WEBVTT

00:00.423 --> 00:05.142
Nonke enabantwana noma abazukulwane
abaneminyaka yokuya esikoleni niyakwazi lokhu:

00:05.142 --> 00:12.033
Izifundo ziyakhanselwa njalo, izingane zibuya ekhaya zisuka
esikoleni kusenesikhathi noma zithola izifundo ezibuyiselayo.

00:12.033 --> 00:16.078
Isizathu salokhu ukuntuleka okukhulu kwabathisha ezweni lonke.

00:16.078 --> 00:20.276
Lokhu kusho ukuthi izingane eziningi zithola
imfundo encane kakhulu ukuze zikwazi

00:20.276 --> 00:23.406
ukufinyelela kahle ohlelweni lwezifundo oluhlosiwe.

00:23.406 --> 00:32.473
Kulesi simo, isihloko sephhephandaba esilandelayo esivela
ku-Frankfurter Rundschau ngomhlaka 13 Novemba 2024 siyaphawuleka:

00:32.473 --> 00:37.488
Izifundo zokugoma manje sezifundiswa ezikoleni eHesse!

00:37.488 --> 00:42.880
Lokhu akuyona ifundo ejwayelekile
yebhayoloji mayelana nokugoma esijwayele ukuyifunda.

00:42.880 --> 00:49.648
Kunalokho, kuhlobene nezinto zokufundisa ezengeziwe
ezinemininingwane eziqoqwe nguhulumeni wesifundazwe mayelana

00:49.648 --> 00:54.075
nezifo ezithathelana kanye nokuvikelwa ngemijovo yokugoma.

00:54.075 --> 01:00.119
Lokhu kufanele kusize abantu abasha benze
isinqumo sabo esinolwazi mayelana nokugoma.

01:00.119 --> 01:04.487
uNgqongqoshe Wezempilo uDiana Stolz uchaza:

01:04.487 --> 01:09.943
Othisha banobudlelwano obukhethekile bokwethembana nezingane
nabantu abasha, futhi ngenxa yeminyaka yabo eminingi

01:09.943 --> 01:14.820
yokuhlangenwe nakho namakhono abo okufundisa,
bayakwazi ukudlulisa ngisho nezihloko eziyinkimbinkimbi

01:14.820 --> 01:17.151
ngendlela eqondakala kalula futhi efanele iminyaka yabo.

01:17.151 --> 01:23.815
Ngokufingqa, lokhu kusho ukuthi othisha kufanele batshale
isikhathi esengeziwe sokulungiselela nokufundisa futhi

01:23.815 --> 01:30.993
basebenzise ubudlelwano babo obukhethekile
bokwethembana nabafundi ukuze babakhuthaze ukuthi bazigonyelwe.

01:30.993 --> 01:37.390
Kungaba kanjani ukuthi "isinqumo esiqapheleka"
njengoba kushiwo ngenhla senziwe ngaphansi kwalezi zimo?

01:37.390 --> 01:42.966
Abafundi baboniswa kuphela
imiphumela ekholelwa ukuthi imihle yokugoma.

01:42.966 --> 01:48.359
Nokho, wonke umuntu uyazi ukuthi isinqumo
esiqapheleka singathathwa kuphela ngemva

01:48.359 --> 01:52.573
kokuhlola ngokucophelela izinzuzo nezinselelo zendaba.

01:52.573 --> 01:56.173
Kungani lezi zici ezilandelayo zingaxoxwa ngazo?

01:56.173 --> 02:01.760
Siqala ngokuphepha okuphezulu kwamavaksini
okudunyiswayo kakhulu nokucashunwa kakhulu.

02:01.760 --> 02:07.689
Isazi sezitofu zokugoma esibaluleke kakhulu e-United States, uDkt
Stanley Plotkin, kanye nabafundi bakhe muva nje bavumile ukuthi

02:07.689 --> 02:14.083
izitofu zokugoma – njengoba abagxeki bezitofu zokugoma sebevele
bekusho isikhathi eside – azikaze zicwaningwe ngokwanele.

02:14.083 --> 02:20.974
Ngemva kweminyaka eminingi bekushiwo ukuthi
ukuphepha kwemijovo sekucwaningwe ngokucophelela

02:20.974 --> 02:25.713
nangokujulile, i-Plotkin School manje seyivumile: akunjalo!

02:25.713 --> 02:34.473
Iningi lamajabulo awahlolwa ngokwanele ngaphambi
noma ngemva kokuvunywa, kusho uPlotkin nabafundi bakhe.

02:34.473 --> 02:41.943
Lokhu kubikiwe endatshaneni enesihloko esithi "Uxhaso
lwesayensi yokuphepha kwemijovo ngemva kokuthola

02:41.943 --> 02:47.433
ilayisensi" eshicilelwe ku-New England Journal of Medicine.

02:47.433 --> 02:54.109
Ibhlogi yesayensi nezepolitiki ethi 'tkp'
ichaza lokhu ngokuningiliziwe endatshaneni.

02:54.109 --> 03:04.666
Ubhalile: Isikole sasePlotkin sivumile ukuthi imijovo ayihlolwa
ngendlela efanele – kungaba ngaphambi noma ngemva kokuvunywa.

03:04.666 --> 03:12.082
Isibonelo, bavuma ukuthi izilingo zokwelapha ngaphambi kokuvunywa
zinezibalo ezilinganiselwe kanye nezikhathi

03:12.082 --> 03:19.199
zokulandelela ezimfishane, futhi akukho mali
ebekelwe izifundo zokuphepha ngemva kokuvunywa.

03:19.199 --> 03:24.893
Ngenxa yalesi sizathu, akunakwenzeka futhi ukunquma ukuthi
ngabe bekukhona yini imiphumela engemihle ngemva kokugonywa.

03:24.893 --> 03:31.486
Lokhu kusho ukuthi umphakathi uthiwe kunemiphumela
engemihle embalwa noma ayikho ngokuphelele ekugonyweni.

03:31.486 --> 03:37.141
Nokho, iqiniso lihlukile kakhulu uma sithatha umjovo we-HPV
wokuvikela umdlavuza wamabele omthambo

03:37.141 --> 03:43.430
wesitho sangasese sowesifazane, okhuthazwa
kakhulu kubantu abasha futhi muva nje ezikoleni.

03:43.430 --> 03:48.765
Izifundo eziningana zikhombisile
ngokusobala ukuthi ukugoma kubangela imiphumela emibi

03:48.765 --> 03:52.266
enzima efana nezifo zokuzivikela komzimba.

03:52.266 --> 03:59.699
Ngaphezu kwalokho, abahlanganyeli ocwaningweni olwenziwe yiMerck
bashona izikhathi ezi-2 kuya kwezi-5 ngokuvamile kunalokho

03:59.699 --> 04:04.055
okujwayelekile kuleli qembu lobudala ngokwezinga lokufa.

04:04.055 --> 04:11.236
Ngaphezu kwalokho, izimo zomdlavuza wesibeletho
zazikhuphuka kunokwehla ngemva kokwethulwa kokugoma.

04:11.236 --> 04:16.833
Ngaphezu kwalokho, izifundo ezengeziwe ziveze
ngokusobala ukuthi kunezinye iziphumo

04:16.833 --> 04:21.055
eziwubungozi eziningi ezihambisana neminye imijovo.

04:21.055 --> 04:27.821
Lokhu kuhlanganisa isifo sokufa ngokuzumayo sezingane ezisanda
kuzalwa, izinkinga zokuthuthukiswa

04:27.821 --> 04:34.933
kwemithambo-luvo, ukungezwani komzimba, izifo zokuzivikela
komzimba, ukwanda kokutheleleka kalula, njll.

04:34.933 --> 04:42.559
Ungathola izincazelo ezinemininingwane engaphezulu ngalesi
sihloko ezinhlelweni ze-Kla.TV ezibalwe ezibhalweni zokubonga.

04:42.559 --> 04:48.767
Enkulumweni yakhe ethi "Ukuniswa izitofu zokugoma kusebenza
kangakanani?", u-Andreas Diemer, udokotela jikelele futhi

04:48.767 --> 04:53.755
onguchwepheshe wefiziksi oqeqeshiwe, uchaza
ngendlela wonke umuntu angayiqonda ukuthi izifundo

04:53.755 --> 04:57.113
ngokuphepha kwezitofu zokugoma zimayelana nani.

04:57.113 --> 05:01.320
Amaphuzu abaluleke kakhulu afingqiwe ngokufushane ngezansi.

05:01.320 --> 05:04.806
- Azikho izifundo ngokuphepha kwemijovo yokugoma.

05:04.806 --> 05:08.617
- Akukho izifundo zangempela ze-placebo ezenziwayo.

05:08.617 --> 05:13.548
- Lokhu kusho ukuthi awekho amaqembu okuqhathanisa
akhombisa ngokusobala ukuthi ngabe yiziphi imiphumela

05:13.548 --> 05:16.886
engemihle eyenzeka kubantu abagonyiwe nabangagonywanga.

05:16.886 --> 05:21.792
- Azikho izifundo zesayensi eziqondile
ezikhombisa ukusebenza kahle kokugoma.

05:21.792 --> 05:26.740
Zonke izifundo ezenziwe zayenziwa ngumkhiqizi uqobo.

05:26.740 --> 05:31.682
Lokhu ngokwemvelo kuholela ekutheni
izifundo ziqondiswe ngendlela ethile.

05:31.682 --> 05:36.674
Umkhiqizi ikakhulu ufuna umkhiqizo wakhe
uthengiswe futhi uhlela ucwaningo nokuhlolwa

05:36.674 --> 05:40.593
ngokufanele ukuze afinyelele umphumela ofunwayo.

05:40.593 --> 05:48.171
- Isibonelo, abahlanganyeli ocwaningweni bavame ukuba amadoda
asebekhulile anempilo abangamele zonke izingxenye zabantu.

05:48.171 --> 05:53.777
- Ngaphezu kwalokho, ngokuvamile abahlanganyeli bokuhlolwa bancane
kakhulu futhi isikhathi socwaningo sifushane kakhulu ukuze

05:53.777 --> 05:57.620
kutholakale isithombe sangempela semiphumela engemihle evezekayo.

05:57.620 --> 06:01.728
- Futhi akuphenywa ukuthi abantu abagonyiwe bagula
kaningi noma kancane, noma bagula kanzima kancane,

06:01.728 --> 06:04.566
noma bafa kaningi noma kancane kunalabo abangagonyiwe.

06:04.566 --> 06:08.491
- Kuyindaba nje yokukala izinga lama-antibody egazini.

06:08.491 --> 06:12.447
Lena inani elibekwe ngokungahleliwe.

06:12.447 --> 06:17.259
Lapho le nani likalwa egazini, kuthiwa umjovo usebenza kahle.

06:17.259 --> 06:21.338
- Futhi azikho izikomidi ezizimele
noma iziphathimandla ezihlola imiphumela.

06:21.338 --> 06:28.072
I-Paul Ehrlich Institute ne-RKI, ezibhekele ukuhlola
imiphumela yalezi zifundo, ziyahluleka kule ndawo.

06:28.072 --> 06:31.340
Bathonya futhi baxhaswa ngokwengxenye ngabakhhiqizi.

06:31.340 --> 06:37.430
STIKO iphinde ibe nobudlelwano obuseduze nemboni.
Amalungu angu-17 e-STIKO asebenza embonini yezitofu zokugoma.

06:37.430 --> 06:41.780
Lokho kungaba sengathi uvumela umfundi oseqede isikole
samabanga aphezulu ukuthi abeke amamaki ezivivinyweni

06:41.780 --> 06:45.124
zakhe zokugcina. Umphumela ngeke ube ngokungakhethi.

06:45.124 --> 06:52.093
Isitatimende esithi, "Njengoba abantu abaningi
sebeqedile ukugoma, izifo ezikhulunywayo seziyehla," asiyikho.

06:52.093 --> 06:59.469
Ngisho nangaphambi kokuthi ezinye izitozo zethulwe
kubo bonke, inani lamacala ezifo lalivele lehla.

06:59.469 --> 07:04.454
Lokhu kungenxa kakhulu yokuthuthukiswa kwezimo
zokuphila ezifana nezempilo yokuhlanza nokudla okunomsoco.

07:04.454 --> 07:08.083
Kukhona futhi izifundo ezikhombisa okuphambene nalokho.

07:08.083 --> 07:14.360
Kwezinye izimo zokubhujiswa okuthiwa kuyizifo
ezisabalele, iningi labathintekile selivele belugonyelwe.

07:14.360 --> 07:19.126
Akukho kwalawa maphuzu okukhulunywa ngawo ezintweni zokufundisa.

07:19.126 --> 07:27.199
Esikhundleni sokuthola imfundo ebanzi nebalansiwe, abafundi
banikezwa ulwazi oluhlukile noluhluziwe kusengaphambili.

07:27.199 --> 07:34.377
Noma yini engahambisani nendaba
eyamukelekile, kulokhu indaba yokugoma, iyasuswa nje.

07:34.377 --> 07:42.666
Futhi-ke, sekuyacaca ukuthi izingane zethu
zibhekene nomthelela omkhulu wemibono esikoleni.

07:42.666 --> 07:49.980
Yini engemuva kwalo mkhankaso omkhulu wokugoma,
owuphoqelelwa naphezu kokushoda okukhulu kothisha ezikoleni?

07:49.980 --> 07:54.227
Ukuzimisela ukugonywa kuvamile kwehla phakathi kwabantu.

07:54.227 --> 07:58.603
Kufanele manje lokhu kutholwe kabusha ngabantu abasha?

07:58.603 --> 08:03.626
Ukugoma nakho kuyibhizinisi
eliyizigidigidi zamaphawundi embonini yezemithi.

08:03.626 --> 08:08.544
Njengoba odokotela benza ukugoma,
nabo bangengxenye yalo msebenzi.

08:08.544 --> 08:18.184
UDkt Paul Thomas, udokotela wezingane oqeqeshelwe eDartmouth,
waxoxa ngalesi simo esinzima ngomhlaka 16 Ephreli 2024 engxoxweni

08:18.184 --> 08:28.085
noPolly Tommey njengengxenye yohambo lwebhasi lwe-Children's
Health Defense olubizwa 'Vax-Unvax: The People's Study'.

08:28.085 --> 08:36.706
Uchaza ngokuningiliziwe ukuthi odokotela bezingane kumele
basebenze kanjani ukuze – ngokoqobo – 'bahlale bebhizinisi'.

08:36.706 --> 08:41.335
Izikhungo zezokwelapha zezingane zithembele kakhulu ekugonyweni.

08:41.335 --> 08:46.313
Uma udokotela engakwenzi lokho,
ulahlekelwa ingxenye enkulu yemali ayitholayo.

08:46.313 --> 08:50.478
Udokotela uthola imali ngokugoma ngakunye okwenziwayo.

08:50.478 --> 08:55.754
Nansi isibonelo esifushane esivela ekusebenzeni kukaDkt. Thomas.

08:55.754 --> 09:06.642
"Masithi, ngesikhathi sokuvakasha ezinyangeni ezimbili nomntwana
ophilile, kunomjovo we-DPT – imijovo emithathu, ama-antigen

09:06.642 --> 09:17.789
amathathu," echaza yena, "futhi i-HiB , i- pneumokokhi,
i- hepatitis B, i-polio, i- rotavirus – cishe ama-£200.""

09:17.789 --> 09:23.386
Ngaphezu kwalokho, kunezibonasi
zekhwalithi ezixhumene nezinga lokugonywa.

09:23.386 --> 09:31.182
Izinkampani zomshwalense zinikeza odokotela bezingane izinkokhelo
zebhonasi uma befinyelela ezingeni elithile lokugoma.

09:31.182 --> 09:39.502
Lawa ngokuvamile angaba cishe amaphesenti angama-80
weziguli ezigonyelwe ngokuphelele ngeminyaka emibili.

09:39.502 --> 09:47.479
uThomas wenza isitatimende esicacile ngalokhu: "Lokhu
kusho ukuthi umsebenzi wokugoma izingane awukwazi

09:47.479 --> 09:53.166
ukuqhubeka uma ungawenzi iningi, noma ngabe zonke, izigomo."

09:53.166 --> 10:01.381
Futhi ngicabanga ukuthi lokhu kuchaza izibopho zamehlo –
kungani odokotela bengafuni nje ukuya lapho nokubhekana neqiniso

10:01.381 --> 10:06.440
lokuthi lezi zitozo zokugoma zibangela umonakalo omkhulu.

10:06.440 --> 10:13.992
Umlandisi wezokwelapha nombhali uDkt Gerd Reuther unikeza
izincazelo ezijulile kakhulu mayelana nokuthi kungani imijovo

10:13.992 --> 10:18.667
yokugoma ikhuthazwa kakhulu futhi isetshenziswa ngokwengeziwe.

10:18.667 --> 10:23.158
Sithatha amazwi engxoxweni ne-Report 24:

10:23.158 --> 10:33.583
Naphezu kwakho konke, izinzuzo ziyahluleka lapho sibheka
lolu hlelo, oluholele ekuveleni kwezifo eziningi ezingapheli.

10:33.583 --> 10:45.243
Ngenhlaziyo ehlakaniphile nobunzulu besayensi, uthola uxhumano
oludlula kude ingxoxo yezokwelapha. Bukela ingxoxo yonke lapha.
