Ba lobbys ya makasi bazali kosala makasi mpo na kolongola mbongo ya papye mobimba.
Na Eropa mobimba mpe mingi mingi na Union Européenne.
Lelo tozali kosolola na moto ya mayele na likambo oyo, oyo azali kosala nyonso na makasi na ye mpo na kobatela
Suisse na likama oyo mpe kobikisa eteni oyo ya bonsomi na biso.
Toyambi Richard Koller, délégué ya "schweiz-macher" mpe prezida ya "Freiheitliche
Bewegung Schweiz" (Lingomba ya Bonsomi ya Suisse).
Nsima ya midi malamu, nazali na esengo mingi kozala awa – na Ndako ya Parlement – mpe nakanisi
ekozala kitoko mpenza koyoka maye tokoyekola awa.
Bato mingi bakanisaka ete kolongola mbongo ya maboko ezali mpenza likambo te na Suisse. Yo okanisi nini na likambo wana?
Bon, yango ezali mbala mosusu libunga.
Soki tobongisi libunga te, ekomonana ete tokoyekola yango na nzela ya mpasi.
Mpo, solo ezali ete, bato bamoni te ete mbongo ya papie ezali kolimwisama mbala moko – mpo ezali bato ya politiki te nde bazali
kolimwisa yango; bato ya politiki bazali kaka kosala eloko te mpo na kobatela mbongo ya papie, kasi nde nkita
nde ezali kosala mosala ya kokitisa bosaleli na yango.
Tomonaka yango déjà na bazando ya Noël – mpe na bazando mosusu mpe – tomonaka yango na ba kompani, na ba boulangerie,
oyo na mbala moko babandi kokamata mbongo ya maboko te.
Tomonaka yango na ba restaurants oyo esalelaka mbongo te.
Na kolanda ntango, nkita ekokitisa mpe ekolongola mbongo ya papye, mpe yango ezali kosalema sikoyo na lombangu mingi na
transport en commun, esika basalelaka lisusu mbongo ya papye te.
Yango elingi koloba ete bato oyo bafutaka na mbongo ya maboko bakokoka lisusu kosomba ba tiké na mituka ya bato banso te.
Yango ezali kokitisa mbongo na biso ya kobomba. Mpe esengeli biso tobundisa yango.
Na sima, ezali mpe na likambo ete tozali na bibongiseli ya mokili mobimba, lokola Better than Cash Alliance.
Bango esalemaki na mobu 2012 na Bill & Melinda Gates Foundation, Ford Foundation, USAID
mpe bibongiseli mosusu ya minene mpe ya ntina.
Mpe bamitii mokano ya kolongola mbongo ya papie mokemoke na mokili mobimba mpe kokitisa yango na esika ya mbongo ya numérike.
Ezali likambo ya kosepelisa, mpe emonisi malamu Suisse, ete atako SECO na biso – Secrétariat d'État pour les Affaires Économiques –
ezalaki te na kati ya babandisi ya initiative na 2012, ebandaki kofuta milio mibale ya ba francs suisses mpo na kolongola mosolo
ya maboko na 2012 mpe bapesaki yango mpe mokumba ya kopesa ba technologies mpe boyebi nyonso oyo etali botindi mbongo na
nzela ya numérique, mingi mingi na bikolo oyo ezali kokola.
Oyo emonisi mpenza ete kolongola mosolo ya maboko ezali mokano oyo Suisse ezali kosala makasi mpo na kokokisa na liboso.
Nakanisi ekozala bozoba moke kondima ete bakolongola mbongo ya papier te awa na Suisse.
Yango wana ezali na ntina ete tókoka kokɔtisa mbongo na mobeko-likonzi.
Mpo na nini esengeli mpenza kolongola mbongo ya papie?
Bon, ezali na bantina ebele, kasi moko ya ntina mingi ezali likambo ya mosolo ya mokili mobimba.
Lolenge ya makambo ya mbongo ezali boye ete mokili mobimba ezali mpenza na nyongo.
Mpenza mpenza, na motango oyo eleki mbala misato makoki ya bato nyonso ya mboka mpo na kobimisa
yango na mobu mobimba. Mpe oyo ekoki kofutama te.
Yango elingi koloba ete bato basengelaki kosala mbula misato kozanga kosalela biloko ata moko
to kolia, mpo na kofuta ngomba oyo ya nyongo.
Mpe yango wana, kokwea ya nkita ekozala na mikolo mizali koya.
Ezali lisusu te motuna ya soki, kasi kaka ntango nini yango ekosalema. Ekokwea na kati na
ezalela ya nkita ya mokili mobimba ya sikoyo.
Mpe yango, solo, ezali moko ya bantina oyo bato ya likolo balingi kolongola mbongo ya papie, mpo ete sima ya kokwea oyo ya nkita,
sima ya biloko nyonso kobeba, bákoka kokonza bato mpe kokonza likambo ya mbongo mobimba na
lolenge oyo ekotongama lisusu mpo na matomba na bango.
Soki te, solo, soki makambo wana nyonso esalami, bato mosusu bakosangana, bituluku mpe
bikolo bakosangana mpe bakotonga yango bango moko.
Bakosepela na yango te. Bazali mpe na nzela ya kosomba biloko oyo nyonso ya motuya.
Yango elingi koloba ete bazali kosomba ba mines ya wolo nyonso, bazali kosomba wolo, bazali
kosomba palata, bazali kosomba mabele ya bilanga.
Na Amerika, Bill Gates azali sikoyo nkolo ya mabele ya bilanga oyo aleki monene.
Mpe yango emonisi ete bul ya mosolo oyo ezali kopasuka.
Mpe esengeli koboya yango na makasi nyonso, mpo mbongo etikala na kati ya bato na suka, kopesaka bato nzela ya
kokoba kosala na bonsomi mpe kotikala kozanga kokangama.
Mpe nakanisi ndenge ezali mabe, okoki komona yango sikoyo na mikili lokola Norvège, Suède mpe
Danemark, oyo ezangi lisusu mbongo ya maboko.
Lelo mpe ekoki kosala etumba – ndakisa, Suède, oyo mbongo ya papier na yango ezali na nse ya 10% –
lokola mboka, okosengela ata te kokɔta na bitumba, okoki kaka kokata bango kura to internet.
Yango elingi koloba ete na kati ya pɔsɔ mibale to misato, mboka ekokwea – na makambo ya nkita – mpe mbala mosusu
ekota na etumba ya bana mboka, mpo ete likambo ekozala ya biloko ya bomoi, elingi koloba bilei, biloko nyonso.
Mpe yango emonisi ndenge nini ezali na ntina mingi koyeba malamu technologie numérique, mpe mbongo ya
papie ekozala mpenza likambo ya mabe na likambo wana.
Suwɛ́di na Norwɛ́je bazali sikoyo komeka kobongola ezaleli oyo, mpamba te bamoní likama oyo bazali komitia.
Kasi yango ezali lisusu kosalema te, ata soki sikoyo balobi ete esengeli ba commerces bandima lisusu mbongo ya maboko.
Bato bazali na mbongo te, mpe mbongo ezali lisusu kobakisama te, yango wana bazali mpenza na esika ya mpasi sik'oyo.
Mobeko ezali oyo esɛngaka kondima bapapier ya mbongo mpe bitenge.
Mpo na nini bakoki kaka koboya mbongo?
Bon, na Suisse, mobeko na biso ya mbongo, WZG, elobi mpenza na Article 3 ete moto nyonso asengeli kondima
bankoto oyo Banque Nationale ebimisi, kozanga epekiseli.
Kasi, article oyo ezali ya kopona, elingi koloba ete esalelamaka kaka soki likambo ememi na tribinale.
Na ndakisa, soki boulangerie ekomi ete, "Tondimaka mbongo ya maboko te," mpe client akoti mpo na kosomba eloko mpe ayebi ete
boulangerie yango endimaka mbongo ya maboko te, bongo boyokani moko te ekosalema, elingi koloba ete mombongo moko te ekosalema.
Mpe soki mombongo esalemaki ata mokolo moko te, okoki te kofunda na nse ya mobeko oyo.
Mpe wana nde mokakatano ya mibeko oyo epesaka nzela: okoki te kosala likambo na tribinale mpo na yango, elingi
koloba ete nkita ezali na bokonzi ya komikatela moko soki elingi kondima mbongo ya maboko to te.
Likanisi ya bato oyo eyebani mingi "Mbongo ezali bonsomi" ezwaki likanisi mosusu ya kotɛlɛmɛla uta na
Conseil Fédéral. Bokeseni nini ezali kati na yango mibale?
Bongo, na nzela ya initiative populaire, tozali kosenga ete gouvernement fédéral epesa ntango
nyonso mbongo ya ebende mpe ya papier oyo ekoki.
Mpe proposition alternative ya Conseil Fédéral elobi sikoyo ete Banque Nationale nde ezali na mokumba
ya kosala ete mbongo ya cash ezala na circulation.
Mpe yango, solo, ezali bokeseni monene – ezali mwa mayele ya mbulamatari – mpo likambo oyo ezali kobima
sikoyo ezali ete mbongo nyonso ezali ndenge moko te.
Mpo na "kofuta na mbongo ya maboko", nalingi koloba nde kofuta na crédit te, elingi koloba, kofuta na compte te
to na mokanda ya lifuti to eloko mosusu ya ndenge wana, kasi kofuta kaka na mbongo ya maboko.
Mpe na lolenge ya kosalela na France na Italie, "je paie cash" elingi koloba "Nafuti na mbongo ya maboko", kasi
elingi mpe koloba ete nakoki kofuta na carte de débit .
Yango wana, ekoki mpo na Leta ya federal kotia mibeko ete Banque Nationale esengeli komindimisa ete mbongo ya maboko
ezali, mpe na ndenge wana kopesa mbongo ya elektroniki kozanga kokutana na mobeko-mokonzi ya Federal.
Na yango, tokoki te kondima proposition ya gouvernement fédéral oyo bazali na yango
lelo – tozali naino na vote na sanza ya misato.
Mbongo ya numérike ya lobi ekomonana ndenge nini?
Mbongo ya numérike ya lobi ekoki kozala mbala mosusu bosangisi ya cryptocurrency na Twint.
Yango elingi koloba ete ekosala kaka na nzela ya aparɛyi ya numɛrikɛ. Lelo oyo, toyebi yango malamu na ba telefone ya mabɔkɔ.
Ezali terminal ya numérike, mpe mbongo, elingi koloba processus mobimba ya kofuta, ekosalema na nzela ya oyo babengi
wallet – elingi koloba esika ya kosanze, saki, to portemonnaie – oyo ekozala na kati ya terminal oyo ya numérike.
Mpe terminal oyo ya numérike ekokomuniká na Banque Nationale ya Suisse, nakanisi.
Bongo moto nyonso akozala na compte moko kaka – ba banki ekozala lisusu te.
Yango elingi koloba ete soki tolingi kosomba eloko, esengeli liboso tózala na esika oyo endimami.
Ya mibale, ete tokoki kosomba nyonso oyo ezali naino mpo na biso – to nyonso oyo ezali mpo na
biso – mpe kaka na mbongo oyo bapesaki biso, solo.
Bongo tokokoma na nse ya bokonzi mobimba.
Iyo, olobelaki yango déjà – oyo nalingaki kotuna yo lokola motuna ya kolanda ezali: Mawa nini mpenza
tokokutana na yango soki tozangi mbongo ya papie?
Iyo, makama ezali ebele. Mpo na ngai, likama ya monene koleka ezali kobɔtɔla biloko
na nzela ya ba taux d'intérêt négatifs – to.
Christine Lagarde alobaki na 2016 – kolanda zulunalo Blick , nakanisi ezalaki na mokolo ya 14
sanza ya minei, ndenge Blick emonisaki yango – ete:
Ntina kaka moko oyo taux d'intérêt négatif esalaka te ezali ete mbongo ya papye ezali naino na circulation.
Soki, solo, mbongo ya papye ezalaki lisusu te, yango elingaki koloba ete bato bakozala mpenza na nzela ya kobatela te soki
banki ya mboka elobi na mbalakaka, "Banda sikoyo tozali kokitisa 10% na mobu na mobu na konti nyonso
mpo tozali na mposa na yango mpo na misala ya biro."
Okokoka lisusu te kosomba biloko na mbongo ya maboko na kosaleláká banzela mosusu.
Yango ekoki kosalema kaka na mbongo ya numérike. Mpe yango nde likama monene koleka mpo na ngai.
Bongo nakanisi ete ba taux d'intérêt négatifs mpe kobɔtɔla biloko ekosalema.
Na sima, ya solo, ezali na makama mosusu.
Bongo, solo, likama moko ya monene ezali kotalela kura mpe internet – ndenge nalobaki liboso.
Yango wana, soki likambo moko ebebi, kofuta ekoki kosalema lisusu te na mbala moko.
Na sima, likambo mosusu ezali ete tokokoka lisusu te komibatela na makasi na tango ya likama.
Yango elingi koloba ete na tango ya crise – lokola oyo ezali kosalema sikoyo na Norvège mpe Suède – ekozala lisusu
possible te ya kokoba kosala mosala mpo na bozangi ya mbongo.
Yango elingi koloba ete soki tozalaki na internet te, nkita ekokangama. Ekotɛlɛma mpe ekosala lisusu te.
Kasi, na mbongo ya papala, tolingaki ata kokoba kofuta, to ee, nkita elingaki kokoba
kosala mpe mabe ya monene elingaki kopekisama.
Yango ezali likambo mosusu ya ntina.
Tozali koyoka ntango nyonso ete mbongo oyo ya numérike ekomisaka biso na kolandama mobimba. Yango ezali solo?
Iyo, ezali mpenza bongo.
Bongo, ba Monnaie Numérique ya Banque Centrale yango, solo, ezali na nguya mingi mpo ebombamaka na bisaleli ya numérque na
kati ya basakosi ya numérque, mpe ekoki kolandama esika ozali, nini ozali kosomba mpe mbongo boni ozali kofuta mpo na yango.
Mpe yango ekomema na bato kokoma na nse ya bokonzi mobimba.
Ekokani mingi na système ya crédit social, ndenge toyebi yango uta na Chine – to.
Na lolenge wana, yango ezali solo likama monene mpenza.
Kasi yango ezali likambo oyo nakanisi bato mingi bayebi yango déjà malamu, ete likambo oyo ekoki kosalema.
Iyo, malamu, matondi mpo na yango. Nini mpenza tosali na Suisse na likambo oyo?
Bon, na Suisse tosali nzela molai, mpo na tina ete tobandisaki ba initiatives populaires – elingi koloba "Mbongo ezali
bonsomi" – sikoyo tokomi na esika oyo tozali kopona lolenge nini ya kobatela mbongo ekokɔtisama na kati ya constitution.
Ya solo, tokobunda mpo na kondimisa ete ezali version na biso – na bamɔnɛ́ ná bapɛpɛlɛ – mpo tózala na
bondimi ete bakokoka te kokosa yango na mayele na suka.
Tozali liboso mingi koleka Eropa mobimba, mpe yango ezali solo na ntina mpo na Eropa mpe.
Mpo soki tolongi kotia yango na mobeko-likonzi ya Suisse, ekozala pete te mpo na kolongola mbongo ya cash na
Europe, mpo mbongo ekokima mbala moko mpe ekokende na Suisse.
Soki Allemagne elobaki, "Tozali lisusu na mbongo ya cash te," moto nyonso alingaki kolongola mbongo na ye
mbala moko mpe komema yango na Suisse, mpo kuna nde mbongo yango elingaki kozala na libateli.
Bongo, solo, tozali na bomoi ya malamu na Suisse soki tokokanisi na bikolo mosusu.
Mpe yango ekoki mpo na kobomba mbongo na Suisse?
Te, solo, yango ekoki te, kaka mobeko-likonzi.
Ndenge nalobaki na ebandeli, nkita ekolongola mbongo ya maboko, mpe mpo yango esalema te, biso bato tosengeli
kofuta na mbongo ya maboko mpo nkita elongola yango te.
Bongo, Migros na Coop basengeli te kobanda na mbalakaka kotia kaka ba machines oyo ya kofuta yo moko – to nkombo nini wana –
esika moto nyonso asengeli kofuta na nzela ya numérique, kasi tosengeli kokoba kofuta mingi na mbongo ya maboko,
ata na ba restaurants mpe bisika nyonso mosusu, mpo ete motango ya mbongo ya maboko etikala ebele.
Thorsten Hens, économiste ya makambo ya mbongo mpe professeur na Université ya Zurich, alobi polele ete "lokola
mbongo ya papie ezali kaka 15% ya misala nyonso ya mbongo, kobomba yango ezali na ntina lisusu te".
Alobaki bongo na interview moko na SRF na mobu 2020, mpe yango emonisi ete lelo – na 25% – tosili kokoma pene mpenza na
ndelo wana, mpe esengeli tósala likambo mpo na kopekisa yango.
Bongo nasepeli ete bato sikoyo babandi mpenza lisusu kofuta na mbongo ya maboko.
Yango ememi biso na motuna elandi: bato bakoki kosala nini, elingi koloba, nini mosusu esengeli kosalema mpe nini tokoki kosala?
Bongo, wana ezali mbala mosusu makanisi mibale to misato oyo ezali na ntina mingi mpenza sik'oyo.
Na mokuse, débat mosusu ekozala na Conseil National na sanza ya misato na ntina na proposition ya Thomas Burgherr.
Longola mwango na biso oyo eyebani mingi, alingi mpe ete endimama na nkita – elingi koloba, te kondima ya
makasi, kasi kondima, kondima ya bato nyonso – oyo alingi komona ekomama na mobeko-likonzi.
Sikawa tokosunga yango. Lokola "schweiz-macher", tosali petisiyo oyo bato ebele bakoki sikawa kotia maboko.
Nakopesa bino toli ya kotala – www.schweiz-macher.ch – esika bokoki kotia sinyatire na petision.
Tosilisi mpe kondimisa masanga ya bakolo – oyo ya minene oyo ezali na basangani 280 000 – ete basunga biso mpo likanisi
oyo endimama na Conseil National mpe Conseil ya ba Etats.
Na sima, solo, ezali likambo ete tosengeli kokende kovota.
Yango wana, tokosepela mingi soki sikoyo tokoki kozwa lisungi ya mbongo, mpamba te ezali mpasi kosala yango kozanga mbongo.
Ba mosusu bazali na ba milliards – yango wana tosengeli mpenza na mbongo ebele mpo na kozala na chance na vote, kasi
likambo ya ntina koleka ezali ete bato babima mpenza, bámemaka mbongo na maboko mpe báfutaka na mbongo.
Iyo, ngai moko, nalingi mpenza kosalela libaku oyo mpo na kosenga na bana mboka na biso nyonso ete bafuta na mbongo ya maboko mbala
na mbala na mikolo ezali koya – mbala mosusu kutu kopona bamagazini oyo endimaka naino mbongo ya maboko koleka oyo
endimaka yango lisusu te, mpo likambo oyo ezali na ntina mingi mpenza mpenza mpenza mpo na
kosala ete mbongo ya maboko etikala na Suisse.
Ezali na ntina mingi mpo na bana na biso mpe mpo na biso moko ete tóndimama kokoba kobika na bonsomi. Matondi mingi!
Matondi mingi, Mongombo Koller, ondimisi ngai.
Nakokoba kofuta na mbongo ya maboko mpo nalingi kobomba mbongo mpe komindimisa ete ekotikala ezali mpo na biso.
Mpe matondi mingi mpo na bomipesi na bino, Mongombo Koller. Tolakisi bino bolamu nyonso
mpo na mosala na bino ya mikolo mizali koya.
Matondi mingi, mpe natombeli yo elonga ekoba na mosala na yo. Matondi.