Лоббиҳои пурқувват сахт кор мекунанд, то пули нақдро комилан барҳам диҳанд.
Дар саросари Аврупо ва махсусан дар Иттиҳоди Аврупо.
Имрӯз мо бо мутахассисе дар ин мавзӯъ сӯҳбат мекунем, ки ҳама кореро, ки дар қудраташ аст, мекунад, то Швейтсарияро аз
ин сарнавишт ҳифз кунад ва ин қисми озодии моро наҷот диҳад.
Мо Ричард Коллерро, намояндаи «schweiz-macher» ва президенти «Freiheitliche Bewegung Schweiz»
(Ҳаракати озодии Швейтсария), хуш омадед мегӯем.
Хушвақт бошед, ман хурсанд ҳастам, ки дар ин ҷо – дар биноҳои Парлумон – ҳастам ва фикр мекунам, ки шунидани
он чизе, ки мо қарор аст омӯзем, хеле ҷолиб хоҳад буд.
Аксари одамон фикр мекунанд, ки дар Швейтсария аз пули нақд халос шудан воқеан имконнопазир аст. Шумо дар ин бора чӣ назар доред?
Хуб, эҳтимол ин хато аст.
Агар мо ин хаторо ислоҳ накунем, эҳтимолан инро ба роҳи душвор хоҳем омӯхт.
Зеро воқеият ин аст, ки мардум ҳис намекунанд, ки пули нақд бевосита барҳам дода мешавад – зеро ин сиёсат нест, ки пули
нақдро барҳам медиҳад, сиёсат танҳо ҳеҷ коре намекунад, то пули нақдро воқеан ҳифз кунад, балки
иқтисод аст, ки барои кам кардани пули нақд кор мекунад.
Мо аллакай инро дар бозорҳои Мавлуди Исо – ва дар дигар бозорҳо низ – мебинем: дар ширкатҳо, дар занҷирҳои
нонпазӣ, ки ногаҳон дигар пули нақдро қабул намекунанд.
Мо инро дар тарабхонаҳое мебинем, ки низ бе пули нақд кор мекунанд.
Бо гузашти вақт иқтисод пулҳои нақдро кам карда, барҳам хоҳад дод, ва ин ҳоло бо суръати тезтар дар нақлиёти ҷамъиятӣ низ рӯй
медиҳад, ки дар он ҷо низ дигар пули нақд истифода намешавад.
Ин маънои онро дорад, ки шахсоне, ки бо пули нақд пардохт мекунанд, дигар наметавонанд дар нақлиёти ҷамъиятӣ чипта харанд.
Ин захираҳои нақдии моро кам мекунад. Ва мо бояд бар зидди ин чора андешем.
Сипас ин далел низ вуҷуд дорад, ки мо инчунин созмонҳои байналмилалӣ дорем, ба монанди Better than Cash Alliance.
Инҳо дар соли 2012 аз ҷониби Бунёди Билл ва Мелинда Гейтс, Бунёди Форд, USAID ва дигар муассисаҳои муҳим ва калон таъсис ёфтанд.
Ва онҳо ҳадаф гузоштаанд, ки пули нақдро дар саросари ҷаҳон тадриҷан барҳам дода, онро бо пули рақамӣ иваз кунанд.
Ин ҷолиб аст ва ба обрӯи Швейтсария шаҳодат медиҳад, ки гарчанде SECO – Секретариати давлатии умури иқтисодӣ – дар таъсиси ин
ташаббус дар соли 2012 иштирок накардааст, он дар ҳамон сол ду миллион франки швейтсариро барои барҳам додани пули нақд ҷудо
кард ва ҳамчунин вазифадор шуд, ки ҳамаи технологияҳо ва таҷрибаи марбут ба интиқоли рақамии пул,
махсусан ба кишварҳои дар ҳоли рушд, интиқол диҳад.
Дар асл, ин нишон медиҳад, ки барҳам додани пули нақд ҳадафест, ки Швейтсария дар пешсафӣ кор мекунад.
Ман фикр мекунам, ки каме соддаандешӣ аст бовар кардан, ки пули нақд дар инҷо, дар Швейтсария, барҳам дода намешавад.
Аз ин рӯ муҳим аст, ки мо тавонем нақдро дар конститутсия дохил кунем.
Чаро воқеан пули нақд бояд барҳам дода шавад?
Хуб, чанд сабаб вуҷуд дорад, аммо яке аз муҳимтаринаш вазъи молиявии ҷаҳонӣ аст.
Вазъи молиявӣ чунин аст, ки дар асл тамоми ҷаҳон қарздор аст.
Махсусан, дар ҳаҷми се баробар ба иқтидори солонаи аҳолӣ барои тавлиди он. Ва инро наметавон бозпас дод.
Ин маънои онро дорад, ки башарият бояд се сол бе сарф кардани ягон захира ва бе хӯрдан
кор кунад, то ин кӯҳи қарзро пардохт кунад.
Ва ҳамин аст сабаби он, ки дар оянда дар як лаҳза фурӯпошии молиявӣ рух хоҳад дод.
Акнун дигар савол дар он нест, ки оё ин рӯй хоҳад дод, балки танҳо кай. Дар шароити кунунии молиявии ҷаҳонӣ он фурӯ хоҳад рафт.
Ва ин, албатта, яке аз сабабҳоест, ки чаро элитаҳо мехоҳанд пули нақдро барҳам диҳанд, то пас аз ин фурӯпошии молиявӣ, пас аз он
ки ҳама чиз хароб мешавад, онҳо тавонанд мардумро ва тамоми вазъи молиявиро ба тавре назорат
кунанд, ки он дар манфиати онҳо аз нав барқарор шавад.
Дар акси ҳол, албатта, агар ҳамаи ин рӯй диҳад, шахсони муайян нерӯҳояшонро муттаҳид мекунанд, гурӯҳҳо ва кишварҳо низ
нерӯҳояшонро муттаҳид карда, онро худашон бунёд хоҳанд кард.
Онҳо инро дӯст намедоранд. Онҳо ҳоло ҳамаи ин ашёи қимматбаҳо ва захираҳоро мехаранд.
Ин маънои онро дорад, ки ҳамаи конҳои тилло харидорӣ мешаванд, тилло харидорӣ мешавад, нуқра
харидорӣ мешавад ва заминҳои кишоварзӣ харидорӣ мешаванд.
Дар Амрико Билл Гейтс ҳоло бузургтарин соҳиби заминҳои кишоварзӣ мебошад.
Ва ин нишон медиҳад, ки ин пуфакчаи молиявӣ таркидааст.
Ва ин бояд бо ҳар роҳу восита пешгирӣ карда шавад, то пул дар гардиш бимонад ва мардум битавонанд
мустақилона амал карда, аз назорат дур бимонанд.
Ва ман фикр мекунам, ки ин чӣ қадар бад аст; шумо ҳоло инро дар кишварҳое мисли Норвегия,
Шветсия ва Дания мебинед, ки дигар пули нақд надоранд.
Имрӯз низ имконпазир аст, ки ҷанг эълон кунанд – масалан, Шветсия, ки камтар аз 10% пулҳои нақд ҳанӯз дар гардиш
қарор доранд – ҳамчун як кишвар ҳатто лозим нест, ки ҳамла кунед, шумо метавонед танҳо барқ ё интернеташонро қатъ кунед.
Ин маънои онро дорад, ки дар давоми ду ё се ҳафта кишвар аз ҷиҳати иқтисодӣ ба зону меафтад ва эҳтимолан ба
ҷанги шаҳрвандӣ меафтад, зеро он гоҳ ҳама чиз ба захираҳо, яъне ғизо ва ҳама чиз вобаста мешавад.
Ва ин нишон медиҳад, ки чӣ қадар муҳим аст, ки технологияҳои рақамиро азхуд кард, ва
дар ин ҷиҳат пули нақд бешубҳа бад хоҳад буд.
Шветсия ва Норвегия ҳоло кӯшиш доранд ин тамоюлро баръакс кунанд, зеро онҳо хатареро, ки ба дӯш мегиранд, дарк кардаанд.
Аммо дигар ин рӯй намедиҳад, ҳатто агар онҳо ҳоло гӯянд, ки бояд тиҷоратҳо боз пули нақдро қабул кунанд.
Одамон ҳеҷ пули нақд надоранд ва дигар пули нақд ҷамъ намешавад, бинобар ин онҳо ҳоло воқеан дар вазъияти душвор қарор доранд.
Қонуне вуҷуд дорад, ки қабули варақаҳои пулӣ ва тангаҳоро талаб мекунад.
Чаро ҳанӯз ҳам метавон пули нақдро рад кард?
Хуб, дар Швейтсария қонуни асъории мо, WZG, дар моддаи 3 возеҳан мегӯяд, ки ҳар кас бояд бе маҳдудият
пулҳои коғазиро, ки Бонки Миллӣ нашр кардааст, қабул кунад.
Аммо ин модда ихтиёрӣ аст, яъне он танҳо дар сурате татбиқ мешавад, ки чораҳои ҳуқуқӣ андешида шаванд.
Масалан, агар нонпазӣ навишта бошад: «Мо пули нақдро қабул намекунем», ва муштарӣ дохил шуда мехоҳад чизе бихарад ва
медонад, ки нонпазӣ пули нақдро қабул намекунад, пас ҳеҷ қарордод ба вуҷуд намеояд, яъне ҳеҷ муомила сурат намегирад.
Ва агар ягон муомила ҳеҷ гоҳ сурат нагирифта бошад, шумо наметавонед тибқи ин қонун даъво кунед.
Ва ҳамин мушкили қонунгузории ихтиёрӣ аст: шумо наметавонед бар зидди он чораҳои ҳуқуқӣ андешед, ки маънои
онро дорад, ки иқтисод қудрати қарор додан дорад, ки оё мехоҳад пули нақдро қабул кунад ё не.
Ташаббуси мардумии «Нақд – озодӣ» аз Шӯрои Федералӣ пешниҳоди муқобил гирифт. Фарқи байни ин ду чист?
Пас, бо ташаббуси мардумӣ мо талаб мекунем, ки ҳукумати федералӣ ҳамеша миқдори кофии тангаҳо ва варақаҳои бонкӣ таъмин намояд.
Ва пешниҳоди муқобили Шӯрои Федералӣ ҳоло муқаррар мекунад, ки Бонки Миллӣ масъул аст барои таъмини гардиши нақдӣ.
Ва ин, албатта, як ихтилофи калон аст – ин як ҳилаи хурди ҳукумат аст – зеро мушкилие, ки ҳоло
ба миён меояд, ин аст, ки ҳама пул якхела нест.
Зеро вақте мегӯям «пулро нақд месупорам», дар асл маънои онро дорам, ки бо қарз пардохт намекунам, яъне на ба ҳисоб,
на бо вексел ё чизи монанди он, балки пулро нақд месупорам.
Ва дар истифодаи фаронсавӣ-итолиёвӣ «je paie cash» маънояш «ман бо пули нақд пардохт мекунам», аммо ин ҳам маънои
онро дорад, ки ман метавонам бо корти дебетӣ пардохт кунам.
Аз ин рӯ, ҳукумати федералӣ метавонад муқаррар кунад, ки Бонки Миллӣ бояд дастрасии нақдро таъмин намояд ва бо ин
роҳ бидуни зиддият бо Конститутсияи Федералӣ имконпазир гардонад, ки пули электронӣ пешниҳод кунад.
Аз ин рӯ, мо наметавонем пешниҳоди муқобили мустақими ҳукумати федералиро дар ҳолати имрӯзааш
қабул кунем – мо ҳанӯз дар моҳи март раъйдиҳӣ дорем.
Пули рақамии оянда чӣ гуна хоҳад буд?
Асъори рақамии оянда эҳтимолан омезиши криптовалюта ва Twint хоҳад буд.
Яъне он танҳо тавассути дастгоҳи рақамӣ кор мекунад. Имрӯз мо инро аз телефонҳои мобилӣ медонем.
Ин терминали рақамӣ аст ва асъор, яъне тамоми раванди амалиёти пардохтӣ, тавассути он чизе, ки онро «кошелек»
меноманд – яъне биржа, халта ё кошелек – ки дар ҳамин терминали рақамӣ ҷойгир аст, идора карда мешавад.
Ва ман тасаввур мекунам, ки ин терминали рақамӣ бо Бонки миллии Швейтсария муошират хоҳад кард.
Он гоҳ ҳар кас танҳо як ҳисоб медошт – дигар бонкҳо вуҷуд намедоштанд.
Ин маънои онро дорад, ки агар мо хоҳем чизеро харидан, раванд аз мо талаб мекунад, ки аввал дар макони тасдиқшуда бошем.
Дуюм, ки мо метавонем ҳар чизеро, ки ҳанӯз барои мо дастрас аст – ё ҳар чизеро, ки барои мо дастрас аст – ва,
албатта, танҳо ба миқдоре, ки барои мо ҷудо шудааст, бихарем.
Пас мо комилан зери назорат қарор мегирифтем.
Бале, шумо аллакай дар ин бора чизе гуфтаед – он чизе, ки ман мехостам ҳамчун саволи иловагӣ бипурсам, ин аст:
бидуни пули нақд мо воқеан бо кадом хатарҳо рӯ ба рӯ мешавем?
Бале, хатарҳои зиёд ҳастанд. Барои ман бузургтарин хатар аз ҳисоби манфии сатҳи фоизӣ ғасб шудани амвол аст – ё.
Кристин Лагард дар соли 2016 – ба иттилои нашрияи швейтсарӣ Blick, ман бовар дорам, ки ин рӯзи 14 апрел буд – гуфт, ки:
Ягона сабабе, ки сатҳҳои манфии фоиз кор намекунанд, ин аст, ки мо ҳанӯз пули нақд дар гардиш дорем.
Албатта, агар дар гардиш пули нақд намебуд, ин маъно дошт, ки мардум комилан беқудрат мешуданд, то аз худ дифоъ кунанд, агар
Бонки миллӣ ногаҳон эълон мекард: «Мо ҳоло аз ҳар як ҳисобсолорӣ дар як сол 10% кам мекунем,
зеро ба он барои мақсадҳои маъмурӣ ниёз дорем.»
Шумо дигар наметавонед бо истифода аз усулҳои дигар бо пули нақд чизҳоро бихаред.
Ин танҳо бо пули рақамӣ имконпазир аст. Ва ин барои ман бузургтарин хатар аст.
Пас ман фикр мекунам, ки сатҳҳои манфии фоиз ва мусодира рӯй хоҳанд дод.
Пас, албатта, хатарҳои дигар низ ҳастанд.
Пас, албатта, яке аз хатарҳои асосӣ вобастагӣ — чунон ки қаблан гуфтам — ба барқ ва интернет аст.
Пас, агар чизе вайрон шавад, амалиётҳои пардохтӣ фавран дигар имконнопазир мешаванд.
Сипас ин ҳақиқат вуҷуд дорад, ки мо дигар наметавонем устувории худро дар ҳолати буҳрон нигоҳ дорем.
Ин маънои онро дорад, ки дар вазъиятҳои буҳронӣ – мисли онҳое, ки ҳоло дар Норвегия ва Шветсия рӯй медиҳанд – бинобар талафи
пули нақд дигар имконнопазир мешавад, ки корро идома диҳанд.
Ин маънои онро дорад, ки агар мо интернет надошта бошем, иқтисод ба таври пурра
бозмемонад. Он қатъ мешавад ва дигар кор намекунад.
Аммо бо пули нақд мо ҳадди ақал метавонистем пардохтҳоро идома диҳем, ё ҳа, иқтисод
метавонист идома ёбад ва бадтарин зарар пешгирӣ мешуд.
Ин як нуқтаи дигари муҳим аст.
Мо пайваста мешунавем, ки ин пули рақамӣ моро пурра пайгирӣшаванда месозад. Оё ин дуруст аст?
Бале, ин бешубҳа ҳамин тавр аст.
Пас, ин пулҳои рақамии бонкҳои марказӣ (CBDC), албатта, хеле пурқувватанд, зеро онҳо дар дастгоҳҳои рақамӣ дар ҳамёнҳо
(кошелекҳои рақамӣ) нигоҳ дошта мешаванд ва имконпазир аст назорат кунанд, ки шумо дар куҷоед,
чӣ мехаред ва барои он чӣ қадар пардохт мекунед.
Ва ин ба он меанҷомид, ки одамон пурра назоратшаванда мешуданд.
Чунон ба низоми кредитии иҷтимоӣ монанд аст, ки мо онро аз Чин медонем – ё.
Аз ин нуқтаи назар, албатта, ин хатарест хеле калон.
Аммо ман фикр мекунам, ки ин аллакай дар байни мардум хуб маълум аст, ки ин метавонад рӯй диҳад.
Бале, хуб, барои ин ташаккур. Дар ин соҳа дар Швейтсария мо дар асл чӣ дастовард дорем?
Хуб, дар Швейтсария мо роҳи дарозеро тай кардем, зеро, ба шарофати оғози ташаббусҳои мардумӣ – яъне «Нақд пул –
озодӣ» – ҳоло ба нуқтае расидаем, ки қарор медиҳем, кадом версияи ҳифзи нақд пул дар конститутсия дохил карда шавад.
Албатта, мо мубориза хоҳем бурд, то ки ин версияи мост – бо тангаҳо ва купюраҳо – ва мо итминон ҳосил кунем, ки дар
охир бо ягон ҳила онро убур кардан ғайриимкон хоҳад буд.
Мо нисбат ба боқимондаи Аврупо хеле пешрафтаем ва ин, албатта, барои худи Аврупо низ муҳим аст.
Агар мо тавонем инро дар Конститутсияи Швейтсария ворид кунем, пас аз байн бурдани пули нақд дар Аврупо он қадар осон
нахоҳад буд, зеро фавран сармоя ба Швейтсария фирор хоҳад кард.
Агар Олмон мегуфт: «Мо дигар пули нақд надорем», ҳар кас фавран пули нақди худро бозпас гирифта, ба
Швейтсария мебурд, зеро дар он ҷо пул бехатар мемонд.
Пас, албатта, мо дар Швейтсария нисбат ба дигар кишварҳо дар вазъияти бароҳат қарор дорем.
Оё ин барои нигоҳ доштани пули нақд дар Швейтсария кофист?
Не, албатта ин кофӣ нест, танҳо конститутсия.
Чуноне ки дар аввал гуфтам, иқтисод пули нақдро барҳам медиҳад, ва барои он ки ин рӯй надиҳад, мо, инсонҳо, бояд бо пули
нақд пардохт кунем, то иқтисод натавонад онро барҳам диҳад.
Пас, Мигрос ва Куп набояд ногаҳон танҳо ҳамин мошинҳои худхизматрасонии пардохт – ё ҳар чи ном доранд – насб кунанд, ки
дар онҳо ҳама бояд рақамӣ пардохт кунанд, дар ҳоле ки мо ҳанӯз ҳам бояд бисёр бо пули нақд пардохт кунем, ҳатто дар
тарабхонаҳо ва дигар ҷойҳо, то ҳаҷми пули нақд баланд бимонад.
Торстен Ҳенс, иқтисоддони молиявӣ ва профессор дар Донишгоҳи Цюрих, хеле возеҳ изҳор дошт, ки «бо
назардошти он ки нақд 15%-и ҳамаи амалиёти молиявиро ташкил медиҳад, нақд дигар наҷотнопазир аст».
Ӯ инро дар мусоҳиба бо SRF дар соли 2020 гуфт, ва ин нишон медиҳад, ки имрӯз – дар сатҳи 25% – мо аллакай ба ин марз хеле
наздик ҳастем ва бояд чора андешем, то аз ин пешгирӣ кунем.
Ман хурсандам, ки мардум ҳоло воқеан дубора бо пули нақд пардохт мекунанд.
Ин моро ба саволи навбатӣ мебарад: аҳолӣ чӣ кор карда метавонад, боз чӣ корҳо бояд
анҷом дода шаванд ва мо чӣ кор карда метавонем?
Пас, инҳо шояд ду ё се нуқтае ҳастанд, ки ҳоло аслан муҳиманд.
Пас, аслан дар моҳи март дар Шӯрои Миллӣ боз як баҳс дар бораи пешниҳоди Томас Бургерр баргузор мешавад.
Илова бар ташаббуси маъруфи мо, ӯ инчунин мехоҳад, ки дар соҳаи иқтисод қабули он – яъне на қабули
ҳатмӣ, балки қабули умумӣ – дар конститутсия сабт шавад.
Ҳоло мо онҳоро дастгирӣ хоҳем кард. Ҳамчун «schweiz-macher», мо як муроҷиатнома таҳия кардем, ки
ҳоло бисёре аз одамон метавонанд онро имзо кунанд.
Ман инро тавсия медиҳам – www.schweiz-macher.ch – ки дар он ҷо шумо метавонед дар муроҷиатнома имзо гузоред.
Мо инчунин иттиҳодияҳои пиронсолонро – калонтаринҳо бо 280 000 аъзо – бовар кардаем, ки дар қабул шудани ин
пешниҳод аз ҷониби Шӯрои Миллӣ ва Шӯрои Штатҳо дастгирӣ кунанд.
Пас, албатта, ин далел вуҷуд дорад, ки мо бояд ба нуқтаҳои раъйдиҳӣ равем.
Пас, мо хеле хушҳол мешудем, агар ҳоло метавонистем каме дастгирии молиявӣ гирем, зеро бе маблағ ин ғайриимкон аст.
Дигарон миллиардҳо доранд – бинобар ин мо воқеан ба маблағи зиёд ниёз дорем, то дар раъйдиҳӣ имкони пирӯзӣ дошта бошем,
аммо муҳимтаринаш ин аст, ки аҳолӣ воқеан берун барояд, пули нақдро бо худ дошта бошад ва бо нақд пардохт кунад.
Бале, аз ҷониби ман воқеан мехоҳам аз ин фурсат истифода барам ва аз ҳамаи шаҳрвандонамон хоҳиш кунам, ки дар оянда ҳарчӣ бештар бо
пули нақд пардохт кунанд – шояд ҳатто ба мағозаҳое афзалият диҳанд, ки ҳанӯз пули нақдро қабул мекунанд, на ба онҳое,
ки дигар қабул намекунанд, зеро ин масъала дар таъмини нигоҳдории пули нақд дар Швейтсария хеле, хеле, хеле муҳим аст.
Барои фарзандонамон ва барои мо муҳим аст, ки ба мо иҷозат дода шавад, то озодона зиндагӣ кунем. Ташаккури зиёд!
Ташаккури зиёд, ҷаноби Коллер, шумо маро бовар кунондед.
Ман боз ҳам бо пули нақд пардохт мекунам, зеро мехоҳам пули нақдро нигоҳ дорам ва боварӣ
ҳосил кунам, ки он барои мо дастрас боқӣ мемонад.
Ва ба шумо, ҷаноби Коллер, барои садоқататон бисёр ташаккур. Мо ба шумо дар кори ояндаатон беҳтаринро таманно мекунем.
Ташаккури зиёд, ва ман ба шумо дар кори шумо муваффақиятҳои минбаъдаро таманно дорам. Ташаккур.