1
00:00:00,000 --> 00:00:00,423


2
00:00:00,423 --> 00:00:05,142
Nonke enabantwana noma abazukulwane
abaneminyaka yokuya esikoleni niyakwazi lokhu:

3
00:00:05,142 --> 00:00:12,033
Izifundo ziyakhanselwa njalo, izingane zibuya ekhaya zisuka
esikoleni kusenesikhathi noma zithola izifundo ezibuyiselayo.

4
00:00:12,033 --> 00:00:16,078
Isizathu salokhu ukuntuleka okukhulu kwabathisha ezweni lonke.

5
00:00:16,078 --> 00:00:20,276
Lokhu kusho ukuthi izingane eziningi zithola
imfundo encane kakhulu ukuze zikwazi

6
00:00:20,276 --> 00:00:23,406
ukufinyelela kahle ohlelweni lwezifundo oluhlosiwe.

7
00:00:23,406 --> 00:00:32,473
Kulesi simo, isihloko sephhephandaba esilandelayo esivela
ku-Frankfurter Rundschau ngomhlaka 13 Novemba 2024 siyaphawuleka:

8
00:00:32,473 --> 00:00:37,488
Izifundo zokugoma manje sezifundiswa ezikoleni eHesse!

9
00:00:37,488 --> 00:00:42,880
Lokhu akuyona ifundo ejwayelekile
yebhayoloji mayelana nokugoma esijwayele ukuyifunda.

10
00:00:42,880 --> 00:00:49,648
Kunalokho, kuhlobene nezinto zokufundisa ezengeziwe
ezinemininingwane eziqoqwe nguhulumeni wesifundazwe mayelana

11
00:00:49,648 --> 00:00:54,075
nezifo ezithathelana kanye nokuvikelwa ngemijovo yokugoma.

12
00:00:54,075 --> 00:01:00,119
Lokhu kufanele kusize abantu abasha benze
isinqumo sabo esinolwazi mayelana nokugoma.

13
00:01:00,119 --> 00:01:04,487
uNgqongqoshe Wezempilo uDiana Stolz uchaza:

14
00:01:04,487 --> 00:01:09,943
Othisha banobudlelwano obukhethekile bokwethembana nezingane
nabantu abasha, futhi ngenxa yeminyaka yabo eminingi

15
00:01:09,943 --> 00:01:14,820
yokuhlangenwe nakho namakhono abo okufundisa,
bayakwazi ukudlulisa ngisho nezihloko eziyinkimbinkimbi

16
00:01:14,820 --> 00:01:17,151
ngendlela eqondakala kalula futhi efanele iminyaka yabo.

17
00:01:17,151 --> 00:01:23,815
Ngokufingqa, lokhu kusho ukuthi othisha kufanele batshale
isikhathi esengeziwe sokulungiselela nokufundisa futhi

18
00:01:23,815 --> 00:01:30,993
basebenzise ubudlelwano babo obukhethekile
bokwethembana nabafundi ukuze babakhuthaze ukuthi bazigonyelwe.

19
00:01:30,993 --> 00:01:37,390
Kungaba kanjani ukuthi "isinqumo esiqapheleka"
njengoba kushiwo ngenhla senziwe ngaphansi kwalezi zimo?

20
00:01:37,390 --> 00:01:42,966
Abafundi baboniswa kuphela
imiphumela ekholelwa ukuthi imihle yokugoma.

21
00:01:42,966 --> 00:01:48,359
Nokho, wonke umuntu uyazi ukuthi isinqumo
esiqapheleka singathathwa kuphela ngemva

22
00:01:48,359 --> 00:01:52,573
kokuhlola ngokucophelela izinzuzo nezinselelo zendaba.

23
00:01:52,573 --> 00:01:56,173
Kungani lezi zici ezilandelayo zingaxoxwa ngazo?

24
00:01:56,173 --> 00:02:01,760
Siqala ngokuphepha okuphezulu kwamavaksini
okudunyiswayo kakhulu nokucashunwa kakhulu.

25
00:02:01,760 --> 00:02:07,689
Isazi sezitofu zokugoma esibaluleke kakhulu e-United States, uDkt
Stanley Plotkin, kanye nabafundi bakhe muva nje bavumile ukuthi

26
00:02:07,689 --> 00:02:14,083
izitofu zokugoma – njengoba abagxeki bezitofu zokugoma sebevele
bekusho isikhathi eside – azikaze zicwaningwe ngokwanele.

27
00:02:14,083 --> 00:02:20,974
Ngemva kweminyaka eminingi bekushiwo ukuthi
ukuphepha kwemijovo sekucwaningwe ngokucophelela

28
00:02:20,974 --> 00:02:25,713
nangokujulile, i-Plotkin School manje seyivumile: akunjalo!

29
00:02:25,713 --> 00:02:34,473
Iningi lamajabulo awahlolwa ngokwanele ngaphambi
noma ngemva kokuvunywa, kusho uPlotkin nabafundi bakhe.

30
00:02:34,473 --> 00:02:41,943
Lokhu kubikiwe endatshaneni enesihloko esithi "Uxhaso
lwesayensi yokuphepha kwemijovo ngemva kokuthola

31
00:02:41,943 --> 00:02:47,433
ilayisensi" eshicilelwe ku-New England Journal of Medicine.

32
00:02:47,433 --> 00:02:54,109
Ibhlogi yesayensi nezepolitiki ethi 'tkp'
ichaza lokhu ngokuningiliziwe endatshaneni.

33
00:02:54,109 --> 00:03:04,666
Ubhalile: Isikole sasePlotkin sivumile ukuthi imijovo ayihlolwa
ngendlela efanele – kungaba ngaphambi noma ngemva kokuvunywa.

34
00:03:04,666 --> 00:03:12,082
Isibonelo, bavuma ukuthi izilingo zokwelapha ngaphambi kokuvunywa
zinezibalo ezilinganiselwe kanye nezikhathi

35
00:03:12,082 --> 00:03:19,199
zokulandelela ezimfishane, futhi akukho mali
ebekelwe izifundo zokuphepha ngemva kokuvunywa.

36
00:03:19,199 --> 00:03:24,893
Ngenxa yalesi sizathu, akunakwenzeka futhi ukunquma ukuthi
ngabe bekukhona yini imiphumela engemihle ngemva kokugonywa.

37
00:03:24,893 --> 00:03:31,486
Lokhu kusho ukuthi umphakathi uthiwe kunemiphumela
engemihle embalwa noma ayikho ngokuphelele ekugonyweni.

38
00:03:31,486 --> 00:03:37,141
Nokho, iqiniso lihlukile kakhulu uma sithatha umjovo we-HPV
wokuvikela umdlavuza wamabele omthambo

39
00:03:37,141 --> 00:03:43,430
wesitho sangasese sowesifazane, okhuthazwa
kakhulu kubantu abasha futhi muva nje ezikoleni.

40
00:03:43,430 --> 00:03:48,765
Izifundo eziningana zikhombisile
ngokusobala ukuthi ukugoma kubangela imiphumela emibi

41
00:03:48,765 --> 00:03:52,266
enzima efana nezifo zokuzivikela komzimba.

42
00:03:52,266 --> 00:03:59,699
Ngaphezu kwalokho, abahlanganyeli ocwaningweni olwenziwe yiMerck
bashona izikhathi ezi-2 kuya kwezi-5 ngokuvamile kunalokho

43
00:03:59,699 --> 00:04:04,055
okujwayelekile kuleli qembu lobudala ngokwezinga lokufa.

44
00:04:04,055 --> 00:04:11,236
Ngaphezu kwalokho, izimo zomdlavuza wesibeletho
zazikhuphuka kunokwehla ngemva kokwethulwa kokugoma.

45
00:04:11,236 --> 00:04:16,833
Ngaphezu kwalokho, izifundo ezengeziwe ziveze
ngokusobala ukuthi kunezinye iziphumo

46
00:04:16,833 --> 00:04:21,055
eziwubungozi eziningi ezihambisana neminye imijovo.

47
00:04:21,055 --> 00:04:27,821
Lokhu kuhlanganisa isifo sokufa ngokuzumayo sezingane ezisanda
kuzalwa, izinkinga zokuthuthukiswa

48
00:04:27,821 --> 00:04:34,933
kwemithambo-luvo, ukungezwani komzimba, izifo zokuzivikela
komzimba, ukwanda kokutheleleka kalula, njll.

49
00:04:34,933 --> 00:04:42,559
Ungathola izincazelo ezinemininingwane engaphezulu ngalesi
sihloko ezinhlelweni ze-Kla.TV ezibalwe ezibhalweni zokubonga.

50
00:04:42,559 --> 00:04:48,767
Enkulumweni yakhe ethi "Ukuniswa izitofu zokugoma kusebenza
kangakanani?", u-Andreas Diemer, udokotela jikelele futhi

51
00:04:48,767 --> 00:04:53,755
onguchwepheshe wefiziksi oqeqeshiwe, uchaza
ngendlela wonke umuntu angayiqonda ukuthi izifundo

52
00:04:53,755 --> 00:04:57,113
ngokuphepha kwezitofu zokugoma zimayelana nani.

53
00:04:57,113 --> 00:05:01,320
Amaphuzu abaluleke kakhulu afingqiwe ngokufushane ngezansi.

54
00:05:01,320 --> 00:05:04,806
- Azikho izifundo ngokuphepha kwemijovo yokugoma.

55
00:05:04,806 --> 00:05:08,617
- Akukho izifundo zangempela ze-placebo ezenziwayo.

56
00:05:08,617 --> 00:05:13,548
- Lokhu kusho ukuthi awekho amaqembu okuqhathanisa
akhombisa ngokusobala ukuthi ngabe yiziphi imiphumela

57
00:05:13,548 --> 00:05:16,886
engemihle eyenzeka kubantu abagonyiwe nabangagonywanga.

58
00:05:16,886 --> 00:05:21,792
- Azikho izifundo zesayensi eziqondile
ezikhombisa ukusebenza kahle kokugoma.

59
00:05:21,792 --> 00:05:26,740
Zonke izifundo ezenziwe zayenziwa ngumkhiqizi uqobo.

60
00:05:26,740 --> 00:05:31,682
Lokhu ngokwemvelo kuholela ekutheni
izifundo ziqondiswe ngendlela ethile.

61
00:05:31,682 --> 00:05:36,674
Umkhiqizi ikakhulu ufuna umkhiqizo wakhe
uthengiswe futhi uhlela ucwaningo nokuhlolwa

62
00:05:36,674 --> 00:05:40,593
ngokufanele ukuze afinyelele umphumela ofunwayo.

63
00:05:40,593 --> 00:05:48,171
- Isibonelo, abahlanganyeli ocwaningweni bavame ukuba amadoda
asebekhulile anempilo abangamele zonke izingxenye zabantu.

64
00:05:48,171 --> 00:05:53,777
- Ngaphezu kwalokho, ngokuvamile abahlanganyeli bokuhlolwa bancane
kakhulu futhi isikhathi socwaningo sifushane kakhulu ukuze

65
00:05:53,777 --> 00:05:57,620
kutholakale isithombe sangempela semiphumela engemihle evezekayo.

66
00:05:57,620 --> 00:06:01,728
- Futhi akuphenywa ukuthi abantu abagonyiwe bagula
kaningi noma kancane, noma bagula kanzima kancane,

67
00:06:01,728 --> 00:06:04,566
noma bafa kaningi noma kancane kunalabo abangagonyiwe.

68
00:06:04,566 --> 00:06:08,491
- Kuyindaba nje yokukala izinga lama-antibody egazini.

69
00:06:08,491 --> 00:06:12,447
Lena inani elibekwe ngokungahleliwe.

70
00:06:12,447 --> 00:06:17,259
Lapho le nani likalwa egazini, kuthiwa umjovo usebenza kahle.

71
00:06:17,259 --> 00:06:21,338
- Futhi azikho izikomidi ezizimele
noma iziphathimandla ezihlola imiphumela.

72
00:06:21,338 --> 00:06:28,072
I-Paul Ehrlich Institute ne-RKI, ezibhekele ukuhlola
imiphumela yalezi zifundo, ziyahluleka kule ndawo.

73
00:06:28,072 --> 00:06:31,340
Bathonya futhi baxhaswa ngokwengxenye ngabakhhiqizi.

74
00:06:31,340 --> 00:06:37,430
STIKO iphinde ibe nobudlelwano obuseduze nemboni.
Amalungu angu-17 e-STIKO asebenza embonini yezitofu zokugoma.

75
00:06:37,430 --> 00:06:41,780
Lokho kungaba sengathi uvumela umfundi oseqede isikole
samabanga aphezulu ukuthi abeke amamaki ezivivinyweni

76
00:06:41,780 --> 00:06:45,124
zakhe zokugcina. Umphumela ngeke ube ngokungakhethi.

77
00:06:45,124 --> 00:06:52,093
Isitatimende esithi, "Njengoba abantu abaningi
sebeqedile ukugoma, izifo ezikhulunywayo seziyehla," asiyikho.

78
00:06:52,093 --> 00:06:59,469
Ngisho nangaphambi kokuthi ezinye izitozo zethulwe
kubo bonke, inani lamacala ezifo lalivele lehla.

79
00:06:59,469 --> 00:07:04,454
Lokhu kungenxa kakhulu yokuthuthukiswa kwezimo
zokuphila ezifana nezempilo yokuhlanza nokudla okunomsoco.

80
00:07:04,454 --> 00:07:08,083
Kukhona futhi izifundo ezikhombisa okuphambene nalokho.

81
00:07:08,083 --> 00:07:14,360
Kwezinye izimo zokubhujiswa okuthiwa kuyizifo
ezisabalele, iningi labathintekile selivele belugonyelwe.

82
00:07:14,360 --> 00:07:19,126
Akukho kwalawa maphuzu okukhulunywa ngawo ezintweni zokufundisa.

83
00:07:19,126 --> 00:07:27,199
Esikhundleni sokuthola imfundo ebanzi nebalansiwe, abafundi
banikezwa ulwazi oluhlukile noluhluziwe kusengaphambili.

84
00:07:27,199 --> 00:07:34,377
Noma yini engahambisani nendaba
eyamukelekile, kulokhu indaba yokugoma, iyasuswa nje.

85
00:07:34,377 --> 00:07:42,666
Futhi-ke, sekuyacaca ukuthi izingane zethu
zibhekene nomthelela omkhulu wemibono esikoleni.

86
00:07:42,666 --> 00:07:49,980
Yini engemuva kwalo mkhankaso omkhulu wokugoma,
owuphoqelelwa naphezu kokushoda okukhulu kothisha ezikoleni?

87
00:07:49,980 --> 00:07:54,227
Ukuzimisela ukugonywa kuvamile kwehla phakathi kwabantu.

88
00:07:54,227 --> 00:07:58,603
Kufanele manje lokhu kutholwe kabusha ngabantu abasha?

89
00:07:58,603 --> 00:08:03,626
Ukugoma nakho kuyibhizinisi
eliyizigidigidi zamaphawundi embonini yezemithi.

90
00:08:03,626 --> 00:08:08,544
Njengoba odokotela benza ukugoma,
nabo bangengxenye yalo msebenzi.

91
00:08:08,544 --> 00:08:18,184
UDkt Paul Thomas, udokotela wezingane oqeqeshelwe eDartmouth,
waxoxa ngalesi simo esinzima ngomhlaka 16 Ephreli 2024 engxoxweni

92
00:08:18,184 --> 00:08:28,085
noPolly Tommey njengengxenye yohambo lwebhasi lwe-Children's
Health Defense olubizwa 'Vax-Unvax: The People's Study'.

93
00:08:28,085 --> 00:08:36,706
Uchaza ngokuningiliziwe ukuthi odokotela bezingane kumele
basebenze kanjani ukuze – ngokoqobo – 'bahlale bebhizinisi'.

94
00:08:36,706 --> 00:08:41,335
Izikhungo zezokwelapha zezingane zithembele kakhulu ekugonyweni.

95
00:08:41,335 --> 00:08:46,313
Uma udokotela engakwenzi lokho,
ulahlekelwa ingxenye enkulu yemali ayitholayo.

96
00:08:46,313 --> 00:08:50,478
Udokotela uthola imali ngokugoma ngakunye okwenziwayo.

97
00:08:50,478 --> 00:08:55,754
Nansi isibonelo esifushane esivela ekusebenzeni kukaDkt. Thomas.

98
00:08:55,754 --> 00:09:06,642
"Masithi, ngesikhathi sokuvakasha ezinyangeni ezimbili nomntwana
ophilile, kunomjovo we-DPT – imijovo emithathu, ama-antigen

99
00:09:06,642 --> 00:09:17,789
amathathu," echaza yena, "futhi i-HiB , i- pneumokokhi,
i- hepatitis B, i-polio, i- rotavirus – cishe ama-£200.""

100
00:09:17,789 --> 00:09:23,386
Ngaphezu kwalokho, kunezibonasi
zekhwalithi ezixhumene nezinga lokugonywa.

101
00:09:23,386 --> 00:09:31,182
Izinkampani zomshwalense zinikeza odokotela bezingane izinkokhelo
zebhonasi uma befinyelela ezingeni elithile lokugoma.

102
00:09:31,182 --> 00:09:39,502
Lawa ngokuvamile angaba cishe amaphesenti angama-80
weziguli ezigonyelwe ngokuphelele ngeminyaka emibili.

103
00:09:39,502 --> 00:09:47,479
uThomas wenza isitatimende esicacile ngalokhu: "Lokhu
kusho ukuthi umsebenzi wokugoma izingane awukwazi

104
00:09:47,479 --> 00:09:53,166
ukuqhubeka uma ungawenzi iningi, noma ngabe zonke, izigomo."

105
00:09:53,166 --> 00:10:01,381
Futhi ngicabanga ukuthi lokhu kuchaza izibopho zamehlo –
kungani odokotela bengafuni nje ukuya lapho nokubhekana neqiniso

106
00:10:01,381 --> 00:10:06,440
lokuthi lezi zitozo zokugoma zibangela umonakalo omkhulu.

107
00:10:06,440 --> 00:10:13,992
Umlandisi wezokwelapha nombhali uDkt Gerd Reuther unikeza
izincazelo ezijulile kakhulu mayelana nokuthi kungani imijovo

108
00:10:13,992 --> 00:10:18,667
yokugoma ikhuthazwa kakhulu futhi isetshenziswa ngokwengeziwe.

109
00:10:18,667 --> 00:10:23,158
Sithatha amazwi engxoxweni ne-Report 24:

110
00:10:23,158 --> 00:10:33,583
Naphezu kwakho konke, izinzuzo ziyahluleka lapho sibheka
lolu hlelo, oluholele ekuveleni kwezifo eziningi ezingapheli.

111
00:10:33,583 --> 00:10:45,243
Ngenhlaziyo ehlakaniphile nobunzulu besayensi, uthola uxhumano
oludlula kude ingxoxo yezokwelapha. Bukela ingxoxo yonke lapha.

