Ilaty dolandyrmak üçin güýç serişdesi hökmünde derman?
Saglyk ýa-da kesellik ýarag hökmünde? Lekari bejergi ölüm tuzağı hökmünde?
Report24-den Florian Machl we onuň myhmany Dr Gerd Reuther taryh boýy dermançylygyň gelip çykyşy
barada dürli ugurlar boýunça ýagtylandyryş etdiler.
Emma özüňiz diňläň: Dr. Reuther giňişleýin jikme-jik bilim bilen baglanyşyklary açyp görkezýär, onuň pikirine görä diňe
girdeji üçin açgözlük düşündirişi ýeterlik däldigi we 15 minutlyk şäherleriň bu temanyň nirede baglanyşyklydygyny…
Munuň arkasynda näme bar? Dr Gerd Reuther sanjymlar, güýç we gözegçilik barada seljerme
https://report24.news/what-is-behind-it-dr-gerd-reuther-analy ses-vaccinations-power-and-control/] Report24-e hoş geldiňiz.
Meniň adym Florian Machl, we şu gün studiýamyzda leksiýor Dr Gerd Reuter bilen bilelikde. Hoş geldiňiz.
Salam.
Dr Reuther, käbir wagt mundan ozal siz örän üstünlikli bir kitap ýazdyňyz, ol sizi, şeýle diýsek, esasy akymda örän meşhur etdi.
Ol wagtlar örän başgaça eken, bu 2020-den öň eken.
Belki-de bu iş bilen başlap bileris: sizi nämeler höweslendirdi we ondan nämeler öwrenip bolar?
Hawa, ol "Aldanan hassy" diýlip atlandyrylýan eser, 2017-nji ýylda, hatda esasy neşirýat hem şeýle elýazmany kabul
edip bilýän we hakykaty ýüze çykarmak üçin lukmançylyk ulgamyny aç-açan tankyt etmegiň mümkin bolan döwürde ýazylan.
Bu häzir barha kynlaşýar.
Muny hem uly tomaşaçylara ýetirmek indi gaty-da mümkin däl, sebäbi maglumat kanallary azaldy.
Emma şol wagt meniň höwesim şundan ybaratdy: men hünär durmuşymyň 30 ýylyny lukmançylykda köp zatlaryň ýalňyşdygyny
ýa-da, aýtmaly, esasan kemçilikli bolandygyny duýup geçirdim.
Saglyk iň esasy ileri tutulýan zat bolsa-da, oňa hakykatdanam meýilnama düzülenok, sebäbi gynansak-da, birnäçe ýüz ýyl
bäri lukmançylyk pudagy saglyk däl-de kesellere ünsi jemledi.
Diňe kesellerden pul gazanyp bolýandygy, sag adamlardan däldigi barada meşhur bir aýdym bar,
ýöne görünýän ýaly öň başga ulgamlar hem bolupdyr.
Hytaýdan gelen habarlar zatlaryň bir wagtlar başgaça bolandygyny görkezýär.
Sag bolmak üçin lukmana töledin, bu bolsa hakykatdanam has çekiji eşidilýär.
Siz lukmançylyk taryhçysy bolup, bu size faktlary öwrenmek üçin köp wagt berýär, we men häzir zatlaryň barha jemgyýetçilik
tankydyna ýa-da jemgyýeti tutuşlygyna seretmäge tarap hereket edýändigini duýýaryn, bu
ýagdaýda saglyk elbetde örän möhüm meseledir.
Biz öňünden gysgaça gürrüňdeşlik geçirdik; dünýä häzirki wagtda hakykatdanam örän ýaramaz ýagdaý bilen ýüzbe-ýüz bolýar.
Hawa, saglyk we iş bilen üpjünçilikdäki gyzyklanmam esasan sosial taraplary göz öňünde tutmaga iterdi.
Bir tarapdan, bu taryha seredip geçmekdir, bu lukmançylyk üçin möhümdir we jemgyýetçilik
şertlerini nazara almazdan amala aşyrylmaz.
Şonda aýalym taryhçy, bu bolsa taryhy şertleri seljermek üçin başga bir sebäp boldy.
Emma lukmançylyk bilen taryh arasyndaky bu ýakyn baglanyşyk hemişe bardy, we Covid-19 bilen bu has-da aýdyň boldy:
jemgyýeti dolandyrmak üçin lukmançylyk kampaniýalary ulanylýar.
Emma bu ilkinji gezek däldi, sebäbi lukmançylyk hakykatdan hem 13-nji asyrda jemgyýetçilik şertlerine täsir etmek maksady
bilen akademiki uniwersitet lukmançylygy hökmünde girizildi.
Şol döwürde esasan Kilise bu täze lukmançylyk hünärini döretmäge çalyşdy.
Ol lukmanlara näme üçin mätäçdi?
Ahyrynda jemgyýetde kim näsagdygyny, kimde saglyk meselesi bardygyny anyklamak üçin.
Şonuň üçin täsirli adamlar barada çalt habarly boldun.
Soňra mesele güýç, belki-de miras hakda boldy, şonuň üçin adamlar irki tapgyrda habarly bolmak isleýärdiler.
Şol döwürde humoral nazariýasy diýlip atlandyrylýan bejergi konsepsiýasy hökmünde hödürlenen lukmançylyk çäreleri bilen
adamlaryň saglygyny maksatlaýyn zeperlemek hem mümkin boldy.
Şonuň üçin keselleri döretmek mümkin boldy. Bu diňe biziň döwrümizde däl, eýsem şol döwürde hem mümkin boldy.
Mysal üçin, simob esasly mazlar käbir deri döküntülerini döretmek üçin ulanylyp bilnerdi. Soňra
adamlar kimdir biri lepra keseline duçar diýerdiler.
Şol döwürde lepra diagnozy Ýewropada jemgyýetden çetleşmäge getirýän keseldi, emma beýleki ýurtlarda däl.
Yslam jemgyýetinde lepra keseli bilen keselleýän we burun ýa-da gulagyň käbir bölekleriniň ýitmegine sebäp
bolup biljek deri alamatlaryny görkezýän adam jemgyýetde adaty ýaşaýşyny dowam etdirip bilýärdi.
Emma Hristian Günbatarynda Kilise ony şeýdip kesgitledi: adam jemgyýetden çykyp, ähli mülkiýetini özüniň bilen alyp gitmeli.
We bu mülk soňra täze eýelere gaýtadan paýlanylmaly boldy.
Şeýlelik bilen islenmeýän adamlardan halas bolmagyň örän amaly usuly boldy.
Hristianlyk Ýewropada esasy din bolmazdan ozal lepra keseli ýokdy.
Hemişe aýdylýardy, munuň Haç ýörişleri bilen getirilenligi.
Belki-de bir ýa-da iki sany täze keseller hem bardy.
Emma bu model, keseli, göze ilýän keseli ulanyp, bir adamy jemgyýetden çetleşdirmek, ondan halas bolmak üçin ulanylýar.
Mysal üçin, Donald Trump ýaly biri şol döwürde ýaşasa, şu gün lepra keseline duçar bolup bilerdi.
Soňra, sud diňlenişigi bolmazdan, şeýle diýmeli bolardy: "Janap Trump, ötünç soraýarys."
Gynansak-da, olar jemgyýetden çykmaly boldular we häzir şäheriň çetindäki howpsuz ýerde
ýaşamaly, ýerine ýetirmäge rugsat berilmeýär.
Şonuň üçin şol döwürde girizilen çäre, Covid bilen täzeden degişli boldy; adamlar: "Hawa, olar keselli
adamlar, belli bir wagtlap izolýasiýa edilmeli" diýdiler. Lepra keseli üçin bolsa bu diňe hemişelikdi.
Wakalar mundan beýläk ösüp barýan mahaly, bu radikal çäreleri ulanmak hem zerur boldy ... – köp mukdarda
zäherli maddalary beripdiler, häzirki wagtda oýlanyp hem görmek kyn: arsenik, simob, antimon.
Deň dozada bularyň ählisi ölümli maddalar boldy.
Bu, islendik kiçi keseliň ölüm tuzağına öwrülip biljekdigini aňladýardy.
We birden bu ýene-de bize tanyş bolup görünýär. Covid bilen bu ýene-de nähili işledi?
Kowid diýlip atlandyrylýan adaty, zyýansyz gripp. We degişli dermanlar bilen, esasan demirgazyk Italiýany nazara alanymda,
bu zat birden köp garry adam üçin ölüm tuzağına öwrüldi.
Soňra olar güman edilýän grippden öldiler, emma hakykyda bejergilerden öldiler.
We konsepsiýa şol wagt hem eýýäm girizilipdi.
Eger kimdir biri meniň aýdýanlarymy artyk görkezilen diýip pikir edýän bolsa, 17-nji we 18-nji asyrlaryň
çalyşygynda, 18-nji asyrda bu barada ýazan Abraham a Santa Clara atly bir keşiş hem bar, ol şeýle diýdi:
Hawa, lukmançylyk hünäri jezasyz öldürmek üçin ygtyýarnama.
Ol içerki adamdy, şonuň üçin dermanlaryň jemgyýetde nähili rol oýnaýandygyny bilýärdi.
Indi hem ähli sanjymlar bilen muny täzeden görýäris; bu hem saglyk bilen baglanyşygy bolmadyk, tersine, başga bir maksatnama.
Hem-de tutuş oýun, sitata alnan "oýun", bu ýaman oýun, 13-nji asyrdan bäri tolkun-tolkun bolup gelýär we
jemgyýetçilik meseleleri ýüze çykanda epidemiýa keselleri hökmünde güýçlendirilýär.
Eger size hemmesi gerek bolsa, häzir maliýe krizisi bilen Covid gerek bolşy ýaly, ilkinji weba 14-nji asyrda, 1347-nji ýylda,
şol döwürde Florensiýada bolan bank krizisinden soň ýüze çykdy.
Bu bolsa saglyk bilen sosial ösüşleriň, ýa-da takyk aýdylanda, häkim elitasyny howp astyna salýan sosial meseleleriň
hemişe örän ýakyn baglanyşykda bolýandygyny aňladýar.
We şonda saglygy ýarag hökmünde ulanýarsyň.
Munuň fonu örän gyzykly.
Elbetde, meniň pikirimçe, hemişe uly itergi bar.
Sanjymlar barada gürrüň edeniňde, milliardlarça girdeji gazanyp bolýar.
Bu meniň pikirimçe, hemişe ýaman niýet bolmaly däldir; men bu barada heniz kesgitli pikir emele getirip bilmedim, ýöne hemişe
ýaman niýet bolmaly däldir; diňe açgözlük bolup biler, meselem, sitatalarda "derman" diýip atlandyrylýan, hakykatda hiç zat
etmeýän, hatda zyýanly bolup biljek bir zady ösdürip düzseňiz.
Onuň kömegi bilen milliardlar gazanyp, hökümetleri ynandyrmak bolýar: bu örän möhümdir,
köp janlary halas edýär, her kimde bolmaly.
Mysal üçin, Amerikany alyp seredip bileris; ol ýerde çagalar üçin häzir 70-den gowrak
şeýle sanjym hökmany ýa-da meýilleşdirilýär.
Her ştatda munuň nähili berk berjaý edilýändigini bilmeýärin.
Emma men azyndan şu hakykatdan habarly: birnäçe onýyllyk öň takmynan 10 sany gorag sanalýan sanjym bar
eken, häzir bolsa 18 ýaşyna çenli meýilleşdirilen sanjymlaryň sany takmynan 100-e barabar.
Munyň esasan peýda maksatlary bilen hereket edilýändigi aýdyň, sebäbi adamzat millionlarça ýyl bäri bar we bu sanjymlar
bolmazdan hem örän, örän uzak wagtlap gowy ýaşap geldi.
Emma gel, Amerikany çaltça syn edeliň.
Men pikirimçe, girdeji bähbitleri ähli zatlara garamazdan ýetmezçilik edýär, sebäbi bu gündelik kartoçkany seredeniňde,
ol köp sanly dowamly keselleriň dörmegine getiripdir.
Robert Kennedy Junioriň häzir Amerikada ozal ýagdaýlaryň başgaça bolandygyny – ýagny amerikanlaryň beýleki
ýurtlardaky adamlardan has kesellän ýa-da ömrüniň gysga bolmandygyny – görkezýän açyk wideoklibi döretmegi ajaýyp.
Hemmesi diňe 1980-nji we 1990-njy ýyllarda ösdi, bu sanjym meýilnamasy bilen paralel we adamlaryň dürli
görnüşlerde iýýän, has köp işleýän we barha sintetik bolýan iýmit pulpasynyň artmagy bilen hem paralel.
Bu saglygyň barha ýaramazlaşmagyna getirýän esasy ösüşler.
Eger siz munuň wagtyň geçmegi bilen gaýtalanyp durandygyny we hiç hili garşy düzgünçilik bolmandygyny
görseňiz, onda munuň arkasynda bir düşünje bolmaly.
Şonda siz bilersiňiz, manysyz dermanlar ýa-da saglyga zyýanly durmuş ýörelgesi arkaly sag adamlary haýsydyr bir usulda
näsag etmegiň bu usulynyň diňe belli bir wagtlap işleýändigini.
Çünki şonda gaty köp adam keseller we ol indi işlemez.
Geri tarapdan, soňky onýylliklerde ýurdumyzda bolşy ýaly, sag adamlary kesellendirmän,
olara işini artdyrmak hemişe mümkin boldy.
Şeýlelik bilen, bu ähli öňüni alyş skrining synaglary belki-de hiç hili zyýan ýetirmez, ýöne olar şonda-da uly bir işe öwrüldi.
Elbetde, bu bazara çykarylýan ähli taýýarlyklarda hemişe rol oýnaýar.
Emma bu zyýanly maksat bolmasa, men pikir etmeýärin, bu ähli sanjymlary düşündirmegiň hiç hili ýoly ýok.
Ol örän ir başlady, hiç haçan jemgyýetçilik meselesi bolmadyk bu örän seýrek kesellere ünsi jemläp.
Şonuň üçin indi qızamyk we çene şişmesi keselleriniň sany her jemgyýetde hemişe örän az bolup gelýär.
Onuň öňüni almak üçin ony nol derejesine çenli azaltmaga synanyşmak, bu düýbünden manysyz we haýsydyr bir biologik prosesde
mümkin däl bolup, uzak möhletde söwda taýdan durnukly bolup bilmejek düşünje, sebäbi ol çalt kemçilikli bolup çykjakdyr.
Köp adamlar munuň arkasynda diňe derman senagatynyň däl, eýsem ilaty azaltmak maksadynyň hem durandygyny aýdýarlar.
Bu aç-açan aýdylýar – Rim kluby, biz bu dünýäde güman edilşi ýaly gaty köp adamdyrys.
Elbetde, indi aýdylyp geçmeli, bu köpçülikleýin sanjymlar we beýleki lukmançylyk çäreleri esasan ýokary dogluş
derejesine eýe bolmadyk ýurtlara täsir edýär; ol ýerlerde ilatyň hakykatdanam azalanlygy aýdylýar.
Indi bolsa, garşy delil hökmünde şeýle çaklamaly bolýar: eger biz olary şeýle atlandyrmak isleýän bolsak, näme üçin
mysal üçin Afrikada şeýle lukmançylyk synaglary geçirilmeýär?
Ýa-da Aziýada, biziň uly ýurtlarymyz bar. Emma Hytaýyň ilaty azalmaga başlady.
Ýöne Hindistan düýbünden tersine meňzeýär. Ol ýerde bir milliarddan gowrak adam bar, olar köplenç
garyp medeniýetlerde bolşy ýaly köpelmäge örän höwesli.
Şonuň üçin näme üçin şeýle zatlar şu ýerde gaty berk berjaý edilýär, emma ol ýerde hiç hili berjaý edilmeýär ýaly?
Oňa esasan şol ýerde ýerine ýetirildi.
Soňky birnäçe onýyllyga seredeniňde, ilaty zeper ýetirmek we olaryň dölüni öçürmek maksady bilen geçirilen
bu sanjym synaglary Afrikada we Hindistanda geçirildi.
Meniň bilşimçe, bu babatda Hindistanda hem Bill Gates-e garşy käbir sud işleri dowam edýär.
Afrikada hem tetanus sanjymlaryny berýän uly kampaniýa boldy, meniň pikirimçe, ony her alty aýda
gaýtalamaly, sanjym tarapdarlary hem muny düşünmezlik boldy.
Katolik kilisesindäki aktiwistler onuň dölümsizlige sebäp bolmak üçin niýetlenen maddalary özünde saklaýandygyny anykladylar.
Elbetde, soňra hemmesi togtadyldy.
Açylandan soň ony dowam etdirmek mümkin bolmady.
We sanalýan ösüp barýan ýurtlarda sanjym etmäge şübheçilik, ýumşak aýdylanda hem, häzir örän ýokary.
Bu diňe ak derili sanjym toparynyň gelendigini görmek olaryň üçin ýeterlikdigini aňladýar.
Sanjym toparlary hem gaýtalanyp uruldy we eli boş gaýdyp geldiler.
Meniň pikirimçe, soňky birnäçe onýyllykda ilatyň arasynda kabul edilmegi hakykatdanam degişli derejede düýbünden ýok boldy.
Indi belli boldy, Gazadaky ýaly düýbünden manysyz sanlylyk kampaniýasy diňe atyşygy bes etmek
şertlerinde, adamlar hakykatdan gaçyp bilmeýän şol gaty betbagt şertlerde amala aşyrylyp bilerdi.
We belki-de bu atyşyklyk onuň demini almaga ýa-da täzeden iýmit we arassa suw tapmaga başga bir pursat berdi.
Emma şert şundan ybarat: olar hem çagalaryny sanjym etdirmäge mümkinçilikden peýdalanyp bilerler.
Şonuň üçin bu diňe bu basyş şertlerinde mümkin boldy, sebäbi ilaty henizem gaçyp bilýän
beýleki ýurtlarda olar derrew gaçyp giderdi.
Bu meni oýlandyrdy, eger gysgaça gysgaltma etsem, Gazanyň meselesi – aslynda men şol temany gaýtadan gozgamak isleýärdim.
Men gaty geň galdym, olar häzir Günbatarda bu garyp çagalary sanjym edýän uly haýyr-sahawatçylar
hökmünde näme üçin özlerini görkezýändiklerini görmekden.
Bu haýsy sanjymdy? We bu sanjymyň adamlar üçin peýdaly diýmegiň haýsydyr bir esasy barmy?
Hawa, bu poliýo, bu düýbünden gülkünç.
Ilki bilen, bu yzygiderli esasy akymyň öňe sürýän beýanatyna tersine, poliýo ýokuşly kesel däl we wirusly kesel hem däl.
Polio bolsa simptomdyr, ýagny toksinleriň täsiri bilen dörän gowşak falaj.
Şol döwürde, 20-nji asyryň birinji ýarymynda, bu pestisidler oba hojalygynda ilki arsen esasynda, soňra DDT görnüşinde ulanyldy.
Emma, beýleki zäherler hem islendik ýaşda gevşek felç döredip biler, sebäbi ulanylýan zäherler
adatça nerw öýjüklerine täsir edýän zäherlerdir.
Elbetde, çaga näçe kiçi bolsa, ýagny adam näçe ýaş bolsa, paýlanma göwrümi şonça az bolýar we
bu maddalaryň zäherliligi şonça ýokary bolýar.
Şonuň üçin polio şol döwürde esasan çagalary ýokuşdyrdy, ýöne hemişe hassalanan ulular hem bardy.
Her halda, polio manysyz, sebäbi zeýlenmäni hiç hili sanjym bilen öňüni alyp bolmaýar; bu düýbünden mümkin däl.
Ikinjiden, elbetde, betbagtçylyk sebitlerinde suwuň hapalanmagy we azyk ýetmezçiligi sebäpli ýokanç keseller ýüze çykýar.
Soňra gripp, ähli ishal keselleri, şolaryň ählisi – meselem kolera we tifus ýaly keselleri göz öňüne getiriň; aslynda
şol keseller uruş bolan ýerlerde epidemiýa howpy döredýär.
Emma poliomielit, mysal üçin, zäherli gaz ulanylmasa ýüze çykmaýar.
Eger zäherli gaz ulanylsa, elbetde nerw zäherlenmegi we degişli felçlik hem ýüze çykardy, ony bolsa
kanalizasiýada polio wirusynyň nyşanlarynyň tapylandygyny aýdyp, polio wirusyna degişli diýip hasaplap bolar.
Emma esasan, asyrlar boýy, uruş zonalaryndan bilýänimiz ýaly, söweş operasiýalary bilen baglanyşykly
hiç haçan poliomielit paraliz epidemiyasy bolmady.
Bu ýene-de bir gezek aýdyň görkezýär, bu ýerde düýbünden başga bir maksatnama işleýär we biz zyýan ýetirmek maksatnamasynyň, ilatyň
arasynda dölülik döretmek maksatnamasynyň bardygyny çaklamaly.
Bu belli uruş zolagynda poliýa garşy sanjym etmegiň argumentlerini düýpli öwrenip okadyňyzmy?
Menem muny gaty geň hasaplaýaryn. Şeýle ýagdaýlaryň hakykatdanam şol ýerde bolup geçýändigini görkezjek käbir sanlar bolmaly.
Hawa, meniň bilşimçe, bir gezek ýüze çykan ýeke bir ýagdaý barada gürrüň edildi, ýöne bu felç näme sebäpli dörändigi belli däl.
Bu ýeke bir ýagdaý derrew köpçülikleýin epidemiýanyň ýüze çykmagyna howp salyp biler.
Bu günlerde bize köp zat gerek däl. Bu, bir ýerde ýykylan meşhur tüwi çemesi ýaly; hemmeler derrew reaksiýa bildirýär.
Bu Dünýä Saglyk Guramasynyň adaty hereketi – hakykatdanam hiç zat etmeli däl.
COVID-19 synag mysallaryndan bilýäris, pandemiýa dünýä derejesinde yglan edilende takmynan 7 000 oňyn
synag netijesi bardy, ýöne bu ýagdaýlaryň haýsydyr biriniň hakykatdan hem kesellendigi belli däl.
Mysal üçin, ýakynda çykarylan hasabatda dünýäde çaga çarpagy ýagdaýlarynyň 20 göterim artandygy aýdylýar.
Emma, eger-de Dünýä Saglyk Guramasynyň neşirini okaýan bolsaňyz, onuň simulýasiýalara esaslanandygyny we
onuň arkasynda hakyky sanlaryň ýokdugyny görersiňiz.
Bu makalada hem aýdylýar – sebäbi dünýä boýunça habar berlen hakyky synlanma sanlary senariýany gaty pes görkezip,
ony az baha berer – şonuň üçin çaklamalar işlenip düzüldi.
Şeýlelik bilen "proýeksiýa" sözüniň ikinji manysy şundan ybarat: simulýasiýa modelleri häzir mümkin däl derejede takyk
bolmajak sanlary döretdi. Soňra siz aýratyn ýurtlary we ölümleriň sanyny hem göz öňünde tutup bilersiňiz.
Bu soňky birnäçe onýyllykda çap edilen maglumatlara düýbünden gabat gelmeýär; ol ýerde iň köp ýüzlerçe ýagdaý
hasaba alyndy. Ilatyň howpsuzlygyna haýsydyr bir howp döretmek üçin her ýyl on müňlerçe ýagdaý bolmaly.
Şonuň üçin bir zadyň hakykatdan hem bolup geçendiginiň ýa-da geçmediginiň hiç hili ähmiýeti ýok; sen
ony diňe uydurýarsyň we bolup geçendigini aýdýarsyň.
Eger olar bize hiç zat aýdmaýan islendik synagy geçirse – mysal üçin, Covid bilen baglanyşykly PCR synagy –
olar bardygy çaklanylýan, emma hakykatda hiç haçan bolmadyk hadysalary derrew yglan edip bilerler.
Soňra bu dünýäniň ähli gazetlerinde çykýar we betbagtçylyk bolýar – we gorky döreýär.
Şonuň üçin biz muny "Hauptsache Panik" (Esasy zat panika) atly kitabyňyzda epidemiýalaryň
taryhynda belläp geçdik; bu iň möhüm nokatdyr.
Adamlar hemişe gorku döretmäge çalyşýarlar, sebäbi gorku adamlaryň aň-düşünjesini bulýar.
Häzirki wagtda media serişdelerinde sanlary, uly howplary we mümkin bolan töwekgelçilikleri çap etmek arkaly
gorku örän netijeli döredilip bilner, emma ýerinde hiç kim olaryň hakykatdan bardygyny tassyklap bilmeýär.
We kimdir biri şeýle edende, olar munuň düýbünden hiç zat däldigini duýýarlar.
Mesele hemişe siz bolmadyk ýerde ýaly görünýär.
Meseleler şol matematiki oýunlarda ýaly görünýär, biz olary Covid pandemiýasy diýlip atlandyrylýan döwürde gördük.
Emma biz klimat üýtgemesinde-de şol bir zady görýäris; praktikada düýbünden subut bolmadyk hasaplamalar panika döredýär.
Ol hem her ädimde, girizme nokatlarynda hem dolandyrylýar.
Meselem, bu pandemiýa işi bilen baglanyşykly bolanda men hapaly suwdaky bu ölçeglere hiç hili ynanmaýaryn.
Men muny bir gezek fiziki taýdan hem hasaplapdym.
Bu, şeker kristalyny basseýn suwy içine atyp, soňra onuň beýleki tarapynda ölçäp görmek synanyşmagyna meňzer, emma men
muny edip bilmeýärin. Birnäçe alym hem muny maňa tassyklady.
Men pikirimçe, bu hemmesi hokus-pokus.
Şol bir zat deňizdeki 20 ölçeg stansiýasy bilen temperaturany kesgitlemekde hem degişlidir we 100 000
ýyl ozal nähili bolandygyny bilýändigimizi aýdýar.
Şeýlelik bilen, bu ölçegleriň ählisi manysyz. Belki biz difteriýa mowzugyna gaýdyp bileris.
Bu häzirki wagtda Germaniýada gaýtalanyp duran mesele bolup, dartgynlyk ýokary, sebäbi amalda gönüden däl sanjym talaby bar.
Meni gyzyklandyrýan bir zat bar. Meniň pikirimçe, men ony MWGFD çäresinde siziňden eşitdim:
Bu çagalykdaky keseller adamlara hakykatdanam oňyn täsir ýetirip biler. Bu dogrymy?
Hawa, diş çykarmak bilen baglanyşykly kynçylyklar taryhy ýazgylaryň bize görkezýän döwründen bäri bar.
Olar hemişe bardylar we biziň döwrümizden tapawutlylykda hiç haçan mesele diýip yglan edilmediler.
Bizde öňki asyrlardan gelýän çaga çarpy, suwçi, gyzyl gyzgyn we rubella keselleriniň beýanlary bar, olardan bu
keselleriň meselemizdäki kesellerdigini çaklap bilýäris.
Emma ilki bilen munuň diş çykarmak kynçylyklarydygy we çagalaryň bu ähli zatdan sag-salamat geçjekdigi aýdylýardy.
Diňe şu ýerde olar: "Hawa, ulular hem howp astyndadyr" diýdiler.
Ikinjiden, onuň ölümçilik derejesi berilip bilinjek zat bolar.
Şeýlelikde, häzirki kontekstde çaga keseli barada absürd zatlar aýdylýar, meselem, çaga keseline tutulýan adamlaryň
her ýüzüsiniň biri öler diýilýär, emma birnäçe ýyl bäri bu görkeziji hemişe her müň adamyň biri bolup gelýärdi.
Emma bu endüstrileşdirilen ýurtlarda indi dogry däl. Iň gowusy ýagdaýda, bu 5000 adama bir ýagdaý deň bolup, Germaniýada
50 sany difteri ýagdaýynda her 100 ýylda bir ölüm ýüze çykýar.
Soňra bolsa bu ölümiň hakykatdan hem keselden gelip çykanmy diýen uly sorag galýar.
Çünki bu sözüňi diňe keseli bejerilmezden galdyrsaň aýdyp bilersiň. Eger bejerilmezden galdyrsaň we netijede biri ölse.
Emma kim bejergi almadyk galýar? Senagatlaşan ýurtlarda hiç kim.
Bu bejergileriň geçirilýändigini aňladýar. We bu bejergileriň ählisi töwekgelçilikleri özünde saklaýar.
Esasan hem kirmizça ýokanç keseli ýagdaýynda, bu gysga wagtlap 41 derejä çenli ýetip bilýän örän ýokary gyzmakyň
hassalar üçin örän möhüm bejergi reaksiýasy bolup durýandygyny anyklayan birnäçe barlag bar.
Bu gyzmak geçensoň, kesellik ýok bolýar we sen bu hadysadan diri galýarsyň. Hemmesi
tamamlanýar we ömrüň boýy immunitet gazanýarsyň.
Emma köp nesiller boýy lukmançylygyň beýleki maksady bolmady, diňe alamatlary, şol sanda gyzgynlygy aradan aýyrmak.
Bu, hatda beden temperaturasy 38,5 derejä ýetende-de, häzir gyzmagy azaltmak üçin bejergi berilýändigini aňladýar.
Bu hem bedeniň bejeriş mehanizmlerini bozýar, şonuň üçin ýüze çykýan az sanly ölümleriň hakykatda
şeýle ýaramaz muamele sebäpli bolandygyny çaklamaly.
Başga dermanlaryň hem synag maksatly ulanylýandygyny aýtmasak-da bolýar, olar, esasan-da çagalarda,
zyýanly we hatda ölümli netijelere getirip biler.
Emma ony kontekstde görmeli.
Men Germaniýada soňky 20 ýylyň dowamynda ulularda çaga keseli sebäpli diýlip hasaplanan käbir ölümleriň bardygyny bilýärin. Bu
ýagdaýlarda çaga keseli ýokuşmagyndan gorkup, çaga keseli geçiren çaga sebäpli ulular sanjym
edilip, soňra gysga wagt içinde aradan çykdylar.
Haýsy ýerde "hawa" diýmeli bolýar: heniz ýok bolan çaga keseli mi? Ýa-da sanjymmy?
Şonuň üçin bu takmynan kesgitli sanjymdy, konwensiýa lukmançylygyna görä hem gadagan edilýär. Eger
epidemiýa bar ýa-da öýde mümkin bolan ýokançlyk bar bolsa, sanjym etmeli dälsiňiz, sanjymlara ynanýan bolsaňyz hem.
We bu indi Covid-19 bilen hem gaýtadan edildi.
Global pandemiýa yglan edildi we sanjym kampaniýasy geçirildi.
Bu, 300 ýyl bäri bu sanjymlary wagyz edip gelýän adaty medisinanyň düzgünlerine garşy gelýär.
Adamlary hereketlendirýän köp zatlaryň arkasynda örän owadan bir hekaýa bar.
We onuň arkasyndaky hekaýa – sebäbi sanjymlar owadan eşidilýär, dälmi?
Siz az mukdarda madda bilen sanjym edilýärsiňiz we soňra belli bir immuniteti gazanyp bilersiňiz.
Meni haýran galdyrýan we ýeterlik ara alnyp maslahatlaşylmaýan zat, adamlaryň keselleriň
bedeniň içine nähili girýändigini unutýandyklarydyr.
Keseller hiç haýsydyr bir myşsa ýa-da gan aýlanyşyna sanjym arkaly geçmeýär, eýsem burun, agyz we slizaly
membranalar arkaly, islendik ýerdäki ýol bilen geçýär.
Bu ýerde sorag şundan ybarat: eger-de täsirli sanjym bar bolsa, ony şol ýerden başlamaly dälmi?
Hawa, bu siziň öňe sürýän örän möhüm nokadyňyz.
Çünki bedeniň içine pyçak ýa-da iýne bilen haýsydyr bir zäherli madda girizmek düýbünden tebigata garşydyr.
Bu diňe fiziki hüjümdir we başga hiç zat däl. Bu beden üçin duýduryş ýagdaýydyr.
Şeýle hem, eger biz welosipedden düşsek, dizimizi syryp, soňra ýoldaky hap ýa-da tozan dokuma içine girse, immun
ulgamy mümkin boldugyça güýçli reaksiýa bermeli bolýar.
Emma ýokuşly keselde ýagdaý tebigy ýagdaý däl.
Ýokuşly keseli, siziň dogry aýdşyňyz ýaly, nädipdir deri we selikli örtükler arkaly siňdirilýär.
Köp mehanizmler şu güne çenli düşündirilmändir. We ol ýerde gorag mehanizmleri işleýär.
Biziň biologiamyz we bu planetadaky beýleki memelileriň biologialary munuň üçin ýöriteleşdirilen.
Indi eger men çeňňek myşsasynyň dokusyna immun ulgamynda peýdaly mehanizmi işledip biljek bir madda enjekte etsem, bu adaty
girizilen ýerde hökmany ýagdaýda bir zat boljakdygyny aňlatmaýar.
Muny soňra, gaty gijä galyp-da bolsa, amerikan sanjym goragçysy jenap Fauci hem boýun aldy we
munuň hakykatdanam hiç hili manyly däldigini aýtdy.
Eger ony etjek bolsaňyz, ony burun mukozasy arkaly, spreý ýa-da şonça meňzeş bir zat ulanyp edersiňiz.
Emma elbetde munuň mümkin däldigi belli boldy. Häzir hem mümkin däl. Ol işleýänok.
Bu çäreleriň hakykatdanam manylydygyna hiç hili subutnama ýok. Takmynan 250 ýyl ozal bir iňlis cerrah bu kiçikçiçege garşy
sanjymlar arkaly, kiçikçiçege maddesini, ýagny kiçikçiçege irinini deri astyna gan akmazdan inýeksiýa edip, şol wagt subut etdi.
Ýa-da deri astyna has çuň we myşsalara çenli girizip, soňra näme bolandygyny synlady.
Islenýän reaksiýa, ýagny bu sanjym poçlarynyň peýda bolmagy, diňe olary deri astyna, ýöne çuň däl, salanda boldy.
Şondan ol şol wagt netije çykardy: çeçäk sanjymy diňe islenýän immun jogaby döredýär we
howply däl, sebäbi ol deride galýar we gan akmaýar.
Bu bolsa esasy düşünje, sebäbi biziň immun jogabyny işjeňleşdirýän zat deri ýa-da selikli
membrana bolup, deri aşagy ýag dokumasy we myşsalar däl.
Men aýdyp bilerdim, eger olar "Kowid sanjymlary" diýip atlandyran zatlary şu gün gan bilen hiç hili aragatnaşyk bolmazdan diňe
deri astyna sanjylan bolsaydy, biz hiç hili peýda görmezdik.
Emma biz ähtimal hiç bir ölü ýa-da keselli adamy görmejekdik.
Zeper ähtimal azrak bolardy, hawa.
Ylalaşyk baglaşylyp bilerdi.
Bu biziň ara alyp maslahatlaşmagymyzyň başlangyç nokadyna gaýdýar, ýagny munuň açyk-aydyn diňe iş meselesi däldigini görkezýär.
Çünki eger siz diňe Covid-19 sanjymlaryndan pul gazanmak isleseňiz, duzly erginleri ulanmak bilen-de bilerdiniz.
Onda hem gaty gowy bolardy. Ösüş işi bolmazdy.
Hiç hili zyýan bolmazdy. Hemme adamlar kanagatlanardy.
Kimdir biri indiki hereketi başlap bilerdi.
Eger biz dürüst bolsak, munuň ünsden düşmändigi belli bolardy.
Elbetde, haýsydyr bir laboratoriýada kimdir biriniň gözleg geçirýändigi garaşylýar.
Emma käbir zatlaryň ýüze çykmagy üçin köp wagt gerek boldy.
Gözleg görkezdi ýaly, bu partlaryň gaty köpüsi açyk-aydyn plasebodyr. Heç kim munuň bilen alada etmändi.
Ahyrynda hiç hili zyýan ýüze çykmadyk ýagdaýynda-da biz kompensasiýa we ş.m. zatlaryny görüp bilýäris.
Şonuň üçin hiç hili zyýan howpy bolmazdan örän gowy iş bitirip bilerdiňiz.
Şonuň üçin diňe iş düşündiriş bolmaýar.
Esgerleriň gatnaşmagy tebigy ýagdaýda has agyr bir zadyň ýalňyş barýandygyny görkezýär.
General-lar her ýerde işjeň boldular, Amerikada hem-de Germaniýada we Awstriýada.
Hakykatdanam mesele şunda: saglyk agentleri näme üçin şu derejede esgerçilik meselesi bolup durýar?
Ony hem düşünjeli düşündirip bolýar, sebäbi ol gaty uly howpdy, gaty uly töwekgelçilikdi.
Emma biz iki zady gördük we soňra olara gaýdyp gelip bileris.
Ilki bilen, bu güman edilýän Covid keseli, hakykatda ahyrynda şonça-da uly täsir ýetirmedi.
Adamlar ölmedi; hiç ýerde hakyky artykmaç ölüm ýok. Bu tanganyň bir tarapy.
Emma tanganyň beýleki tarapy şundan ybarat, we bu ýerde biz biraz öz argumentimiz bilen çaknyşýarys:
Bu sanjymlar, işe ýaramandygyny bilýänimiz ýaly, bize wada berlen täsiri bermeýär, emma hakykatda olar hiç kimi öldürmeýär.
Siz muny gaty provokasion usulda aýtmaly. Ondan ölýän adamlar gaty az.
Elbetde, bu gaty erbet, ilkinji ölümden, ilkinji pidadan başlap. Bu düýbünden düşnükli.
Hiç bir döwlet kimdir birini islegine görä öldürmäge ýa-da ýaralamaga hukuga eýe däl.
Emma hakykat şundan ybarat: biz gorkanymyz, professor Bhakdi ýaly uly akyl eýeleriniň gorkandygy ýaly adamlar
guşlar ýaly öler, sanjym edilenleriň ýarysy birden öler diýlip gorkuldy, ýöne munuň hiç biri bolmady.
Hawa, ýöne munuň bu sanjymlar sebäpli bolandygyny pikir etmeýärin.
Käbirleri placebo hökmünde taýýarlanyldy, beýlekileri açyk-aydyn örän pes dozalarda, diňe çäkli zyýan döretmek mümkinçiligi bilen
taýýarlanyldy, ýöne köp sanly sanjymlar bu manyda geçirilmedi.
Ilki bilen, sowuk zynjyry saklap bolmadyk ýyly ýurtlarda sanjym zeperiniň has pesdigini görkezýän statistika bar.
Bu meýilnama däldi. Şonda has köp zat bolardy.
We başga bir zat, zeper ýetirme mümkinçiligi heniz gutarmady.
Çünki biz henizem ölmegiň dowam edýändigini we dölüligiň dowam edýändigini görüp bilýäris.
Doguş derejesi henizem iň pes derejede galýar.
Bu, meýilleşdirilen örän uzak möhletli täsir diýmekdir.
Elbetde, goşulmaly başga bir zat hem şundan ybaratdyr: köp sanly galp sanjymlar bolup geçdi.
Almanýada çaklama 10–15 million aralygyndadyr.
Belki hiç hili sanjym almadyk adamlaryň has-da köp galp sanjym şahadatnamalary bar.
Bu bolsa, elbetde, zyýanyň has-da ulalmandygyny düşündirýär.
Eger bu amala aşyrylan bolsaydy, ýagny hemmeler hakykatdanam bu sanjymlary alyp, belli bir plasebo bölegi hem
goşulsa, onda ölüm derejämiz düýbünden başgaça bolardy.
Şeýle sanjymlaryň gaýtalanyp berilmegi öňünden meýilleşdirilipdi we häzir hem haýsydyr
bir görnüşde geçirilmegi göz öňünde tutulýar.
Aýdylýan ýaly, şeýle dem alyş kesellerine garşy iň azyndan ýylda bir gezek sanjym etmeli.
We soňra, elbetde, bu zeper ýetirme mümkinçiligi eksponensial derejede artýar.
Biz hem gördük, iki, üç ýa-da dört sanjym derrew keselleriň eksponensial derejede artmagyna getirýär, soňra bolsa dürli
agzalardaky gan damarlarynyň zeperlenmegi netijesinde döreýän dürli alamatly garyşyk surunkali keselleriň
suraty sebäpli olary hiç bir anyk sebäbe baglamak mümkin däl.
We zeper prinsipi barada iň möhüm zat şunda eken: ony kliniki suratly anyk bir mehanizme ýönekeýçe degişli
edip bolmaýar, emma ahyrynda şeýle diýip bilersiňiz:
Elbetde, biz öňden tanan keselleri – käbir rak görnüşlerini, ýürek tutmalaryny we insultlary – häzirem alýarys; olar
biraz has köp duş gelse-de, olar henizem şol bir keseller.
Bu biziň sanjymlarymyz bilen nähili baglanyşygy bar?
Gizlenmek bu ýerde örän möhüm nokatdyr.
Bu işiň hakykatdanam iň geň tarapy şübhesiz hemmeleriň hakykatdanam sanjym edilmegi gerekdigidir.
Milyardlarça adama ýaýradylmagy indi mantyk bilen düşündirilip bolmaýar.
Hem-de hemmäniň näme üçin oýna goşulanlygyny düşündirmek örän kyn, eger mümkin däl bolsa.
Men pikir edýärin, bu pandemiýanyň ilkinji birnäçe aýynda köp adam şony pikir edipdi.
Düşman güýç bloklarynyň hemmesiniň "Aý, biz gatnaşýarys, ilatymyza dürli maddalary enjeksiyon edýäris" diýmegi nähili mümkin?
Emma şonda-da, esasan hemmeler oýna goşuldy.
Wagtymyz eýýäm örän ösen.
Men öňünden ara alyp maslahatlaşan temamyza henizem gyzyklanýaryn.
Bu sosial syýasat ugruna hereket edýär. Jemgyýet nire tarap barýar?
We siz geçmiş bilen örän gyzykly bir deňeşdiriş geçirdiňiz, häzir meýilleşdirilýän bu akylly şäherleriň, ýagny 15
minutlyk şäherleriň täze düşünje däldigini, aslynda olaryň Orta asyrlarda hem görünip biljekdigini aýtdyňyz.
Hawa, soňky onýylliklerde tanyş bolan hereket azatlygy – ýerli derejesinde islendik ugurda islendik wagtda erkin hereket
etmek bilen çäklenmän, islendik ulag serişdesine oturyp başga kontinentalara syýahat etmek mümkinçiligi – uzak wagtlap bolmady.
Diňe syýahat etmegiň örän gymmat bolmagy we zerur ulag serişdeleriniň elýeterli däldigi
üçin däl, eýsem bu gadagan edilendigi üçin.
Şol döwürde, esasan Germaniýada, Skandinaw atçylary we keşişler Ýewropany eýeläp alanlaryndan soň takmynan
1000 ýyl mundan ozal döredilen köp kiçi knýazlyklar bardy.
Bularyň diametri takmynan 10 ýa-da 20 kilometr bolan sebitler bolup, olar olaryň
hökmüniň astyndaky ähli territoriýany düzýärdi.
Diňe gentriýa, ýagny azat hereket edip bilýän asylzada adamlara çykmaga rugsat berildi.
Emma adaty raýatlara, daýhanlara we şäher ýerleşiklerinde ýaşaýanlara munuň üçin diňe açyk rugsat bilen
rugsat berilýärdi. Bolmasa, olar derrew türmä iberdiler.
Şeýle hem belli kompozitor Johann Sebastian Bach bilen baglanyşykly giňden tanalýan bir wakanyň bardygyny hem bellemek
gerek; ol hem bir döwür Weimar герцогliginden göçüp gitdi.
Soňra ony dört hepde boýy ýönekeýçe bir çukura saldylar, we onuň aýaly onuň hakykatdan nirede bolandygyny ýa-da
gaýdyp geljekdigini bilmeýärdi. Şeýlelikde, bu adaty ýagdaýdy.
Esasanam goragly şäherlerde ýaşaýanlaryň şäher diwarlary bardy – bizem häzir her ýerde gorag wada
berilýär – şonuň üçin duşmanlar içeri girip bilmeýärdiler.
Ýöne girip bolmadyk ýerde çykmak hem aňsat däl.
Bu şäher gapylarynyň gijeleri hem ýapylandygyny aňladýar. Heç kim çykyp bilmeýärdi.
Bu, iň gowy ýagdaýda, gündiz çykyp bilersiňiz, ýöne şonda-da erkin hereket etmek aňsat däldi.
Şäherden çykmak üçin geçerli sebäbiň bolmaly eken.
Eger kimdir-kimsäniň daşarda ekiş meýdany bar bolsa, bu kabul ederlikli sebäpdi.
Bu maňa Covid döwrüni ýatladýar, olar şonda aýdýardylar... Men häzirem ozalky kansler Kurz-yň gezmäge
çykmagyň öýden çykmak üçin ýeterlik sebäpmi diýip filosofik pikir edendigini ýatda saklaýaryn.
Elbetde, ol ýerde hemişe şonuň ýaly bolup gelýär.
Başgaça aýdylanda, şäherler hemmesi örän kiçidi – 5,000 ýaşaýjysy bar we haýsydyr bir diwar
bilen gurşalan – göz öňüne getirip bilersiňiz.
Ol indi halkyň öňünde ýene-de bir gezek görkezilýän meşhur 15 minutdy.
Elbetde belli bir derejede hereket edip bilersiňiz, ýöne ondan artyk däl.
We bu takyk hereketiň gözegçiligi awtoritar jemgyýetleriň örän möhüm elementi.
Bu ýeke-täk zat hem ähli zadyň nire tarap barýandygyny görkezýär.
Bu adamlary goramak däl, bu gözegçilikdir.
We eger biz 1989-njy ýyla, Germaniýada, GDR-de Berlin diwarynyň ýykylan wagty gaýdyp baranymyzda.
Şol döwürde esasy sebäplerden biri hereket azatlygynyň çäklendirilmegi boldy.
Syýahat etmegiň azatlygy ahyrsoňy bu ýagdaýyň çynlakaýlaşmagyna sebäp bolan esasy faktor boldy.
Mesele azatlygyň ýetmezçiligi ýa-da başga-da has abstrakt meseleler däldi, eýsem diňe Gündogar Blokyň beýleki ýurtlaryna
däl, eýsem Günbatar ýurtlaryna, Günorta deňizleriniň haýsydyr bir ýerine ýa-da islendik beýleki
ýere syýahat etmek islegi bilen baglanyşyklydy.
Adamlar şol wagt gysga wagtlap hereket azatlygyna rugsat berlen Günbatar tarapa haset bilen seredipdirler.
Howa gatnawlarynyň togtamaly diýlip çaklanylmagy bilen, ol häzir barha seýrek bolýar.
Emma GDR örän gowy tema. Belki-de ony gysgaça geçireris.
Bize hemişe bizi gorajakdyklaryny wada berýärler.
Olar biziňi klimat üýtgemelerinden, wiruslardan we dürli zatlardan goramak isleýärler.
Biz özümiz hiç zat edip bilmeýän garyp adamlardyris we bizi gorajak döwlet gerek.
We şonuň ýaly diýlip GDR diktaturasynyň döredilenligi aýdylýar.
Meselem, köp kompaniýalaryň hususylaşdyrylmagynyň – ýa-da hemmesiniň, ýa-da eýeçilik hukugynyň alnyp salynmagynyň, aýdylyşy
ýaly – fonunda hem şol ýerde bolan arassaçylyk diktaturasy bardy.
Şonuň üçin telekeçileriň üns bermegi we olara maýa goýmagy zerur bolan has-da köp zatlar işlenip düzüldi we oýlap tapyldy.
Hatda şol döwürde-de hemmesi adamlary goramak we olaryň sagdyn bolmagyny üpjün etmekdi.
Aýdýanlaryňyz doly dogry.
Şol wagtlar GDR-de bu model sosialistik döwleti döretmek isleýänlerinde, şertler uruşdan soňky Günbatardaky ýagdaýlara
meňzeýärdi: oba hojalygynda, hünär senagatynda we senagatda henizem hususy kärhanalar
bardy, olary döwletleşdirmek isleýärdiler.
Şol ýerde hem elbetde basyş edip hereket etmek mümkin boldy we käbir ýagdaýlarda bu amala aşyryldy.
Şonuň üçin Günbatar Germaniýa bilen serhet zolagynda adamlar ýönekeýçe deportasiýa
edildi we iş kapitaly hem ýönekeýçe eýelenildi.
Ýöne başga tarapdan, jemgyýet umumylykda muny şeýle aňsat etmek islemeýärdi we edip bilmeýärdi.
Soňra diňe sebäpler tapmaly bolýarsyň.
Şu gün biri şeýle diýmek üçin sebäpleri tapyp bilýär:
Hawa, biz size hiç hili ýaramaz zat etmek islemeýäris; bu siziň bähbidiňiz üçin.
We saglyk hemişe munuň üçin gowy delildir.
Döwlet saglygy üpjün edýär – sanjymlar saglyk üçin, skrining barlaglary saglyk üçin we ş.m. ähli zatlar; emma
ahyrynda munuň ýeke-täk maksady gözegçilik we barlagdyr.
Şonuň üçin şol wagtlar GDR-de bu zat doly derejede ýalňyş ulanylýardy. Gigiena düzgünnamalary döredildi we
olar bilen laýyk gelmek barha kynlaşdy, biz häzir kiçi we orta telekeçilik kärhanalarynda munuň şaýatydyrys.
Diňe saglyk däl, eýsem ähli hil sertifikatlaryny hem göz öňünde tutuň.
Indi önüm howpsuzlygyny mysal alalyň. Has-da artýan we barha gülkünç bolýan talaplar. Men muny indi gördüm:
Indi kimdir biri musika CD-sy satýan bolsa, ol onlaýn katalogynyň aşagynda CD gutusyny
we CD-niň özüni görkezýän surata eýe bolmaly.
Her CD üçin hem doly birmeňzeş, ýöne bu möhüm däl; ony görkezmeli.
Bu goşmaça ädimleriň ädilmeli bolýandygyny aňladýar.
Çykyşlary giňeltmeli. Munuň ählisi pul talap edýär – we hiç zat gazanmaýar.
Uly kompaniýalar muny girdejileriniň bir böleginde henizem dolandyryp bilerler.
Olar adatça ýeterlik adam resurslaryna hem eýedirler.
Emma hakykatdanam üç, dört, bäş ýa on işgärli kiçi kärhana eýýäm çökgünligiň eşiğinde
bolup, baş edip bilmän, soňra ýapylyp galýar.
Gowy. Soňra ýene birnäçe kompaniýa hem ýok boldy.
Şeýlelikde olar şol wagtlar GDR-de munuň bilen şular ýaly çemeleşipdiler.
Şonuň üçin biz häzir jemgyýetimizde bu kiçi we orta telekeçilikleriň
"konsolidasiyasyny" – sitata alamlarynda – hem görýäris.
Hususan-da lukmançylyk hemişe beýleki zatlardan hem has aňsatlyk bilen bir "ölçeg" hökmünde kabul edilýär.
Çünki hemmeler derrew aýdýarlar – jemgyýetiň näderejede medisinalaşdyrylandygyny nazara alsak – "Hawa, eger bu
saglygymyza peýdaly bolsa, onda biz hem oňa goşulmaly."
Soňra onuň adamyň ýaşaýyş çeşmesini ýitirmegine sebäp bolmagy bolsa başga mesele.
Soňra men bellik bilen jemlemek isleýärin:
Dr Reuther köp gyzykly kitaplar ýazdy.
Siz olary nireden alyp boljakdygyny biziň makalamyzda, internetde ýa-da Amazon-da bilip
bilersiňiz. Emma meniň pikirimçe, bu buna degýär.
Biz lukmançylyk barada bilmeli näçe mowzuklaryň bardygyna gysgaça düşünje gazandyk.
Şahsy men bolsa, seni diňleýänimde hemişe has köp isleýärin.
Hawa, muny eşidip begenýärin. Meniň bilen gürleşeniňiz üçin sag boluň.
Sag boluň.
Hakyky garaşsyz žurnalistika diňe siziň goldawyňyz bilen mümkin.
Report24-e garşy gaýta-gaýta kabul edilen demokratiýa garşy çäreleriň hatarynda hasaplaryň ýapylmagy hem bar.
Haýyş edýäris, hemişe häzirki bank maglumatlarymyzy report24.news//unterstuetzen saýtynda barlaň. Çuňňur sag boluň.