Mekdep ýaşyndaky çagalary ýa-da nepesleri bolanlaryňyz hemmäňiz muny bilýärsiňiz:
Dersler yzygiderli ýatyrylýar, çagalar mekdepden ir öýe gaýdýarlar ýa-da orunbasar dersleri alýarlar.
Munuň sebäbi ýurtda mugallymlaryň agyr ýetmezçiligi.
Bu, köp çagalaryň niýetlenen okuw meýilnamasyny doly eýelemek üçin ýeterlik derejede sapak almandyklaryny aňladýar.
Bu kontekstde, 2024-nji ýylyň 13-nji noýabryndaky Frankfurter Rundschau gazetinden aşakdaky başlyk üns çekýär:
Hessian mekdeplerinde häzir sanjym sapaklary berilýär!
Bu, bize tanyş bolan sanjymlar baradaky adaty biologiya sapagy däl.
Aslynda, bu ýokanç keseller we sanjym goragy baradaky döwlet hökümeti tarapyndan taýýarlanan
goşmaça jikme-jik okuw materiallaryna degişlidir.
Bu ýaşlara sanjym hakynda özleriniň "maglumatly" kararyny kabul etmäge kömek eder.
Saglyk ministri Diana Stolz düşündirýär:
Mugallymlar çagalar we ýaşlar bilen ynamly aýratyn gatnaşyk saklaýarlar we köp ýyllyk tejribeleri hem-de okuw
ukyplary esasynda hatda çylşyrymly temalary hem düşnükli we ýaşyna laýyk görnüşde düşündirip bilýärler.
Netijede, bu mugallymlaryň goşmaça taýýarlyk we sapak bermek üçin wagt sarp etmelidigini we okuwçylara bolan
ýörite ynam gatnaşyklaryny ulanyp, olary sanjym etdirip almaga höweslendirmeli boljakdygyny aňladýar.
Ýokarda agzalýan "şüurly karar" bu şertlerde nähili kabul edilip bilner?
Okuwçylara diňe sanjymlaryň çak edilýän oňyn täsirleri görkezilýär.
Emma hemmämiz bilýäris, aňly karar diňe meseläniň artykmaçlyklaryny we
kemçiliklerini ünsli seljerenden soň kabul edip bolýar.
Näme üçin aşakdaky meseleler ele alynmaýar?
Waksinalaryň ýokary howpsuzlygy bilen başlap, ol uly sylag aldy we köp sitirlendi.
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň iň möhüm sanjym alymlarynyň biri Dr Stanley Plotkin we onuň talyplary soňky wagtlarda
sanjymlaryň – sanjym tankydçylarynyň köp wagtdan bäri öňe sürýän pikirlere görä – örän az öwrenilendigini boýun aldular.
Onýyllyklap sanjymlaryň howpsuzlygynyň düýpli we çuňňur öwrenilendigini öňe sürenden soň,
Plotkin mekdebi indi boýun egdi: ýagdaý şeýle däl!
"Köp sanly sanjymlar tassyklanmazdan öň hem, tassyklanan soň hem ýeterlik synagdan
geçirilmeýär," diýýär Plotkin we onuň talyplary.
Bu maglumat New England Journal of Medicine-de çap edilen "Lisanslandan soň sanjym howpsuzlygy boýunça
ylmy maliýeleşdirmek" atly makalada habar berildi.
Ylym we syýasat blogy 'tkp' muny bir makalada jikme-jik düşündirýär.
Siz şeýle ýazýarsyňyz: Plotkin mekdebi boýun aldy: "sanjymlar dogry synag edilmeýär –
hem tassyklama öňi, hem-de tassyklama soňra."
Meselem, olar tassyklanmazdan öň geçirilen kliniki synaglaryň nusga möçberleriniň we yzarlaýyş döwürleriniň çäkli
bolandygyny hem-de tassyklanan soňky howpsuzlyk barlaglary üçin hiç hili serişdäniň bölünmeýändigini boýun aldılar.
Şu sebäpli sanjymlardan soň haýsydyr bir ýan täsirleriň bolup-bolmandygyny hem kesgitlemek mümkin däl.
Bu, ilata sanjymdan ýüze çykýan ýan täsirleriň azdygyny ýa-da hiç bolmandygyny aýdýandygyny aňladýar.
Emma servikal rak keseline garşy HPV sanjymyna gelende, hakykat düýbünden başgaça bolýar; bu sanjym esasan ýaşlar
arasynda we soňky döwürde mekdeplerde giňden wagyz edilýär.
Birnäçe barlag aşakdaky ýaly sanjymlaryň awtoimmun keselleri ýaly agyr ýan täsirleri döredýändigini anyk görkezdi.
Mundan başga-da, Merck tarapyndan geçirilen bir barlagda gatnaşanlaryň ölüm derejesi bu ýaş topary üçin
adaty bolan derejesine garanyňda 2–5 esse ýokary boldy.
Mundan başga-da, sanjym girizilenden soň servikal rak keselleriniň sany azalmak ýerine köpelýän ugurda boldy.
Mundan başga-da, goşmaça barlaglar beýleki sanjymlar bilen baglanyşykly başga-da köp sanly
ýan täsirleriň bardygyny hem aýdyň görkezdi.
Bulara çalt çaga ölümi sindromy, nerw ulgamynyň ösüş bozulmalary, allergiýalar, awtoimmun keseller,
infeksiýalara duýgurlygyň ýokarlanmagy we ş.m. girýär.
Bu mowzuk boýunça has jikme-jik düşündirişleri kreditlerde görkezilen Kla.TV programmalarynda tapyp bilersiňiz.
"Sanjymlar näderejede täsirli?" atly mahabatynda umumy praktik lukman we hünärli fizigi Andreas Diemer
sanjym howpsuzlygy boýunça geçirilen barlaglaryň nämedigini hemmä düşnükli usulda düşündirýär.
Iň möhüm nokatlar aşakda gysgaça jemlenip berilýär.
- Sanjymlaryň howpsuzlygy barada hiç hili gözleg ýok.
- Hiç hili hakyky placebo barlaglary geçirilmeýär.
- Bu, sanjym edilen we sanjym edilmedik adamlarda haýsy we haýsy ýan täsirleriň ýüze çykýandygyny anyk
görkezýän deňeşdirme toparlarynyň ýokdugyny aňladýar.
- Sanjymlaryň täsirliligine degişli ylmy taýdan ygtybarly barlaglar ýok.
Ötürilen barlaglaryň ählisi öndüriji tarapyndan geçirildi.
Bu, tebigy ýagdaýda, barlaglaryň belli bir ugra gönükdirilmegine getirýär.
Önüm öndüriji esasan önüminiň satylmagyny isleýär we islenýän netijä ýetmek üçin barlagy
we bahalandyryşy şol maksada laýyk guramaýar.
- Mysal üçin, barlaglarda gatnaşýanlar köplenç sagdyn uly ýaşly erkeklerdir we olar ilatyň dürli
gatlaklaryny we dürli sebitlerini öz içine almaýarlar.
- Mundan başga-da, adatça synag gatnaşyjylaryň sany gaty az we barlag döwri gaty gysga bolýar, şonuň üçin ýüze
çykýan ýan täsirleriň doly suratçasyny almak mümkin däl.
- Şeýle hem sanjym edilen adamlaryň sanjym edilmedik adamlara garanyňda az ýygylykda ýa-da az agyr keselleýändikleri
ýa-da az ýygylykda ölýändikleri barada barlag geçirilmeýär.
- Bu diňe ganda antitel derejesini ölçemek meselesi.
Bu islendikçe kesgitlenýän gymmatdyr.
Bu gymmatlyk ganda ölçeneninde, sanjymyň täsirli bolandygy aýdylýar.
- Netijeleri bahalandyrýan garaşsyz komitetler ýa-da edaralar hem ýok.
Paul Ehrlich Instituty we RKI, bu barlag netijelerini bahalandyrmak jogapkärçiligini öz
üstüne alýan edaralar, bu ugurda şowsuz bolýar.
Olar öndürijiler tarapyndan täsirlenýär we bölekleýin maliýeleşdirilýär.
STIKO-nyň senagat bilen hem ýakyn gatnaşyklary bar. STIKO-nyň on ýedi agzasy sanjym senagatynda işleýär.
Bu, mekdepden çykýan birine öz mekdepden çykmak şahadatnamasyny bahalandyrmaga rugsat
bermek ýaly bolar. Netijesi tarapsyz bolmaz.
Aýdym: "Has köp adam sanjym edilýändigi üçin agzalan keseller azalmaga başlaýar" dogry däl.
Hatda käbir sanjymlar hemmelere berilmezden ozal hem keselleriň hadysalarynyň sany azalýardy.
Bu esasan arassaçylyk we iýmitlenme ýaly ýaşaýyş şertleriniň gowulanmagy bilen baglydyr.
Şeýle hem tersini görkezýän barlaglar bar.
Epidemiki ýokançlyk diýlip atlandyrylýan käbir ýagdaýlarda, kesellänleriň köpüsi sanjym edilipdir.
Bu ugurlaryň hiç biri okuw materiallarynda ara alnyp maslahatlaşylmaýar.
Dolulygyna we deňagramly bilim almak ýerine, okuwçylara bir taraplaýyn we öňünden süzülen maglumat berilýär.
Häzirki hökm sürýän gürrüňe, bu ýagdaýda 'sanjym gürrüňine', gabat gelmeýän zatlar ýönekeýçe aýrylýar.
Çagalarymyzyň mekdepde ýokary derejede ideologik täsir astynda galýandygy ýene-de bir gezek aýdyň bolýar.
Mekdeplerde mugallymlaryň agyr ýetmezçiligi bolmagyna garamazdan, bu giň gerimli sanjym kampaniýasynyň arkasynda näme bar?
Ilat arasynda sanjym edilmäge isleg adatça azalýar.
Muny häzir ýaşlar arkaly gaýtadan gazanmalymy?
Sanly sanjymlar hem derman senagaty üçin milliard funtlyk işdir.
Doktorlar sanjymlary berýändigi üçin olar hem bu işiň bir bölegidirler.
Dr Paul Thomas, Dartmouthda taýýarlanan pediatr, 2024-nji ýylyň 16-njy aprelinde Polly Tommey bilen geçirilen interwýusynda,
Children's Health Defense guramasynyň "Vax-Unvax: The People's Study" awtobus
syýahatynyň çäginde bu dilemmasy barada gürrüň berdi.
Ol pediatrlaryň – hakykatdanam – "işde galmak" üçin nähili işlemeli bolandygyny jikme-jik düşündirýär.
Çagalar lukmançylyk amallary sanjymlara örän baglydyr.
Eger lukman muny etmezden çekinýän bolsa, girdejisiniň köpüsini ýitirer.
Doktor berlen her sanjym üçin pul gazanýar.
Ine, Dr. Thomas-yň tejribesinden gysga bir mysal.
"Meselem, iki aýlyk barlag wagtynda sagdyn çaga DPT sanjymy berilýär – bu üç sanjym, üç antigen," diýip
düşündirdi, şeýle hem "HiB , pneýmokokk, gepatit B, poliomýelit, rotawaýrus – bu takmynan 200 funt sterlin."
Mundan başga-da, sanjym derejesine baglanyşykly hil bonuslary bar.
Sugurta kompaniýalary pediatrlara belli bir sanjym derejesine ýetende bonus töleglerini teklip edýärler.
Bu adatça iki ýaşyna çenli doly sanjym edilen hassalaryň takmynan 80%-i.
Thomas bu barada düşnükli beýanat berýär: "Bu, pediatrik praktikanyň köpüsini, eger hemmesi däl bolsa-da,
sanjymlary geçirmese, ýaşap bilmejekdigini aňladýar."
Men pikirimçe, bu gözbağlary düşündirýär – näme üçin lukmanlar şol meseläni gozgamak we bu sanjymlaryň
köp zyýan ýetirýändigini boýun almak islemeýärler.
Lukmançylyk taryhçysy we ýazyjy Dr Gerd Reuther sanjymlaryň näme üçin şonça giňden wagyz edilýändigini we has-da köp berilýändigini
düşündirýän has-da giň gerimli düşündirişleri hödürleýär.
Report 24 bilen geçirilen interwýudan sitata alýarys:
Her zada garamazdan, bu gündelik barada seredeniňde girdeji bähbitleri ýetmezçilik edýär, bu bolsa
köp sanly dowamly keselleriň dörmegine sebäp boldy.
Akylly seljerme we ylmy çuňluk bilen ol lukmançylyk diskursynyň çäginden has uzak aralyklara ýaýran baglanyşyklary
ýüze çykarýar. Bu ýerde doly interwýuny tomaşa ediň.