Lobi indartsuek diru kontantea erabat ezabatzeko gogor ari dira lanean.
Europan zehar eta bereziki EBn.
Gaur gai honetako aditu batekin ari gara hitz egiten, eta hark bere ahalmen guztia erabiltzen ari da Suitza patu
honetatik babesteko eta gure askatasunaren zati hau salbatzeko.
Ongi etorri Richard Koller, "schweiz-macher"-eko ordezkaria eta "Freiheitliche Bewegung
Schweiz" (Suitzako Askatasun Mugimendua) presidentea.
Arratsalde on, hemen egoteaz pozten naiz – Parlamentuaren Etxeetan – eta uste dut ikasteko
gauden hori entzutea liluragarria izango dela.
Jende gehienak uste du Suitzan diru kontantez gabetzea ez dela benetan posible. Zer iritzi duzu horri buruz?
Beno, hori ziurrenik akats bat da.
Akatsa zuzentzen ez badugu, ziurrenik modu zail batean ikasiko dugu.
Izan ere, egia da jendeak ez duela diru kontantea zuzenean ezabatuko denik sentitzen – ez baitira politikariak diru
kontantea ezabatzen ari; politikariek diru kontantea benetan babesteko ezer ere ez dute egiten, baizik eta
ekonomia bera diru kontantea murrizteko lanean ari dela.
Hau jada Gabonetako azoketan ikusten dugu – eta beste azoketan ere – enpresetan, okindegi-kateetan,
bat-batean diru kontantea onartzen ez dutenetan.
Dirurik gabeko ordainketak onartzen dituzten jatetxeetan ere ikusten dugu hau.
Denborarekin ekonomia diru kontantea murriztu eta ezabatu egingo du, eta hori orain azeleratuta gertatzen ari da garraio
publikoan ere, non diru kontantea jada ez den erabiltzen.
Honek esan nahi du diru kontantean ordaintzen dutenek ezin izango dituztela garraio publikoan txartelak erosi.
Honek gure diru-gordailuak murrizten ari da. Eta hori konpentsatu behar dugu.
Gainera, Better than Cash Alliance bezalako nazioarteko erakundeak ere ditugu.
Hauek 2012an sortu zituzten Bill & Melinda Gates Fundazioak, Ford Fundazioak, USAIDek
eta beste erakunde handi eta garrantzitsuek.
Eta diru kontantea mundu osoan pixkanaka desagerraraztea eta diru digitalarekin ordezkatzea dute helburu.
Interesgarria da, eta Suitzaren alde ondo hitz egiten du, gure SECO – Ekonomia Gaietarako Estatu Idazkaritza – 2012ko ekimenaren
sortzean parte hartu ez bazuen ere, 2012an diru kontantearen abolizioarako bi milioi Suitzako franko ordaintzen hasi zela eta,
gainera, diru transferentzia digitalekin lotutako teknologia eta aditu-trebetasun guztiak, bereziki
ekonomia emergenteetara, transferitzeko agindua jaso zuela.
Honek benetan erakusten du diru kontantearen abolizioa Suitzak lehen lerroan aurrera eramaten ari den helburua dela.
Uste dut naif samarra litzatekeela Suitzan diru kontantea ezabatuko ez dela sinestea.
Hori dela eta, garrantzitsua da konstituzioan diru kopurua jasotzeko gai izatea.
Zergatik desagerrarazi beharko litzateke diru kontantea?
Ba, arrazoi batzuk daude, baina oso garrantzitsua den bat mundu osoko egoera finantzarioa da.
Finantza egoera horrelakoa da, mundua benetan zorpetuta dago.
Zehazki, biztanleriak urtean sortzeko duen gaitasunaren hiru aldizko kopuru baliokidean. Eta hau ezin da itzuli.
Honek esan nahi du gizateriak hiru urtez lan egin beharko lukeela baliabiderik kontsumitu
gabe eta jan gabe, zor mendi hau ordaintzeko.
Eta horregatik etorkizunean noizbait finantza-krisi bat egongo da.
Ez da gehiago ea gertatuko den, baizik eta noiz gertatuko den. Egungo egoera finantzario global honetan barne-lehertuko da.
Eta hori, noski, eliteek diru kontantea ezabatu nahi duten arrazoietako bat da: finantza-krisi honen ondoren, dena
hondoratu ondoren, herritarrak kontrolatu eta egoera finantzario osoa beren interesetara egokituta berreraiki ahal izateko.
Bestela, noski, hori guztia gertatuko balitz, pertsona batzuk indarrak batuko lituzkete, taldeek eta herrialdeek
indarrak batuko lituzkete eta beraiek bakarrik eraikiko lukete.
Ez litzaieke gustatuko. Gainera, baliabide eta ondasun baliotsu guzti hauek erosten ari dira.
Honek esan nahi du urre-meategi guztiak erosten ari direla, urrea erosten ari direla, zilarra erosten ari
direla eta nekazaritzarako lurra erosten ari direla.
Amerikan, Bill Gates da orain nekazaritzarako lurren jabe handiena.
Eta horrek erakusten du finantza-burbuila hau lehertzen ari dela.
Eta hori edozein prezioan saihestu behar da, diru kontantea azken finean zirkulazioan geratzeko, jendeari modu
independentean jarduten jarraitzeko eta kontrolik gabe izaten jarraitzeko aukera emanez.
Eta pentsatzen dut zein txarra den; orain ikus dezakezu hori Norvegia, Suedia eta Danimarka
bezalako herrialdeetan, diru kontantirik gabe daudenak.
Gaur egun ere gerra egitea posible da – adibidez, Suediak, oraindik zirkulazioan dagoen diruaren %10 baino gutxiago
duena – herrialde gisa, inbaditu ere beharrik gabe, elektrizitatea edo internet moztea besterik ez litzateke behar.
Horrek esan nahi du bi edo hiru aste barru herrialdea ekonomia aldetik belaunik egingo litzatekeela eta, ziurrenik, gerra
zibil batean murgilduta egongo litzatekeela, izan ere orduan baliabideez, hau da, elikagai eta dena, izango litzatekeelako.
Eta horrek erakusten du teknologia digitala menderatzea zenbaterainoko garrantzitsua den, eta diru
kontantea alor horretan zalantzarik gabe txarra litzateke.
Suedia eta Norvegia orain joera hau alderantzikatzen saiatzen ari dira, hartzen ari diren arriskua konturatu direlako.
Baina ez da gehiago gertatzen, nahiz eta orain esaten duten enpresek berriro diru kontantea onartu beharko luketela.
Jendeak ez du diru kontsideraturik, eta diru kontsideraturik ez da gehiago pilatzen, beraz,
une honetan benetan egoera zail batean daude.
Txanponak eta banku-oharrak onartzea derrigorrezten duen lege bat dago.
Zergatik oraindik ere diru kontantea ukatu daiteke?
Ba, Suitzan, gure moneta legea, WZG, 3. artikuluan jasotzen du edonork derrigor onartu behar dituela Banku
Nazionalak ateratako banko-oharrak, inolako murrizketarik gabe.
Hala ere, artikulu hau aukerakoa da, hau da, soilik aplikatzen da ekintza judiziala hasten denean.
Adibidez, okindegi batek "Eskudirurik ez dugu onartzen" idazten badu, eta bezero bat zerbait erostera sartzen bada eta okindegiak
eskudirurik ez duela onartzen badaki, ez da inoiz kontraturik eratuko, eta, beraz, ez da inolako transakziorik egingo.
Eta transakziorik inoiz gertatu ez bazen, ezin duzu lege honen arabera salatu.
Eta hori da hautazko legeriketaren arazoa: ezin da haren aurka ekintza judizialik abiatu, eta horrek esan
nahi du ekonomiak berak erabakitzeko boterea duela diru kontantea onartu nahi duen ala ez.
"Dirua askatasuna da" izeneko herri ekimenari Kontseilu Federalak kontraproposamen bat aurkeztu dio. Zein da bien arteko aldea?
Beraz, ekimen popularraren bidez, gobernu federalak beti moneta eta banko-ohar kopuru
nahikoa eskaini behar dituela eskatzen dugu.
Eta Kontseilu Federalaren kontraproposamenak orain dio Banku Nazionala dela diru
kontantea zirkulazioan egotea bermatzeko arduraduna.
Eta hori, noski, desadostasun handia da – gobernuaren trikimailu txiki bat – izan ere, orain
sortzen den arazoa da diru guztiak ez direla berdinak.
Zeren "eskudirako ordaintzea" esaten dudanean, benetan esan nahi dudana da kreditu bidez ez ordaintzea, hau da, ez
kontu baten bidez, ezta zor-agiri baten bidez edo antzeko ezerrekin ere, baizik eta eskudirutan ordaintzea.
Eta frantses-italiar erabileran, "je paie cash" esamoldeak "eskudirutan ordaintzen dut" esan nahi du, baina horrek baita
kreditu txartel batekin ere ordaindu dezakedala esan nahi du .
Hori dela eta, gobernu federalak ezar dezake Banku Nazionalak diru kopuru nahikoa bermatu behar duela, eta
horrela, Konstituzio Federalarekin talka egin gabe diru elektronikoa eskaintzea ahalbidetuko du.
Beraz, ezin dugu gaur egun dagoen moduan onartu gobernu federalaren zuzenean egindako
kontraproposamena – martxoan oraindik botoa dugu.
Etorkizuneko moneta digital batek nolakoa izango litzateke?
Etorkizuneko moneta digitala ziurrenik kriptomoneta eta Twint-en nahasketa bat izango litzateke.
Horrek esan nahi du soilik gailu digital baten bidez funtzionatuko lukeela. Gaur egun, horretara mugikorretatik ohituta gaude.
Terminal digitala da, eta moneta, hau da, ordainketa-transakzio prozesu osoa, 'wallet' deituriko baten bidez kudeatuko
litzateke – hau da, truke-plataforma, poltsa edo zorro moduko bat – terminal digital honetan kokatuta egongo litzatekeena.
Eta iruditzen zait terminal digital honek Suitzako Banku Nazionalarekin komunikatuko lukeela.
Orduan denek kontu bakarra izango lukete – bankurik gehiago ez legoke.
Honek esan nahi du, zerbait erosi nahi badugu, prozesuak lehenik onartutako lekuan egotea eskatuko digula.
Bigarrenik, oraindik guretzat eskuragarri dagoen edozein gauza – edo guretzat eskuragarri dagoen edozein gauza – erosi dezakegula,
eta, noski, soilik guretzat askatzen den kopuruarekin.
Beraz, kontrolpean erabat egongo ginateke.
Bai, hori jada aipatu duzu – jarraipen-galdera gisa galdetu nahi nuena da: diru kontantarik gabe, zein arrisku dauzkagu benetan?
Bai, arrisku asko daude. Niretzat, arrisku handiena interes-tasa negatiboen bidezko espropriazioa da – edo.
Christine Lagardek 2016an esan zuen – Blick-en arabera , uste dut apirilaren 14an izan
zela, Blick-ek jakinarazi zuenez – honakoa:
Interes-tasa negatiboek ez dutela funtzionatzen duen arrazoi bakarra da oraindik diru kopuru bat zirkulazioan dugula.
Jakina, zirkulazioan diru kontantirik ez balitz, jendea erabat babesgabe geratuko litzateke, banku nazionalak bat-batean
iragarriko balu: "Orain kontu guztietatik urtean %10 kenduko dugu, administrazio-helburuetarako behar dugulako."
Beste metodo batzuk erabilita ezin izango zenuke gehiago diruz erosketak egin.
Hori bakarrik moneta digitalarekin litzateke posible. Eta hori da niretzat arrisku handiena.
Beraz, uste dut interes-tasa negatiboak eta ondasunen espropriazioa gertatuko liratekeela.
Ondoren, noski, beste arrisku batzuk ere badaude.
Beraz, noski, arrisku nagusietako bat mendekotasuna da – lehenago esan nuen bezala – elektrizitatearekiko eta Internetarekiko.
Beraz, zerbait huts egiten badu, ordainketa-transakzioak berehala ezinezko bihurtzen dira.
Gainera, dagoeneko ezin izango dugula krisi-erresilientzia mantendu.
Honek esan nahi du krisietan – Norvegia eta Suedian une honetan bizi diren bezalakoetan – diru-galeren
ondorioz ezin izango litzatekeela lanean jarraitu.
Horrek esan nahi du internetik ezean, ekonomia gelditu egingo litzateke. Gelditu egingo litzateke eta ez luke funtzionatuko.
Hala ere, diru kontantearekin gutxienez ordaintzen jarrai genezake, edo bai, ekonomia bizirik jarrai
zezakeen eta kalte larrienak saihestuko lirateke.
Hori beste puntu garrantzitsu bat da.
Sarritan entzuten da diru digital honek guztiz jarraitzeko modukoa bihurtzen zaituela. Egia al da hori?
Bai, hori zalantzarik gabe hala da.
Beraz, banku zentraleko moneta digital hauek , jakina, oso garrantzitsuak dira, gailu digitaletan, poltsiko
digitaletan gordetzen direlako, eta posible delako jakitea non zauden, zer erosten ari zaren eta zenbat ordaintzen ari zaren.
Eta horrek jendea guztiz kontrolagarria bihurtuko luke.
Txinatik ezagutzen dugun gizarte kreditu-sistema bati hain antzekoa, edo.
Ikuspegi honetatik, hori, noski, arrisku handia da.
Baina hori, uste dut, jada nahiko ondo ezaguna dela jendearen artean, hau gerta daitekeela.
Bai, ona, eskerrik asko horregatik. Zein lorpen benetako lortu dugu Suitzan arlo honetan?
Ba, Suitzan bide luzea egin dugu, herri ekimenak – hau da, "Dirua askatasuna da" – abiarazi genituelako, eta
orain diruaren babesaren zein bertsio konstituzioan sartuko den erabakitzeko unean gaude.
Jakina, borrokatuko gara gure bertsioa – txanpon eta billeteekin – dela ziurtatzeko, eta
horrela azkenengo trikimailu batek ez dezan saihestu.
Europako gainerakoek baino askoz aurrerago gaude, eta hori, noski, Europako gainerakoentzat ere garrantzitsua da.
Zeren Suitzako konstituzioan hori sartzea lortzen badugu, ez litzateke hain erraza izango Europan diru kontantea ezabatzea,
kapital ihesaldi bat berehala Suitzara gertatuko litzatekeelako.
Alemaniak «Geldirik gabe gaude» esango balu, denek berehala aterako lukete diru kontantea eta Suitzara
eramango lukete, han seguru egongo litzatekeelako.
Beraz, noski, beste herrialdeekin alderatuta Suitzan egoera erosoan gaude.
Eta hori nahikoa al da Suitzan diru kontantea gordetzeko?
Ez, noski hori ez da nahikoa, konstituzioa bakarrik.
Hasieran esan nuen bezala, ekonomiak diru kontantea ezabatuko du, eta hori gertatzeko, guk gizakiok diru kontantez
ordaindu behar dugu, ekonomiak ezin dezan hori ezabatu.
Beraz, Migrosek eta Coopek ez lukete bat-batean hasi behar soilik makina hauek –edo nola deitzen diren– instalatzen, non denek modu
digitalean ordaindu behar duten, baina guk oraindik diru asko ordaindu behar dugu eskudirutan, baita jatetxeetan
eta beste leku guztietan ere, diru kopurua altu mantentzeko.
Thorsten Hens, Zuricheko Unibertsitateko finantza-ekonomialari eta irakasleak, oso argi adierazi duenez,
"transakzio finantzario guztien %15 diru kontantean egiten direnez, diru kontantea salbamenduaren gainetik dago".
2020an SRF-rekin egindako elkarrizketa batean esan zuen hori, eta horrek erakusten du gaur egun – %25ean –
dagoeneko oso gertu gaudela muga horretatik, eta prebenitzeko neurriak hartu behar ditugula.
Beraz, pozten naiz jendeak orain berriro benetan diru kontantez ordaintzen hasi direlako.
Horrek hurrengo galdera dakarkigu: zer egin dezake biztanleria, zer gehiago egin behar den eta zer egin dezakegu?
Beraz, horiek dira, agian, orain funtsezkoak diren bi edo hiru puntu.
Beraz, funtsean, martxoan Kontseilu Nazionalean Thomas Burgherren proposamenari buruz beste eztabaida bat izango da.
Gure ekimen ospetsuari gehitu gabe, ekonomian ere onarpena nahi du – hau da, ez derrigorrezko onarpena, baizik eta
onarpen orokorra – eta hori konstituzioan jasota ikusi nahi du.
Orain hauek babestuko ditugu. "schweiz-macher" gisa, petizio bat sortu dugu, eta jende askok orain sinatu dezake.
Hau gomendatuko nizuke – www.schweiz-macher.ch – non petizioa sinatu dezakezun.
Gainera, adinekoen elkarte handiei – 280.000 kide dituztenei – proposamen hau Kontseilu Nazionalak eta Estatu Kontseiluak
onartzea lortzeko gure alde egiteko konbentzitu ditugu.
Ondoren, noski, bozetara joan behar dugula dago.
Beraz, oso pozik egongo ginateke orain diru-laguntza bat jasotzeko aukera izan bagenu, dirurik gabe ezinezkoa baita.
Besteek miliardoak dituzte – beraz, bozketa honetan aukerak izateko benetan diru asko behar dugu, baina
garrantzitsuena da biztanleek benetan kalera ateratzea, diru kontantea eramatea eta diruz ordaintzea.
Bai, nire aldetik, benetan nahi nuke aukera hau aprobetxatu eta gure herritar guztiei eskatzea etorkizunean ahalik eta maizago
diruz ordaintzeko – agian dirua oraindik onartzen duten dendak lehentzatzea, dirua onartzen ez dutenekin
alderatuta, izan ere, gai hau oso, oso, oso garrantzitsua baita Suitzan dirua mantendu ahal izateko.
Gure seme-alabentzat eta guretzat garrantzitsua da askatasunean bizitzen jarraitzeko aukera izatea. Eskerrik asko!
Eskerrik asko, Koller jauna, konbentzitu nauzu.
Eskudirutan ordaintzen jarraituko dut, eskudirua gorde nahi dudalako eta gure esku egongo dela ziurtatu nahi dudalako.
Eskerrik asko zure konpromisoagatik, Koller jauna, eta zure etorkizuneko lanerako onena opa dizugu.
Eskerrik asko, eta zure lanari etengabeko arrakasta opa dizut. Eskerrik asko.