Ուժեղ լոբբիներ ջանասիրաբար աշխատում են ամբողջությամբ վերացնելու կանխիկ գումարը։
Ամբողջ Եվրոպայում և հատկապես ԵՄ-ում։
Այսօր մենք խոսում ենք այս թեմայի մասնագետի հետ, ով իր ուժերի սահմաններում ամեն ինչ անում է՝ Շվեյցարիային այս
ճակատագրից պաշտպանելու և մեր ազատության այս մասը փրկելու համար։
Մենք ողջունում ենք Ռիչարդ Կոլլերին՝ «շվեյց-մախեր»-ի պատվիրակին և «Ֆրայհայթլիխե Բեվեգունգ
Շվեյց» (Շվեյցարիայի Ազատության շարժում) նախագահին։
Բարի ցերեկ, ես ուրախ եմ գտնվել այստեղ՝ Խորհրդարանի պալատներում, և կարծում եմ, որ շատ
հետաքրքիր կլինի լսել, թե ինչ ենք մենք այստեղ սովորելու։
Շվեյցարիայում մարդիկ, որպես կանոն, կարծում են, որ կանխիկից ազատվելը իրականում անհնար է։ Դուք ինչ կարծիքի եք դրա վերաբերյալ։
Լավ, դա, հավանաբար, սխալ է։
Եթե չուղղենք սխալը, ամենայն հավանականությամբ դա կսովորենք դժվար ճանապարհով։
Քանի որ փաստն այն է, որ մարդիկ չեն զգում, թե կանխիկ գումարը ուղղակիորեն վերացվում է՝ որովհետև կանխիկը չեն վերացնում քաղաքական
գործիչները; քաղաքական գործիչները պարզապես ոչինչ չեն անում կանխիկը պահպանելու համար, այլ
տնտեսությունն է աշխատում կանխիկի կրճատման ուղղությամբ։
Մենք արդեն տեսնում ենք սա Սուրբ Ծննդյան շուկաներում՝ և այլ շուկաներում էլ։ Տեսնում ենք դա ընկերություններում, հացագործական
ցանցերում, որոնք հանկարծ այլևս կանխիկ չեն ընդունում։
Մենք սա տեսնում ենք նաև անկանխիկ ռեստորաններում։
Ժամանակի ընթացքում տնտեսությունը կկրճատի և կհանար կանխիկը, և սա այժմ արագացված տեմպով տեղի է ունենում նաև հասարակական
տրանսպորտում, որտեղ նույնպես այլևս կանխիկ չեն օգտագործում։
Սա նշանակում է, որ կանխիկ վճարող մարդիկ այլևս չեն կարողանա հասարակական տրանսպորտում տոմսեր գնել։
Սա նվազեցնում է մեր կանխիկ պահուստները։ Եվ մենք պետք է դրան հակազդենք։
Այնուհետև կա նաև այն փաստը, որ մենք ունենք միջազգային կազմակերպություններ, ինչպիսիք են Better than Cash Alliance-ը։
Դրանք հիմնադրվել են 2012 թվականին Բիլ և Մելինդա Գեյթսների հիմնադրամի, Ֆորդի հիմնադրամի, USAID-ի (ԱՄՆ Միջազգային Զարգացման
Գործակալություն) և այլ կարևոր, խոշոր հաստատությունների կողմից։
Եվ նրանք themselves դրել են նպատակ՝ ամբողջ աշխարհում աստիճանաբար վերացնել կանխիկը և փոխարինել այն թվային փողով։
Հետաքրքիր է և վկայում է Շվեյցարիայի հեղինակության մասին, որ չնայած մեր SECO-ն՝ Տնտեսական գործերի պետական քարտուղարությունը,
2012 թվականին նախաձեռնության հիմնադրմանը ներգրավված չէր, այն սկսեց վճարել երկու միլիոն շվեյցարական ֆրանկ կանխիկի վերացման
նպատակով և ստանձնեց նաև բոլոր թվային փողի փոխանցումների տեխնոլոգիաների և փորձագիտության
փոխանցումը, հատկապես զարգացող տնտեսություններին։
Սա իրականում ցույց է տալիս, որ կանխիկի վերացումը նպատակ է, որի ուղղությամբ Շվեյցարիան առաջնագծում է աշխատում։
Ես կարծում եմ, որ մի փոքր наив կլիներ հավատալ, որ Շվեյցարիայում կանխիկ գումարը չի վերացվի։
Դրա համար կարևոր է, որ մենք կարողանանք դրամը սահմանադրությամբ ամրագրել։
Ինչու՞ պետք է իրականում վերացվի կանխիկը?
Լավ, կան մի քանի պատճառներ, բայց մեկը շատ կարևոր է՝ համաշխարհային ֆինանսական իրավիճակը։
Ֆինանսական իրավիճակը այնպիսին է, որ աշխարհը իրականում պարտք ունի։
Հատուկ ասած՝ այն չափով, որը երեք անգամ գերազանցում է բնակչության տարեկան արտադրելու կարողությունը։ Եվ դա չի կարող վերադարձվել։
Սա կնշանակեր, որ մարդկությունը պետք է երեք տարի աշխատեր առանց որևէ ռեսուրս օգտագործելու
կամ ուտելու՝ այս պարտքերի լեռը մարելու համար։
Եվ հենց դրա համար ապագայում ինչ-որ պահին տեղի կունենա ֆինանսական փլուզում։
Այն այլևս ոչ թե «եթե», այլ միայն «երբ» կհետևի։ Այն կփլուզվի ներկայիս համաշխարհային ֆինանսական իրավիճակում։
Եվ դա, իհարկե, մեկն է այն պատճառներից, թե ինչու էլիտաները ցանկանում են վերացնել կանխիկը, որպեսզի այս ֆինանսական փլուզումից
հետո, երբ ամեն ինչ փլուզվի, նրանք կարողանան վերահսկել մարդկանց և ամբողջ ֆինանսական իրավիճակը
այնպես, որ այն վերակառուցվի իրենց շահերին համապատասխան։
Հակառակ դեպքում, իհարկե, եթե դա տեղի ունենա, որոշ մարդիկ կմիավորվեն, խմբերը և
երկրները կմիավորվեն ու ինքնուրույն կզարգացնեն այն։
Նրանք դա չեն սիրի։ Նրանք նույնպես այս պահին զբաղված են գնելով բոլոր այս արժեքավոր իրերը կամ ռեսուրսները։
Սա նշանակում է, որ բոլոր ոսկու հանքերը գնել են, ոսկին գնել են, արծաթը գնել են, գյուղատնտեսական հողերը գնել են։
Ամերիկայում Բիլ Գեյթսը այժմ ամենամեծ գյուղատնտեսական հողատերն է։
Եվ դա ցույց է տալիս, որ այս ֆինանսական փուչիկը պայթում է։
Եվ սա պետք է ամեն գնով կանխել, որպեսզի վերջում կանխիկ գումարը շարունակի շրջանառվել, թույլ տալով
մարդկանց շարունակել գործել անկախ և մնալ անկառավարելի։
Եվ ես մտածում եմ, թե որքան վատ է դա, դուք դա հիմա կարող եք տեսնել Նորվեգիայում,
Շվեդիայում և Դանիայում, որտեղ այլևս կանխիկ գումար չկա։
Այսօր նույնպես հնարավոր է պատերազմ մղել՝ օրինակ՝ Շվեդիան, որտեղ կանխիկ գումարի շրջանառության մեջ մնացած մասն կազմում է 10%-ից
պակաս։ Երկրի դեմ պատերազմ վարելիս նույնիսկ ներխուժելու կարիք չկա՝ բավական է անջատել նրանց էլեկտրաէներգիան կամ ինտերնետը։
Դա կնշանակեր, որ երկու-երեք շաբաթվա ընթացքում երկիրը տնտեսական առումով ավերակների կվերածվի և, ամենայն հավանականությամբ,
կմտնի քաղաքացիական պատերազմի մեջ, քանի որ այդ ժամանակ ամեն ինչ կախված կլինի ռեսուրսներից՝ սննդից և ամեն ինչից։
Եվ դա ցույց է տալիս, թե որքան կարևոր է թվային տեխնոլոգիաներին տիրապետելը, և այդ առումով կանխիկ գումարը անշուշտ վատ բան կլիներ։
Շվեդիան և Նորվեգիան այժմ փորձում են հակադարձել այս միտումը, քանի որ հասկացել են, թե ինչ ռիսկի են դիմում։
Բայց դա այլևս չի լինում, նույնիսկ եթե հիմա ասում են, որ բիզնեսները կրկին պետք է կանխիկ վճարումներ ընդունեն։
Մարդիկ գումար չունեն, և այլևս գումար չի կուտակվում, ուստի նրանք այժմ իսկապես դժվար իրավիճակում են։
Գոյություն ունի օրենք, որը պահանջում է ընդունել թղթադրամներ և մետաղադրամներ։
Ինչու՞ դեռ կարելի է մերժել կանխիկ վճարումը։
Լավ, Շվեյցարիայում մեր արժութային օրենքը՝ WZG-ն, 3-րդ հոդվածում հստակ նշում է, որ բոլորը պարտավոր են առանց որևէ
սահմանափակման ընդունել Ազգային բանկի թողարկած թղթադրամները։
Այնուամենայնիվ, այս հոդվածը դիսկրետ է, ինչը նշանակում է, որ այն կիրառվում է միայն այն դեպքում, եթե ձեռնարկվեն իրավական միջոցներ։
Օրինակ, եթե հացագործարանը գրում է «Մենք կանխիկ գումար չենք ընդունում», և հաճախորդը գալիս է ինչ-որ բան գնելու և գիտի, որ
հացագործարանը կանխիկ գումար չի ընդունում, ապա երբեք պայմանագիր չի կնքվի, ինչը նշանակում է, որ գործարք երբեք չի կատարվի։
Եվ եթե գործարք երբեք չի կատարվել, ապա դուք այս օրենքով չեք կարող դիմել դատարան։
Եվ հենց սա է ընտրովի օրենսդրության խնդիրը՝ դրա դեմ իրավական միջոցներ ձեռնարկել չի կարելի, ինչը նշանակում է, որ
տնտեսությունը ինքն է որոշում՝ ընդունել կանխիկ վճարումներ, թե ոչ։
Հանրաճանաչ «Արժույթը ազատություն է» նախաձեռնությունը ստացել է Դաշնային խորհրդի հակառակ
առաջարկը։ Ի՞նչ տարբերություն կա այս երկուսի միջև։
Այսպիսով, մենք՝ ժողովրդական նախաձեռնության շրջանակում, պահանջում ենք, որ ֆեդերալ կառավարությունը միշտ
ապահովի բավարար քանակությամբ մետաղադրամներ և թղթադրամներ։
Եվ Դաշնային խորհրդի հակառաջարկը այժմ նշում է, որ Ազգային բանկն է պատասխանատու կանխիկի շրջանառությունն ապահովելու համար։
Եվ դա, իհարկե, ահռելի անհամապատասխանություն է՝ կառավարության մի փոքր հնարք, քանի որ այժմ առաջ է գալիս
այն խնդիրը, որ ոչ բոլոր կանխիկ գումարներն են նույնը։
Քանի որ «կանխիկ վճարել» ասելով ես իրականում նկատի ունեմ ոչ թե վարկային, այսինքն՝ ոչ հաշվարկային, ոչ էլ
պարտապանական նոտայով կամ նման որևէ ձևով, այլ կանխիկ վճարել։
Ֆրանսիական-իտալական օգտագործման մեջ «je paie cash» նշանակում է «Ես վճարում եմ կանխիկ», սակայն դա
նաև նշանակում է, որ կարող եմ վճարել դեբետ քարտով ։
Դրա համար դաշնային կառավարությունը կարող է սահմանել, որ Ազգային բանկը պետք է ապահովի կանխիկի առկայությունը,
ինչը թույլ է տալիս նրան տրամադրել էլեկտրոնային կանխիկ՝ առանց հակասելու Դաշնային Սահմանադրությանը։
Ուստի մենք չենք կարող ընդունել դաշնային կառավարության ներկայիս ուղղակի հակառաջարկը՝ մենք դեռևս ունենք մարտի քվեարկություն։
Ինչպիսի՞ն կլիներ ապագայի թվային արժույթը?
. Ապագայի թվային արժույթը, հավանաբար, կրիպտոարժույթի և Twint-ի խառնուրդ կլինի։
Դա նշանակում է, որ այն կաշխատի միայն թվային սարքի միջոցով։ Այսօր մենք դրան ծանոթ ենք բջջային հեռախոսներից։
Սա թվային տերմինալ է, և արժույթը, այսինքն՝ ամբողջ վճարային գործարքների գործընթացը, կկատարվի այնպես կոչված դրամապանակի՝
օրինակ փոխանակման հարթակի, դրամապանակի կամ պարզապես դրամապանակի միջոցով, որը տեղակայված կլինի այս թվային տերմինալում։
Եվ այս թվային տերմինալը, ինչպես ես պատկերացնում եմ, կկապվեր Շվեյցարիայի Ազգային Բանկի հետ։
Այդ դեպքում բոլորը կունենային միայն մեկ հաշիվ՝ այլևս բանկեր չէին լինի։
Սա կնշանակեր, որ եթե ուզում ենք ինչ-որ բան գնել, գործընթացը պահանջում է, որ մենք նախ գտնվենք հաստատված վայրում։
Երկրորդ՝ մենք կարող ենք գնել այն, ինչ դեռ մեզ համար մատչելի է, կամ ինչ մեզ համար մատչելի է, և,
իհարկե, միայն այն չափով, որքան գումար է մեզ տրամադրվում։
Այսպիսով մենք ամբողջությամբ ենթարկված կլինեինք վերահսկողությանը։
Այո, դուք արդեն դրա մասին ինչ-որ բան ասել եք – ինչը ուզում էի որպես հաջորդ հարց հարցնել՝ առանց
կանխիկի մենք իրականում ինչ վտանգների ենք բախվում?
Այո, կան բազմաթիվ վտանգներ։ Իմ համար ամենամեծ վտանգը բացասական տոկոսադրույքների միջոցով սեփականության բռնազավթումն է – կամ…
Քրիստին Լագարդը 2016 թվականին՝ ըստ Blick (շվեյցարական թաբլոիդային թերթի), կարծեմ՝ ապրիլի
14-ին, ինչպես հաղորդել է Blick-ը, ասել է, որ:
Բացասական տոկոսադրույքների չաշխատելու միակ պատճառը այն է, որ մենք դեռ ունենք շրջանառության մեջ կանխիկ գումար։
Իհարկե, եթե շրջանառությունում այլևս կանխիկ գումար չլիներ, դա կնշանակեր, որ մարդիկ ամբողջովին անպաշտպան կմնային, եթե ազգային
բանկը հանկարծ հայտարարեր. «Մենք այժմ յուրաքանչյուր հաշվից տարեկան 10% ենք հանում, քանի որ դա մեզ անհրաժեշտ է վարչական նպատակներով»:
Դու այլևս չես կարողանա կանխիկով կամ այլ եղանակներով գնումներ կատարել։
Դա հնարավոր կլիներ միայն թվային արժույթով։ Եվ դա ինձ համար ամենամեծ վտանգն է։
Այսպիսով, ես կարծում եմ, որ կիրականացվեն բացասական տոկոսադրույքներ և սեփականության բռնագրավում։
Այնուհետև, իհարկե, կան նաև այլ վտանգներ։
Այսպիսով, իհարկե, մեկ մեծ ռիսկը կախվածությունն է՝ ինչպես ավելի վաղ ասացի՝ էլեկտրաէներգիայից և ինտերնետից։
Այսպիսով, եթե ինչ-որ բան խափանվի, վճարային գործարքները անմիջապես այլևս հնարավոր չեն։
Այնուհետև կա այն փաստը, որ մենք այլևս չենք կարողանա պահպանել ճգնաժամային դիմացկունությունը ։
Սա նշանակում է, որ ճգնաժամերի ժամանակ՝ ինչպես այժմ Նորվեգիայում և Շվեդիայում, դրամի կորստի
պատճառով այլևս հնարավոր չի լինի շարունակել աշխատել։
Դա կնշանակեր, որ եթե ինտերնետ չունենայինք, տնտեսությունը կանգ կգար։ Այն կդադարեր գործել և այլևս չէր գործի։
Այնուամենայնիվ, կանխիկ գումար ունենալով, մենք գոնե կկարողանայինք շարունակել վճարել, կամ այո, տնտեսությունը
կկարողանար գոյատևել, և ամենավատ վնասը կանխարգելվեր։
Դա ևս մեկ կարևոր կետ է։
Մենք անընդհատ լսում ենք, որ այս թվային գումարը մեզ ամբողջությամբ հետևելի է դարձնում։ Դա ճիշտ է՞
Այո, դա անշուշտ այդպես է։
Այսպիսով, այս կենտրոնական բանկի թվային արժույթները (CBDC-ներ), իհարկե, բավական հզոր են, քանի որ դրանք պահվում են թվային
սարքերում՝ դրամապանակներում (թվային դրամապանակներ), և հնարավոր է վերահսկել, թե որտեղ եք գտնվում,
ինչ եք գնում և որքան եք վճարում որևէ բանի համար։
Եվ դա կհանգեցներ մարդկանց ամբողջությամբ վերահսկելի լինելուն։
Չինաստանից մեզ հայտնի սոցիալական վարկային համակարգին շատ նման – կամ։
Այս տեսանկյունից, դա, իհարկե, շատ մեծ վտանգ է։
Բայց ես կարծում եմ, որ դա արդեն բավականին լավ հայտնի է լայն հանրության շրջանում, որ սա կարող է պատահել։
Այո, լավ է, շնորհակալություն դրա համար։ Ի՞նչ ենք մենք իրականում հասել Շվեյցարիայում այս ոլորտում։
Լավ, Շվեյցարիայում մենք երկար ճանապարհ ենք անցել, քանի որ, շնորհիվ այն հանգամանքի, որ մենք նախաձեռնել ենք ժողովրդական
նախաձեռնություններ՝ օրինակ՝ «Փողը ազատություն է», այժմ հասել ենք այն կետին, երբ որոշում ենք, թե փողի
պաշտպանության որ տարբերակը կընդգրկվի սահմանադրությունում։
Մենք, իհարկե, կպայքարենք, որպեսզի դա լինի մեր տարբերակը՝ մետաղադրամներով և թղթադրամներով, որպեսզի
վստահ լինենք, որ վերջում որևէ հնարքով այն չի շրջանցվի։
Մենք շատ ավելի առաջ ենք մնացած Եվրոպայից, և դա, իհարկե, կարևոր է նաև Եվրոպայի համար։
Քանի որ եթե մենք դա հաջողությամբ ներդնենք Շվեյցարիայի սահմանադրության մեջ, ապա Եվրոպայում կանխիկ
գումարը նույնպես այդքան հեշտ չի լինի վերացնել, քանի որ կապիտալը անմիջապես կփախի Շվեյցարիա։
Եթե Գերմանիան հայտարարեր՝ «Մեզ մոտ այլևս կանխիկ գումար չկա», բոլորը անմիջապես կանխիկ գումարները կհանեին և
կտանեին Շվեյցարիա, որովհետև այնտեղ գումարը ապահով կլիներ։
Այսպիսով, իհարկե, Շվեյցարիայում մենք հարմարավետ իրավիճակում ենք՝ համեմատած մյուս երկրների հետ։
Եվ արդյո՞ք դա բավական է Շվեյցարիայում կանխիկ գումար պահելու համար?
Ոչ, իհարկե դա բավարար չէ, միայն սահմանադրությունը։
Ինչպես սկզբում ասացի, տնտեսությունը կհեռացնի կանխիկը, և դրա համար մենք՝ մարդիկ, պետք է վճարենք
կանխիկով, որպեսզի տնտեսությունը չկարողանա այն վերացնել։
Այսինքն՝ Միգրոսն ու Կոոփը հանկարծ չպետք է սկսեն տեղադրել միայն այս ինքնասպասարկման կետերը (կամ ինչպես են դրանք կոչվում), որտեղ
բոլորը պետք է վճարեն թվային եղանակով, մինչդեռ մենք դեռ շատ կանխիկ ենք վճարում, անգամ ռեստորաններում ու
ամենուր, որպեսզի կանխիկի շրջանառությունը բարձր մնա։
Թորստեն Հենսը, ֆինանսական տնտեսագետ և Ցյուրիխի համալսարանի պրոֆեսոր, բավականին հստակ հայտարարել է, որ
«քանզի կանխիկը կազմում է բոլոր ֆինանսական գործարքների 15%-ը, կանխիկը փրկելուց դուրս է»։
Նա այս մասին ասել է 2020 թվականին SRF-ին տված հարցազրույցում, և դա ցույց է տալիս, որ այսօր՝ 25%-ի շեմին, մենք արդեն շատ մոտ ենք
դրան և պետք է ձեռնարկենք միջոցառումներ դրա կանխարգելման համար։
Ուրախ եմ, որ մարդիկ հիմա իսկապես նորից սկսել են կանխիկ վճարել։
Սա մեզ բերում է հաջորդ հարցին՝ ինչ կարող է անել բնակչությունը, ինչ պետք է դեռ արվի և ինչ կարող ենք մենք անել?
Այսպիսով, դրանք, հավանաբար, երկու կամ երեք կետ են, որոնք հիմա էականորեն կարևոր են։
Այսպիսով, փետրվարին Ազգային խորհրդում Թոմաս Բուրգհերրի առաջարկի շուրջ կկայանա ևս մեկ բանավեճ։
Մեր հանրաճանաչ նախաձեռնությանը զուգահեռ նա նաև ցանկանում է, որ տնտեսության մեջ ընդունվի՝ ոչ թե պարտադիր, այլ ընդհանուր
ընդունում, որը նա ցանկանում է տեսնել սահմանադրությամբ ամրագրված։
Մենք այժմ կաջակցենք դրանց։ Որպես «շվեյց-մախեր» մենք ստեղծել ենք ստորագրահավաք, որը շատերը այժմ կարող են ստորագրել։
Ես խորհուրդ կտայի այս՝ www.schweiz-macher.ch, որտեղ կարող եք ստորագրել ստորագրահավաքը։
Մենք նաև համոզել ենք ավագ սերնդի միությունները՝ մեծերը, որոնք ունեն 280 000 անդամ, աջակցել մեզ՝ որպեսզի այս առաջարկը
ընդունվի Ազգային խորհրդի և Պետությունների խորհրդի կողմից։
Հետո, իհարկե, կա այն փաստը, որ մենք պետք է գնանք ընտրատեղամասեր։
Ուստի մենք շատ ուրախ կլինեինք, եթե այժմ ստանայինք որոշ ֆինանսական աջակցություն, քանի որ առանց միջոցների դա անհնար է։
Մյուսներն ունեն միլիարդներ – ուստի մեզ իսկապես անհրաժեշտ է շատ գումար, որպեսզի քվեարկությունում հնարավորություն
ունենանք, բայց ամենակարևորն այն է, որ բնակչությունը իսկապես դուրս գա, կանխիկ գումար կրել և կանխիկ վճարել։
Այո, իմ կողմից շատ կցանկանայի օգտվել այս հնարավորությունից և խնդրել մեր բոլոր քաղաքացիներին ապագայում հնարավորինս հաճախ վճարել
կանխիկով՝ գուցե նույնիսկ նախապատվությունը տալով այն խանութներին, որոնք դեռ ընդունում են կանխիկը, այլ ոչ թե նրանց, որոնք
այլևս չեն ընդունում, քանի որ այս հարցը շատ, շատ, շատ կարևոր է Շվեյցարիայում կանխիկի առկայությունը ապահովելու համար։
Մեր երեխաների և մեզ համար շատ կարևոր է, որ մեզ թույլատրվի շարունակել ապրել ազատությամբ։ Շատ շնորհակալություն։
Շատ շնորհակալ եմ, պարոն Կոլլեր, դուք ինձ համոզեցիք։
Ես կշարունակեմ վճարել կանխիկ, որովհետև ուզում եմ պահպանել կանխիկ գումարը և համոզվել, որ այն մեզ համար մշտապես մատչելի լինի։
Շատ շնորհակալ ենք ձեր նվիրվածության համար, պարոն Կոլլեր։ Մենք ձեզ մաղթում ենք ամենայն հաջողություն ձեր ապագա աշխատանքում։
Շատ շնորհակալ եմ, և մաղթում եմ ձեզ շարունակական հաջողություններ ձեր աշխատանքում։ Շնորհակալություն։