Ang kusgan nga mga lobi nagpaningkamot pag-ayo aron hingpit nga wagtangon ang kuwarta.
Sa tibuok Europa ug labi na sa EU.
Karon nag-istorya kita sa usa ka espesyalista bahin niining hilisgutan nga nagbuhat sa tanan niyang makaya
aron panalipdan ang Switzerland gikan niining kapalaran ug luwason kini nga bahin sa atong kagawasan.
Gidayeg namo si Richard Koller, delegado sa "schweiz-macher" ug presidente sa
"Freiheitliche Bewegung Schweiz" (Swiss Freedom Movement).
Maayong hapon, nalipay kaayo ko nga naa ko dinhi – sa Gusali sa Parlamento – ug sa akong hunahuna makapaikag
kaayo nga madungog nato kung unsa ang atong makat-unan.
Kadaghanan sa mga tawo nagtuo nga dili gyud mahimo ang pagwagtang sa kuwarta sa Switzerland. Unsa man imong panan-aw bahin niini?
Siguro sayop na na.
Kung dili nato itama ang sayop, lagmit makat-on kita niini sa lisod nga paagi.
Kay sa tinuod, ang mga tawo wala magbati nga direkta nga giwagtang ang kuwarta – kay dili man mga politiko ang nagawagtang
niini; ang mga politiko wala gyud buhata aron mapreserbar ang kuwarta, apan ang ekonomiya
mismo ang nagpaningkamot sa pagkunhod sa kuwarta.
Nakita na nato kini sa mga merkado sa Pasko – ug sa ubang mga merkado usab – nakita nato kini sa mga kompanya, sa mga kadena
sa panaderya nga kalit lang nga dili na modawat og kuwarta.
Makita nato kini sa mga restawran nga walay salapi usab.
Sa paglabay sa panahon, maminusan ug wagtangon sa ekonomiya ang paggamit sa salapi, ug karon nagakahitabo na
kini sa mas paspas nga tulin sa pampublikong transportasyon, diin dili na usab gigamit ang salapi.
Nagpasabot kini nga ang mga tawo nga mobayad og kuwarta dili na makapalit og tiket sa pampublikong transportasyon.
Nagpakunhod kini sa among reserba sa kuwarta. Ug kinahanglan namo kini supakon.
Unya, aduna usab kitay internasyonal nga mga organisasyon, sama sa Better than Cash Alliance.
Kini gitukod niadtong 2012 sa Bill & Melinda Gates Foundation, Ford Foundation, USAID , ug
uban pang mga dagkong hinungdanong institusyon.
Ug gitakda nila ang ilang tumong nga pagkunhod sa salapi – sa tibuok kalibutan – ug ilisan kini og digital nga kuwarta.
Makapaikag kini, ug nagpakita sa maayong dungog sa Switzerland, nga ang among SECO – ang Sekretarya sa Estado para sa mga
Kalihokan sa Ekonomiya – wala nalambigit sa pagtukod niadtong 2012, apan nagsugod og bayad og duha ka milyon niadtong 2012
alang sa pagwagtang sa salapi ug gihatagan usab og buluhaton sa pagbalhin sa tanang teknolohiya ug kahanas alang sa digital nga
pagbalhin sa kuwarta – labi na ngadto sa mga nasud nga nag-uswag.
Nagpakita kini nga ang pagwagtang sa kuwarta usa ka tumong nga ginapanguna sa Switzerland.
Sa akong hunahuna, medyo inosente ra tingali kung motuo nga dili tangtangon ang kuwarta dinhi sa Switzerland.
Mao nga importante kaayo nga ma-establisar nato ang kuwarta sa konstitusyon.
Ngano man nga ang kuwarta kinahanglan gyud wagtangon?
Aduna'y daghang mga rason, apan usa ka labing importante mao ang kahimtang sa pinansya sa tibuok kalibutan.
Ang kahimtang pinansyal mao nga ang kalibutan sa tinuod nangautang.
Sa tinud-anay, sa tulo ka beses sa tinuig nga kantidad nga makuha sa populasyon. Ug kini dili na mabayran.
Nagpasabot kini nga kinahanglan magtrabaho ang katawhan sulod sa tulo ka tuig nga walay paggamit sa bisan unsang
kahinguhaan o pagkaon aron mabayran kining bukid sa utang.
Ug mao kana ang hinungdan nga mahitabo ang pinansyal nga pagkabangkarote sa umaabot.
Dili na kini pangutana kung mahitabo ba kini, kondili kung kanus-a kini mahitabo. Mibagsak kini
sa kasamtangang global nga kahimtang sa pinansya.
Ug kana, siyempre, usa sa mga rason nganong gusto sa mga elitista nga wagtangon ang kuwarta, aron pagkahuman niining
pagkabangkaruta sa pinansya, pagkahuman nga nahugno ang tanan, makontrol nila ang mga tawo ug ang tibuok
kahimtang pinansyal sa paagi nga mabalik kini nga pagtukod subay sa ilang kaugalingong interes.
Kung dili, siyempre, kung mahitabo kana tanan, ang pipila ka mga tawo maghiusa, ang mga grupo ug mga
nasud maghiusa ug tukoron kini sa ilang kaugalingon.
Dili nila kana ganahan. Naa usab sila sa proseso sa pagpalit sa tanang bililhon nga mga butang o kahinguhaan.
Nagpasabot kini nga ang tanang minahan sa bulawan gipalit na, ang bulawan gipalit na, ang pilak
gipalit na, ug ang yutang pang-uma gipalit na.
Sa Amerika, si Bill Gates karon ang pinakadako nga tag-iya sa yutang pang-agrikultura.
Ug nagpakita kini nga nagabuto na ang bula sa pinansya.
Ug kini kinahanglan gyud likayan sa bisan unsang paagi, aron magpabilin ang kuwarta sa sirkulasyon sa katapusan,
nga magtugot sa mga tawo nga magpadayon sa paglihok nga independente ug magpabilin nga dili makontrol.
Ug naghunahuna ko kung unsa ka daotan kini, makita na nimo karon sa mga nasud sama sa
Norway, Sweden, ug Denmark, nga wala na'y kuwarta.
Posible usab karon nga magpakig-gubat – pananglitan ang Sweden, nga wala molapas sa 10% sa salapi nga cash ang
nagasirkula pa – isip usa ka nasud, dili na nimo kinahanglan mosalakay; pwede ra nimo putlon ang ilang kuryente o internet.
Pasabot ana nga sulod sa duha o tulo ka semana, ang nasod mapukan sa tuhod – sa ekonomiya – ug lagmit mosulod
sa sibil nga gubat, kay mahitungod na kini sa mga kahinguhaan, pananglitan pagkaon, tanan.
Ug nagpakita kini kung unsa ka importante nga mahasa sa digital nga teknolohiya, ug ang
kuwarta siguradong dili maayo niining bahin.
Ang Sweden ug Norway karon naningkamot nga baliktaron kini nga uso, tungod kay ilang nabantayan ang risgo nga ilang giatubang.
Pero dili na kini mahitabo, bisan pa karon nga ingon sila nga kinahanglan na usab dawaton sa mga negosyo ang salapi.
Wala'y kuwarta ang mga tawo, ug wala na'y kuwarta nga natigom, busa naglisod gyud sila karon.
Aduna'y balaod nga nagkinahanglan sa pagdawat sa mga tseke ug sinsilyo.
Ngano nga mahimo gihapon balibaran ang kuwarta?
Sa Switzerland, ang among balaod sa salapi, ang WZG, nag-ingon sa Artikulo 3 nga ang tanan kinahanglan modawat sa mga banknote
nga gipagawas sa National Bank, nga walay bisan unsang pagdili.
Bisan pa, kining artikulo kay discretionary, nga nagpasabot nga magamit ra kini kung adunay legal nga aksyon nga gihimo.
Pananglitan, kung ang usa ka panaderya mosulat, "Dili kami modawat og kuwarta," ug mosulod ang usa ka kostumer nga gustong
mopalit og butang ug nahibalo nga dili modawat og kuwarta ang panaderya, dili gyud mabuo ang kontrata,
nga nagpasabot nga walay transaksyon nga mahitabo.
Ug kung wala gyud nahitabo nga transaksyon, dili ka makasang-at og kaso ubos niini nga balaod.
Ug mao kana ang problema sa discretionary nga lehislasyon: dili ka makahimo og legal nga aksyon batok niini, nga nagpasabot
nga ang ekonomiya adunay gahum nga magdesisyon alang sa iyang kaugalingon kung gusto ba kini modawat og kuwarta o dili.
Ang popular nga inisyatiba nga "Cash is freedom" nakadawat og kontra-propuesta gikan sa
Pederal nga Konseho. Unsa ang kalainan tali sa duha?
Busa, kami sa Volksinitiative nag-awhag nga ang pederal nga gobyerno kinahanglan kanunay maghatag og
igo nga kantidad sa mga sensilyo ug mga banknote.
Ug ang kontra-panukala sa Pederal nga Konseho karon nag-ingon nga ang Pambansang Bangko ang
responsable sa pagsiguro nga ang salapi maglibot.
Ug kana, siyempre, usa ka dakong kalainan – usa ka gamay nga limbong sa gobyerno – kay ang problema nga
karon mitumaw mao nga dili pareho ang tanang kuwarta.
Kay sa "pagbayad og cash" pasabot nako dili pagbayad pinaagi sa credit, dili sa account o sa promissory note
o bisan unsang susama, kondili cash gyud akong bayad.
Ug sa Pranses-Italianong paggamit, ang "je paie cash" nagpasabot og "mobayad ko og cash", apan nagpasabot
usab kini nga pwede ko mobayad gamit ang debit card .
Mao nga posible alang sa pederal nga gobyerno nga itakda nga ang Pambansang Bangko kinahanglan masiguro ang
pagkaanaa sa salapi, aron kini makahatag og elektronikong salapi nga dili mosupak sa Pederal nga Konstitusyon.
Busa, dili namo madawat ang direktang kontra-panukala sa pederal nga gobyerno sa kahimtang
karon – naa pa gihapon kami'y boto sa Marso.
Unsa man ang hitsura sa usa ka digital nga salapi sa umaabot?
Ang digital nga salapi sa umaabot lagmit usa ka sagol sa cryptocurrency ug Twint.
Busa nagpasabot kini nga molihok ra kini pinaagi sa usa ka digital nga device. Karon, pamilyar
na kita niini gikan sa mga mobile nga telepono.
Kini usa ka digital nga terminal, ug ang salapi, i.e. ang tibuok proseso sa transaksyon sa pagbayad, pagadumalahan pinaagi sa
gitawag nga pitaka – i.e. usa ka palitanan, usa ka supot, usa ka pitaka – nga nahimutang niini nga digital nga terminal.
Ug kini nga digital nga terminal makigkomunikar sa Swiss National Bank, sa akong hunahuna.
Ang tanan unya adunay usa ra ka account – wala na'y mga bangko.
Nagpasabot kini nga kung gusto nato mopalit og butang, ang proseso magkinahanglan nga una kita naa sa gi-aprobahan nga lokasyon.
Ikaduha, nga makapalit kita sa bisan unsa nga ipahibalo nga magamit para kanato – o bisan unsa nga magamit para
kanato – ug siyempre, sa kantidad lang nga ipagawas para kanato.
Busa hingpit kitang mapailalom sa kontrol.
Oo, nakasulti na ka bahin ana – ang gusto nakong pangutan-on isip follow-up mao: Unsa kaha gyud ang
mga peligro nga atong atubangon kung walay kuwarta?
Oo, daghan kaayong mga peligro. Para nako, ang labing dako nga peligro mao ang pag-agaw sa
kabtangan pinaagi sa negatibong interest rate – o...
Miingon si Christine Lagarde niadtong 2016 – sumala sa Blick , nagtuo ko nga kini
niadtong 14 Abril, sumala sa report sa Blick – nga:
Ang bugtong rason nganong dili molihok ang negatibong interest rate mao nga naa pa gihapon kitay salapi nga nagasirkula.
Kung, siyempre, wala na'y kuwarta nga nagasirkula, magpasabot kini nga hingpit nga walay depensa ang mga tawo kung kalit lang
mopahayag ang bangko nasyonal, "Kuhaon na namo karon ang 10% matag tuig gikan sa matag account kay
kinahanglan namo kini para sa administratibong katuyoan."
Dili na nimo mapalit ang mga butang gamit ang salapi pinaagi sa ubang pamaagi.
Mahimo ra kana posible pinaagi sa digital nga kuwarta. Ug kana ang pinakadako nga peligro para kanako.
Busa sa akong hunahuna, mahitabo ang negatibong interest rate ug ang pagkuha sa kabtangan.
Unya, siyempre, aduna pa'y ubang mga peligro.
Busa, siyempre, usa ka dakong risgo mao ang pagsalig – sama sa akong giingon kaniadto – sa kuryente ug sa internet.
Busa kung masira ang sistema, dili na dayon posible ang mga transaksyon sa pagbayad.
Unya, anaa pa ang kamatuoran nga dili na nato mapadayon ang kalig-on sa krisis .
Nagpasabot kini nga sa mga krisis – sama sa kasamtangang nasinati sa Norway ug Sweden – dili na mahimo nga
magpadayon sa trabaho tungod sa pagkawala sa kuwarta.
Pasabot ana nga kung wala tay internet, mohunong gyud ang ekonomiya. Mohunong kini ug dili na molihok.
Apan, kung kuwarta ang gamiton, makapadayon unta kita sa pagbayad, o oo, makapadayon unta ang ekonomiya
sa paglungtad ug mapugngan ang pinakagrabeng kadaut.
Mao kana ang laing importante nga punto.
Padayon namong nadungog nga tungod niining digital nga kuwarta mahimo kitang hingpit nga masubay. Tinuod ba na?
Oo, sigurado gayud kana.
Busa kining mga Central Bank Digital Currencies , siyempre, kusgan kaayo kay gitipigan kini sa mga digital nga
device sa mga pitaka , ug posible nga masubay kung asa ka, unsa imong gipalit, ug pila imong gigasto.
Ug kana magmugna nga hingpit nga makontrol ang mga tawo.
Kaayo nga susama sa usa ka sistema sa sosyal nga kredito, sama sa atong nahibaloan gikan sa Tsina – o.
Gikan niining panan-aw, siyempre kini usa ka dako kaayo nga peligro.
Pero kana usa ka butang nga sa akong hunahuna kay halos nahibal-an na sa kadaghanan sa publiko nga mahimo kini mahitabo.
Oo, maayo, salamat kaayo niini. Unsa na ba gyud ang atong nakab-ot sa Switzerland sa niini nga natad?
Sa Switzerland, nakab-ot na namo ang taas nga kalampusan, tungod kay pinaagi sa paglansar namo sa mga inisyatiba sa katawhan –
pananglitan, "Cash is freedom" – karon naa na kami sa punto nga nagdesisyon kung unsang bersyon sa
proteksyon sa salapi ang isulod sa konstitusyon.
Mobakod kami, siyempre, aron masiguro nga among bersyon – nga adunay mga sensilyo ug mga papel salapi – ug aron masiguro
nga dili kini malikayan sa bisan unsang limbong sa katapusan.
Mas abante kaayo kami kaysa sa ubang bahin sa Europa, ug siyempre importante usab kini para sa Europa.
Kay kung makasulod nato kana sa konstitusyon sa Switzerland, dili na ingon ana kadali ang pagwagtang sa
kuwarta sa Europa, kay dayon dayon mosangko ang pag-ikyas sa kapital paingon sa Switzerland.
Kung moingon ang Alemanya, "Wala na kami'y kuwarta," dayon dayon kuhaon sa tanan ang ilang kuwarta ug
dad-on kini sa Switzerland, kay didto kini luwas.
Busa, siyempre, naa kami sa usa ka komportableng kahimtang sa Switzerland kumpara sa ubang mga nasud.
Ug igo na ba kana aron magpabilin ang kuwarta sa Switzerland?
Dili, siyempre dili kana igo, ang konstitusyon ra.
Sama sa akong giingon sa sinugdanan, wagtangon sa ekonomiya ang kuwarta, ug aron kini dili mahitabo, kinahanglan kita
magbayad og kuwarta aron dili kini wagtangon sa ekonomiya.
Busa, dili unta kalit lang magsugod ang Migros ug Coop sa pagbutang lang niining mga self-checkout machines – o unsa pa man
ang tawag niini – diin kinahanglan digital magbayad ang tanan, apan magpadayon kita sa daghang pagbayad og
kuwarta, lakip na sa mga restawran ug bisan asa pa, aron magpabilin nga taas ang kantidad sa kuwarta.
Si Thorsten Hens, usa ka financial economist ug propesor sa University of Zurich, klaro kaayo niyang giingon nga
"tungod kay ang salapi naglangkob sa 15% sa tanang pinansyal nga transaksyon, ang salapi dili na maluwas".
Gisulti niya kini sa usa ka interbyu sa SRF niadtong 2020, ug nagpakita kini nga karon – sa 25% – hapit na kaayo
kita makaabot niining utlanan, ug kinahanglan kitang mubawi.
Busa nalipay ko nga ang mga tawo karon nagsugod na gyud pagbayad og kuwarta.
Mao na kini ang sunod nga pangutana: unsa ang mahimo sa populasyon, i.e. unsa pa ang
kinahanglan buhaton ug unsa ang atong mahimo?
Busa, tingali duha o tulo ka punto ang labing importante karon.
Busa sa kinatibuk-an, adunay laing debate sa National Council sa Marso bahin sa sugyot ni Thomas Burgherr.
Gawas sa among popular nga inisyatiba, gusto usab niya nga ang ekonomiya dawaton – dili kini sapilitang
pagdawat, kondili kinatibuk-ang pagdawat – nga gusto niyang makita nga masulat sa konstitusyon.
Karun mosuporta na kami niini. Ingon nga "schweiz-macher", naghimo kami og petisyon nga daghang tawo na karon ang makapirma.
Irekomenda nako kini – www.schweiz-macher.ch – diin mahimo ka mopirma sa petisyon.
Napangumbinsi usab namo ang mga asosasyon sa mga tigulang – ang dagkong adunay 280,000 ka miyembro – nga
mosuporta kanamo aron madawat kining sugyot sa National Council ug sa Council of States.
Unya, siyempre, anaa ang kamatuoran nga kinahanglan kita moadto sa botohan.
Busa malipay kaayo kami kung makadawat na usab kami og pinansyal nga suporta, kay dili kini mahimo kung walay pondo.
Ang uban adunay bilyon-bilyon – busa kinahanglan gyud nato og daghang kuwarta aron adunay tsansa sa boto, apan
ang labing importante mao nga ang populasyon gayud mogawas, magdala og kuwarta, ug mobayad sa kuwarta.
Oo, sa akong bahin, gusto kaayo nako gamiton kining higayona aron hangyoon ang tanan natong mga lungsoranon nga magbayad og kuwarta
kutob sa mahimo sa umaabot – tingali hatagan pa gani og prayoridad ang mga tindahan nga modawat pa gihapon og kuwarta
kaysa sa mga tindahan nga dili na, kay kini nga isyu kay labing, labing, labing importante aron
masiguro nga mapabilin nato ang kuwarta sa Switzerland.
Importante kaayo alang sa atong mga anak ug alang nato nga tugutan kitang magpadayon sa pagpuyo sa kagawasan. Daghang salamat!
Daghang salamat kaayo, Ginoong Koller, nakumbinsi nimo ako.
Magpadayon ko sa pagbayad og salapi kay gusto nako magtipig og salapi ug masiguro nga magpabilin kini nga magamit nato.
Ug daghang salamat kaayo sa imong dedikasyon, Ginoong Koller. Among gipaabot kanimo ang
tanang maayo alang sa imong umaabot nga trabaho.
Daghang salamat kaayo, ug hinaut nga magpadayon ang imong kalampusan sa imong trabaho. Salamat.