Şahsy ID kartalaryň we giriş ygtyýarnamalaryň, şol sanda sanly pullaryň artýan sanlylaşdyrylmagy
sebäpli şahsy azatlygyňyzyň ahyryna garaşýarsyňyzmy?
Digiwal dolulygyna gözegçilik edýän ulgama tussag edilip galýarsyňyzmy? Şeýle hem, eger siz häkimiýetdäki dünýä
hökümetiniň buýrugyna boýun bolmasaňyz, jezalandyrylarsyňyz.
Ykdysady peýda getirmeýänler jemgyýetçilik durmuşyndan aňsatlyk bilen çetleşdirilýärler.
Bu diňe gorkýan konspirasiýa nazaryýetçileriniň gara fantaziýalarymy, ýa-da sanly ösüşleriň döredýän çynlakaý
howplarymy? Biz bu soragy şu günki programmamyzda seljereris.
Hakykat şundan ybaratdyr: hökümetler raýatlary üçin sanly şahsyýetnamalary girizýärler – käbirleri bu
işi islegli esasda amala aşyrýarlar, beýlekiler bolsa olaryň girizilmegini öňe sürýärler.
Bu siziň şahsyýetiňiziň sanly subutnamasy bolup, pasportyňyz bilen deňdir.
Munuň üçin dürli mümkinçilikler bar: elektron kodlar, smartfonyňyzda bir programma ýa-da implantirlenen çip.
Ýüzden, elden ýa-da irisden skanirlenen biometrik maglumatlar hem sanly şahsyýet subutnamasy hökmünde hyzmat edýär.
Mysal üçin, Britaniýanyň hökümeti fiziki şahsyýetnama ulanýan islendik adamy sakarsyz we köne
usully hökmünde görkezýän bir reklama çykardy.
Daily Mail üçin ýazylan myhman makalasynda öňki Britaniýanyň premýer-ministri Toni Bleýr sanly şahsyýeti
takmynan ähli zat üçin panaseýa hökmünde ýokary baha berýär:
NHS-iň garaşýanlaryň sanawyny azaltmakdan başlap, bikanun göçmenleri yzarlamaga, kömek ulgamyndaky aldawçylygy çäklendirmäge
we Britaniýa hökümetiniň maliýe krizisini çözmäge çenli.
Toni Bler: "Ol (sanly şahsyýet) derman gözlegini düýpgöter üýtgedýär we bize saglygy goraýyş ulgamymyzy bejergiden
däl-de keseli öňüni almaga gönükdirmek üçin uly mümkinçilik berýän täze bejergileriň giň toplumyny hödürleýär."
Eger ýüz tanamak, maglumatlar we DNA mümkinçiliklerini ulansa, jenaýat derejesini diňe
az däl, eýsem düýpli azaltmagy başarardyk.
Munuň ählisine elýeterlilik üçin dogry sanly infrastruktura gerek. Sanly şahsyýetnama munuň möhüm bölegidir.
Britaniýanyň premýer-ministri Keir Starmer wezipesine girişenden bäri, ýurduň sanly şahsyýetnama bazaryny
gözegçilik etmek wezipesini ýerine ýetirjek sanly şahsyýetnamalar üçin täze edara döredildi.
The Daily Mail, The Times of London, Financial Times we Sky News sanly şahsyýetiň mümkin bolan
ajaýyplyklary barada köp sanly makalalary, kommentariýalary we redaksiýa ýazgylaryny çap etdiler.
Şeýle bolsa, bu adamlaryň sanly şahsyýetleriniň diňe häzirki zaman döwletiniň tehnologiýa taýdan ösüşi bolandygyny aňladýarmy?
Gresiýada hökümet sport stadionlaryna girmek üçin EU Sanly Şahsyýet Hamalyny hökmany edip,
ony ilata kabul ederlikli etmek üçin synanyşýar.
Kenýada meýilleşdirilen biometrik sanly şahsyýetnama ulgamy Bill we Melinda Gates gaznasy tarapyndan goldanylýar.
Bangladeşde hökümet ID2020 guramasy we GAVI sanjym alyş bileleşigi bilen bilelikde çagalary doglanda
ýa-da sanjym edilende olara sanly şahsyýetnama berýär.
Awstraliýa sosial mediýa girmegiň öňüsyrasynda ýaşy tassyklamagy hökmany edýän kanuny kabul
etdi. Göräýmäge sanly şahsyýetnama ulanylýar.
"ÝB 2026-njy ýyla çenli agza döwletleriň serhet geçelgelerinde biometrik sanly şahsyýetnama ulgamlaryny
girizmegi meýilleşdirýär," diýip ÝB komissary Apostolos Tzitzikostas Davosda aýtdy.
Ýewropa sanly şahsyýetini girizmek baradaky düzgünler 2025-nji ýylyň 6-njy martynda güýje girdi.
Olar 2026-njy ýyldan başlap ähli ÝB raýatlarynyň Ýewropa sanly pul sumkasyny ulanmagyna ýol açýarlar.
Bu mobil programma görnüşinde üpjün ediljek we ol her bir agza döwletde elýeterli bolar.
Bu adamlara internetde doly howpsuzlyk şertlerinde öz kimliklerini tassyklap, şeýlelik bilen tutuş Ýewropada
döwlet we hususy onlaýn hyzmatlara girmäge mümkinçilik berer.
Tailandda Milli Efir we Telekommunikasiýa Komissiýasy (NBTC) şahsy biometrik aýratynlyklaryny tanamak maksady bilen
ulanýan SIM-kartany hasaba almak ulgamy girizmäge karar berdi.
Bu adamlar üçin sanly şahsyýetleriň dünýä derejesinde ösdürilmegi we ornaşdyrylmagy boýunça diňe birnäçe
mysal. Hakykatda, has köp mysallary getirip bolardy.
Tyganyň beýleki tarapy we töwekgelçilikler
Gizlinligiň goragy
Maglumatlaryň goragy giňden wagyz edilýär, ýöne gizlinligi goramak baradaky deliller uly ýaşly adamlaryň köpüsi ädim
sanyndan başlap satyn alýan çoraplarynyň reňkine çenli ähli zady yzarlap bilýän programmalary
bolan smartfonlary ulanýan mahaly az agramly bolýar.
Maglumat howpsuzlygy
Emma sanly şahsyýetnamanyň bir çynlakaý meselesi maglumatlaryň howpsuzlygy, ýagny hakerlik we kiberhüjümler bilen
baglanyşykly töwekgelçiliklerdir. IT hünärmenleri 100% maglumat howpsuzlygynyň illýuziýa bolup durýandygyny aýdýarlar!
Norwegiýa we Şwesiýa şahsyýet ogurlamak we kiberjynasyýet epidemiýasy bilen ejir çekýär, olar
birnäçe ýyl ozal sanly şahsyýet ulgamlaryny girizipdi.
Şwesiýada köp sanly kiberjynayatlaryň banklaryň sanly ygtyýar beriş ulgamy bilen baglanyşygy bar, bu
ulgamy Şwesiýadaky takmynan ähli ulularyň ulanylýar.
Hindistan dünýäniň iň uly biometrik sanly şahsyýet ulgamy Aadhaar-a eýedir. Ol uly
howpsuzlyk meseleleri bilen ýüzbe-ýüz boldy.
Olar şahsyýet ogurluklaryndan başlap sanawsyz maglumat bozulmalaryna çenli uzalýardy. Olaryň
arasynda takmynan bir milliard adamyň maglumatlarynyň nädogry ulanylan iki hadysa bardy.
Munyň köpüsi internetde satylmaga teklip edildi. Bu maglumatlara iris we barmak izi
skanirlemeleri ýaly biometrik identifikatorlar girýärdi.
Eger bu maglumatlar hakerlenýän bolsa, zyýany aradan aýyrmak üçin hiç hili ýol ýok.
Parol ýa-da kredit karta aňsatlyk bilen çalşyrylyp bilse-de, iris we barmak izleri ýaly biometrik aýratynlyklar üýtgemän galýar.
Çykarylma
Sanly biometrik şahsyýet ulgamlary adama sanly dünýäni açýar ýa-da ýapýar. Mysal üçin,
merkezi bankyň sanly walýutasyna (CBDC) giriş gapysy.
Hökümetiň goldawyndaky sanly şahsyýet bolmazdan hiç bir CBDC ulgamy işlemezdi, diýip düşündirdi Stefan Ingves.
Whitney Webb, meşhur derňewçi žurnalist, täze halkara maliýe ulgamynyň döräp gelmegi barada duýduryş berýär.
Bu ulgama gatnaşmazdan adam hukuk taýdan şahsyýet hem-de ykdysady işjeňliklere girmegiň mümkinçiligi bolmaz – amaly
taýdan ol döwlet ýa-da hususy sektor üçin ýok hasaplanar.
Kayvan Soufi-Siavash muny aşakdaky ýaly çaklaýar: "Mysal üçin, ID2020-iň arkasynda her adamy ähli
zerurlyklarynda ejirletmäge mümkinçilik berjek ýowuz plan bar."
Häzirki sanjym ýagdaýy bolmadyklar, islendik kesgitlenen karbon yzynyň çäginden geçýänler we jemgyýetçilik ýerlerinde degişli
narratiwde durmaýanlar jezalandyrylar: ilki bilen ýeke-täk kanuny sanly walýuta ulanmakdan mahrum edilip, soňra bolsa
islendik tertipde ähli raýatlyk hukuklaryndan mahrum edilýärler.
Dolulygyna gözegçilik
Planeta boýunça her bir ýurt üçin hökmany sanly şahsyýetnamany girizmek esasy maksada öwrüldi. Bu diňe ilaty
doly gözegçilikde saklamak bilen çäklenmän, has giň gerimli çäreleri hem öz içine alýar.
Kim siziň sanly şahsyýetiňiz bilen girip, internetde hiç zat satyn almaga ýa-da satmaga mümkinçiligiňizi ýok etmek isleýär?
Kim sanly şahsyýet kartasy bolmazdan hiç kimiň mekdebe gitmegine, işe başlamagyna ýa-da bank
hasabyny açmagyna ýol berilmezligine gyzyklanýar?
Itergi güýçleri
"Cui bono?" soragyna berlen jogapda düşünjeli ipler taparsyňyz.
Her bir adam üçin global sanly şahsyýet tassyklama ulgamyndan kim peýda görýär? Ondan kim çäksiz
güýç we girdeji gazanmak mümkinçiligine eýe bolýar?
Birnäçe ýyl bäri köp sanly garaşsyz hünärmenler we seljerijiler ID2020 gündelik meýilnamasynyň dünýä derejesinde durmuşa
geçirilmeginiň esasy hereketlendiriji güýçlerine ünsi çekýärler.
Mysal üçin, ykdysadyýetçi we geostrategik seljeriji Peter König Bill & Melinda Gates gaznasyny, Global Alliance for Vaccines and
Immunisation (GAVI)-i, Bütindünýä Saglyk Guramasyny (WHO), Bütindünýä bankyny, beýleki BMG edaralaryny we
elbetde derman senagatyny hem-de hökümet däl guramalaryny atlandyrýar. 2018-nji ýylda WHO şeýle ýazdy:
"ID4D we ID2020 Bileleşigi hökümetleri, raýat jemgyýetini, halkara guramalaryny we hususy sektory netijeli
usulda sanly şahsyýet tehnologiýalaryny giň gerimde ornaşdyrmak üçin bir ýere jemlemäge ygrarlydyr."
ID4D Dünýä Banky toparynyň başlangyjydyr. Bu başlangyç sanly şahsyýet kesgitleýiş
ulgamlaryny durmuşa geçirýän ýurtlary goldaýar.
Onuň maksady 2030-njy ýyla çenli hemmeler üçin sanly dogluşyň hasaba alnyşyny we kanuny şahsyýeti döretmekdir. Bill
& Melinda Gates gaznasy ID4D-niň esasy hyzmatdaşy we maliýeleşdirijisi bolup, ýene-de bir gezek çykyş edýär.
Bill Gates barada has giňişleýin maglumat üçin "Bill Gates: Jiddiy jenaýatkär profili bolan
dünýä diktatory" atly programmany tomaşa ediň.
Sanlaşdyryş esasan iň uly maliýeçileriň, meselem Rothschild topary, Rockefeller maşgalasy, J.P. Morgan Chase, maýa goýum
kompaniýasy BlackRock, derman senagatynyň we tehnologiýa ägirtleriniň bütin dünýäni eýelemek we
dolandyrmak isleýän bähbitlerine hyzmat edýär.
"Welt im Netz der Freimaurer" (Dünyanyň Masonlar Torunda) programmasynda Ivo Sasek bu dünýä derejesinde iş alyp barýan
toruň içindäki häkimiýetdäki adamlaryň hereketlerini we meýilnamalaryny nygtady we jemledi; Kla.TV
bolsa müňlerçe programmada ýüzlerçe müň ygtybarly çeşme esasynda olary dokumentirledi.
Dijital biometrik şahsyýetnamalar we gözegçilik ulgamlary ýaly ýowuz tehnologiýalar diňe entek habarsyz, aldanýan we
aldanan adamlar tarapyndan kabul edilip, goldanylanda gurnulyp we bar bolup biler. Oýanmagyň wagty geldi!
Pozisiýa alyň we sanly gullygyň başlanmagyna garşy duruň! Mysal üçin, nagt tölemek we reklamada görkezilen sanly
amatlyklardan ýüz öwürmek arkaly. Şonda häzirki gülkünç hasaplanýan konservatiwlik täze tendensiýa öwrüler!
Mümkinçilik bar wagtyňyzda sebitiňizdeki oýanan azatlyk söýüjiler bilen tor gurmagyňyzy dowam etdiň. Azatlygyňyzy goraglaň!
Kla.TV salgysyndaky aragatnaşyk formasynyň kömegi bilen hakykaty söýýän adamlaryň ýerli
aragatnaşygyny goldamaga şatdyrwww.kla.tv/vernetzung.