1
00:00:00,000 --> 00:00:00,423


2
00:00:00,423 --> 00:00:05,142
Lona bohle ba nang le bana kapa litloholo
tse lilemong tsa sekolo, le tseba sena:

3
00:00:05,142 --> 00:00:12,033
Thuto e lula e hlakolwa, bana ba kgutla
sekolong kapele kapa ba fumana dithuto tsa moemedi.

4
00:00:12,033 --> 00:00:16,078
Lebaka la sena ke khaello e matla ea matichere naheng ka bophara.

5
00:00:16,078 --> 00:00:23,406
Sena se bolela hore bana ba bangata ba fumana thuto e sa
lekanang ho ka tseba ka botlalo kharikhulamo e reriloeng.

6
00:00:23,406 --> 00:00:32,473
Moemong ona, sehlooho se latelang sa koranta se tsoang ho
Frankfurter Rundschau ka la 13 Pulungoana 2024 se ea hlokomeleha:

7
00:00:32,473 --> 00:00:37,488
Thuto ea ente e se e ruteloa likolong tsa Hessian!

8
00:00:37,488 --> 00:00:42,880
Ena ha se thuto e tloaelehileng ea
baeloji ka liente eo re e tloaetseng.

9
00:00:42,880 --> 00:00:49,422
Ho e-na le hoo, e mabapi le lisebelisoa tse ling tsa
thuto tse qaqileng tse hlophisitsoeng ke mmuso oa naha

10
00:00:49,422 --> 00:00:54,075
mabapi le taba ea mafu a tšoaetsanoang le tšireletso ea ente.

11
00:00:54,075 --> 00:01:00,119
Sena se lokela ho thusa bacha ho etsa
qeto ea bona e nang le tsebo mabapi le ente.

12
00:01:00,119 --> 00:01:04,487
Letona la Bophelo bo Botle Diana Stolz o hlalosa:

13
00:01:04,487 --> 00:01:10,976
Barupeli ba na le kamano e kgethehileng ya tshepo le bana le
batjha, mme ka lebaka la boiphihlelo ba bona ba dilemo tse ngata

14
00:01:10,976 --> 00:01:15,180
le bokgoni ba ho ruta, ba kgona ho
hlalosetsa le ditaba tse rarahaneng ka tsela e

15
00:01:15,180 --> 00:01:17,151
utlwisisehang le e loketseng dilemo tsa bona.

16
00:01:17,151 --> 00:01:23,929
Ka bokgutshwanyane, sena se bolela hore matitjhere a lokela ho
sebedisa nako e eketsehileng ya boitokisetso le ya ho

17
00:01:23,929 --> 00:01:30,993
ruta, mme a sebedise kamano ya ona e kgethehileng ya
tshepo le baithuti ho ba kgothaletsa hore ba entelwe.

18
00:01:30,993 --> 00:01:37,390
Qeto e nahanelang joalokaha ho boletswe ka
hodimo e ka etswa jwang tlasa maemo ana?

19
00:01:37,390 --> 00:01:42,966
Baithuti ba bontšoa feela
litlamorao tse nkoang li le ntle tsa liente.

20
00:01:42,966 --> 00:01:48,950
Leha ho le jwalo, bohle ba a tseba hore qeto
e etswang ka kelello e ka etswa feela kamora

21
00:01:48,950 --> 00:01:52,573
ho lekola ka hloko melemo le mathata a taba.

22
00:01:52,573 --> 00:01:56,173
Hobaneng dintlha tse latelang di sa sebetswe?

23
00:01:56,173 --> 00:02:01,760
Ho qala ka polokeho e phahameng haholo ea
liente e babatsoang le ho qotsitsoeng haholo.

24
00:02:01,760 --> 00:02:07,688
Setsebi sa bohlokoahali sa liente naheng ea United States, Ngaka
Stanley Plotkin, le baithuti ba hae ba sa tsoa lumela hore liente

25
00:02:07,688 --> 00:02:14,083
– joalokaha bahlahlobisisi ba tsona ba 'nile ba bolela nako
e telele – ha li e-s'o etsoe liphuputso tse lekaneng ka tsona.

26
00:02:14,083 --> 00:02:21,597
Kamora mashome a dilemo a ho bolela hore polokeho
ya mekento e batlisisitswe ka botlalo le ka matla,

27
00:02:21,597 --> 00:02:25,713
Sekolo sa Plotkin jwale se inehetse: ha ho jwalo!

28
00:02:25,713 --> 00:02:34,473
"Liente tse ngata ha li lekoa ka ho lekana ebang ke pele kapa
kamora hore li amoheloe," ho rialo Plotkin le baithuti ba hae.

29
00:02:34,473 --> 00:02:42,023
Sena se tlalehiloe sengolong se nang le sehlooho se
reng "Funding Science on Vaccine Safety After Licence

30
00:02:42,023 --> 00:02:47,433
Approval," se hlahileng ho New England Journal of Medicine.

31
00:02:47,433 --> 00:02:54,109
Blog ea saense le lipolotiki 'tkp' e
hlalosa sena ka botlalo sengoliloeng.

32
00:02:54,109 --> 00:03:04,666
U ngola: Sekolo sa Plotkin se lumetse "hore liente ha li
lekoa ka nepo – ebang ke pele kapa kamora hore li amoheloe."

33
00:03:04,666 --> 00:03:11,565
Ka mohlala, ba ile ba lumela hore liteko tsa bongaka pele di
amohelwa di na le palo e fokolang ya batho ba lekolwang le nako

34
00:03:11,565 --> 00:03:19,199
e kgutshwane ya ho ba sala morao, le hore ha ho na ditjhelete
tse abetsweng dithuto tsa polokeho ka mora hore di amohelwe.

35
00:03:19,199 --> 00:03:24,893
Ka lebaka lena, hape ho ke ke ha khoneha ho tseba
hore na ho bile le ditlamorao kamorao ho meento.

36
00:03:24,893 --> 00:03:31,486
Sena se bolela hore setjhaba se bolelletswe hore ho na le
ditlamorao tse fokolang kapa ha di yo ho hang ho tswa entefong.

37
00:03:31,486 --> 00:03:39,229
Leha ho le jwalo, nnete e fapane haholo ha ho tluwa entong ya
HPV kgahlanong le kankere ya molomo wa popelo, e kgothaletswang

38
00:03:39,229 --> 00:03:43,430
haholo hara batjha mme, haufinyane tjena, dikolong.

39
00:03:43,430 --> 00:03:52,266
Liphuputso tse 'maloa li bontšitse ka ho hlaka hore ente e
baka litla-morao tse tebileng tse kang mafu a autoimmune.

40
00:03:52,266 --> 00:03:59,418
Ho feta moo, bankakarolo phuputsong e entsoeng ke Merck ba
ile ba shoa ka makhetlo a 2-5 ho feta kamoo ho tloaelehileng

41
00:03:59,418 --> 00:04:04,055
bakeng sa sehlopha sena sa lilemo ho latela sekhahla sa mafu.

42
00:04:04,055 --> 00:04:07,924
Ho feta moo, palo ea batho ba kulang ka mofetše
oa molomo oa popelo e ile ea sekamela ho

43
00:04:07,924 --> 00:04:11,236
eketseha ho e-na le ho fokotseha kamora ho qala ente.

44
00:04:11,236 --> 00:04:17,017
Ho feta moo, diphuputso tse ding di bontshitse
ka ho hlaka hore ho na le ditlamorao tse

45
00:04:17,017 --> 00:04:21,055
ding tse ngata tse amanang le meento e meng hape.

46
00:04:21,055 --> 00:04:30,283
Tsena di kenyeletsa lefu la tsohanyetso la masea,
mathata a kholo ea methapo ea boko, aleji, mafu a autoimmune,

47
00:04:30,283 --> 00:04:34,933
ho ba bonolo ho tšoaetsoa ke mafu a tšoaetsanoang, jj.

48
00:04:34,933 --> 00:04:42,559
U ka fumana litlhaloso tse qaqileng haholoanyane mabapi le
taba ena mananeong a Kla.TV a boletsoeng karolong ea boitsebiso.

49
00:04:42,559 --> 00:04:49,992
Puong ea hae "Liente li sebetsa hantle hakae?", Andreas Diemer,
ngaka e akaretsang le setsebi sa fisiksi se hlomathisitsoeng,

50
00:04:49,992 --> 00:04:57,113
o hlalosa ka tsela eo bohle ba ka e utloisisang
hore na liphuputso ka polokeho ea liente li mabapi le eng.

51
00:04:57,113 --> 00:05:01,320
Lintlha tsa bohlokoahali li
akaretsitsoe ka bokgutshwanyane ka tlase.

52
00:05:01,320 --> 00:05:04,806
- Ha ho na liphuputso mabapi le polokeho ea liente.

53
00:05:04,806 --> 00:05:08,617
- Ha ho liteko tsa sebele tsa placebo tse ntseng li etsoa.

54
00:05:08,617 --> 00:05:13,646
- Sena se bolela hore ha ho na dihlopha tse bapiswang tse
bontshang ka ho hlaka hore na ho na le ditlamorao le hore na

55
00:05:13,646 --> 00:05:16,886
ke dife tse hlahang ho batho ba entilweng le ba sa entwang.

56
00:05:16,886 --> 00:05:21,792
Ha ho na liphuputso tse nepahetseng
ka saense mabapi le katleho ea liente.

57
00:05:21,792 --> 00:05:26,740
Liphuputso tse entsoeng kaofela li entsoe ke moetsi ka boeena.

58
00:05:26,740 --> 00:05:31,682
Sena ka tlhaho se lebisa hore
diphuputso di kengwe tsela e itseng.

59
00:05:31,682 --> 00:05:36,620
Moetsi o batla haholo hore sehlahisoa sa hae se
rekisoe, mme o hlophisa phuputso le tlhahlobo ho

60
00:05:36,620 --> 00:05:40,593
latela seo e le hore a fihlelle sephetho se lakatsehang.

61
00:05:40,593 --> 00:05:48,171
- Mohlala, batho ba etsang liphuputso hangata ke banna ba baholo
ba phetseng hantle ba sa emelang karolo e fapaneng ea sechaba.

62
00:05:48,171 --> 00:05:53,882
Ho feta moo, hangata ho na le batho ba fokolang haholo ba
lekoa le nako ea phuputso e le khutšoanyane haholo hore e ka

63
00:05:53,882 --> 00:05:57,620
fumana setšoantšo se hlakileng sa litla-morao tse hlahang.

64
00:05:57,620 --> 00:06:01,792
- Hape ha ho ntse ho fuputsoa hore na batho ba entetsoeng ba
kula ka makhetlo a fokolang kapa ka bokuli bo bobebe, kapa

65
00:06:01,792 --> 00:06:04,566
ba shoela ka makhetlo a fokolang ho feta batho ba sa entoang.

66
00:06:04,566 --> 00:06:08,491
- Ke taba feela ea ho lekanya boemo ba masole a 'mele maling.

67
00:06:08,491 --> 00:06:12,447
Ena ke boleng bo behiloeng feela.

68
00:06:12,447 --> 00:06:17,259
Ha boleng bona bo lekanyetsoa maling,
ho boleloa hore ente e sebetsa hantle.

69
00:06:17,259 --> 00:06:21,338
- Hape ha ho na dikomiti kapa balaodi
ba ikemetseng ba hlahlobang diphetho.

70
00:06:21,338 --> 00:06:25,339
Paul Ehrlich Institute le RKI, tse
ikarabellang bakeng sa ho hlahloba diphetho tsa

71
00:06:25,339 --> 00:06:28,072
diphuputso tsena, di a hloleha lekaleng lena.

72
00:06:28,072 --> 00:06:31,340
Ba susumetsoa ebile ba tšehetsoa ka lichelete hanyane ke baetsi.

73
00:06:31,340 --> 00:06:35,126
STIKO hape e na le likamano tse matla le
indasteri. Litho tse leshome le metso e supileng

74
00:06:35,126 --> 00:06:37,430
tsa STIKO li sebetsa indastering ea liente.

75
00:06:37,430 --> 00:06:41,654
Seo se ka tshwana le ho dumella moithuti ya sa tswa qeta
sekolong se phahameng hore a hlahlobe ditlhahlobo tsa hae

76
00:06:41,654 --> 00:06:45,124
tsa ho qetela. Sephetho se ne se ke ke sa ba se sa sekamang.

77
00:06:45,124 --> 00:06:52,093
Polelo e reng: "Kaha batho ba bangata ba se ba entiloe,
mafu a buuoang ka ona a ntse a fokotseha" ha e nnete.

78
00:06:52,093 --> 00:06:59,469
Le pele meento e itseng e ne e e-s'o fanehe ho bohle,
palo ea batho ba kulang e ne e se e ntse e fokotseha.

79
00:06:59,469 --> 00:07:04,454
Sena se bakwa haholo ke maemo a phedisano a
ntlafetseng jwalo ka bohloeki le phepo e nepahetseng.

80
00:07:04,454 --> 00:07:08,083
Ho boetse ho na le diphuputso tse bontshang se fapaneng.

81
00:07:08,083 --> 00:07:14,360
Maemong a mang a seo ho thoeng ke mehlala
ea seoa, boholo ba ba amehileng ba kentiloe.

82
00:07:14,360 --> 00:07:19,126
Ha ho le e 'ngoe ea lintlha tsena e
tšohloang lisebelisoeng tsa ho ruta.

83
00:07:19,126 --> 00:07:23,455
Sebakeng sa ho fumana thuto e phethahetseng
le e leka-lekaneng, baithuti ba fuoa

84
00:07:23,455 --> 00:07:27,199
tlhahisoleseding e sekametseng le e seng e khethiloe.

85
00:07:27,199 --> 00:07:34,377
Ntho efe kapa efe e sa lumellaneng le pale e atileng,
tabeng ena e leng "pale ea ente", e mpa e tlohelloa.

86
00:07:34,377 --> 00:07:42,666
Hape hape, ho ntse ho hlaka hore bana ba rona ba
pepesetsoa tšusumetso e kholo ea mehopolo sekolong.

87
00:07:42,666 --> 00:07:46,672
Ke eng se ka morao ho letsholo lena le
leholo la ente, le qobelloang ho etswa leha ho

88
00:07:46,672 --> 00:07:49,980
na le kgaello e matla ya matitjhere dikolong?

89
00:07:49,980 --> 00:07:54,227
Boikemisetso ba ho entoa bo ntse bo
theoha ka kakaretso har'a sechaba.

90
00:07:54,227 --> 00:07:58,603
Na sena se lokela ho boelwa hape ke batjha?

91
00:07:58,603 --> 00:08:03,626
Liente le tsona ke khoebo ea boleng ba
bilione ea liponto bakeng sa indasteri ea meriana.

92
00:08:03,626 --> 00:08:08,544
Kaha lingaka li fana ka liente, le tsona ke karolo ea khoebo ena.

93
00:08:08,544 --> 00:08:17,310
Ngaka Paul Thomas, ngaka ea mafu a bana e koetlisitsoeng
Dartmouth, o buile ka qaka ena ka la 16 Mmesa 2024

94
00:08:17,310 --> 00:08:28,085
puisanong le Polly Tommey e le karolo ea leeto la bese la
Children's Health Defense la 'Vax-Unvax: The People's Study'.

95
00:08:28,085 --> 00:08:33,096
O hlalosa ka botlalo kamoo lingaka tsa bana
li tlamehang ho sebetsa e le hore – ka

96
00:08:33,096 --> 00:08:36,706
tsela ea sebele – "li tsoele pele ka mosebetsi".

97
00:08:36,706 --> 00:08:41,335
Mekhoa ea phekolo ea bana e itšetlehile haholo ka liente.

98
00:08:41,335 --> 00:08:46,313
Ha ngaka e sa etse jwalo, e
lahlehelwa ke boholo ba moputso wa yona.

99
00:08:46,313 --> 00:08:50,478
Ngaka e fumana chelete mokentong o mong le o mong o fanoang.

100
00:08:50,478 --> 00:08:55,754
Mona ke mohlala o mokgutshwane o
tswang tshebetsong ya Ngaka Thomas.

101
00:08:55,754 --> 00:09:06,292
"Ha re re, nakong ea ketelo ea likhoeli tse peli, lesea le
phetseng hantle le fumana ente ea DPT – ke liente tse tharo,

102
00:09:06,292 --> 00:09:17,789
li-antigen tse tharo," a hlalosa, hape a re "HiB , pneumococcus,
hepatitis B, polio, rotavirus – seo se ka ba £200."

103
00:09:17,789 --> 00:09:23,386
Ho feta moo, ho na le meputso e hokahaneng le sekhahla sa ente.

104
00:09:23,386 --> 00:09:31,182
Lik'hamphani tsa inshorense li fa lingaka tsa bana litefo
tsa bonase haeba li fihlella litefello tse itseng tsa ente.

105
00:09:31,182 --> 00:09:39,502
Hangata ke hoo e ka bang 80% ea bakuli ba
entetsoeng ka botlalo pele ba le lilemo li peli.

106
00:09:39,502 --> 00:09:47,970
Thomas o hlakisa ntlha ena: "Sena se bolela hore
setsi sa bophelo sa bana se ke ke sa phela haeba se

107
00:09:47,970 --> 00:09:53,166
sa fane ka liente tse ngata, haeba e se kaofela."

108
00:09:53,166 --> 00:10:00,920
Mme ke nahana hore seo se hlalosa ho iphapanyetsa –
hore na ke hobaneng ha dingaka di mpa di sa batle ho

109
00:10:00,920 --> 00:10:06,440
tobana le nnete ya hore meento ena e baka tshenyo e kgolo.

110
00:10:06,440 --> 00:10:12,592
Rahistori oa tsa bongaka le mongoli Dr Gerd Reuther o fana ka
litlhaloso tse tebileng le ho feta mabapi le

111
00:10:12,592 --> 00:10:18,667
hore na ke hobane'ng ha liente li khothaletsoa
haholo le ho ntse li abeloa batho ka bongata.

112
00:10:18,667 --> 00:10:23,158
Re qotsa puisano le Report 24:

113
00:10:23,158 --> 00:10:29,301
Ho sa tsotellehe tsohle, lithahasello tsa phaello
ha li fihlellehe ha re sheba lenaneo lena, le

114
00:10:29,301 --> 00:10:33,583
lebisitseng ho hlaha ha mafu a mangata a sa foleng.

115
00:10:33,583 --> 00:10:40,912
Ka tlhahlobo e bohlale le botebo ba saense, o
senola likamano tse atolohang hole ho feta

116
00:10:40,912 --> 00:10:45,243
lipuisano tsa bongaka. Shebella puisano eohle mona.

