1
00:00:00,000 --> 00:00:08,220
Iphatenti yase-US engu-US2903188A yabhaliswa kusukela ngo-1959.

2
00:00:08,220 --> 00:00:17,593
Lesi sitholokazi sichaza inqubo yokubuyisela izimo
zezulu eziyingozi ezivele zakhiwe esimweni sazo sokuqala.

3
00:00:17,593 --> 00:00:21,128
Lokhu kungathinta ukuthuthukiswa
kwama-cyclone asezindaweni ezishisayo afana

4
00:00:21,128 --> 00:00:24,366
nama-hurricane, ama-typhoon nezinye ezifana nazo.

5
00:00:24,366 --> 00:00:30,554
Ngokwethula i-silver iodide, isamente, i-aluminium oxide noma
i-zinc, phakathi kwezinye izinto, ekwakhekeni

6
00:00:30,554 --> 00:00:37,093
kwamafu, kwenza la mafu aletha imvula, ngaleyo ndlela
kugwemeka ingozi yezivunguvungu zasemazweni ashisayo.

7
00:00:37,093 --> 00:00:46,988
Nakuba leli patent lalingahloselwe inzuzo yomuntu wonke,
akwenzeki ukusho okufanayo ngaphandle kokungabaza

8
00:00:46,988 --> 00:00:53,140
ngepatent yase-US engu-US20030085296A1, eyatholeka ngo-2001.

9
00:00:53,140 --> 00:01:01,535
Leli patent lichaza inqubo lapho ama-mega-generator esetshenziswa
ukukhiqiza amagagasi omsindo amakhulu angasetshenziswa ukudala,

10
00:01:01,535 --> 00:01:06,380
ukuqinisa noma ukuqondisa iziphepho, izivunguvungu noma imvula.

11
00:01:06,380 --> 00:01:12,058
Uma sesinamathuluzi okulawula iziphepho zasolwandle eshisayo
isikhathi eside kangaka, kungani lezi

12
00:01:12,058 --> 00:01:18,720
ziphepho zisenzeka – noma ngabe lezi zindlela
zisetshenziswa ngezinhloso zezepolitiki zomhlaba?

13
00:01:18,720 --> 00:01:27,712
Uma ubheka ngokucophelela, kunobufakazi balokhu,
njengoba isibonelo sango-11 Septhemba 2001 sikhombisa.

14
00:01:27,712 --> 00:01:32,896
Sonke siyakhumbula isimo sezulu esinelanga
ngosuku lokuhlaselwa kwe-World Trade Centre.

15
00:01:32,896 --> 00:01:40,010
Okungaziwa kakhulu ukuthi ngalolo suku
i-Hurricane Erin yayiqondela ngqo eNew York

16
00:01:40,010 --> 00:01:44,000
ngesivinini esimaphakathi esingu-195 km/h.

17
00:01:44,000 --> 00:01:47,840
Wayezofika eNew York mhla ziyi-12 kuSepthemba.

18
00:01:47,840 --> 00:01:50,153
Nokho, akukaze kukhulunywe ngalokhu ezinkundleni zezindaba.

19
00:01:50,153 --> 00:01:54,144
Kuphela izikhumulo zezindiza ezintathu eNew
York City ezakhupha izixwayiso zesiphepho.

20
00:01:54,144 --> 00:01:59,399
Phambilini, ukukhululwa kwabantu ngenxa
yezinsongo zesiphepho kwakungeyona into engajwayelekile.

21
00:01:59,399 --> 00:02:03,866
Ingabe kungenzeka ukuthi bazi ukuthi
i-Hurricane Erin izophambuka endleleni yayo?

22
00:02:03,866 --> 00:02:12,864
– Futhi ngempela: ekuseni komhla ka-11 Septhemba, i-Erin ijika
ngokumile ngo-8 ekuseni ngaphambi kokufinyelela emhlabathini.

23
00:02:12,864 --> 00:02:16,960
Kungani kwakubalulekile kuleli cala
ukuthi isiphepho saguqula indlela yaso?

24
00:02:16,960 --> 00:02:23,616
Sesivele sabika ezinhlelweni eziboniswe ukuthi
ingxelo esemthethweni yokuhlaselwa kwenkundla

25
00:02:23,616 --> 00:02:28,320
ye-World Trade Centre ngabaterrorist ayinakuba yiqiniso:

26
00:02:28,320 --> 00:02:37,317
Uma i-Hurricane Erin ifinyelele eNew York ngomhlaka 12 Septhemba,
ukuhlasela kwe-Twin Towers bekungeke kube nomthelela ofanayo,

27
00:02:37,317 --> 00:02:41,920
ngoba abantu bebengagxila ekubhujisweni okubangelwe isiphepho.

28
00:02:41,920 --> 00:02:48,679
Lokhu bekungakwenza cishe kungabi nokwenzeka ukuqinisekisa
ukusetshenziswa kwezinyathelo zokulwa nobuphekula ezalandela.

29
00:02:48,679 --> 00:02:51,973
Ingabe izikhali zezulu
zisetshenziswa kaningi kunalokho esikucabangayo?

30
00:02:51,973 --> 00:03:00,913
1. Ngo-1952, idolobhana laseLynmouth esifundazweni saseDevon
eNgilandi lagcwala amanzi ebusuku phakathi kuka-15 no-16 Agasti.

31
00:03:00,913 --> 00:03:03,400
Abantu abangamashumi amathathu nane bashona.

32
00:03:03,400 --> 00:03:05,880
Emuva kweminyaka, amafayela akhululwe ekubekweni kwezimfihlo:

33
00:03:05,880 --> 00:03:10,474
I-Royal Air Force yafafaza i-silver iodide
emafini angaphezulu kwendawo ehlala abantu

34
00:03:10,474 --> 00:03:13,453
ebusuku njengengxenye ye-"Operation Cumulus".

35
00:03:13,453 --> 00:03:20,233
Emva kwemizuzu engu-30 nje kuphela, kwaqala
imvula, eyashintsha yaba isikhukhula esibulalayo.

36
00:03:20,233 --> 00:03:26,553
2. Kusukela ngo-Okthoba 1966 kuqhubeke, ngesikhathi seMpi
yaseVietnam, i-American Air Force yasebenzisa

37
00:03:26,553 --> 00:03:32,833
i-silver iodide ukuze yandise imvula yendabuko
ye-monsoon njengengxenye ye-Operation Popeye.

38
00:03:32,833 --> 00:03:38,485
Imigudu emikhulu yokuhlinzekwa kwamaVietnam
ngaleyo ndlela yaguqulwa yaba yindida yodaka.

39
00:03:38,485 --> 00:03:44,391
3. EJalimane, kwakuvame ukuba nezikhukhula
ezingavamile ngokushesha ngaphambi kokhetho

40
00:03:44,391 --> 00:03:47,886
lukazwelonke kusukela ngo-1980 kuya ku-2021.

41
00:03:47,886 --> 00:03:54,486
Kuleso sikhathi, abezepolitiki abasebekhona ababehambele
indawo bazihlelela ukuze bathole ukukhangiswa okukhulu.

42
00:03:54,486 --> 00:03:58,048
Ingabe konke kuwukuhlangana nje kwezinto?

43
00:03:58,048 --> 00:04:05,700
Ezinye zezigameko ezishiwo azisekelwanga,
kanti ezinye sezirekhodiwe futhi zibhalwe phansi.

44
00:04:05,700 --> 00:04:12,413
Nokho, into eyodwa iqinisekile: labo abalawula isimo
sezulu bangakhuphula noma babhidlize umnotho wonke, kanti labo

45
00:04:12,413 --> 00:04:16,586
abathonya ngobuciko isimo sezulu bangazuza imali eningi.

46
00:04:16,586 --> 00:04:25,009
Masiyeqhubeke, babukeli abathandekayo, siqapha izimbangela
nemiphumela ngokuthula kodwa ngokunaka, ukuze izixhumanisi

47
00:04:25,009 --> 00:04:29,040
nemisebenzi yobugebengu zivezwane futhi zivezwe ekukhanyeni.

