Emma gelin, 'pandemiýa ylalaşygy' diýen bu sözüň tagamyny bir pursat tagyň, haýyş, pandemiýa ylalaşygy!
Pandemiýalar barada şertnamalar gol çekilýär. Bu saglyk hakda däl. Bu ýaman, ýaman öldürijilerden janlarymyzy goramak hakda däl.
Google-da "On iň uly saglyk töwekgelçiligi" diýip gözläň we siz sanjym kritikini taparsyňyz
Hukukçy Beate Bahner hanım häzir meniň bilen interwýu üçin şu ýerde. Wagtyňyzy ajyrandygyňyz üçin köp sag boluň.
Bahner haným, gelin derrew sorag bilen başlalyň.
Halkara pandemiýa şertnamasy boýunça gepleşikler Ženewada täze tapgyra girdi.
Bütindünýä Saglyk Guramasynyň (BSG) 194 agza döwletiniň wekilleri 11 gepleşik raundlarynda taslama
şertnamanyň 37 maddasynyň köpüsini eýýäm tamamladylar.
Şonuň üçin hünärmenler geljek iki hepde içinde ahyrynda ylalaşyga gelinjekdigine ynanýarlar. Gysgaça
aýdylanda: häzire çenli hiç hili ylalaşyk gazanylmady.
Dekabrda ýörite ses berişlik bolmaz; munuň ýerine 25-nji maýda geçiriljek indiki Saglyk Assambleýasyna çenli ylalaşyk
gazanmak üçin synanyşyklar bolar, şonda ses berişlik geçiriler.
Elbetde, biz munuň baradaky siziň bahaňyza gyzyklanýarys. Muny tassyklap bilersiňizmi? Bu iş nähili ösýär?
Ahyrynda, Bütindünýä Saglyk Guramasynyň pandemiýa şertnamasy siziň hünär ugurňyz, dälmi?
Bu düýbünden dogry. Hakykatdanam, men geçen ýylyň dowamynda iki şertnama boýunça örän intensiv işledim. Şolardan biri
bu kitapda "WHO Pandemiýa Şertnamasy" diýlip atlandyrylýar.
Emma diňe bu şertnama däl, eýsem "Halkara Saglyk Kadalary" diýlip atlandyrylýan we uzak wagt bäri güýje girizilen düzgünler hem bar;
pandemiýa döwründe bolsa 2005-nji ýylyň kadalary ulanylýardy.
Pandemiýanyň başyndan başlap we soňundan soň, pandemiýa şertnamasy milli hökümetleriň koronawirusa jogap bermekde
betbagtçylykly derejede şowsuz bolandygy sebäpli esaslandyryldy.
Elbetde, men düýbünden gaharlandym, sebäbi – ötünç, maskalar, karantinler, sosial aralyk, jerimeler, sanjymlar, hökmany
sanjymlar... Biz munuň hemmesini başdan geçirdik, we ähtimal, bütin dünýä hem başdan geçirdi, käbir ýurtlarda beýleki ýurtlara
garanyňda has agyr boldy, soňra şertnamalary baglaşan adamlar, şeýle aýdylanda, hiç hili utanç duýmazlyk,
ýüzsüzlik we utançsyzlyk bilen biz şowsuz boldyk, we örän şowsuz boldyk diýýärler.
Ikinji taslamadan şol çykdy. Görnüşine görä, başgalar hem şeýle buýsanjaklyk barada şikaýat etdiler.
Ýöne gelin, bir pursat üçin 'pandemiýa şertnamasy' diýen sözüň dadyny alalyň, pandemiýa şertnamasy!
Pandemiýalar barada şertnamalar baglaşylýar. Şonuň üçin pandemiýalar hakykatdanam gowy iş ýaly görünýär.
Diňe Germaniýa 2020-nji ýyldan 2023-nji ýyla çenli pandemiýa döwrüniň üç ýylynda million däl-de, 440 milliard ýewro
sarp etdi. Dogry, üç ýylyň dowamynda 440 müň million ýewro!
Elbetde, biz maskalar bilen däl-de, şol serişdeler bilen has gowy ýagdaýda bolardyk; maskalar bolsa häzir ulanylan hem
ulanylmaýan görnüşleri, sanjymlar – millionlarça ulanylmaýan görnüşleri bilen nirede zyňylmalydygyny bilmeýärler.
Emma ol diňe dowam edýär. Bu uly iş. Käbir senagatlar üçin bu uly iş.
Elbetde, bu derman senagaty üçin uly işdir. Maglumat senagaty üçin örän uly iş bolup,
şonuň üçin hem harby senagat üçin hem uly işdir.
We biz munuň barada gürrüň edende, munuň saglyk hakda däldigini bilýäris.
Bu, biziň janlarymyzy ölümli hüjüm edýän ýaman öldürijilerden goramak hakda däl.
Hiç-de däl. Olar ilki laboratoriýada öndürilýär.
Pandemiýa ylalaşygynyň bir bölegi – we aýratyn-da esasy çekişme nokatlarynyň biri – takyk şu "funksiýany artdyrmak
gözlegleriniň" söwdalaşdyrylmagy bolup, koronawirus şol gözleglerden döräp gaçdy, nähili bolanyna garamazdan.
Bu patogenleriň alyş-çalyş edilmegi we olaryň söwdalaşdyrylmagy, maliýeleşdirilmegi henizem
ylalaşyk gazanylmadyk esasy meseleleriň biridir.
"Gain-of-function" funksiýal gözleg diýlip atlandyrylýar. Onuň geçirilýän maksadyna baglylykda, bu iş biologiki ýarag gözlegi
hökmünde hem häsiýetlendirilip bilner; bu gözleg hakykatdanam gadagan we geljekde hem gadagan edilmeli bolup, hakykatdanam
bar bolan Biologiki Ýaraglar Konwensiýasynyň çägine girýär.
Emma şu ýerde, aýdalyň, bu hakykatdanam wagyz edilýär we maliýeleşdirilýär. Bu bolsa düýbünden düşünilmezdir.
Bu şertnama – pandemiýa şertnamasy – hakykatdan hem ähli çäkleri, ähli gyzyl çyzgylary aşýar.
Bu uly iş! Başga zat däl; hakykatda, ahyrynda, elbetde, pul, güýç we gözegçilik üçin hyzmat edýär.
Meselem, men pandemiýany yglan edýärin, şonuň üçin krizis režimi girýär – munuň hemmesini Germaniýadan bilýäris.
Adaty hukuk düzgünleri işlemeýär. Biz indi hiç zat edip bilmeýäris. Aýdylyşy
ýaly, lukmançylyk harby ýagdaýy yglan edildi.
We biz öljekdigimiz üçin, bu gorkunç, gorkunç ölümli wiruslaryň ählisine garşy tebigy
immunitetimiz ýok, şonuň üçin bize sanjym gerek.
Emma bu sanjym, elbetde, 10 ýylyň dowamynda işlenip düzülip bilmez.
Elbetde, biz derman hukugy boýunça, ýagny nemes, ýewropa we halkara hukuklaryndaky bu howpsuzlyk düzgünleriniň ählisini
wagtlaýyn togtatmaly, sebäbi gorkunç, gorkunç pandemiýamyz bar – diýýär adyny ýatdan çykarýan bir SPD syýasatçysy.
Menem hiç zat oýlap bilmeýärin.
Emma, aýdalyň, biziň gyssagly ygtyýarlarymyz bar. Mysal üçin, COVID sanjymlary ýaly –
olaryň dördüsine hem gyssagly tassyklama berildi.
Biz ähli howpsuzlyk çärelerini we barlaglaryny togtatdyk, sebäbi Dünýä saglyk guramasynyň baş direktory,
aýdylyşy ýaly, ýene-de 'pandemiýa' kartoçkasyny oýnady.
Jady sözi näme? 'Halkara derejede alada döredýän jemgyýetçilik saglygy goraýyş çagyryşy', PHEIC.
Ony nähili aýdýarsyň? Sahty! Bolýarmy? Dogrymy?
Bu düşnüksizlik belki-de maksatlaýyn, biz bilmeýäris.
Şeýlelikde, bu meýilnamalar, we bu Halkara Saglyk Kadalary hemişe karantin we synag ýaly çäreleri, şeýle hem mejbur ediji çäreleri
öz içine alýar – olar häzir koronawirus bilen baglylykda durmuşa geçirildi we häzirki ýagdaýda hemmesi ýeterlik
derejede düzgünleşdirilmeýär diýlip hasaplanýar, şonuň üçin düzgünleri has-da berkitmek islegi bar.
Rein gelýär, sen we men, muny tankytçylyk nukdaýnazaryndan seredýän bolsak, Dünýä saglyk
guramasynyň pikiriçe saglyk üçin howp bolup durýarys.
Sanjym tankydçysy Dünýä saglyk guramasy üçin iň uly on howpyň biridir.
Google-da "On iň uly saglyk töwekgelçiligi" diýip gözläň we siz sanjymlara garşy çykýan tankytçyny taparsyňyz; ol häzir hem,
geljekde hem jenaýatçy hökmünde hasaba alynýar, dymdyrylýar, esasan hem... eýýäm Interpol-yň "Kiber-giňişlik" atly bölümi bar.
Eger biz Dünýä saglyk guramasynyň gürrüňine gabat gelmeýän degişli maglumaty çap etsek, biz kiberjynahyýetçiler bolup bileris.
Şonuň üçin bu iki meýilnama, IHR (Halkara Saglyk Kadalary) we pandemiýa şertnamasy, hiç hili gowy zat göz öňünde tutmaýar.
Şonuň üçin henizem Roždestwo sowgady almadyklar üçin – bu kiçijik reklamalyk arakesme – men bu kitaby maslahat
berýärin. Hawa, men ony hakykatdan hem ýazdym... Ol meniň iň kyn kitaby boldy, meniň ýedinji kitaby.
Ol gaty kyn boldy. Ony okamak üçin örän aňsat boljak görnüşde ýazmaga synanyşdym.
Her sahypada bir başlyk, ýagny bir bölüm bar. Olar gysga bölümlerdir.
Siz ony diňe çalt gözdän geçirip hem bilersiňiz. Emma bize näçe ýalan aýdylandygyny we näçe aldanylandygyny duýup bilersiňiz.
Men bu kitabyň gaýtalanyp-gaýtalanyp bergilip we mugt berilmegini görmek isleýärin, ýeke şert bilen: ony bir
hepde geçenden soň başga adama geçiriň! Sebäbi bu maglumatyň dünýäde ýaýramagy zerur.
Şu häzirki wakalaryň dowamyna gaýtsak: 2024-nji ýylyň 1-nji iýunynda Ženewada biz – halkara hukukçylaryň
topary – bir demonstrasiýa geçirdik; bu demonstrasiýany men hem-de hukukçylar däl-de, ilkinjiden guraldy.
Emma biz halkara metbugat konferensiýasyny hem geçirdik, sebäbi IGT we pandemiýa şertnamasy şol ýerde karar berilmeli eken, bu
bolsa hakykatda Dünýä Saglyk Guramasynyň öz düzgünlerine ters gelýär, sebäbi soňky taslama Dünýä Saglyk Geňeşiniň
194 agza döwletiniň ses bermek üçin dört aý öň elýeterli bolmaly. Olar bolsa diňe iki gün öň elýeterli boldy!
Menimçe, şol agzalar, eger olaryň henizem şol ýerde bolandygy çaklansa, ähtimal Ženewadaky Dünýä Saglyk Guramasynyň
binasynda türmä basylyp, bir zata gol çekmänçe goýberilmediler. Munuň nähili bolup geçendigi örän şübheli.
Her halukarda, olar bu dört aýlyk möhleti berjaý etmezden IGV-de uly üýtgeşmeler girizdiler we üçden iki köpçülikle
kabul edilmegi talap edýän pandemiýa şertnamasyndan ýönekeý köpçülikle kabul edilýän IGV-e uly möçberde geçdiler.
Uly garyşyklyk boldy, we men boýun alýaryn, biz olaryň kabul edilmezligine umyt ederdik, ýöne ertesi irden
hakykatdanam bir zady geçirenlerini bildik. Şübheli!
Bu hakykatdanam hukuk döwletiniň hökmüniň görkezme üçin bolup durýandygynyň bir aldamçylygy, we men iýun
aýynda munuň üçin hakykatdanam gaty gynançly boldum.
Indi hem dowam edýär, olar Dünýä saglyk guramasynyň pandemiýa şertnamasyny gepleşýärler.
Hemmesi pul hakda. Ösüp barýan ýurtlar has köp pul isleýärler, senagatlaşan ýurtlar
bolsa patentlerinden ýüz öwürmek islemeýärler.
Bularyň ählisi kanuny dawa-jenjeller, ýöne biz funksiýany artdyrmak (gain-of-function) barlaglaryna, ýagny bu funksiýal
barlaglara we terrorçylaryň biologiki ýarag hüjümine garşy goramak hem-de sanjym işläp düzmek üçin zerur hasaplanýan
üýtgedilen wiruslara razy däldiris... Bu ýalňyş pikir, olar sanjymy işläp düzmek üçin bu wiruslary özleri ösdürýärler.
Men 2015-nji ýylda çykan James Bond filmi Spectre-i maslahat berýärin, onda ol ajaýyp suratlandyrylýar.
Hawa, pandemiýa şertnamasy henizem hakykatda tamamlanmady, ýöne ol maý aýynyň ahyrynda Ženewede geçiriljek indiki
Bütindünýä Saglyk Assambleýasynda karar berler we ähtimal kabul ediljek. Men munuň bolmazlygyny umyt edýärin.
Başga tarapdan, bu diňe kagyz, şonuň üçin dünýäde ýagdaýlaryň nähili ösüp barandygyny, mysal üçin Kla.TV we hemmämiziň kömegi
bilen habarlylygyň nähili artandygyny görmekimiz gerek, we hökümetlerimize… ýagny Germaniýa, Germaniýa
pandemiýa şertnamasynyň esasy hereketlendiriji güýji, dogry?
Almaniýada hökümet barada alada etmegiň zerurlygy ýok... bu hökümet häkimiýetde duran mahaly biz köp zat garaşmaly
däldiris, ol WHO-a uly möçberde pul berýär, WHO bolsa derman we maglumat pudaklarynda hem giňden işjeňdir.
Olar girdeji alýarlar we has köp girdeji gazanmak isleýärler. Muny edende olar biziň saglygymyzy we janlarymyzy
howp astyna goýýarlar. Men muny örän jenaýat hasaplaýaryn!
Biz ony togtatmaly, we biz ony togtadarys.
Biz ony togtadarys! Biz munuňy edip bileris, häzirki wagtda adyny ýatda saklap bilmeýän biriniň sözlerini getirip aýtsam.
Emma gysgaça aýtsak, Bahner haným: şonda açar, şeýle diýsek, akylly jemgyýet bolar?
Men aýdýan zadym, biz siziň hünärmen we, şeýle diýsek, advokat hökmünde aýdýanlaryňyzy goldap, ýetirmäge kömek
edýäris. Advokatlaryň köpüsi meniň ýaly adaty raýatlaryň düşnüp biljek derejede düşündirip bilmeýärler.
Emma sen muny edip bilersiň, habary ýetirip bilersiň, biz ony halka ýetireris.
Emma men akylly jemgyýetiň adalat ulgamynyň işini dikeltmegiň açarydygyna ynanýaryn, dälmi?
Siz, advokat hökmünde, hakykatdan hem obýektiw sudýa şol ýerde oturanlygy sebäpli täzeden dogry işleýärsiňiz, dälmi?
Bilim we maglumat, şeýle hem özüni habarly etmek islegi ilkinji ädimdir.
Soňra bu adamlara "ýok" diýmäge, "durnuň" diýmäge we hereket etmäge batyrlyk berilmeli.
Şeýlelik bilen bu gaýrat ikinji ädim bolar.
Işiňizi ýitirmekden, jemgyýetde çetleşdirilmekden we ş.m. gorkmak sebäpli... Biz olaryň hemmesini kabul edýäris, biz eýýäm bir uly
maşgaladyrys, munuň nähili bolýandygyny bilýäris, ezilip, çetleşdirilip, aýyplanmak, birden dürli zatlara
sezewar bolmak nähili duýgy döredýändigini bilýäris.
Elbetde, biziň ýaly kanun hökmüniň, demokratiýanyň we biziň bähbitlerimizi göze alýan döwletiň ýolunda
ynanan ähli batyr ruhlary hoşniýet bilen garşylaýarys.
Boş söz, biz aldandyk, ýöne indi has gowy bilýäris: bilim ilkinji ädimdir – şonuň üçin size hem uly sag boluň!
Çuňňur sag boluň. Ahyrky sorag, hawa?
Bu döwürde biz web sahypalary, Telegram, YouTube, dürli kanallar we ş.m. arkaly köp sanly maglumat berýäris.
Eger senzura ilerlemegini dowam etdirse, köp zat mümkin bolmaz we krizis ýagdaýynda köp adam ýeke galyp biler, sebäbi olar
hemişe advokat Bahneriň goşantlaryna garaşyp gelipdirler, ýöne hiç haçan sebitleýin aragatnaşyk gurup görmändirler.
Siz pikir edýärsiňizmi, häzirki dünýäde adamlaryň ýerli derejede bir-birini tanamagy, anonimlikden çykyp,
sebitleýin aragatnaşyk gurmagy hem esasy faktor bolup durýarmy?
Bu, hakykatdanam, binanyň içinde, köçede we goňşylykda iň möhüm çäreleriň biridir.
Özüňe golaý ýaşaýan adamlary we olaryň salgylaryny belläň – olaryň ýanyna baryp görüň!
Käwagt diňe daşarda ýa-da restoranlarda duşuşyp bilersiňiz, şonuň üçin şol ýere awtoulag sürüp ýa-da ýöriýip baryp
bilersiňiz, we men hakykatdanam aragatnaşyk gurmak üçin çägi kesgitlärdim: nirelere henizem ýöriýip baryp bilerin?
Men bir sagadyň içinde 5 kilometr geçip bilýärin, dogrymy?
Şeýlelik bilen, bu 5 kilometrlik dairede ýerli aragatnaşyk goldaw üçin, lukmançylyk taýdan we elbetde suw
üpjünçiligi, iýmitleniş, derman üpjünçiligi babatynda hem-de biri-birimize kömek etmekde iň möhümdir.
Muny ýene-de gerek bolup biler. Hawa, möhüm bellik, möhüm çäre!
Bu interwýu üçin köp sag boluň, Beate Bahner hanım.
Size dowam edýän bilim işleriňizde uly üstünlikler arzuw edýäris.
Men pikir edýärin, siz ony eýýäm düşündirdiňiz: käwagt "Ah, indi näme bolar?" diýip
pikir edeniňizde biraz pes nokada gelýärsiňiz.
Emma siz umyt saçýarsyňyz, ynam saçýarsyňyz – men muny ajaýyp diýip pikir edýärin! Muny
tomaşaçylara ýetirip bilerisimi? Okey, sag boluň.