakarite ahau kia mahi tika taku roro mā te tango i ngā matūkai hira, ki taku mōhio.
Tērā pea kei te ngaro tonu tētahi mea, engari kua whakamārama pai i āku pukapuka ngā mea e whakapono ana au
he mea nui. Ā, e ora ana mātou i runga i ēnei mea hoki.
Ā, koia te take i mea ai au kāore au e mataku kia pā mai he kino mauroa nā te pāhekeheke COVID.
Heoi, mēnā kei te ngaro tētahi mea, kua pā kino kē taku pūnaha ārai mate me taku hauora hinengaro, ā, kua puta kē te pāwera
o te pūnaha neorō, hei tauira nā te ngoikore o te rītiamu, nō reira he tino mōrearea kia whakangaro mai tērā mate i ahau.
Ā, ehara i te mea mō te wā poto anake, arā, ka pā mai he huaketo ki ahau, ā, ka mamae au mō tētahi wiki, mō rua rānei, engari ka
whakawhanake hoki au i te Covid roa, ka pā mai te ngenge mauroa, ā, i taku tamarikitanga, ka puta
mai ngā momo raruraru katoa, tae atu ki te āutisma.
Hei whakamutunga, he hua a te āutisma o te pāwera o ngā pūtau whatukura, otirā i te wā ngoikore o te whanaketanga o te
hīpokampā, arā, i ngā tau tuatahi me te tuarua o te oranga.
Ka whanake te hīpokampōpō kia tino pakeke.
Mēnā ka whanake he pāwera nui o ngā pūtau whatukura i tēnei wāhanga, he tino teitei te tūponotanga ka whanake koe i
te āutisma, arā, he hē o te hipokampasi, i tēnei wāhanga o tō oranga, ā, ka mau tonu pea mō tō oranga katoa.
Ā, ko tētahi o ngā take matua, hei tauira, ko ngā werohanga e whai ana i te konutea.
Nō reira me karo koe i a rātou, ko te ture o te taumata teitei rawa.
Heoi anō, kei reira te whakaritenga kāore rawa e puta te pāwera ā-roro.
Te ture o te iti rawa, arā ko te rītiamu, me ngā hāora omega-3 wai, ā, e kōrero ana ahau mō ēnei nā te mea
ehara i te whakaaro pai kia nui te kai ika i roto i tō kai.
Ko te puna kotahi anake, ko te puna whai tikanga anake mō ngā hāora omega-3 wai, mēnā kāore
ngā hua ika e wātea ana, ko ngā hua hinu alga.
Nō reira, i a koe e pūrongo ana pēnei, me ngā mea katoa e mōhio ana koe, ka tata ahau ki te kī me
tū tūturu he kaupapa i te kura e kīia nei ko NEHLS.
Kāo, me kī "āhua noho e hāngai ana ki ngā momo kararehe"
Āe, engari, he pouri, kāore i te nuinga o te wā e pūrongo ana i te matatini o tēnei, pēnei i tāu i kī ai, koia te take.
Āe, nō, i rongo taku wahine i tērā inanahi i runga i te Deutschlandfunk, i patua
ahau kia mate, kāore au e tino mōhio kei hea.
Engari ki taku whakaaro he pouaka irirangi tērā, tērā pea ko Deutschlandfunk, he mea pēnei rānei.
Ko te kaupapa i pā ki a Kennedy, ko Robert F. Kennedy, kua tohua hei Tumuaki mō te Hauora; nō reira kei te hopu tonu
mātou i ngā rekoata i mua i tōna whiwhinga ki te tūranga, kia pērā ai, mēnā ka whakaaetia ia e te Pāremata.
Engari i tapaina ia he kaiwhakapohehe i taua wā nā te mea i kī ia he mea nui te kai hauora.
Nō reira, ka kīia koe he kaikōrero kaupapa huna mēnā ka mea koe he mea nui te kai hauora,
ā, e tino whakamataku ana tēnei ki ahau, āe.
Heoi, e whakaaro ana taku wahine, i runga i ngā mea kua rongo ia, nā tētahi momo AI i tuhi.
Āe, ahakoa, ināianei kua kōrero koe, kei te puta ināianei he pūrongo mō tēnei i ngā pāpāho tūmatanui o Tiamana.
Kei reira e kī ana he kōrero pōrangi katoa ēnei mō ngā tāpiritanga kai, ngā pūtau iti, ngā huāora me ērā atu, nā te mea
he iti rawa te hiahia o te tinana ki ēnei, ā, ahakoa ... – i whakahuatia tērā i te pūrongo – nō reira,
mō te huāora C hei tauira, ko te huāora C e kitea ana i ngā rīwai parai he tino nui kē.
Nā reira, ka taea e koe te kī haumaru: "Ka waiho e au ngā mea katoa, tae atu ki ngā hua me
ngā huawhenua. Kāore anō kia whakamātauria."
Kia kai noa i ngā pāpaki, ā, ka whiwhi koe i tō horopeta ā-ia rā o te huāora C.
Āe, āe, ehara tērā i te mea tino pōrangi.
I noho au i te United States mō ētahi tau, e rua ngā wā me taku whānau, ahakoa mō ētahi tau.
Nō reira, i neke mātou ki Amerika e rua ngā wā, ka hoki mai anō, ā, ka hoki mai anō.
Ahakoa pēhea, i te kura hoki rātou.
Ā, i reira tonu te piramī kai.
Ā, kāore au e wareware i te wā i hoki mai ai āku tamariki ki te kāinga me tētahi tuhi o te piramī kai.
Nō reira, te piramīra: he aha ngā mea nui, he aha ngā mea kāore i te tino nui. Ā, i tōna taha, he hanibura.
Ā, i whakaatu hoki te hanapera me ngā pere kua kapi katoa ngā mea katoa, kia pērā ai te kī.
Nō reira, hei kī, ka tau te kai i tētahi hanihamupa ia rā hei whāngai tika i a koe e ai ki ngā mātauranga hauora hou rawa.
Ā, ki taku mōhio, kei ngā ringa o McDonald's me ōna hoa anō hoki te kaiora me te mātauranga.
Nō reira, ka pūtea katoa ngā mea katoa e ngā whakahaere nui, e ngā kamupene, ā, ko ngā mea katoa kei Amerika.
Engari, i te mutunga iho, kāore he tino rerekētanga i konei, nā te mea he pānga anō ā rātou ki te tōrangapū me te tiaki hauora.
Ā, i roto i taku pukapuka hou, ka whakamārama au i ngā taipitopito katoa mō te pēhea i puta ai tēnei rerekētanga nui.
Nō reira, i tētahi āhua kōrero, kua tangohia te āhua noho e hāngai ana ki te momo tangata i
te marautanga, tae atu ki te whakangungu hauora.
He aha i kore ai e hāngai te ture o te iti rawa ki konei.
Ka kitea te ture matua o te ora i roto i te rongoā …, engari kāore e whakaakona i roto i te rongoā.
E kore e taea te whakaaro.
Koia rā… arā, e mōhio ana ngā kaiwhakatika motokā katoa, me kore e whakaiti, he maha ngā take e pakaru ai tētahi motokā.
Engari i roto i te whakangungu hauora, ina tū te motokā, arā, ina tautuhia ahau he pōuritanga, ko
te rongoā whakaiti pōuritanga anake te kōwhiringa.
Kāore he pātai pūnaha: Āe, he aha i whanake ai te pōuritanga?
He aha i whanake ai ngā tamariki – ATHS? He aha i puta ai te āutisima?
Ā, nō ēnei werohanga anake mō ngā mate tamariki, kāore rawa e hiahiatia ana, kua hoatu.
Ā, koia te take he take kia pātai tātou i te pātai 'he aha'.
Ā, tērā pea kua tino pai tā tātou whakautu i ētahi pātai 'he aha'.
Ngā mihi nui rawa atu.
Āe, ko tērā... nō reira, kua pa koe ki ngā mea maha, he wāhanga hou katoa tēnei i ngā taipitopito.
Ko tērā hoki te wāhi e tino pōraruraru ana ngā mātua maha.
He aha te take i noho ai te āutisima? He aha te take i noho ai te ADHD, me ērā atu?
Ko tērā, arā, kei tua atu i te rohe o tēnei matapaki.
Engari tērā pea ka taea e au te tono atu ki a koe.
Hei A, āe rā, ka whakarato e taku pukapuka hou ngā whakautu.
Engari kāore au e taea te whakahau i tētahi, kia pērā ai, ā, kāore au e hiahia kia whakahau i tētahi kia hoko i
taku pukapuka. Engari, e hiahia ana ahau… e hiahia ana ahau ki te whakamōhio i te hunga i ngā taumata katoa.
He uiui anō hoki mō tēnei kaupapa, āe rā. I ngā rā tata nei, i whakautu au i ngā pātai i tētahi hui mō
te āutisma, ā, ka puta wawe tēnei ki taku hongere.
Heoi, i te wā e tata ana ki te hui, i whakapau au i te nuinga o taku wā ki te rangahau i tētahi huarahi pūnaha hei ārai, hei
rongoā hoki i te āutisma, ā, i whakarāpopoto au i ngā rangahau pūtaiao katoa ki roto i tētahi tuhinga e maha ngā whārangi.
Ā, ka kitea e koe ēnei mea katoa i runga i taku paetukutuku.
Nō reira, haere noa ki taku paetukutuku www.michael-nehls.de, ā, i raro i te wāhanga 'Info', ka kitea e koe ngā pārongo
katoa e hāngai ana ki ēnei kaupapa, me te tautoko e tika ana.
Ko te tikanga, kāore koe e hiahiatia kia hoko pukapuka mai i ahau ināianei; he nui kē kia tiro noa koe, kia whiwhi whakaaro.
He pātai poto whakamutunga tāku.
He pāpā koe, ā, kei a koe ngā mōhiotanga katoa me ngā māramatanga katoa.
Ā, mēnā ka taea e koe ināianei te kōrero mai ki a mātou i ngā kaupapa matua e toru, nā te mea i kī
koe i mua e ora ana mātou i runga i ēnei kaupapa.
He aha ngā kaupapa matua e toru e mea ana koe he mea hira mō tātou hei whānau, mō ā tātou tamariki?
Ka waiho tātou i tērā kia kore rawa, rānei ka noho tātou pēnei, rānei ka whakatutukihia e tātou,
ka whakatairanga hoki. He aha tāu e kī ai mō tērā?
Nō reira, i te wā tuatahi, noho tino mārie.
Nō reira, ahakoa pēhea, kaua e taka ki te pūreirei o te whakaaro me tino pai katoa ngā mea ināianei.
Ki te tino pono, i mōhio noa au ki tēnei i te rua tekau, i te rua tekau mā rua rānei tau ki muri.
I pau i ahau te 10 ki te 15 tau i muri i taku whakaoti i aku akoranga rongoā kia tīmata ai taku mārama me
pēhea ahau i whakaurua ai ki ngā whakaaro, ā, me hanga anō rawa taku māramatanga ki te rongoā.
I taua wā, i tipu hoki āku tamariki, ā, ka tae rātou ki te wā rangatahi.
Ko te tikanga kāore mātou i whakamahi i ngā mea katoa e mōhio ana au i tēnei rā.
Mēnā he mokopuna āku, tērā pea ka pai ake taku mahi, ka tuku rānei i ngā tohutohu pai ake.
Engari kāore au e hiahia ana ki tērā, nā te mea i tēnei wā kua ako hoki āku tamariki he aha ngā mea nui, me au.
Engari, i te mea kua mōhio au ināianei, kāore e tino mate ana mēnā kāore koe e mahi i ngā mea katoa kia tino tika; ā, ki te ngana
koe ki te mahi i ngā mea katoa kia tino tika, ka tino mate pea.
He tino āmaimai hoki tērā, nā te mea ka tere koe ka tae ki tētahi āhua – he aha tērā ingoa anō, ehara i te 'normorexia', he kupu
motuhake mō tērā, ehara i te 'anorexia', engari ko tēnei… – kei reira ka ngana koe ki te
whakapai rawa i ngā mea katoa o tō kai me ō whanonga.
Ā muri ake, kāore te oranga e pai anō.
Ā, ko tērā tonu te mea nui rawa atu i te ao, kia ngahau, āe, kia tino koa koe i a koe anō i te nui rawa e taea ana.
Ā, ka pā mai he kino, ka whakawhiti noa koe i a ia, ka ako koe i ngā akoranga, ā, ka kitea anō e koe te hari.
Ā, koia te take he tino mea nui kia noho mārie, he tino mea nui, arā, he tino, tino mea nui.
Heoi anō, he mea tino hira ētahi mea kāore e taea e koe te tiki i ngā kai noa.
Āe mārika, kei runga i tō mātou tēpu ēnei, ā, e kōrero tonu ana au mō te omega-3, te huāora D me te litium.
Ā, kua tino whakaritea pai āu hiahia, engari, arā, mēnā ināianei… i runga i tō kai, tērā pea kei a koe tonu
he ngoikoretanga selenium, he ngoikoretanga zinc hoki.
Engari koia noa iho te āhua o ngā mea.
Ā, kāore e kore, ko te mea e rangatira ana ko tāku e kī nei ko te rautaki a Methuselah, arā, e mōhio
ana au ehara te kaiora anake i te mea nui ki a tātou.
Me whakaaro hoki koe ki ngā whakawhitinga pāpori, me pēhea ngā tāngata e manaaki ana i a rātou anō ... .
Engari ka māmā ake tēnei mēnā kāore he ngoikoretanga ā koutou, nā te mea ka māhaki ake
koutou i roto i ō koutou whakawhitinga kōrero.
Kāore koe e tere manukanuka ina whai whakaaro rerekē tētahi.
Ā, ko te tikanga he tino hira te whakawhitinga ā-tangata, kia aro koe ki ngā take, kia matapaki, kaua e whakakore noa i a rātou.
Āe, ka mahi hākinakina mātou katoa i tētahi wāhanga, ā, ka ngana kia noho hihiko ā-tinana.
Ā, i te mea kua tino māuiui te ao, ā, e hiahia ana mātou kia pai ake, nō reira he kaupapa ā mātou i roto i te oranga.
Ā, he mea tino hira hoki kia whai tonu he mahi hei mahi.
Ngā mihi nui rawa atu.
Nō reira, ngā mihi mō te kawe mai i a mātou ki tō haerenga whakamīharo, pēnei i tāu ake i kī
ai, me tō whakamārama i ngā mea maha i konei.
Ngā mihi nui mō tō wā.
Āe, ngā mihi.
Ko te hui e whakarite ana koe taku e kī nei.
Me whakaae au, i taku rongo mō tēnei, i whakaae tonu au, ahakoa kei te whakakore au i ngā mea
katoa i tēnei wā, nā te mea me tuhi au i te pukapuka.
Engari he tino whakaute taku ki ngā mahi e mahia ana e koe, ā, e tūmanako ana ahau mā aku
kaiohauru ka whakaputaina hoki ki taku paetukutuku.
Kia whiwhi ai mātou i te tokomaha rawa o ngā tāngata e kī ana, 'Āe, ka haere au ki reira, ka kōrero atu au ki ētahi atu mō
tēnei,' ā, ko te tūmanako ka mātakitaki te ao katoa i a koutou.
Ngā mihi nui rawa atu, tūturu.
Ngā mihi nui ki tō wahine, otirā i tēnei rā.
Ngā mihi nui
Ngā mihi.
Ina riri ana te āwhā huri noa i a tātou, ā, ka ara ake ngā ruarua, ka piri pakari tātou, ka kitea e tātou te kaha o te ora.
Ka manawa mātou i te tūmanako, ka hanga i ngā piriti aroha, ka āhua i te anamata, he ao kāore he pakanga.
Ka tuhi mātou i ngā tohutohu, ā, kei runga i ēnei e kī ana: te ora, te aroha, te rangatiratanga, koirā anake ngā mea nui.
Ka taea anake te mahi tahi, hei tīma.
Ka kukumea ngā wairua pai ki a rātou anō mā te makutu.
Ka taea anake te mahi tahi, hei tīma.
I roto i te aroha me te rangimārie, ringa ki te ringa.
Ina weroa mātou e te ao, ka tū mātou me te māia i roto i ō mātou ngākau, me te whakapono ki a ia.
Ko ngā rama i roto i ngā atarangi e whakaatu ana ki a tātou te huarahi hei whakarerekē
i te ao; kāore he wā e tōmuri ana mō tērā.
Ngā mea mīharo e whakaora ana i te mamae.
Ngātahi ināianei, āke tonu, kua rite tātou katoa.
Ka tuhi mātou i ngā tohutohu rongoā, ā, kei runga i ēnei e kī ana: te ora, te aroha, te rangatiratanga – koirā anake ngā mea nui.
Ka taea anake te mahi tahi, hei tīma.
Ka kukumea ngā wairua pai ki a rātou anō mā te makutu.
Ka taea anake te mahi tahi, hei tīma.
I roto i te aroha me te rangimārie, ringa ki te ringa.