Parvarishga o'tkazishlar nima?
Nazariy jihatdan shunchalik himoyalovchi bo'lib tuyuladigan narsa amalda dramatik oqibatlarga olib keladi:
Bolalar bir lahzadan keyingi lahzaga ota-onalari bilan ajratib qo'yiladi – ba'zi hollarda esa butun bolaligi davomida.
Shundan so'ng, ular ota-onalaridan abadiy ajralib qolishadi.
Germaniyada 2022 yilda 66 400 dan ortiq bolalar va yoshlar davlat parvarishiga olingan va
tarbiyalovchi oilalarga yoki bolalar uylariga joylashtirilgan.
Ushbu raqamga kiritilgan 28 600 nafar ota-onasi bilan birga bo'lmagan voyaga yetmagan qochqinlarni hisobga olmaganda, bu
kamida vaqtincha ota-onalaridan ajratilgan 37 800 nafar bola uchun hayratlanarli darajada yuqori raqamni tashkil etadi.
O'rtacha hisobda yil davomida har kuni 100 dan ortiq bolalar ota-onalari qo'lidan olingan.
Biroq, barqaror munosabatlar va parvarish qiluvchilar bolalarning shaxsiy rivojlanishi
uchun nihoyatda muhim, ayniqsa dastlabki yillarda.
Ota-onalar bunda markaziy rol o'ynaydi. Ular ularga barqarorlik va xavfsizlikni ta'minlaydi.
Bolalar tabiatan ota-onalarini sevadi, hatto ularning xarakteri qiyin bo'lsa yoki ijtimoiy muammolari bo'lsa ham.
Bolani ota-onasidan ajratish bolalar va ota-onalar uchun juda hissiyotli jarayon bo'lib, ularni
travmalashi va jiddiy psixologik zarar yetkazishi mumkin.
Shu sababli, bolani parvarishga olish har doim oxirgi chora bo'lishi kerak.
Bu faqat bolaning farovonligiga yana ham xavf solmaydigan boshqa hech qanday variant mavjud bo'lmaganda amalga oshirilishi kerak.
Biroq, haqiqat shundaki, yuqorida tilga olingan parvarishga olingan bolalar ko'rsatkichlari bo'yicha Germaniya
xalqaro miqyosda eng yuqori o'rinlardan birini egallaydi.
Nemis ota-onalari boshqa mamlakatlardagi ota-onalarga qaraganda shunchalik xavfli va malakatsizmi?
Yoki bu xavotirli darajada yuqori ko'rsatkichlar ortida boshqa sabablar bormi?
Albatta, ba'zi hollarda bolani ota-onasidan ajratishdan boshqa iloj yo'q, masalan, agar ular
uni jinsiy zo'rlikka duchor qilayotgan bo'lsa.
Ammo bu asosli istisnolar haqiqatan ham ko'pchilik hollarda mavjudmi?
Bolalarni o'g'irlash sabablari
Bolalarni parvarishga olish uchun keltirilgan sabablar bu haqda ma'lumot beradi.
Ko'p hollarda bu ota-onalarning zo'ravonligi, beparvoligi yoki alkogol va giyohvand moddalar qaramligi emas.
"Hamrohlarsiz qochqin bolalar"dan tashqari, eng ko'p keltiriladigan sabab –
ota-onalarning taxmin qilinayotgan ortiqcha yuklanishi.
Boshqa keltirilgan sabablarga "bog'lanish buzilishlari" yoki "bog'lanishga chidamsizlik" kiradi, ya'ni ajrashgan
ota-ona bolani sobiq sherigidan yashirishni xohlashi yoki hatto "ona va bola o'rtasidagi haddan tashqari yaqin bog'lanish".
Bunday izohlar haqiqatan ham juda hayratlanarli.
Xususan ajrim ishlarida, yo'qolgan ota-onaning yo'qligini qoplash maqsadida bolalar qolgan ota-onaga
yanada yaqinlashishi ko'pincha mantiqiy oqibat bo'ladi.
Va ayniqsa bola onasi bilan juda yaqin aloqaga ega bo'lsa, uni bundan mahrum qilish yanada og'riqli bo'ladi.
Ushbu asoslashlarning e'tiborga molik jihati shundaki, ular nisbatan talqin qilishga ochiq.
Zo'ravonlik yoki giyohvandlik aniq va isbotlanishi mumkin bo'lgan faktlardir.
Biroq, ota-onalar qachon ortiqcha yuk ostida deb hisoblanishi yoki ona va bola o'rtasidagi bog'lanish qachon
haddan tashqari yaqin deb qaralishi masalasini hal qilish baholovchining ixtiyoriga bog'liq.
Va aynan shu yerda katta muammo yuzaga keladi.
Shubhali ekspert fikrlari
Psixologik sud hisobotlari qonuniy vasiylar haqida ko'pincha bolalar parvarishga olingan jarayonda tayyorlanadi.
Ushbu hisobotlar malakali oila sudi sudyalari tomonidan baholash uchun muhim asos bo'lib xizmat qiladi va ularning
mazmuni bolalarning kelajagi haqidagi qarorlarga hissa qo'shadi.
90 foizdan ortiq hollarda sudyalar ekspertlarning tavsiyalariga amal qiladilar.
Biroq, bu hisobotlarda ko'pincha ko'zga tashlanadigan kamchiliklar mavjud.
Doktor Andrea Christidis, ekspert guvoh, sud-tibbiy psixolog va xulq-atvor terapevti, oilaviy masalalar
bo'yicha 1 000 dan ortiq ekspert xulosalarini yozgan, o'z tergovlaridan quyidagicha xulosa qiladi:
Men hali bitta ham haqiqatan barcha texnik talablarga javob beradigan hisobotni ko'rmadim.
Ularning deyarli barchasida jiddiy kamchiliklar aniqlangan.
Ko'plab hollarda ota-onalar yoki tegishli ota-ona mutaxassislar tomonidan qisqa suhbatlardan so'ng,
ba'zan faqat telefon orqali suhbatlardan keyin baholangan.
Dr Christidis buni quyidagicha tushuntiradi:
Afsuski, amaldagi qonunchilikka ko'ra, sudya tomonidan tayinlangan har kim ekspert xulosasini tayyorlashga
ruxsat etiladi. Buni uddalay oladimi-yo'qmi, boshqa savol.
2015 yilda Berlin IB Universiteti tomonidan o'tkazilgan tadqiqot Dr Christidisning bayonotini tasdiqladi.
272 nafar ekspert fikrini baholagach, universitet Germaniyada oilaviy huquq bo'yicha nizolarda barcha
ekspert fikrlarining 75 foizi yetarli emasligini aniqladi.
Hatto malakali psixologlar ham ko'pincha ilmiy asoslanmagan usullarni, masalan Rorschach siyoh dog'lari testini ishlatadilar.
Ushbu usulda bolalarga siyoh dog'lari ko'rsatiladi va ularni talqin qilish so'raladi: bola dog'da nima ko'radi?
Bunday testlar sudda dalil sifatida mutlaqo yaroqsiz, ammo ular hanuzgacha bolaning farovonligi
bo'yicha qarorlar qabul qilishda asos sifatida keltiriladi.
Mutaxassislar orasida jiddiy bahs-munozaralarga sabab bo'ladigan ushbu poydevorlar asosida
mutaxassis xohlagan har qanday natijani tashxislash mumkin.
Ota-onalarga ekspert hisobotlarida ko'pincha "ota-onalik ko'nikmalarining yetishmasligi"
yoki "shaxsiyat buzilishlari" tashxisi qo'yiladi.
Bu holatlar keyinchalik bolalardan vasiylik huquqini olib qo'yish va ularni tarbiyalovchi oilalarga yoki
uy-joylarga joylashtirish uchun asos bo'lishi mumkin.
Ekspert fikrlari – foydali biznes
Butun oilalarni ajratib yuborishi mumkin bo'lgan ekspert xulosalari uchun ham ota-onalar to'lov qilishlari kerak.
Buning xarajatlari 15 000 yevrogacha yetishi mumkin.
Agar ota-onalarda pul bo'lmasa, soliq to'lovchilar yordamga kelishi kerak.
Har yili shu tariqa bir necha yuz million yevro yaratiladi.
Baholovchilar, yoshlar farovonligi idoralari va oilaviy sudlar o'rtasida ma'lum bir
kelishilgan munosabatlar rivojlangan ko'rinadi.
Bir misol – Bavariyalik GWG, ya'ni "Ilmiy sud va huquq psixologiyasi jamiyati".
U bu bozorni aniqladi va oilaviy sudlar uchun mutaxassis fikrlariga mos ravishda o'z biznes modelini moslashtirdi.
U o'ziga qarashli ekspertlar tarmog'i orqali sudlarga ekspert xulosalarini juda tez taqdim etadi.
Mutaxassislar bu uchun o'z to'lovlarining 40 foizini to'lashlari kerak.
GWG Bavariyada oilaviy sud sudyalari uchun trening tadbirlarini tashkil etadi va shu
orqali sud hokimiyati bilan aloqalarni o'rnatadi.
Natijada, 2008 yilda Bavariya adliya vaziriga oilaviy sudlar shartnomalarini asosan GWGga
berish sabablarini tushuntirishga to'g'ri keldi.
Masalan, Ingolstadtdagi sud bir yil ichida o'n ikkita shartnomadan o'n birtasini GWGga berdi.
Shuning uchun tanqidchilar GWGning monopoliyaviy mavqeydan foydalanayotganini aytishadi.
Tashqi joylashtirishlar – milliard funtlik bozor
Ammo ekspert hisobotlari faqat katta biznesning boshlanishi. 2023 yilda 128 000 bola oilalarda,
taxminan 87 000 bola esa tarbiyalovchi oilalarda yashagan.
Bolani oilaga joylashtirish har bir bola uchun yiliga 42 000 dan 54 000 yevrogacha turadi.
Parvarishga olingan bolani qabul qilgan parvarish oilalari bolaning yoshiga qarab oyiga 700
dan 900 yevrogacha parvarish nafaqasi oladilar.
Soliq to'lovchilar bu chora-tadbirlar uchun yiliga 4,9 milliard yevro to'laydi.
Yoshlar farovonligi bo'yicha o'n yillik tajribaga ega xodim bu haqda intervyuda quyidagicha izoh berdi:
"Statsionar bo'lim allaqachon eng ko'p daromad keltiradigan soha hisoblanadi."
Ya'ni, yillar davomida statsionar muassasalar tobora ko'payib borayotganini ko'rishingiz mumkin.
Bolalarni, deyish mumkinki, bozorga uloqtiradiganlar yoshlarga ijtimoiy yordam ko'rsatish idoralari.
Men buni aniq aytaman: uni bozorga chiqar!
Chunki shunday: bu pul haqida, hammasi pul haqida.
Agar yoshlar farovonligi idorasi menga ma'lum kunlik yoki oylik to'lov evaziga bir yoshni taklif qilsa, men yoshlar
farovonligi idorasiga taklif beraman va yoshlar farovonligi idorasi bu taklifni qabul qiladimi yoki yo'qmi, shuni aytadi.
Axir bu biznes. Va oxir-oqibat, yoshlarga ijtimoiy yordam ko'rsatish bo'limlari yoshlarni
o'z bo'ynidan olib ketadigan tashkilotga mamnun.
Yoshlar farovonligi idorasi xodimlari ko'pincha muassasalarda bolalarning ahvoli qanday ekanligini va u yerda
qo'llanilayotgan chora-tadbirlar bolalar uchun munosib va foydali ekanligini yetarlicha baholay olmaydilar.
Takroran shunday skandallar oshkor bo'ldiki, Germaniyadan bolalar xorijiy davlatlardagi
tarbiyalovchi oilalarga va bolalar uylariga joylashtirilgan.
Ular u yerda maktabga bormagan, boshqa faoliyatlari ham nazorat qilinmagan yoki qo'llab-quvvatlanmagan.
Birdaniga bolaning farovonligi, ko'rinishidan, endi hech kimni qiziqtirmas edi.
Ammo bu suiiste'mol amaliyotida ishtirok etayotgan muassasalar uchun bu katta biznesdir.
Bir nemis muassasasi yoshlar farovonligi idorasidan har bir bola uchun oyiga 5 000 yevrogacha oladi.
Biroq, agar muassasa bolani, masalan, Polshadagi tarbiyalovchi oilaga jo'natadigan bo'lsa, bu oilada bolaning
turar joyi uchun oyiga atigi 600 yevro to'lanishi kerak.
Qolgan pulga nima bo'layotgani ko'pincha tekshirilmaydi.
Yoshlar farovonligi idoralarida favqulodda vaziyat
Bu yoshlarga xizmat ko'rsatish bo'limlarining aksariyatida kadrlar tanqisligining og'irligidan kelib chiqqan oqibatdir.
Idoraning ko'plab xodimlari doimiy ortiqcha yukdan aziyat chekadi.
Bolalarning qaerda ekanligi va farovonligini nazorat qilish uchun vaqt va xodimlar yetishmayapti.
Ko'plab ijtimoiy xodimlar ishdan ketishyapti, chunki ular ishlarning hozirgi tarzini qo'llab-quvvatlay olmayapti.
Bu ahvolni yanada og'irlashtiradi. Bundan tashqari, malakali ishchilar yetishmayapti.
Siyosatdan hech qanday yechim kutib bo'lmaydi
Siyosatchilarning o'zlari bu vaziyatni bartaraf etishiga ishonib bo'lmaydi, chunki ular
bolalar bilan bog'liq biznesdan katta foyda olishadi.
Hozirda biz byudjet mablag'lari ustida yirik kurashni kuzatmoqdamiz, siyosatchilar esa bu mablag'larni ko'pincha
shubhali, mafkuraviy loyihalarini qo'llab-quvvatlash uchun ishlatadilar, "dengiz qutqaruv"dan tortib
"feministik tashqi siyosat" deb ataladigan g'oyalargacha.
Bolalarni parvarishga olish federal siyosatchilarga mavjud moliyaviy imkoniyatlarni kengaytirishga foydali vositadir.
Bolalar bilan bog'liq biznes ko'p mehnat talab qilgani uchun daromad keltiradi.
Bu ishsizlik ko'rsatkichlarini kamaytiradi va hukumatga ishsizlik nafaqasini kamroq to'lashga to'g'ri keladi.
Shu bilan birga, bolalar va yoshlarga mo'ljallangan ijtimoiy xizmatlar sohasidagi xodimlar tomonidan to'lanadigan daromad
solig'i davlat byudjetiga sezilarli daromad keltiradi, bu mablag' esa asosan federal va shtat hukumatlariga yo'naltiriladi.
Biroq, bolalarni parvarishga olish xarajatlari federal hukumat tomonidan emas, balki ota-onalar va mahalliy
hokimiyat organlari tomonidan qoplanadi, ular daromad solig'i tushumlaridan nisbatan kam mablag' oladi.
Davlat bolalarning olib qo'yilishidan boshqa yo'llar bilan ham o'z foydasi uchun – ya'ni
cheklovchi chora sifatida – foydalanishi mumkin.
Bu koronavirus pandemiyasi davomida kuzatildi:
Bu yerda bolalarni parvarishga olish koronavirus choralari tanqidchilarini qo'rqitish uchun
davlat tomonidan qo'llangan o'tkir qilich edi.
Bir nechta hollarda ota-onalari maktabda niqob taqishni talab qilmagani uchun bolalar oilalaridan olib qo'yildi.
Bolani o'g'irlash oqibatida yuzaga kelgan katta zarar
Shu orada, bu kontekstda ajralib qolgan oilalar falokatni boshdan kechirmoqda.
Ba'zi hollarda bolalar politsiya tomonidan oilalaridan, maktablaridan yoki bolalar bog'chalaridan majburan olib ketiladi.
Bizning "Tizimli bolalarni olib qo'yish – bolalarni parvarishga olishni mikroskop ostida" dasturimizda
ta'sirlanganlar bu aralashuvlarni qanday boshdan kechirganliklarini hikoya qiladilar.
Bundan tashqari, hayratlanarli film kadrlarida onalarning qichqirayotgan bolalari
qo'llaridan yirtib olinayotgani ko'rinadi.
Faqat shunday zo'ravon ajralish kichkintoylar uchun umr bo'yi shok bo'lib qoladi va
ko'pincha ularni jiddiy ruhiy jarohat bilan qoldiradi.
Bu bolalarda chuqur travma va xulq-atvor o'zgarishlariga olib keladi.
Masalan, ikki yoshli Pol oilasidan ajratib olinganida gapirishni to'xtatdi va shundan beri nutq muammolari bilan yashamoqda.
Bu ko'pincha bolalar ota-onalardan yashiriladigan haftalar va oylar bilan davom etadi.
Sud majlisidan so'ng bolalar bilan uchrashuvlar bo'lishi mumkin.
Biroq, bu juda kam hollarda va qat'iy tartib-qoidalar ostida amalga oshiriladi.
Ota-onalar hech qanday his-tuyg'ularni ko'rsatmasliklari va o'zlarining umumiy o'tmishlari haqida gaplashmasliklari kerak.
Shu tariqa, bolalar ota-onalari ham ajralishdan aziyat chekayotganini sezmaydilar.
Ota-onalarning bu majburan, tabiiy bo'lmagan xatti-harakatlari bolalarga juda bezovta qiluvchi ta'sir ko'rsatadi.
Ammo qoidalar buzilsa, tashriflar butunlay taqiqlanadi.
Ko'p hollarda parvarish uyiga joylashtirish rezidentning holatini yaxshilamaydi.
Bolalar ko'pincha xulq-atvor muammolarini rivojlantiradilar.
Keyin ular bolalar va o'smirlar psixiatriyasiga o'tkazilishi mumkin, u yerda ular
psixotrop dorilar va Ritalin bilan davollanadi.
Psixolog Dr Xristidis:
Shunday qilib, muassasalarda bolalarga umuman yordam berilmaydi.
Bu faqat haqiqatan ham og'ir darajada zo'ravonlikka uchragan va sud-tibbiyot ekspertizasi bolalarda juda aniq jiddiy jarohatlarni
aniqlagan hollarda bo'lishi mumkin. Jinsiy zo'ravonlik…
U guvohlik beradi, butun tadqiqotlar shuni aniqlaganiki, deyarli 90% yoshlar o'zlarini oshkor qilishdan oldin zararlangan.
Keyin ular giyohvand moddalar yoki alkogolga qaram bo'lib qolishadi yoki hatto jinoyatga qo'l urishadi.
Ular yetarli malaka olishmaydi, shuning uchun ko'pincha davlat zimmasiga yuk bo'lib qolishadi.
Doktor Kristidis: "Bolalar uylaridagi bolalarga nima bo'ladi? Ular hibsda saqlanadi."
Ularning xodimlar nisbati seni yig'latishga yetarli.
Shuning uchun u yerda ham tejashlar amalga oshirilmoqda, chunki hamma narsa xususiylashtirilgan.
Ularning barchasi faqat foyda ko'rishni xohlaydi. Shuning uchun bolalarga e'tibor berilmaydi va ular rag'batlantirilmaydi.
Bundan tashqari, qarov uylari va tarbiyalash oilalarida yanada og'irroq zarar yetkazilgani haqida takroriy xabarlar kelmoqda.
Masalan, Berlin shahrida bolalar ijtimoiy pedagog Helmut Kentler maslahatiga ko'ra o'nlab yillar davomida
pedofil tarbiyachi ota-onalarning oilalariga joylashtirilgan.
Kentler hozirda vafot etgan, lekin hozirgacha to'g'ri va izchil tergov o'tkazilmaganligi sababli eski tarmoqlar
va aloqalar hanuzgacha mavjud deb taxmin qilish mumkin.
Qo'shimcha ma'lumotlarni "Demo für alle" (Demo for All) harakati tomonidan yaratilgan
"Kentler Gate" hujjatli filmida topish mumkin.
Shuningdek, ota-onalarning himoyasiz qolgan va zo'ravonlarning rahm-shafqatiga to'liq bog'liq bolalarga nisbatan
yomon muomala va jinsiy tajovuz bilan bog'liq turli skandallar bolalar uylarida ham sodir bo'lgan.
Dr Christidis super-boylar tomonidan yillar davomida bolalarga zo'ravonlik qilingan SOS Bolalar Qishlog'ini misol keltiradi.
U 160 ta holatni tilga oladi.
Pedofiliya va bolalarga qarshi shaytoniy marosim zo'ravonligi haqidagi hujjatli filmlar uchun tadqiqotlarida , Kla.TV
takroran ta'sirli jinoyatchilar bolalar uylaridan bolalarni uyatsizlarcha suiiste'mol qilgan holatlarga duch kelgan.
Qarshilik shakllanmoqda
Dr Andrea Christidis, ehtimol, Germaniyada noqonuniy ko'chirishlarga qarshi eng nufuzli kurashchi hisoblanadi.
Yillar davomida u ulkan qarshilikka qarshi kurashishga majbur bo'ldi.
Endi u shifokorlar, olimlar, yuristlar va kriminologlar bilan kuchlarini birlashtirib, bu suiiste'mollarga qarshi
choralar ko'rish uchun "AXION-Resist" assotsiatsiyasini tuzdi.
Ta'sirlangan oilalarga yordam berishdan tashqari, Axion Resist qimmatli jamoatchilik bilan aloqalar ishlarini olib boradi,
masalan, "Zielscheibe Kind & Bindung" (Nishon: Bolalar va bog'lanish) simpoziumi, uni to'liq
https://axionresist.com saytida yoki qisqartirilgan versiyasini www.kla.tv/29203 manzilida tomosha qilish mumkin.
Biroq, Dr Christidis va uning hamkasblari bu muhim ishda barchamizning yordamiga muhtoj.
Bolalarni haqiqatan ham jiddiy sabablarsiz ota-onasidan ajratish jamiyatimizning eng zaif a'zolariga qarshi jinoyat
bo'lib, bu ta'sirlanganlarga umrboqiy oqibatlar keltiradi.
Bu ko'plab bolalar va ota-onalarning bir lahzadan keyingi lahzaga doimiy ravishda bir-biridan ajratilayotgani har
ikki tomon uchun ham drama jihatidan deyarli mislsizdir.
Chunki bu chekinish tartiblari odatda ommaga ochiq emas va ommaviy axborot vositalari ularni faqat bo'lak-bo'lak yoritadi,
shuning uchun biz hammamiz bu masalani ijtimoiy munozaralarning markaziga chiqarishga va siyosatchilarga
vaziyatni nihoyat tuzatish uchun bosim o'tkazishga chaqirilamiz!