2025-nji ýylyň 29-njy ýanwaryndan bäri 16 günlük onlaýn çagalary goramak konferensiýasy dowam edýär.
Şygar: "Biz durýarys. Çagalarymyzyň howpsuzlygy üçin bilelikde. Çünki çagalary goramak boýunça gepleşik
edilmeýär!" Kongres topary çagalary goramak boýunça dürli mowzuklarda meşhur çykyşçylara interwýu berýär.
Iki maksat bilen: çagalary goramak we ene-atalary kuwwatlandyrmak.
Hoş geldiňiz we bize goşulyandygyňyz üçin sag boluň.
Bu wideo çagalary goramaga we çagalarymyzyň geljegine gatnaşmak isleýän hemmeler üçin
Uzak wagtlap gadagan edilip ýa-da basylyp gelýän meseleler häzir ýüze çykýar.
Diňe Germaniýada her ýyl 100 000-den gowrak çaga ýönekeýçe ýogalýandygyny bilýärdiňizmi?
... Çagalardaky akyl ýa-da fiziki keselleriň sany çalt artýar. […]
Tabulary bozup, togtadylmajak hereketi başlatmagyň wagty geldi. […]
Uyanyk, aňy arassa we batyr ene-atalaryň hereketi.
Çagalarymyzyň, şeýle hem tutuş adamzadyň geljegi hiç zatdan az däl, howp astynda durýar
Ertirki jynsylaşdyryş, çagalaryň adam söwdasy, zorlama ýa-da çagalaryň zyýanly muammalary
ýaly kyn meseleler bilen baş etmek aňsat däl.
Adam söwdasy häzirki wagtda derman ýa-da ýarag söwdasyndan hem köp girdeji getirýär.
Agyr zat, dälmi? Dünýäde ähli ýalanlar we manipýasiýalar, we munuň ählisi näme üçin?
Interwýular degişli efir gününde 24 sagatlap mugt elýeterli bolup, dürli ugurlarda çözgütlere dürli çemeleşmeleri hödürleýär.
Konferensiýa toparynyň hoşniýetli rugsady bilen Kla.TV size konferensiýa döwründe aşakdaky interwýuň ýörite
görnüşde ýaýlym edilmegini hödürläp, biraz içginlik berýär:
Dr Michael Nehls "Litiý ýalany" mowzugynda.
Litiý iz element hökmünde Alzheimer keseline, depressiýa we ş.m. garşy gorap biler.
Ýewropada ol iýmit goşundysy hökmünde gadagan edildi, emma çagalaryň şekerlerinde zäherli alýumin
rugsat berilýär – bu ýerde näme nädogry gidýär?
Hormatly tomaşaçylar, Çagalary goramak kongresine hoş geldiňiz.
Bu möhüm tema üçin siziň täzeden gatnaşmagyňyz ajaýyp, sebäbi biz bilelikde
çagalarymyzyň howpsuzlygy we goragy ugrunda birleşýäris.
Şu gün meniň bilen örän aýratyn bir adam bar.
Ol wagtyny aýyrandygy üçin men hakykatdanam hormatlanýaryn.
Ol häzir täze kitap ýazýar we wagty örän çäkli.
Dr Michael Nehls, hoş geldiňiz.
Hawa, salam, Feist haným. Meni hem çagyrandygyňyz üçin men hem begenýärin.
Men hem bu işiň örän, örän möhüm mesele bolandygyna ynanýaryn we şonuň üçin hormatlanýaryn.
Eger men munuň üçin, hatda az-da bolsa goşant goşup biljek bolsam, onda men örän bagtly bolaryn.
Hawa, seni heniz tanamaýan az sanly adamlar üçin.
Siz lukman, molekulýar genetika hünärmeni we iň köp satylan awtordyňyz.
Başga zatlaryň arasynda olar beýniniň işlemegine we häzirki zaman täsirleriniň biziň ruhy
saglygymyza ýetirýän täsirlerine çuňňur gatnaşýarlar.
Siz "Indoktrinalanan Maga", "Litiý Konspirasiýasy" atly kitaplary ýazdınız.
We siz esasan pikirlerimiziň nädip manipýasiýa edilýändigini we bu iz elementiniň akyl
durnuklylygymyza nähili möhüm rol oýnaýandygyny görkezýärsiňiz.
We şu gün konferensiýada geçirjek ara alyp maslahatlaşygymyzda bu netijeleriň çagalarymyz üçin nähili ähmiýete eýe
bolandygyny we olaryň ösüşine iň oňat nähili goldaw berip biljekdigimizi ara alyp maslahatlaşarys.
Bu ýerde bolanyňyz üçin köp sag boluň.
Hawa, çagyranyňyz üçin ýene-de köp sag boluň.
Şonuň üçin, "Litiý konspirasiýasy" atly kitap heniz ýazylmady; men häzirki wagtda onuň üstünde işleýärin.
Men muny heniz çap etmedim.
2025-nji ýylyň maý aýynyň ortalarynda çykarylmagy meýilleşdirilýär.
Şeýlelik bilen bu iş henizem öňümizde, biraz wagt, birnäçe aý alar, ýöne men gaty intensiv ýazýaryn.
Kitabyň esasy temasy şundan ybarat: men litiniň zerurdygyny subut etmäge synanyşýaryn, ýa-da dogrusy, munuň subut edilip
biljekdigine doly ynanýaryn we hakykatdanam men ony eýýäm subut edipdirin. Degişli bölüm
eýýäm ýazyldy we takmynan 100 sahypadan ybarat.
Maňa bu barada köplenç lektsiýalarda soralýar, sebäbi men bu mowzuk boýunça köp lektsiýa geçirdim.
Meni hemişe soralýar: çagalar barada näme?
Çagalar üçin hem zerurmy?
Men aýdýaryn, bu başga görnüş däl.
Şonuň üçin zerurdyr.
Bu gyzykly, hakykatdanam, sebäbi men witamin C-iň zerurdygyny aýdanymda, hiç kim "hawa, hatda
çagalar üçin hem" diýip goşmak pikir etmeýär.
Emma litiý diňe täze däl, onuň zerur bolup biljekdigi baradaky pikir we men häzir kitapda
subut edýänim ýaly, ol hakykatdan hem zerurdyr.
Bu hem ruhy saglyk üçin örän möhüm bolany üçin inqilap dörejekdiginiň alamaty bolar.
"Revolýusiýa" sözi hem biz häzir meýilleşdiren "Litiý Rewolýusiýasy" atly leksiýalar seriýasynyň adydyr.
Şonuň üçin biz 2025-nji ýylda Pasxa dynç alyşlarynyň soňunda, aprel aýynyň ahyrynda on sany esasy
şäheri gezip, bu litiý inqilabyny yglan ederis.
Şeýlelikde, esasan şol gün; şol günlerde umyt edýärin, kitabyma hem şol ýerde bolar, hemmesi gowy bolar diýip umyt edýärin.
Emma bu litiýumyň zerurdygyny görkezmek barada.
We ol hakykatdanam döredilişden gysga wagt soň ýüze çykan elementleriň biridir.
Şonuň üçin, siz Uly Patlamaga ynansyňyz ýa-da ynanmaňyz, bir pursatda dünýä, şeýle diýsek, döredildi.
Yaradylyşdan birnäçe minut soň, diňe fiziki taýdan litiý emele gelip, tutuş älemi doldurýandygy çaklanylýar.
Ol bedenimizdäki az sanly elementleriň biridir; ol ýyldyz tozundan däl-de, hakykatdanam
başyndan, hatda ýyldyzlardan hem öň bar eken.
Ol hem ýaşaýşyň döräp çykmagy üçin degişli boldy.
Şonuň üçin öýjükli ýaşaýyş ýüze çykmazdan ozal hem, biz häzirki wagtda "RNA dünýäsi" diýip atlandyrýan döwürde, esasan genetiki
materialymyz bolan DNA ýaly nuklein kislotalar bilen birlikde, mysal üçin SARS-CoV-2-den we genetiki materialy
RNA-dan ybarat bolan RNA wiruslaryndan hem bilýän RNA bardy.
We RNT-iň başlangyç maglumat birligi, molekulalaryň köpelmesi üçin maglumat daşaýjysy bolandygy
çaklanylýar; soňra belli bir pursatda ol öýjükli durmuşyň binýadyna öwrüldi, şeýle diýsek bolar.
Litiý hem munuň içinde rol oýnapdyr diýlip aýdylýar.
Şonuň üçin ol durmuşyň başyndan bäri zerur boldy.
We geň galdyryjy zat şundan ybaratdyr: adamlar bu zerurlygy tanamaýarlar.
Aýdyň subutnamalara garamazdan, diňe meniň kitabama görä, onuň zerurlygyny, esasan-da beýni üçin
subut edýän müňden gowrak ylmy barlagy çakladym.
Litium ýetmezçiliginden dörän ähli kesellere seredeniňizde, men bu ýerde bejergide ulanylýan däl, zerur litium barada gürleýärin,
bu hakykatdanam düşünmegi kynlaşdyrdy, sebäbi şonda siz litium bilen, esasan bipolyar bozuklyk diýlip
atlandyrylýan keseli bejermek üçin ulanylýan bu terapiýa çäresinden başga zat bilmeýärsiňiz.
Ulanylýan, derman dozalary gaty ýokary bolup, olar esasan zäherli derejäniň çägine girýär.
Şonuň üçin litiý diňe zäher hökmünde bilinýär.
Emma içimlik suwunda iň kiçijik mukdarlar, iň kiçijik tapawutlar hem nähili täsir edip biljekdigini görersiňiz — mysal üçin, eger
siz içimlik suwunda biraz köp litiý bolan ýerde ýaşaýan bolsaňyz, onda şol ýerde ösüp ýetişen çagalaryň geljekde
ruhy kesellere duçar bolmak ähtimallygy ep-esli az bolýar.
Bu hakykatdanam neýrozlardan we aladalanma bozuklyklaryndan başlap bipolyar bozuklyga we şizofreniýa çenli giňelýär.
Bu keselleriň ählisiniň umumy aýratynlygy "neuroinflammatsiýa" diýlip atlandyrylýan hadysa.
Bu neýroýallanma esasan bu keselleriň ählisinde giňden ýaýran hadysa bolup, ol autizm bilen başlap, Alzheimer keseline çenli
dowam edýär we adam ömrüniň ähli tapgyrlaryny öz içine alýar.
We bu keselleriň ählisi ruhy saglygymyza we ahyrynda meniň "ruhy immun ulgamy" diýip atlandyrýan, ýagny daşky
gurşaw bilen aragatnaşyk gurmak, ösüp ösüş gazanmak we pikirlenmek ukybymyza täsir edýär.
Akyl immun ulgamy—litiy ýetmezçiligi sebäpli funksiýasyny ýitireninde, men muny akyl
immun ýetmezçiligi sindromy diýip atlandyrýaryn.
Bu esasan awtizmden Alzheimer keseline çenli bolan birnäçe kliniki diagnozlaryň jemleýji atlandyrylyşydyr.
Emma diňe anyk psihiatrik ýa-da neýrodegeneratiw keseller däl, eýsem neýrozlar, mysal üçin
aladalanma sindromlary ýa-da ADHD ýaly keseller hem.
Bu keselleriň başga sebäpleri ýok diýilmeýär, ýöne litiý ýetmezçiligi olaryň döräp bilmek ähtimallygyny ep-esli artdyrýar.
Emma, sen meniň ýaly bilýärsiň, bize sistemli çemeleşme gerek we häzirki pursatda litiýi bejergi hökmünde hasaplamaly däldiris.
Bu düýbünden betbagtçylyk bolar. Birnäçe lukmanlar muny maňa eýýäm belläp geçdiler.
Litiý möhümdir we ol düşünilmeginiň täzeligi sebäpli aýratyn gyzyklydyr, menem muny dünýä bilen paýlaşmaga çalyşýaryn.
Emma litiý bilen gelýän bu şowhunly euforiýa onuň panaseýa däldigini gözdän gaçyrmaly däldir.
Bu adamlaryň çekýän başga bir kemçiligi diňe.
Eger-de hakykatdanam oňyn netije gazanmak isleseňiz, ähli kemçiliklere seretmeli.
Olary diňe iýmitde däl-de, elbetde jemgyýetçilik aragatnaşyklarynda, durmuşyň
manysynda ýa-da fiziki işjeňlikde hem tapyp bolýar.
Bularyň ählisi rol oýnaýar we neýroýallanma meselesinde hemmesi degişlidir.
Hawa, litiuma ýene-de bir gezek dolanyp gelýäris.
Gowy, akylyma gelýän zat... haýranlyk düşünjesi gelýär, sebäbi litiniň hakykatdanam... diýeniňde ... esasanam ulgamça pikir
edeniňde we onuň bu planetadaky ilkinji elementleriň biri bolandygyny çaklasaň, muny geçirip, onuň
ähmiýetini, durmuş üçin we çaganyň ösüşi üçin näme aňlatýandygyny düýbünden düşünip bilersiň.
Çünki, aýdanyňyz ýaly, bu hakykatdanam zerurdyr.
Şol ýerde ol beýleki elementlerden tapawutlanýar, sebäbi, şeýle diýsek, ol ilkinji elementleriň biridir.
Bu, esasan, konferensiýanyň göwrelilik we çaga dogum meseleleri bilen hem giňişleýin meşgullanýandygyny çaklap bolýar.
Sagdyn çagalary dogurmagymyzy üpjün etmek üçin näme edip bileris?
Bu, eger aýal ýa-da ene-atalar göwrelilenmek isleýän bolsa we olar eýýäm litiniň iz mukdarlarynda, siziň aýdşyňyz ýaly gaty
kiçi, zäherli däl mukdarda kabul edýän bolsa, onda munuň çaga ýa-da dogulmajak çaga peýdaly
bolup biljekdigini çaklap boljakdygyny aňladýar.
Şeýle barada pikir bildire bilersiňizmi?
Hawa, ol göni hem-de dolayly ýagdaýda işleýär.
Elbetde, bu çaga üçin möhümdir, sebäbi biz muny bilýäris, we şonuň üçin bu akyl immun ulgamy üçin örän möhümdir.
Akyl immun ulgamy biziň awtobiografik ýadyň merkezimiziň ukybyna esaslanýar, men muny beýleki lektsiýalarymda we interwýularymda,
kitaplarymda, takmynan ähli kitaplarymda jikme-jik düşündirdim.
Ýene bir gezek, bu biziň awtobiografik ýadyň merkezimiz bolan gipokampusyň her gün täze
beýin öýjüklerini döretmek ukybyna esaslanýar.
Bu bizi Alzheimer keseline garşy gorap bilýän esasy mehanizmdir, ýöne şol bir wagtda oýlanmak, ömürboýy gowy ýady saklamak we
çydamly bolmak ukybyny berýär; bu aýratyn hem çagalaryň ösüşi üçin örän möhümdir, şonuň üçin stres ýüze çykan ýerde nerw
maglumatlarynyň gysga wagtyň içinde döräp galmagynyň öňüni alýar.
Elbetde, merak, öwrenmek we ilkinjiden öwrenmek islegimiz üçin örän möhümdir.
Bu bolsa çagalykdan başlap, ulalanda we esasan hem garrylykda ömrümiziň dowamynda ähli ýagdaýlarda degişlidir.
Hippokampusyň täze öýjükleri öndürmek ukyby, täze nerw öýjükleriniň köpelmegi ýa-da nerw
öýjükleriniň köpelmegi diýlip atlandyrylýar we munuň üçin telomeraz işjeňligi diýilýän zat gerek.
Bu, öýjük bölünýän her gezek, molekulýar biologiki mehanizmiň netijesinde xromosomlaryň biraz gysgaldýandygyny aňladýar.
We olar gysgaçylygyny ýa-da, şeýle diýsek, uzynlygyny haýal-haýal ýitirýänlerinde, Heflig minimumy ýa-da
maksimumu diýlip atlandyrylýan bir nokat ýüze çykýar.
Bu öýjükleriň içki sagadyň bir görnüşine eýedigini aňladýar.
Öýjükler, şeýle diýsek, ýeterlik bölünenden we uçlar yzygiderli abatlanmaýan mahaly, öýjük siklleriň sanyny
azaldýar we ahyrynda bu öýjükleriň köpelme ukybyny peseldýär.
Olar öýjük mehanizmleriniň düzgünsizligine getirýändigi üçin hatda heläk bolýarlar.
Telomeraz hem, sebäbi "telos" soňy aňladýar we "smeros" bölek we soňy aňladýan böleklerdir; olar biziň bedenimiziň ulgamynda
bar, ýagny telomeraz, we ol bu uçlary täzeden abatlap biler.
We biz bilýäris, telomeraz litium tarapyndan täsirlenýär.
Mysal üçin, beýindeki litiýumyň iň ýokary konsentrasiýasy hipokampusda tapylýar.
Hippokampus litýumy jemleýän beýniň sebitidir.
Näme üçin? Sebäbi onda bu nerw öýjükleriniň toplumy bar, olar akyl ukyplylygymyzy saklamak üçin yzygiderli köpelmeli.
Bu mehanizm, köpelýän dokumalaryň telomeraz işjeňliginiň ýokary bolmagy we ony saklamak üçin köp litýum gerek bolmagy bilen
baglanyşyklydyr; ol ulularda, mysal üçin gipokampusda, degişli däl, ýöne çagalarda,
ösýän çagalarda we tutuş organizmde degişlidir.
Şonuň üçin 20 ýyl ozal, 30 ýyl ozal litiýum konsentrasiýasynyň embrýoda, dölüň içinde iň ýokary bolandygy eýýäm anyklanypdy.
Litiý ýygnanýar.
Bu, bedeniň öýjükleriň häzir köp bölünmelidigini bilýändigini aňladýar, we eger bu öýjük bölünmegi
işlemeýän bolsa, hiç bir embrio çaga öwrülip ösüp bilmezdi.
Mysal üçin, haýwan tejribelerinde – hakykatdanam diňe etiki taýdan kabul edip boljak, ýagny hakly hasaplanýan
ýagdaýda haýwanlarda geçirilýän – 30 ýa-da 40 ýyl ozal haýwan iýmitiňdäki litiý mukdary ýönekeýçe azaldyldy.
We çagalar... Ýagny, köpelleri olar syçanlarda, kiçi syçanlarda we keçilerde şeýle etdi, we köpeller ep-esli kiçeldi, doglan
çagalar hem ep-esli kiçeldi, we olaryň ilkinji ýaşynyň dowamynda ýaşap galmak ähtimallygy 50, 60, käbir ýagdaýlarda 80 göterim
azaldy, Litiý mukdary näçe azaldylandygyna baglylykda 90 göterim.
Ol nol derejesine düşürilmedi; tehniki taýdan munuň mümkinçiligi ýokdy, sebäbi litiý kiçi mukdarda her ýerde tapylýar.
Emma azaldylma şonça aýdyň boldy welin, bu barlag onuň açyk-aydyn zerurdygynyň netijesine getirdi.
We adamlarda onuň zerur bolmak häsiýetini ýitirjekdigini çaklamak üçin hiç hili esas ýok.
Bu, onuň adam ösüşi üçin hem, dogumdan öň hem-de elbetde çaga dogulandan soň hem zerurdygyny aňladýar.
Onuň zerurdygynyň ikinji sebäbi näme? Men ony göni hem-de dolayly aýtdym, göni häzir... Döwürde, ýöne dolayly hem.
Elbetde, göwrelidir aýal üçin çaga bilen baglanyşykly we karýera üýtgeşmeleri bilen baglanyşykly ähli
aladalaryň fonunda durmuş biraz başgaça bolup biler.
Elbetde, bu hemmesi täze, we täze zatlary öňe gönükdirip we batyrlyk bilen başdan
geçirmek üçin sagdyn akyl immun ulgamy gerek.
Eger gipokampusda ösüş ýetmezçiligi bar bolsa, litiý ýeke-täk täsir edýän faktor däl.
Men "Göwre ýagy inqilaby" atly doly bir kitap ýazdym.
Eger omega-3 ýetmezçiligiňiz bar bolsa, şol bir meselä duş gelersiňiz.
Şonuň üçin gipokampus üçin zerur bolan hiç bir esasly iýmit maddasy ýok.
Emma litiý şolaryň biridir. We litiý örän esasy biridir.
Eger ol ýok bolsa, onda bizde molekulýar biologiki, nähili aýtsam, gipokampusda bir disfunksiýa bar, ol
bir tarapdan bu öýjükleriň köpelmegini azaldýar, beýleki tarapdan bolsa neýroýanma artdyrýar.
Bir tarapdan, şeýle diýsek, ol eýýäm iltihap öňüni alýan ýagdaýda bolýar, we hatda az-kem stresli bolan islendik wakanyň
özi giperiltihap döredýär, bu bolsa öz gezeginde ösýän çaga plasentadan geçýän maddalaryň çykarylmagyna getirýär.
We soň, elbetde, bu çaganyň miýasyndaky öýjük köpelmesiniň hem päsgelçilik edilmegini üpjün edýär.
Bu bolsa bu ýerde iki ýaramaz aýlawyň bardygyny aňladýar, olary hakykatdanam aňsatlyk bilen bozup bolýar
ýa-da, dogrusy, litiýumyň ýeterlik üpjünçiligini üpjün etmek arkaly olaryň öňüni alyp bolýar.
Elbetde, ýeterlik diýlen zat hem köp däl.
Kitabymda men häzir ähli gözlegleriň görkezýänlerine esaslanyp çaklamalary berdim.
Men pikir edýärin, bir miligramm, hakykatda bir grammyň müňden bir bölegi, arassa litium bolsa, çay çemçesinde görünmez bolar.
Göz bilen görmek kyn. Tuz däneçigindenem az.
Bir miligram ähtimal ýeterlikdir.
Biz mikrogram mukdarynyň, ýagny şol mukdaryň müňden bir böleginiň täsir döretmek üçin ýeterlikdigini bilýäris. Mysal üçin, eger-de
siz başga bir obada içimlik suwunda litium azrak bolan ýere garanyňda bir neçe mikrogram köp
litium saklaýan diňe bir litr içimlik suwy içseňiz.
Aýratynlyk örän uly: depressiýadan ADHD-e çenli... Bu sizi akyl taýdan durnuksyz edýär. Ýaşlar
arasynda agressiýa, hatda ömrüň dowamlylygyna çenli.
Diňe birnäçe mikrogram tapawudy bar.
Bu, hakykatdanam kilometrlerçe uzakdaky iň az mukdarlar barada gürleşýändigimizi aňladýar. Hakykatdanam, meniň kitabyma
logaritmalary ulanyp, zerur dozanyň we hemmeleriň gorkýan terapiýa dozasynyň arasyndaky aralygy görkezýän bir grafigim bar.
Esasy diapazon, aýdalyň, diňe birnäçe santimetr giň bolan mahaly, dozaj diapazony bolsa biziň doly içine düşýän ýerimiz; hawa,
hemmesi gowy. Biz şony isleýäris. Soňra terapiýa diapazonuny kesgitlemek üçin men
hakykatdanam sag tarapa iki-üç kilometr aralykda.
Kitabym üç kilometr giň bolmandygy üçin, hemmesini bir grafige sığdyrmak üçin logaritmik usulda işlemeli boldum.
Bu bolsa biz toksik dozadan kilometrlerçe uzakda bolýandygymyzy aňladýar.
We çaga üçin täsirleri örän, örän, örän peýdalydyr.
Şeýle aýdanyňda, akla ilkinji gelýän zat, öýjük ösüşi ýa-da öýjükleriň hakykatda nämedigini bilýän adamlaryň örän azdygy.
Mitoxondriýa häzirki wagtda meşhur söz bolup biler, ýöne ahyrynda onyň näme many aňladýandygyny örän az adam bilýär.
Telomeraz barada hem hiç kim bilmeýär.
Bu hakykatdanam durmuşymyz üçin zerur bilim, hawa, zerur bilim.
Şeýlelikde, esasan, bu giňden bilinmeýär, we elbetde, siziň aýdşyňyz ýaly, onuň içine, mysal üçin, bu zerur
iz elementleri ýa-da, siziň aýdşyňyz ýaly, möhüm maddalar hem girýändigi barada hiç kim habarly däl.
Muny näme päsgel berýär?
Şonuň üçin bu bilim näme üçin elýeterli däl?
Elbetde, esasan-da litium barada gürrüň edilende, bu tutuş adamzat üçin uly ýeňillik we uly saglyk peýdalaryny aňladýar.
Hawa, elbetde. Meniň aýtjak bolýan zadym, jenap Schellenberg, pediatr Christian Schellenberg, ol hem ähtimal siziň bilen
konferensiýada, şeýle diýsek, hünärmen hökmünde çykyş eder.
Çagalarda hem litini ulanýan meniň örän gowy dostum, gören täsirleriniň ajaýypdygyny aýdýar.
Ol bu ýerde litiyi terapiýa çäresi hökmünde ulanmaýar, ol diňe kemçiligi düzetmäge synanyşýar.
Diňe şol ýeterlik uly täsirleri gazanmak üçin ýeterlikdir.
Biz ikimizem ylalaşýarys: bu diňe häzirki wagtda hereket problemalaryny görkezýän çagalar üçin däl, eýsem
heniz hiç hili problemany görkezmeýän çagalar hem goşmak bilen hemmeler üçin durmuşy üýtgedýän ähmiýete eýe.
Onuň şeýle owadan bir meseli hem bar, men ony elbetde onuň rugsady bilen häzir kitaba goşdum.
Ol aýdýar... Bu, şinasy batyran welosiped sürmek ýaly, ýa-da takmynan batyran şina ýaly.
Sen amaly pikirli... Şeýlelik bilen durmuşda öňe barýarsyň, ýöne sen diňe... Bu biraz has ýadawlandyryjy. We bu işleýär.
Elbetde, ýöne mesele şunda: eger bir ýerde çukur bar bolsa we siz welosipediňiz bilen şol çukura düşseňiz – menem köp welosiped
sürýänligim üçin muny öz başymdan geçirdim – şonda tigir çeňňege urulyp, "ýylan dişlemesi"
diýilýän ýaralanma ýüze çykýar we tigir howa ýitirýär.
Iň erbet ýagdaýda, hatda ýykylyp, başyňy urup bilersiň.
Esasan, ony metafora hökmünde kabul etseňiz, durmuşyňyzda birden bir pursat, bir wakanyň gelip çykýandygyny
görersiňiz: tekiz şin bilen mundan beýläk ilerläp bolmaýar, stres gaty köp bolup, siz çökeriňiz.
Soňra sizde aladaly sindrom döreýär, depressiýa ösýär ýa-da hatda, diňe metaforik manyda aýdanyňda,
ýykylanyňyzda, post-travmatik stres bozuklygy ýüze çykýar.
Şonuň üçin, hatda heniz agyr kesellän dälsiňiz we, aýtsak, lukmana ýüz tutman hem, bu kemçilikler bilen ýaşaýşy dowam etdirmek asla
sagdyn däl. Meniň pikirimçe, her bir çaga munuň peýdasy bolar.
Elbetde, eger ol mahrumlyk ýagdaýynda ýaşaýan bolsa.
Emma eger And daglarynda, Şiliň ýa-da Argentinanyň demirgazyk sebitlerinde ýaşaýan dälsiňiz, onda bu örän, örän ähtimal; sebäbi
şol ýerlerde gündelik dört, bäş, hatda on milligramm litýum sarp edilýär, bu zerur mukdardan ep-esli köp, sebäbi bu
wulkanik sebit bolup, litýum Ýer ýüzüniň million ýa-da milliard ýyllyk taryhy dowamynda heniz ýuwulyp çykmady.
Emma, mysal üçin, Ýewropa ýaly sebitlerde litýum baý sebitler örän az; mysal üçin, Tenerife-i hasaba alsaňyz, onuň hem
Ýewropanyň bir bölegi hasaplanýandygyna men şübhelenýärin. Kanariýa adalarynda wulkanik işjeňlik sebäpli
iýmit we içgi suwlarynda litýum derejesi örän ýokarydyr.
Hawa.
Siz durnuklylygy belläp geçdiňiz we häzir bu metafora ýüzlendiniz, ýöne, özüňiziň hem aýdşyňyz ýaly, litiýiň her zada
panaseýa däldigini aýdman. Litiý kabul edeniňde, beýleki zatlaryň arasynda – mysal üçin, siz omega-3-i hem belläp geçdiňiz – başga
faktorlaryň bardygyny göz öňüne getirip bilerismi, Emma ony kabul edeniňde päsgelçilikler we kynçylyklar bilen başa çykmak
ukybymyz, şeýle hem, siz häzir belläp geçeniňiz ýaly, mysal üçin post-travmatik stres bozuklygy ýaly örän kyn ýagdaýlarda ýa-da
olaryň täsirlerinde özümizi tapanyňda, litýumyň beýleki zatlaryň arasynda bize durmuşyň şemallary bilen has
gowy başa çykmaga mümkinçilik berýän binýady döredýändigini göz öňüne getirip bilerisimi?
Hawa, elbetde. Litiý hakykatdanam... Men indi bir bapy tamamladym we litiýi iz
elementleriniň arasynda vagus nerwi diýip atlandyrýaryn.
Prinsipde, biziň tutuş ulgamymyz litum bilen belli bir derejede gowşadyldy.
Emma bu giperaktiw ulgam, diňe häzir psihologik ugurda däl, eýsem molekulýar derejä çenli.
Şeýlelik bilen, öýjüklerimizdäki signal beriji molekulalar, giperaktiw bolanlarynda litiý tarapyndan düzgünleşdirilýär; men
olary litiý maksatlary diýip hem atlandyrýaryn, ýagny litiý üçin niýetlenen molekulalar. Maksat – bu nyşan;
litiý bu maksatlary tanýar, olaryň bilen özara täsirde bolýar we olaryň funksiýasyny üýtgedýär.
Litiý ýok bolanda olar giperaktiw bolýarlar.
Olaryň giperaktiw bolan mahalynda, mysal üçin, neýroýallanma ýüze çykýar – bu beýni hem-de
tutuş bedeniň içinde haýal-haýal ýaýran ýallanmadyr.
Bu nyşanlaryň nerwo-ýalligüwü ýa-da giperaktiwligi – olaryň birini, GSK3 diýilýänini belläp geçsem, ady möhüm däl –
emma GSK3 giperaktiw bolanda, ol ähtimal ähli durmuş ýörelgesi keselleriniň giperaktiw ýagdaýyndaky merkezi molekuladyr.
Şonuň üçin ol derman senagatynyň hem esasy nyşanydyr.
Emma olar häzir litýum bilen nyşana atmak islemeýärler, sebäbi ol gaty arzan we patentlenip bilinmeýär.
Olar bu nyşana sehrli oklary bilen atmak isleýärler.
Sihirli oklary hakykyda örän täsirli dermanlar üçin ulanylýan termindir.
Şol derejede üstünlikli bolup, olar häzirki wagtda hiç bir keseli doly bejerip bilmeýärler – olaryň örän az bölegi muny edip
bilýär – emma marketing taýdan iň ýokary satuwy gazanýarlar.
Bulary sehrli oklardyr we bu sehrli oklaryň maksady bu litiý nyşanlaryna atylmakdyr.
Derman senagatynyň esasy nyşanlarynyň ählisi bu metabolizmde ýa-da litiý tarapyndan
dolandyrylýan bu signal beriş ýolunda ýerleşýär.
Litiýsyz bu signal beriş ýoly dürli görnüşli dowamly kesellere, ýagny durmuş ýörelgesi kesellerine
getirýär, ýöne diňe litiý ýetmezçiligi ýagdaýynda.
Bu, litium ýetmezçiligi çözülenden soň, bu maksatlaryň derman senagaty üçin ähmiýetini ýitirjekdigini aňladýar.
Bu bolsa litiý A-nyň zerur iz element hökmünde ykrar edilmeýändiginiň düşündirişleriniň biridigi.
Has-da ýaman, mysal üçin, ony Ýewropada iýmit goşundysy hökmünde satmak hem rugsat berilmeýär.
Şonuň üçin ony import edip bilersiňiz, ýöne ony resmi taýdan satyp bilmeýärsiňiz.
Ýewropa Bileleşiginiň direktiwalarına laýyklykda, litiýi iýmit goşundysy hökmünde bazarda satmak gadagan.
Bu käbir adamlar muny etmeýärler diýmek däl.
Şonuň üçin maňa 100 ýa-da 1000 jogap gerek däl: "Nehls janaplary, men muny internetde tapdym."
Bu resmi taýdan rugsat berilýär, ýöne men munuň wideosyny düşürdüm.
Ýeri gelende, ony meniň kanalyma-da tomaşa edip bilersiňiz.
Bu meselelerde ýöriteleşen bir advokat bilen.
Ol bolsa, prinsipde, şol ýerde gara bazar dörendigini aýtdy. Bu bolsa düýbünden betbagtçylyk.
Ol häzir amalda litiyiň wekilleşdirýän gözegçilik edilmeýän gara bazardyr.
Sen hemişe bir aýagyň türmede.
Eger bir zat bar bolsa, ol maňa şeýle hem aýtdy: meselem, eger men Birleşen Ştatlarda bolsam,
resmi taýdan we erkin satylýan ýeke-täk ýurt şol.
Eger men bütin maşgalam üçin köp mukdarda sargyt etsem, onda men amalda diler bolýaryn.
Hawa, sebäbi bu gara bazar, bu kanunsyz.
We bu düýbünden akyldan gaçyrjak zat: beýni üçin sagdyn bolan zat hakykatdan hem onuň saglygy üçin zerurdyr.
Diňe zerur hasaplanmaýar, eýsem hakykatdanam gadagan.
Şonuň üçin bu kitap "Litiý konspirasiýasy" diýlip atlandyrylýar.
Has-da aldamçy tarapy şunda: mysal üçin alýumin iýmit goşundysy hökmünde rugsat berilýär, emma ol beýine zäherli.
Hawa, bu çagalara berilýän ähli sanjymlaryň hem bir bölegidir.
Şonuň üçin sanawyň 50 göteriminden gowragy alýuminiý saklaýar we ol beýne girýär.
Alýuminiý beýindeki nerw iltihabyna sebäp bolýar.
Şonuň üçin neýroýallanma döredýän iz elementlere rugsat berilýär.
Menimçe, E belgili on töweregi sanaw belgisi bar, esasan-da çagalar üçin süýji önümlerde.
Olar alýuminiý bar.
Alýuminiý sanjym hökmünde satuwa çykarylýan ähli şprislarda bar.
Hemmesi hem rugsat berilýär.
Emma esasy iz element, aýdalyň, azyndan antidot bolup biljek, häzirçe şeýle hasaplanmaýar we hatda gadagan edilýär.
Bu düýbünden akylsyzlyk, ýöne munuň arkasynda näderejede aldamçy güýç gurluşynyň durandygyny hem görkezýär; adamlar kesellänçe
ösýän senagat, elbetde, logiki taýdan, munuň öňüni almak üçin ähli serişdä, maliýe serişdelerine,
syýasy täsire we, elbetde, metbugat täsirine eýe.
Şu wagt şu ýerde alyp barýan söhbetdeşligimiz ähtimal iň öňdebaryjy habar serişdeleri tarapyndan efire berilmez, ýagny
Germaniýada ARD ýa-da ZDF meniň bilen şeýle interwýu geçirmejek.
Bu mümkin däl. Men ony hatda göz öňüne hem getirip bilmeýärin.
"Ýedi gatlak çuňlugy" diýlip atlandyrylýan bir usul bar, ol ýedi gatlak çuňlugyna çenli gitmegi öz içine alýar. Bu örän gyzykly.
Aýdýanlaryňyzyň ählisi esasan ylmy barlaglaryň dowam edýändigine getirýär.
Mysal üçin, lukman maňa derman belläp berýär.
Maňa näme üçin munuň bellenýär? Şonuň üçin siz hemişe sorarsyňyz: näme üçin? Maňa näme üçin munuň bellenýär?
Munuň arkasynda näme bar? Munuň arkasynda näme bar?
Şonuň üçin maňa şeýle görünýär, bu zatlaryň ählisi barada gürrüň edeniňizde, siz
awtomatik ýagdaýda molekulýar derejä geçýärsiňiz.
Siz şeýle hem signal molekulalaryny belläp geçdiňiz, biz hakykatdan hem her zada hemişe
daşardan gözlemäge şertlendirilip gelýäris.
We ululykda hem-de uly, güýçli we reklamada bize görkezilen zatlar kömek etmeli.
Emma gel, munuň arkasynda, onuň arkasynda we onuň arkasynda nämeler bardygyny göreliň.
We kiçi ölçeg aralygyna girýärsiň, gyzykly ýagdaýda hakyky ölçeg aralygyna, ýagny milligramlara hem girýärsiň.
Şeýlelikde, içimlik suwunda şeýle kiçijik litýum duzy däneçiginiň örän peýdaly boljakdygyny
aýdanyňyzda, bu hakykatdanam molekulýar derejede bolýar.
Hawa, bu ynanmajak.
Şeýlelikde, seniň ýedi gatlak barada aýdanlaryň... Men bu terminiň manysyny bilmeýärin, ýöne ol meniň öz hekaýam bilen örän
gabat gelýär, sebäbi meniň ilkinji ýazan kitaby "Metuşelah strategiýasy" esasan şol mowzukda; onuň esasy temasy
"näme üçin" diýen soragy soramagy hiç haçan bes etmezlikdir.
Şonuň üçin bu kitapda psihologik hem-de filosofik taýdan esasy tema şoladyr.
Soňra özümden "näme üçin litiý?" diýip soradym, sebäbi Alzheimer keseli boýunça geçirilen gözleglerde litiý bilen tanyşdym;
bipolyar bozuklygy bolan adamlarda litiý bilen bejergi berilmezden galan ýagdaýynda Alzheimer
keseline tutulmak howpy alty esse ýokary bolýar.
Litiw bejergisi keseliň ösmegini üýtgetmeýär – bu bejergi, doly bejergi däl – ýöne siziň Alzheimer keseline tutulmak
ähtimallygyňyz kadaly derejesine gaýdýar; bu saglykly däl-de bolsa, ilatyň ortaça görkezijisine laýyk gelýär.
Bir pursatda şol bir täsiriň doza mölçeriniň diňe müňden bir bölegi bilen hem gazanylyp bilinjekdigi anyklandy.
We soňra birden biz mikrodose edilen litiýum barada gürleşip başladyk.
Şeýlelik bilen men litiý bilen tanyşdym, soňra özümden soradym: näme üçin?
Hawa, onda näme üçin rugsat berilmeýär, näme üçin içimlik suwyň içine goşulmaýar?
Çünki içimlik suwunda, eger men litiyiň mukdary has ýokary bolan ýerde ýaşamak bahtyna eýe bolsam, we biz hakykatdanam
mikromu­kdarlardan gürrüň edýäris, onda meniň Alzheimer keseline we depressiýa duçar bolmak howpum azalýar.
We näme üçin bu mümkin däl?
Şonuň üçin näme? Soňra näme üçin gadagan edilýär?
Men aýdşym ýaly, näme üçin diýlen sorag meni hakykatdanam Big Bang-e, durmuşyň başyna gaýtardy.
Bu bolsa meniň häzirki kitabyma syn eden bu syýahatyny örän gyzykly edýär.
Emma soňra, aýdalyň, ähli zady aşakdan ýokary çenli täzeden gurup, özüňiz üçin täze bir dünýä döredip bilersiňiz.
Şonuň üçin, aýdalyň, iň başyna çenli çuňňur ügrüňiňde öwränçäňde, "näme üçin" diýen sorag indi manysyz bolýar,
sebäbi ony has çuňňur sorap bolmaýar; indiki sorag bolsa "näme üçin älem bar?" diýen sorag bolar.
Emma men jogap berip bilmerin, ýöne sen öwrülip: "Onda, şol esasynda men indi litýumy öz içine
alýan täze bir dünýä dörederin" diýip bilersiň.
Bu dünýäni göz öňüne getirende, men lukmançylykda inqilap görýärin, ýöne adamlar
arasyndaky aragatnaşykda hem inqilap görýärin.
2024-nji ýylyň aprel aýynda men Şweýsariýanyň Daşary işler ministrligi tarapyndan 100-den gowrak ýurduň 1500-den
gowrak wekili gatnaşan uly konferensiýa gatnaşmaga çagyryldym.
Meniň esasy çykyşy etmeli we 15 minutyň içinde beýniniň parahat pikirlenmek üçin
nämelere mätäçdigini soraga jogap bermeli boldum.
Ol parahatçylyk konferensiýasy boldy we men munuň jogabyny 15 minutda bermeli edim.
Elbetde, men akyl immun ulgamyny düşündirdim we soňky suratda litiýiň parahat pikirleniş
üçin esasy molekula bolup durýandygyny görkezdim.
Çünki bu, çaknyşyklar ýüze çykan wagtyň özüni seljerip, biraz has rahat bolmagymyza mümkinçilik berýär.
Parahatçylyk uruşyň ýoklugy däl, eýsem parahat pikirlenmek, çaknyşyklary çydamak, olary ara alyp
maslahatlaşmak, başga biriniň pozisiýasyny kabul etmek, başgaça aýdylanda, öz garaýşyny üýtgetmek ukybydyr.
Men munuň hemmesini 'ruhi immun ulgamy' diýen at bilen jemleýärin.
Litiý akyl immun ulgamy üçin takyk esasy molekuladyr, şonuň üçin ondan bizi mahrum etmek has-da aldamçylykdyr.
Indi meniň ýene bir soragym bar, we men aýdardym, häzir bu örän moda.
Şonuň üçin islendik ýerde agyr metallar, agyr metallaryň zäherlenmegi barada eşidýärsiňiz, we eger töweregiňize seredip,
biraz duýgur bolsanyz, onda derrew düşünersiňiz – biz diňe fiziki taýdan däl, eýsem aň-ruh taýdan hem dürli
derejelerde zäherlenýändigimizi açyk görersiňiz, şeýle dälmi?
We litýum hem bu ýerde haýsy roly oýnap biler?
Men "detoksifikasiýa" diýmek islemeýärin, sebäbi häzir bu gaty moda, eýsem organizmdäki agyr metallaryň
azaldylýandygyny ýa-da täsirini ýitirýändigini aýdýaryn.
Ikkisi hem. Mysal üçin, litiý berilende simob çykarylmagynyň artýandygyny görkezýän barlaglar bar.
Köp agramly metallar, şeýle hem plastik we ş.m. hipokampusda neýrogenizi, ýagny täze beýin öýjükleriniň
emele gelmegini päsgel berýär, bu bolsa biziň akyl immun ulgamyňyzyň prinsipini felç edýär.
Bu babatda neýroýallanma esasy bolup durýar we litýum bu ýerde kömek edýär.
Şeýle hem beýleki maddalarda bar; ýagny akyl işini ýa-da akyl immun ulgamyny gowşadýan islendik zat problematikdir.
Men size litium kontekstinden däl-de, eýsem meniň "Algalar ýagy inqilaby" atly kitabyma degişli bir mysal getirerin.
Gyzykly ýagdaýda men, esasan balyk iýýän Inuitleriň, balykda bar bolan agyr metallaryň köp mukdaryny
tebigy ýagdaýda kabul edýändiklerini anykladyryn.
Şonuň üçin men Alzheimer keseline duçar bolmak ähtimallygyny öwrenip çykdym, sebäbi
agyr metallar Alzheimer keseline sebäp bolýar.
Emma balykda tapylýan zerur iz elementleriniň we möhüm maddalaryň ýetmezçiligi hem Alzheimer keseline sebäp bolýar.
Şonuň üçin olar biri-birine garşy nähili işleýär?
Şonda men zerur iýmit maddalary taýdan möhüm bolan bir zady iýsem-de, şol bir wagtyň özünde
maňa zyýanly bolan bir zady hem iýsem, näme bolýar?
We geň galdyryjy zat şundan ybaratdyr: möhüm maddalar ýeňýär.
Bu, Alzheimer keseline iň pes töwekgelçiligi bolan, ýagny az ýa-da hiç hili Alzheimer bilen ölmeýän
Inuitleriň gyzykly ýagdaýda miýasynda agyr metallaryň iň ýokary konsentrasiýasyna eýedigini aňladýar.
Emma olar Alzheimer keseline duçar bolmadylar, sebäbi olaryň beýni-de iň ýokary möçberde möhüm maddalar bar.
Bu, aýdalyň, bedenimiziň kemçilikleri kompensirlemek mümkinçiliginiň ýokdugyny aňladýar.
Emma eger biz bu kemçilikleri akylly iýmitlenmek arkaly özümiz doldursak, onda diňe daşarky howplara, uruş we
parahatçylyk meselelerine, gepleşiklere we jemgyýetçilik stresine däl-de, has köp zadyň öňünde çydamly bolarys.
Biz hem zäherlere has çydamlydyrys.
Bu zäherleriň gowy bolýandygyny aňlatmaýar we bu hiç hili mesele däl.
Emma, elbetde, hiç hili zäherli maddalaryň bolmazlygy, diňe zerur maddalaryň bolmagy has-da gowy bolar.
Emma ikisiniň utgaşmasy, we men täze kitabyma ony, şeýle diýsek, homeostazi saklamak diýip
atlandyrdym; şonuň temasy – güýçleriň deňagramlylygy.
Meniň iki kanunum bar. Birinji bapy "Akyl immun ulgamy bilen baglanyşykly tebigat kanunlary" kanuny diýip atlandyrýaryn.
We bu tebigy kanunlar iň azlyk kanuny we iň köpçülik kanuny.
Maksimum, şeýle diýsek, saglygym üçin hakykatdan-da zyýanly bolmazdan ozal ulanyp biljek iň ýokary
mukdardyr. Başgaça aýdylanda, toksinler babatynda.
Bu, elbetde, agyr metallary öz içine alýar, ýöne şeker we alkogol hem. Men her zady aşa edip bilýärin.
Şonuň üçin belli bir pursatdan soň her zat zäher öwrülýär. Elbetde, litiý hem.
Başga tarapdan, minimum kanuny. Şonuň üçin, sagdyn bolmak üçin iň azyndan nämä mätäç?
Hemmesi möhüm maddalaryň üstünde.
Emma diňe şol däl, şeýle hem hereket, sosial aragatnaşyklar we ş.m.
Minimum kanuny bilen maksimum kanunyň arasynda homeostaz bar.
Emma meniňde has möhüm maddalaryň köp bolanyça, men şonça-da köp çydap bilýärin.
Şonuň üçin möhüm maddalaryň ýetmezçilik edýän wagtynda däl-de, güýçler deňagramlylygy saklanýar.
Şonda mende awtoulag bolar. Ony aşa ýüklemek mümkin, bu bolsa awtoulag üçin gowy däl.
Emma eger möhüm madda ýok bolsa, onda ol düýbünden işlemeýär.
Hawa, belki-de ony şeýle göz öňüne getirip bilersiňiz.
Şonuň üçin men has köp çydap bilýärin.
Men durmuşymda özüm bilen has köp zat göterip bilýärin.
Men has köp alyp bilýärin.
Emma iň azy iki kanundan öňdebaryjydyr.
Siz paýlaşýan habar örän ruhlandyryjy.
Çünki köplenç eşidýän zatymyz şundan ybarat: bu agyr metallar we detoksifikasiýa ýa-da zäherlenme. Bu gaty...
Bu häzir maşgalalara ýol tapýar. Maşgalalar ýa-da ene-atalar käwagt aňsatlyk bilen
panika ýa-da aladalanma duýgularyna berilýärler.
Indi hemmeler, ýa-da azyndan köp adamlar, detoks, detoks, detoks etmäge höwesli.
Emma köp zat ýalňyş bolup biler.
Hawa, bu hem köp möhüm maddalaryň çykarylmagyna sebäp bolup biler. Şondan soň siz takyk tersine gazandyňyz.
Şonuň üçin men ony hakykatdanam halamaýan.
Başga bir zat hem bar... Size iň soňky kitabyňym "Indoctrinated Brain" mowzugyndan bu deňagramlylygyň mysalyny bereliň.
Mesele şunda: wirus başlangyçda biologiki ýarag hökmünde döredilen, ýöne şol bir wagtyň özünde mRNA görnüşinde
hem berilýär; mRNA bolsa başlangyçda biologiki ýarag bölegini, ony üýtgedýän şpilk proteini özünde saklaýar.
We bu üýtgedilen şpik proteini miýede neýroýanma döredýär.
Bu bolsa gipokampus üçin neýrotoksikdir.
Soňra adamlar maňa yzygiderli soradylar: "Jab howplymy, ýa wirusmy?"
Men ýok diýýärin, wirus diňe howply däl, eýsem ol howplydyr, sebäbi ol takyk şol zady özünde saklaýar.
Emma, eger şony alýan bolsaň, bu ýamanmy?
Men aýdýaryn, ýok, menem Covid geçirdim, şonuň ýaly diýip ynanýaryn.
Men hem ony synap gördüm: antitelalary ýokardan aşaga çenli üýtgedip, şeýle hem häkimliklere "Görün, men indiki
ýokançlyga doly taýýar" diýip biljekdigime doly ynanýaryn.
Emma men hemişe aýdýardym, häzir munuň miýama täsir etjekdiginden gorkmaýaryn.
Çünki men, bilşimçe, aýlawly möhüm iýmit maddalaryny kabul edip, miýamyň dogry işlemegine göz ýetirýärin.
Belki entek bir zat ýetmeýär, ýöne meniň pikirimçe zerur bolan zat kitaplarymda gowy beýan
edilendir. Biz hem şol ýörelge laýyk ýaşaýarys.
Şonuň üçin men COVID ýokançlygyndan dowamly zeper çekmekden gorkmaýandygymy aýtdym.
Emma eger bir zat ýetmeýän bolsa, eger immun ulgamym we ruhy saglygym eýýäm zeperlenip, meselem litium ýetmezçiligi
sebäpli neýroinflammassiýa bar bolsa, onda şübhesiz şeýle infeksiýanyň meni agyr ýagdaýda ýykmagyň ýokary howpy bar.
Diňe keskin ýagdaýda däl, ýagny infeksiýa alyp, belki bir ýa iki hepde ejir çekmek bilen çäklenmän, aslynda uzak möhletli
Covid ösdürip, dowamly ýadawlyga sezewar bolup ýa-da çagalykda, şol sanda awtizm ýaly dürli kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolmak.
Autizm ahyrynda neýroýanmaň netijesidir, esasan-da hipokampyň ösüşiniň gowşak tapgyrynda,
ýagny durmuşyň ilkinji we ikinji ýyllarynda.
Hipokampus doly kemala gelýär.
Eger bu döwürde agyr neýroinflammassiýa dörse, ömriňiziň bu tapgyrynda gippokampusyň funksiýasynyň
bozulmagy, ýagny awtizm döremeginiň ähtimallygy örän ýokarydyr, we ol soňky ömriňiz boýy dowam edip biler.
Biziň bilşimizçe, esasy täsir ediji faktorlaryň biri, mysal üçin, alýumin saklaýan sanjymlardyr.
Şonuň üçin olardan gaça durmaly, iň ýokary kanun.
Başga tarapdan, neýroýallanmagyň hiç haçan ýüze çykmaýandygy baradaky düzgün hem bar.
Minimum kanuny, ýagny litýum, şeýle hem suwda ýaşaýan omega-3 ýag kislotalary; men olary diňe balykly iýmit
baý diýlip hasaplanýan tagamlaryň gowy pikir däldigini aýdyp geçmek üçin belläp geçýärin.
Eger balyk önümleri mümkin däl bolsa, suwda ýaşaýan omega-3 ýag kislotalarynyň ýeke-täk we akylly çeşmesi alga ýagy önümleridir.
Şeýlelikde, bilýän ähli zatlaryňyzy nazara alyp habar berýän wagtyňyz, men demek isleýärin,
mekdepde hakykatdanam NEHLS atly bir ders bolmaly.
Ýok, onda "turlara laýyk durmuş ýörelgesi" diýilmeli.
Hawa, ýöne gynansak-da, munuň çylşyrymlylygy seýrek habar berilýär, diňe siziň aýdşyňyz ýaly, şonuň üçin.
Hawa, eşim ony düýn Deutschlandfunk-de diňledi, meni urup öldürdü, takyk nirede bolandygyny bilmeýärin.
Emma men pikir edýärin, bu haýsydyr bir radio stansiýasy bolmaly, belki Deutschlandfunk ýa-da şuna meňzeş bir zat.
Bu Kennedý, Robert F. Kennedý barada boldy; ol Saglyk ministri wezipesine dalaşgär hökmünde hödürlenipdir, şonuň üçin
biz ony, aýdalyň, bu wezipä eýe bolmazdan ozal, eger ol ony alyp, Parlamentden tassyklama alsa, ýazga alýarys.
Emma ol sagdyn iýmitlenmegiň möhümdigini öňe sürendigi üçin şonda charlatan diýlip atlandyryldy.
Şonuň üçin sagdyn iýmitlenmegiň möhümdigini öňe sürseňiz, siziň konspirasiýa nazaryýetçisi hasaplanýandygyňyzy
aýdýarlar, we men muny örän gaharymy getirýär, hawa.
Emma aýalym eşidenlerine görä, munuň haýsydyr bir sun'iy aň tarapyndan ýazylandygyny pikir edýär.
Hawa, ýöne indi siz munuň üstünde durduňyz diýseňiz, häzir Germaniýanyň köpçülikleýin
habar serişdelerinde bu barada bir hasabat bar.
Hakykatdanam aýdylýar, iýmit goşundylary, iz elementleri, witaminler we ş.m. baradaky ähli gürrüňler manysyz, sebäbi
organizm olaryň gaty az mukdaryna mätäç, hatda … – bu hasabatda hakykatdanam agzaldy – mysal üçin
çipslerde bar bolan C witamini doly ýeterlikdir.
Şonuň üçin siz howpsuzlyk bilen şeýle diýip bilersiňiz: "Men beýleki ähli zatlardan, hatda miwe we gök
önümlerden hem ýüz öwürýärin. Bu hiç hili subut edilmändir."
Diňe çips iý, we gündelik C witamini zerur mukdaryňy alarsyň.
Hawa, hawa, bu gaty uzakdan gelýän zat däl.
Men ABŞ-da birnäçe ýyl ýaşadym, maşgalam bilen iki gezek, hatda birnäçe ýyl.
Şonuň üçin biz ABŞ-a iki gezek göçüp, soňra gaýdyp geldik, ýene-de gaýdyp geldik.
Her halda, olar hem mekdepde boldular.
We hakykatdanam iýmit piramidasy bardy.
Men çagalarym iýmit piramidasynyň suraty bilen öýe gelen pursaty hiç haçan unutman.
Şeýlelik bilen, piramida: nämeler möhüm, nämeler az möhüm. Onuň ýanynda hamburger bardy.
We oka bilen görkezilen hamburger hem, aýdylyşy ýaly, hemmesiniň örtülendigini görkezdi.
Şeýlelikde, iň soňky lukmançylyk ylymyna görä, her gün hamburger iýmek, aýdylyşy ýaly, özüňi
ýeterlik derejede iýmitlendirmek üçin ýeterlik bolar.
Meniň bilşimçe, iýmitleniş we bilim hem McDonald's we kompaniýasynyň elinde.
Şonuň üçin ABŞ-da ähli zat uly guramalar we korporasiýalar tarapyndan maliýeleşdirilýär.
Emma ahyrynda bu ýerde hem uly tapawut ýok, sebäbi olaryň syýasat we saglygy goraýyş ulgamynda hem täsiri bar.
Täze kitabyma bu çalkalanmagyň nähili ýüze çykandygyny uly jikme-jiklik bilen beýan edýärin.
Şeýlelikde, aýdylyşy ýaly, görnüşe laýyk durmuş ýörelgesi okuw programmasyndan aýryldy, hatda lukmançylyk taýýarlygynda hem.
Näme üçin minimal kanun bu ýerde ulanylmaýar.
Durmuşyň esasy kanuny lukmançylykda tapylýar …, ýöne lukmançylykda öwredilmeýär.
Ony göz öňüne getirmek mümkin däl.
Bu... ýagny, hormatsyzlyk bolmasyn diýip, her awtoulag mehanigi awtoulag bozulanda munuň birnäçe sebäpleriniň bardygyny bilýär.
Emma lukmançylyk taýýarlygynda, aýdalyň, awtoulag togtadylanda, meni depressiýa diýip
kesgitleýänlerinde ýeke-täk opsiýa antidepresantlardyr.
Sistemik soraglar ýok: Hawa, näme üçin depressiýa döräpdi?
Näme üçin ATHS ösdi? Autizm näme üçin ýüze çykýar?
We diňe zerur bolmadyk çagalyk kesellerine garşy bu sanjymlar berleninden bäri.
Şonuň üçin mesele şunda: biz 'näme üçin' diýen soragy bermelidiris.
We belki-de indi biz käbir "näme üçin" soraglaryna örän gowy jogap berdik.
Hakykatdanam köp sag boluň.
Hawa, bu... size köp zatlary degiňiz, bu hakykatdan hem jikme-jiklikde düýbünden täze bir ugurdyr.
Şol ýerde hem köp ene-atalar örän umytsyz.
Autizm näme üçin bar? ADHD näme üçin bar we ş.m.?
Elbetde, bu ara alyp maslahatlaşmagyň çäginden daşda.
Emma men seni çagyrmak mümkinçiligine eýe bolup bilerin.
Elbetde, A hökmünde, täze kitabyma jogaplary berer.
Emma men, aýdylyşy ýaly, hiç kimi mejbur edip bilmerin, şonuň üçin hiç kimi kitabyny satyn almaga mejbur
etmek islemeýärin, tersine men isleýärin... Men ähli derejedäki adamlary bilimlendirýärin.
Elbetde, bu mowzuk boýunça interwýular hem bar. Men ýakynda awtizm konferensiýasynda soraglara
jogap berdim we bu ýakyn wagtda kanalyma çykar.
Emma konferensiýa taýýarlyk döwründe men awtizmiň öňüni almak we bejermek üçin sistemik çemeleşmäni öwrenmäge
köp wagt sarp edip, soňra ähli ylmy barlaglary birnäçe sahypalyk resminamada jemledim.
We munuň hemmesini web sahypamda tapyp bilersiňiz.
Şonuň üçin diňe www.michael-nehls.de saýtyma girip, "Info" bölüminden bu temalar boýunça ähli
degişli maglumatlary we zerur goldawy tapyp bilersiňiz.
Bu, häzirki wagtda meniň kitabyny satyn almaly däldigiňi aňladýar; diňe bir göz aýlap, käbir pikirler almak ýeterlik.
Meniň ahyrky gysga bir soragym bar.
Sen özüň hem ata, ähli bilimlere we ähli düşünjelere eýe.
We eger indi bize iň möhüm üç nokady aýdyp bilseňiz, sebäbi öňräk bizem şol nokatlara laýyk ýaşaýandygymyzy aýdypdyňyz.
Maşgalamyz we çagalarymyz üçin zerur diýip hasap edýän iň möhüm üç nokady näme diýip atlandyrarsyňyz?
Biz ony düýbünden aýyrýarys, ýa şol ýaly ýaşaýarys, ýa ony döredýäris, ýa-da ony öňe sürýäris. Näme diýersiň?
Şonuň üçin ilkinji gezekde doly rahat boluň.
Şonuň üçin, haýsydyr bir ýagdaýda hem her zadyň kämil bolmalydygyny pikir etmegiň tuzağına düşmäň.
Dogrusyny aýtsam, men muny takmynan 20 ýa-da 22 ýyl ozal diňe düşündim.
Medisina bilimlerimi tamamlandan soň, aýdylyşy ýaly, nähili ideologik taýdan siňdirilenimi we medisinanyň
düşünjemimi düýbünden täzeden gurmaly bolandygymy düşünmäge başlamak üçin maňa 10–15 ýyl gerek boldy.
Şol wagtlarda çagalarym hem ulaldy we ýetginjeklik ýaşyna ýetdi.
Bu, men şu gün bilýän ähli zatlary ulanmandygyny aňladýar.
Eger meniň nepeslerim bar bolsa, men ähtimal has gowy işlerdim ýa-da azyndan has gowy maslahat bererdim.
Emma maňa munuň gerek ýok, sebäbi şu aralykda çagalarym hem meniň bilen bilelikde näme möhümdigini öwrendiler.
Emma men häzir muny bilýänim üçin, elbetde, her zady kämil ýerine ýetirmezlik ölümçe däl, tersine, her zady
kämil ýerine ýetirmäge synanyşmak hem ölümçe bolup biler.
Bu hem örän stresli, sebäbi siz çaltlyk bilen – näme diýýärler ýene, normoreksia däl, anoreksia däl, ýöne
şu... – ýagdaýyna düşýärsiňiz; iýmit we hereketleriňizde her zady kämilleşdirmäge synanyşýarsyňyz.
We soňra durmuş lezzetli bolmaýar.
Bu bolsa hakykatdanam durmuşdaky iň möhüm zat, onuň gyzykly bolmagy, hawa, özüňi mümkin boldugyça şatlandyrmak.
Bir zat ýaramaz bolanda, ony ýeňip geçýärsiň, ondan sapak alýarsyň we täzeden şatlyk tapýarsyň.
Şonuň üçin rahat bolmak örän möhümdir, hakykatdanam örän möhümdir, men aýdýan, hakykatdanam örän möhümdir.
Soňra käbir zatlar bar, olar doly zerur we adaty iýmitden alyp bolmaýar.
Elbetde, olar biziň stolumyzda bar, we men omega-3, D witamini we litiýum barada yzygiderli gürleýärin.
Soňra bolsa, elbetde, häzirki iýmitlenme endiklerinizden aslyp, selenium we sink ýetmezçiligiňiz henizem bolup biler.
Emma olar diňe şeýle.
Elbetde, hökm sürýän zat men "Methuselah strategiýasy" diýip atlandyrýan zatdyr, bu bolsa meniň üçin iýmitlenmäniň
biziň üçin ýeke-täk möhüm zat däldigini bilýändigimi aňladýar.
Siz şeýle hem sosial özara gatnaşygy, adamlaryň biri-birine nähili çemeleşýändigini hem nazara almalysyňyz.
Emma kemçilikleriňiz bolmadyk mahaly bu has aňsat bolýar, sebäbi biri-biriňiz bilen aragatnaşykda has rahat bolýarsyňyz.
Kimdir biri başga pikir aýdanda, siz derrew streslenmeýärsiňiz.
Bu bolsa jemgyýetçilik aragatnaşyklarynyň örän möhümdigini aňladýar; meseleleriňize ünsi berip, olary ara alyp
maslahatlaşmaly we diňe ünsden düşürip geçip bolmaýar.
Hawa, biz hemmämiz biraz sport bilen meşgullanýarys we fiziki taýdan işjeň galmaga çalyşýarys.
Dünýä şonça keselli bolansoň we biz ony biraz gowulaşdyrmak isleýäris, tebigy ýagdaýda durmuşda maksadymyz bar.
Hem-de hemişe etmeli işiň bolmagy örän möhümdir.
Hakykatdanam köp sag boluň.
Şonuň üçin, özüňiz aýdşyňyz ýaly, bizi özüňiziň gyzykly syýahatyňyza goşup, bu
ýerde köp zat düşündireniňiz üçin sag boluň.
Wagtyňyz üçin köp sag boluň.
Hawa, sag boluň.
Men siziň guramaýan konferensiýaňyzy aňladýaryn.
Dogrusyny aýtsam, munuň barada eşidenimde derrew razy boldum, häzirki wagtda bolsa kitap
ýazmaly bolanym üçin ähli teklipleri ret edýärin.
Emma men siziň edýän işiňize iň ýokary hormat goýýaryn we abunachylarym arkaly ony hem
saýtyma ýerleşdirjekdigimize umyt edýärin.
Mümkin boldugyça köp adam gelip, "Hawa, men şol ýere bararyn, başgalara hem gürrüň bererin"
diýsin we umyt edýäris, bütin dünýä sizi synlar.
Çynlakaý köp sag boluň.
Hem-de aýalyňyza iň gowy salamlar, esasan-da şu gün.
Çok sag boluň.
Sag boluň.
Tufan biziň töweregimizde güýçli urlanda we şübheler döräninde, biz berk ýapyşýarys we durmuşda güýç tapýarys.
Biz umyt bilen dem alýarys, söýgi köprülerini gurýarys, geljegi şekillendirýäris, uruşsyz dünýäni döredýäris.
Biz reseptler ýazýarys, we olarda şeýle diýilýär: durmuş, söýgi, azatlyk, şolaryň ählisi möhümdir.
Bu diňe bilelikde, topar bolup edilip bilner.
Gowy ruhlar sehrli usulda biri-birine çekilýär.
Ol diňe bilelikde, topar bolup edilip bilner.
Söýgi we parahatlyk içinde, el-ele
Dünýä bizi synagdan geçirende, biz ýüregimizdeki gaýrat we oňa bolan ynanjymyz bilen dik durýarys.
Kölgelerde ýanan çyralar bize dünýäni üýtgetmegiň ýoluny görkezýär; munuň üçin hiç haçan gijä galmaýar.
Sehrli jandarlar azaby bejermek.
Häzir we hemişe bile, hemmämiz taýýar.
Biz reseptler ýazýarys, we olarda şeýle diýilýär: Ömür, söýgi, azatlyk – şolaryň ählisi möhümdir.
Biz muny diňe bilelikde, topar bolup edip bileris.
Gowy ruhlar sehrli usulda biri-birine çekilýär.
Ol diňe bilelikde, topar bolup edilip bilner.
Söýgi we parahatlyk içinde, el-ele