1
00:00:00,000 --> 00:00:09,280
Тикшерүче кинорежиссер Клаус Шайдштейгер мобиль
элемтәләр темасы белән якынча нәкъ 20 ел шөгыльләнә.

2
00:00:09,280 --> 00:00:16,947
2006 елда француз эфир тапшыручысы France 2 төп
эфир вакытында шул вакыттагы фәннең хәле турында

3
00:00:16,947 --> 00:00:21,446
тәүге тәнкыйди 50 минутлык репортажын күрсәтте.

4
00:00:21,446 --> 00:00:30,128
Уртак җитештерү партнеры MDR ARD өлешен 30
минуттан бераз кимрәк итеп кыскартты һәм аны хәбәр

5
00:00:30,128 --> 00:00:35,240
итмичә генә MDRның иртәнге тапшыруына яшерде!

6
00:00:35,240 --> 00:00:37,760
Моны цензура дип атамыйлармы?

7
00:00:37,760 --> 00:00:41,550
Ләкин Клаус Шайдштейгер рухы төшүгә юл бирмәде.

8
00:00:41,550 --> 00:00:48,150
Аннары ул кинодокументаль фильмнар эшләп чыгарды һәм
бөтен дөньядан килгән галимнәр белән элемтәләрен

9
00:00:48,150 --> 00:00:52,880
кулланып халыкара конференцияләрне оештырырга ярдәм итте.

10
00:00:52,880 --> 00:01:02,068
Клаус Шайдштейгер мисалы күрсәтә: 5G кебек темалар
буенча нигезле тәнкыйди мәгълүматны көннән-көн бертөрлеләшә

11
00:01:02,068 --> 00:01:07,562
барган «мейнстрим»нан читтә генә бастырып чыгару мөмкин.

12
00:01:07,562 --> 00:01:19,720
Шуңа күрә төп агым цензурасын җиңәргә ярдәм итегез: Шейдштейгерның
документларын дусларыгыз һәм гаиләгез белән уртаклашыгыз.

13
00:01:19,720 --> 00:01:26,860
Бу документаль фильмда Шейдштейгер
Германиядәге курортлар турында тирән борчылуын белдерә.

14
00:01:26,860 --> 00:01:33,629
Радиоактив нурланыш дәрәҗәсенең кискен артуы
шартларында спа кунаклары әле дә ял итә аламы?

15
00:01:33,629 --> 00:01:37,223
Табигать һәм балалар ничек?

16
00:01:37,223 --> 00:01:44,679
Түбәндәге фильм Төньяк Кара Урмандагы Бад-Либенцелл шәһәрендәге
гражданнар инициативасының рухландыручы эшчәнлеген

17
00:01:44,679 --> 00:01:53,240
күрсәтә, ул көчсез кебек тоелган сәясәткә һәм мобиль
телефон лоббисына каршы актив рәвештә үз-үзен якларга тырыша.

18
00:01:53,240 --> 00:02:02,300
Гражданнар инициативасы белгечләр ярдәмендә
гражданнарны белемле итә, чөнки белем алу бик кирәк.

19
00:02:02,300 --> 00:02:05,600
Бу безнең барыбызны да борчыган мәсьәлә.

20
00:02:05,600 --> 00:02:15,816
Сез яки сез белгән берәү мобиль телефон радиациясенең тәэсиреннән
интегәме? Аннары бүген үк vetopedia.org сайтында теркәлегез!

21
00:02:20,112 --> 00:02:24,750
"Мәгълүмат ашыгыч рәвештә кирәк" –
Бад-Либенцелл гражданнар инициативасы һәм 5G

22
00:02:29,410 --> 00:02:34,426
Бад Либенцелль, Төньяк Кара Урманның типик курорт шәһәре.

23
00:02:34,426 --> 00:02:43,360
Саф һава, урман, термаль су – болар
барысы да ял итү атмосферасын тудыра.

24
00:02:43,360 --> 00:02:50,660
Җирле реклама стратеглары әйтүенчә –
сәламәтлек һәм иминлек өчен көч урыны.

25
00:02:50,660 --> 00:02:59,600
Ял итәргә теләүчеләр Германиянең төрле төбәкләреннән һәм
күрше Европа илләреннән Бад-Либенцелгә зиярәт кылалар.

26
00:02:59,600 --> 00:03:06,239
Ләкин күпчелек җирле сәясәтчеләрне рәнҗетүче
рәвештә, соңгы елларда 5G мобиль элемтә буенча

27
00:03:06,239 --> 00:03:10,910
гражданнар инициативасы бу идеаль идиллияне бозды.

28
00:03:10,910 --> 00:03:18,703
Борчылган гражданнар сәнәгать һәм сәясәтчеләр
кимсетергә тырышкан проблемаларга игътибарны җәлеп итү

29
00:03:18,703 --> 00:03:23,600
өчен даими рәвештә мәгълүмати чаралар оештыралар.

30
00:03:23,600 --> 00:03:27,320
СПА процедуралары һәм арткан радиация бер-берсе белән ярашмый.

31
00:03:27,320 --> 00:03:32,509
Шуңа күрә батыр хатын-кыз Bad Liebenzell гражданнар
инициативасын нигезләде һәм мобиль элемтәләрнең

32
00:03:32,509 --> 00:03:35,700
тулы киңәюенә каршы барлык чараларны кулланып көрәшә.

33
00:03:35,700 --> 00:03:40,860
Дөньяның төрле илләреннән килгән галимнәр кебек,
ул 5G технологиясен киңәйтүне туктатуны таләп итә.

34
00:03:40,860 --> 00:03:44,304
Әмма хәзерге вакытта 5G-ны туктатып буламы?

35
00:03:44,304 --> 00:03:46,800
"Минемчә, моны туктатырга мөмкин."

36
00:03:46,800 --> 00:03:54,480
Моны туктатуның бердәнбер ысулы – бөтен дөнья буйлап, һәр
җирдәге барлык гражданнарны Европа дәрәҗәсендә белем бирү.

37
00:03:54,480 --> 00:04:00,820
Һәм иң мөһиме, бу эш җирле дәрәҗәдә башкарыла.

38
00:04:04,297 --> 00:04:08,940
Синдә бу ничек барды? Һәрвакыт
тыңларга теләгән кешеләрне таба алдыңмы?

39
00:04:08,940 --> 00:04:12,531
Өлешчә әйе, өлешчә тыңларга теләгән кешеләрне таптым.

40
00:04:12,531 --> 00:04:21,199
Аннары без шулай ук гражданнар инициативасыннан берничә
тапкыр игътибар иттек: күп кеше бу мәсьәлә буенча бик белемсез.

41
00:04:21,199 --> 00:04:26,239
Алар әйтә: 5G бик яхшы, безгә 5G кирәк.

42
00:04:26,239 --> 00:04:34,357
Ләкин кимчелекләрне аңлаткач,
кешеләр: «Без моны белми идек», – диләр.

43
00:04:34,357 --> 00:04:41,073
Бу хакта әле дә зур белмәүчелек булуы инде ачыкланды.

44
00:04:41,073 --> 00:04:48,473
Бу әле дә белем алуга зур ихтыяҗ булуын аңлата.

45
00:04:48,473 --> 00:04:59,300
Яңа тапшыру станцияләре инде урнаштырылган, ә булганнары 5G
өчен яңартылган, бигрәк тә Бад Либенцель тирәсендәге урманнарда.

46
00:04:59,300 --> 00:05:09,038
Үзенең мөрәҗәгатнамасында Ютта Штерн 5Gны киңәйтүгә каршы 10
000нән артык имза җыйды. Бу халыкның 50 проценттан артыгы.

47
00:05:09,038 --> 00:05:14,914
Ул җирле сәяси дәрәҗәдә гражданнар инициативасының
борчуларын игътибарсыз калдырмаячак һәм халыкның

48
00:05:14,914 --> 00:05:18,368
борчуларын җитди кабул итәчәк партнерлар табарга тырыша.

49
00:05:18,368 --> 00:05:24,476
Ул күпләр өчен борчу булып тора ала, әмма аның
активизмы киң танылды һәм хәзер тагын да танылу яулый.

50
00:05:24,476 --> 00:05:35,760
«Ул плакатлар элүне дәвам итүе, әйтерсең
лә, үз кесәсеннән түли – менә бу искиткеч»

51
00:05:35,760 --> 00:05:46,750
Ул монда, базар мәйданында чаралар оештыра, кешеләр
белән аралаша һәм аларга: «Сез монда килеп берәр эш

52
00:05:46,750 --> 00:05:53,040
эшли алмыйсызмы?» – дип сорый, аннары имзалар да җыя.

53
00:05:53,040 --> 00:05:58,813
Һәм мин аны моны үтүдәге энергиясе өчен сокланам.

54
00:05:58,813 --> 00:06:02,336
Һәм бу фәкать Бад-Либенцеллда гына түгел, Карлс шәһәрендә дә.

55
00:06:02,336 --> 00:06:07,340
Ул тирә-якны бераз ерагракка керә.
Шуңа күрә бу чыннан да бик әйбәт, әйе.

56
00:06:07,340 --> 00:06:16,936
Европа дәрәҗәсендә Европа Парламентының STOA панеле 5G-ның
сәламәтлеккә йогынтысын тикшерде һәм тикшеренү нәтиҗәләренең

57
00:06:16,936 --> 00:06:25,565
гомуми күзәтүе нигезендә хәзерге вакытка кадәр кулланылган мобиль
телефон ешлыклары диапазонында канцероген

58
00:06:25,565 --> 00:06:33,398
потенциал һәм үрчүчәнлеккә тискәре йогынты
булуына дәлилләр барлыгын ачык билгеләде.

59
00:06:33,398 --> 00:06:39,841
Югары ешлык диапазонында 5G буенча җитәрлек
тикшеренүләр юк. Шуңа күрә STOA тикшеренүе 5Gны

60
00:06:39,841 --> 00:06:43,840
халык өстендә үткәрелгән тәҗрибә дип тасвирлый.

61
00:06:43,840 --> 00:06:51,849
Тикшеренү авторлары 5Gны кертүне туктатуны, югары 5G ешлыкларын
тирәнтен өйрәнүне, җәмәгатьчелекне мәгълүматлы итүне һәм

62
00:06:51,849 --> 00:06:57,728
оптик җепчел челтәрләрне киңәйтүгә игътибар итүне таләп итәләр.

63
00:06:57,728 --> 00:07:03,787
«Мобиль телефон лоббисы, әлбәттә, сәламәтлек
өчен куркынычларны белә, сәясәтчеләр дә белә.

64
00:07:03,787 --> 00:07:07,380
Ләкин бу мәгълүмат бездән, граждандардан яшерелә.»

65
00:07:07,380 --> 00:07:13,420
Һәм безнең хәбәрдарлыгыбызсыз анда
5G тапшыру җайланмалары урнаштырыла.

66
00:07:13,420 --> 00:07:16,180
Референдум да, бүтән берни дә булмаячак.

67
00:07:16,180 --> 00:07:22,152
Бәйсез тикшерү юк, һәм бүтән берни дә юк. Шуңа күрә
без барыбыз да Германия буйлап гражданнар

68
00:07:22,152 --> 00:07:27,001
инициативаларында бергәләп эшләп, моңа ирешергә тырышабыз.

69
00:07:27,001 --> 00:07:34,055
Стерн ханым өчен бер нәрсә ачык: 5G зыянсыз
дип белдерүче һәркем белмәүне белем дип күрсәтә.

70
00:07:34,055 --> 00:07:41,077
Биредә, Кара Урманда, үз тирә-якларында манараларның
күбәюен күреп, бу безгә нинди зыян китерүе

71
00:07:41,077 --> 00:07:47,140
мөмкинлеген уйлаганда, еш кына гади кешеләр йөрәктән сөйли.

72
00:07:47,140 --> 00:07:50,880
"Безнең федератив дәүләт буларак җитәрлек проблемаларыбыз бар."

73
00:07:50,880 --> 00:08:00,289
Ләкин иң зур проблема шунда: ул
глобализациянең бер өлеше. Һәм без Америкага бәйле.

74
00:08:00,289 --> 00:08:14,528
Һәм чыннан да шулай... Кызыксынулар шулкадәр күп ки,
аларның барысын да күзәтеп бару мөмкин түгел диярлек.

75
00:08:14,528 --> 00:08:28,140
Ләкин кайбер кешеләр бар, алар, бәлки, тормышның гади һәм
хәтта куркынычсызрак була алуын ничектер искә төшерерләр.

76
00:08:28,140 --> 00:08:46,637
Кешеләрне якланмаган җан ияләре итеп куллану өчен
зур күләмле цифрлаштыру яки зур сикерешләр кирәкми.

77
00:08:46,637 --> 00:08:52,920
Без гади чаралар белән еш кына күпкә бәхетлерәк яшибез.

78
00:09:00,680 --> 00:09:07,100
Тулы һәм комплекслы цифрлаштыру
нәтиҗәсендә без чынлап нинди нәтиҗәләр көтә алабыз?

79
00:09:07,100 --> 00:09:10,285
Кешеләрдә һәм табигатьтә нәрсә юк ителә?

80
00:09:10,285 --> 00:09:19,283
Ярар, мобиль телефон технологияләре һәрвакыт хәрби бәйләнешләргә
ия булган. Һәм 5G күп өлкәләрдә хәрби проект та булып тора.

81
00:09:19,283 --> 00:09:24,829
Германия кораллы көчләре «санга күчермәсәң –
артта каласың» дигән девиз буенча санга күчерелә.

82
00:09:24,829 --> 00:09:30,176
НАТО илләре хәзер сугышчан гаскәрләрне
санлы челтәргә тоташтыруны алга этәрәләр.

83
00:09:30,176 --> 00:09:38,360
Тикшеренүләр сер итеп үткәрелә, шул исәптән Бад-Либенцелль
тирәсендәге урманнарда да, дип белә Генрих Кристль:

84
00:09:43,251 --> 00:09:46,780
"Ярар, бу безне беркайда да илтерлек түгел."

85
00:09:46,780 --> 00:09:51,820
Һәм бу территория дә яшерен күзәтү астында.

86
00:09:51,820 --> 00:10:01,600
Һәм шул «CITA» билгесе шул вакытта мин игътибар иткән
беренче әйбер иде. Һәм ул монда урман буйлап һәрьякта бар.

87
00:10:01,600 --> 00:10:08,039
Әйе, монда барлык урманнарда да йөрергә була.

88
00:10:08,039 --> 00:10:18,105
Монда гына юл тыштан әйләнә, һәм син урманына керә алмыйсың.

89
00:10:18,105 --> 00:10:23,643
Генрих Кристл бу мәсьәләне җирле халык белән
җентекләп тикшерде һәм якынча 2019 елдан бирле

90
00:10:23,643 --> 00:10:26,908
арта барган проблемалар турында ишеткән иде.

91
00:10:26,908 --> 00:10:36,769
Нәкъ менә шушы вакыттан бирле бу урында Кара
урман ачык рәвештә хәрби максатларда кулланылган.

92
00:10:36,769 --> 00:10:47,030
Бу да яңарак. Ул 5Gдан бирле шунда. Биредә барысы да бик тыгыз.

93
00:10:47,030 --> 00:10:58,477
Шулай итеп, әгәр дә кемдәдер моңа карата билгеле бер
дәрәҗәдә «электросезгерлек» булса, ул хәзер инде йоклый алмый.

94
00:11:01,375 --> 00:11:07,780
Экологик аналитик, үлчәү технигы һәм бина
биологы Дитрих Молдан моның барысын да белә.

95
00:11:07,780 --> 00:11:13,887
Көннән-көн күбрәк электросезтив кешеләр аның хезмәтләрен сорыйлар
һәм йокы бозылуларын, киеренкелек бетүне яки шундый ук

96
00:11:13,887 --> 00:11:18,468
симптомнарны дәвалау өчен үлчәү
технологияләрен кулланып, шәхси тирә-юньнәрен тикшереп һәм

97
00:11:18,468 --> 00:11:21,500
анализлап, доктор Молданга мөрәҗәгать итәләр.

98
00:11:21,500 --> 00:11:26,944
Дитрих Молданның белгеч фикеренчә,
күп кешеләрнең борчулары нигезлеме?

99
00:11:26,944 --> 00:11:29,590
Нигезле борчулар, һәм иң мөһиме, гади генә кирәксез.

100
00:11:29,590 --> 00:11:34,800
Халык арасында үткәрелгән сораштырулар
күрсәтә ки, чынлыкта 5Gга бернинди кызыксыну да юк.

101
00:11:34,800 --> 00:11:38,560
Кешеләр 4G белән канәгать. Ул мәгълүмат тапшыру
тизлекләрен җитәрлек дәрәҗәдә югары тәэмин итә.

102
00:11:38,560 --> 00:11:43,681
5G өчен миңа тагын да күбрәк мобиль телефон
манаралары – шул исәптән кечкенә күзәнәкләр –

103
00:11:43,681 --> 00:11:46,882
кирәк, мәсәлән, урам утларыннан өйгә керә алсам.

104
00:11:46,882 --> 00:11:51,766
Шул ук вакытта оптик җепчеләр челтәре
киңәйтелә, ул чынлыкта бик югары дәрәҗәдә

105
00:11:51,766 --> 00:11:55,749
тыңлаудан сакланган мәгълүмат тапшыру тизлегенә ия.

106
00:11:55,749 --> 00:12:02,189
Һәм мобиль телефон сәнәгате ни өчен көннән-көн күбрәк
радио системалар булдыруын аңлау гади генә мөмкин түгел.

107
00:12:02,189 --> 00:12:05,340
Таләпне башта тудырырга кирәк. Хәзер ул юк.

108
00:12:05,340 --> 00:12:10,029
Кешеләр үзләрендә булганнан
канәгать. Ләкин юк, 5G, 6G, 7G киләчәк.

109
00:12:10,029 --> 00:12:17,001
Чын максат – суыткычлардан офис
җиһазларына кадәр барысын да тоташтыру; әгәр соңгы

110
00:12:17,001 --> 00:12:20,858
яңалыкларны карасаң, анда хәтта болай диелә:

111
00:12:20,858 --> 00:12:26,504
Максат – кешеләргә тапшыру җайланмаларын
урнаштыру, шуның белән аларның ми дулкыннарын теркәп алу.

112
00:12:26,504 --> 00:12:30,790
Бу шулай ук югары ешлыклар ярдәмендә тыштан
кешеләргә йогынты ясап, аларны контрольдә

113
00:12:30,790 --> 00:12:34,660
тоту һәм манипуляцияләү мөмкинлеген дә аңлата.

114
00:12:37,888 --> 00:12:45,002
Бу Германия антенна һәм спутник технологияләре
җитештерүчесе Kathrein-ның анимациясе киләчәктә нәрсәләр

115
00:12:45,002 --> 00:12:49,960
мөмкин булачагын һәм инде нәрсәләр эшләнгәнен күрсәтә.

116
00:12:49,960 --> 00:13:03,720
Мәсәлән, агызгычтагы 5G антеннасы: киләчәктә
автоном йөртү өчен кулланылачак яшерен антенна системасы.

117
00:13:16,003 --> 00:13:18,643
Батыр яңа дөнья?

118
00:13:18,643 --> 00:13:23,918
Әйткәндәй, немец инженерлык осталыгы мобиль
элемтә гиганты Ericssonга сатылды, бу

119
00:13:23,918 --> 00:13:28,970
компаниянең 100 еллыгын билгеләп үтү белән туры килде.

120
00:13:28,970 --> 00:13:37,210
Йортларны, фатирларны, стадионнарны һәм
кунакханәләрне тулысынча тоташтыру – шулай аталган «Нәрсәләр

121
00:13:37,210 --> 00:13:42,680
интернеты» – техник яктан бөтенләй дә проблема түгел.

122
00:13:42,680 --> 00:13:50,080
Әмма технологияләрне бәяләү, мәсәлән, безнең күзәнәкләргә
йогынты ясаучы биологик факторлар турында ни дияргә?

123
00:13:50,080 --> 00:13:58,100
Бәхет елмаймады! Ул тикшерелмәде.
Әйтелгәнчә: цифрлы беренче, борчулар икенче.

124
00:14:09,081 --> 00:14:15,599
Матур Бад-Либенцеллның кечкенә шәһәр
мэриясе мәйданына кире кайткач, доктор Молданның

125
00:14:15,599 --> 00:14:18,419
бик сизгер спектр анализаторы кулланышта.

126
00:14:18,419 --> 00:14:26,173
Бу мохиттә кулланылган барлык мобиль
телефон ешлык диапазоннарын күрсәтә ала.

127
00:14:26,173 --> 00:14:32,413
Димәк, монда без 80 МГцтан 3 ГГцка
кадәрге ешлык диапазонын күрәбез.

128
00:14:32,413 --> 00:14:49,504
Биредә ешлык диапазоны: 800 МГц – LTE; 900 МГц – ESM һәм LTE; 1800
МГц – LTE; һәм элек UMTS челтәре булган 2100 МГц та LTE белән.

129
00:14:49,504 --> 00:14:52,960
Бу хәзерге вазгыятькә бәя бирү.

130
00:14:52,960 --> 00:14:59,404
Без хәзер бу шәхси пиклар артындагы радиация
тыгызлыкларын билгеләү өчен бәяләү үткәрәбез.

131
00:14:59,404 --> 00:15:05,205
Төп йөкләнеш һәм тулы йөкләнеш нигезендә исәпләү
ярдәмендә без Бад-Либенцель мэриясе бинасы каршындагы радиация

132
00:15:05,205 --> 00:15:08,736
тыгызлыгы нинди икәнен җиңел генә күз алдына китерә алабыз.

133
00:15:08,736 --> 00:15:11,706
Аның бәяләмәсе хәзерге стандартка туры килә.

134
00:15:11,706 --> 00:15:19,035
Гомумән алганда, төзелеш биологлары һәм Европа
әйләнә-тирә мохит табиблары фикеренчә, төп радиация йөкләнеше

135
00:15:19,035 --> 00:15:23,333
еллар буе, хәтта кечкенә шәһәрләрдә дә, артык югары булган.

136
00:15:23,333 --> 00:15:31,465
Чикләрне яңадан көйләүне таләп итәләр. Хәлләр кысыла бара.
Мюнхен кебек зур шәһәрләрдә инде телефонсыз зоналар калмады.

137
00:15:31,465 --> 00:15:37,020
"Эчендә шулкадәр күп антенналар булгач, аралар бик кечкенә."

138
00:15:37,020 --> 00:15:40,467
Хәзер күз алдына китерегез – монда 100 метр
аралыкта билгеләр куелган – менә монда

139
00:15:40,467 --> 00:15:42,130
антенналар шушы билгеләр аралыгында урнашкан.

140
00:15:42,130 --> 00:15:46,080
Менә алар 200 метр еракта, менә алар 150
метр еракта, менә алар 100 метр еракта.

141
00:15:46,080 --> 00:15:50,144
Мондый тикшеренү үткәрү хәзер инде мөмкин түгел.

142
00:15:50,144 --> 00:15:52,490
Бу чынлап та кулланучылар өчен нәрсә аңлата?

143
00:15:52,490 --> 00:16:03,936
Кулланучылар өчен бу фән тикшерелгән һәм тикшерелмәгән кешеләр
төркемнәре арасындагы аерманы исбатларга бик авыр дигән сүз.

144
00:16:03,936 --> 00:16:09,064
2020 елда Европа сәясәтчеләре Риваси һәм
Бухнер IGNIRның сәнәгать белән тыгыз

145
00:16:09,064 --> 00:16:13,040
бәйләнешләрен ачыклау өчен бу документны бастырдылар.

146
00:16:13,040 --> 00:16:19,243
Мобиль телефон сәнәгате өчен бу шәхси лобби оешмасы хәтта
Радиациядән саклау буенча Федераль идарә белән бер

147
00:16:19,243 --> 00:16:26,100
үк түбә астында урнашкан һәм бөтен дөньядагы
кулланучыларны яклау өчен билгеләнгән чикләрне көйли.

148
00:16:27,626 --> 00:16:38,101
"Сез кешеләргә гади итеп аңлатырга тиешсез: фәнни дип тәкъдим
ителгән әйберләрнең кайберләре ачык ялганнан гыйбарәт, һәм

149
00:16:38,101 --> 00:16:44,179
өстәвенә, рәсми органнар һәр җирдә шушы кешеләр белән тулган."

150
00:16:44,179 --> 00:16:49,134
Экология табибы Моника Краут элекке
танышлар челтәре һәм сәясәтчеләр белән сәнәгать

151
00:16:49,134 --> 00:16:52,542
вәкилләренең белемсезлеге белән яхшы таныш.

152
00:16:52,542 --> 00:17:00,320
Ул күп еллар дәвамында пациентларын
төрле үлчәү ысуллары кулланып тикшереп килә.

153
00:17:00,320 --> 00:17:05,710
Йөрәк тибеше үзгәрүчәнлеген үлчәү җайланмасы
белән тоташтырылган тест катнашучылары урман эчендәге

154
00:17:05,710 --> 00:17:08,900
тапшыру станциясе тирәли даими рәвештә йөгерәләр.

155
00:17:08,900 --> 00:17:16,000
Аннары компьютер үлчәү нәтиҗәләрен укып чыгара.

156
00:17:16,000 --> 00:17:28,136
Монда, урманда, сез бу районда иң югары радиациягә ия
тапшыру манарасын күрә аласыз. Бу без үлчәгән радио радиация.

157
00:17:28,136 --> 00:17:36,907
Без йөрәк тибешен бер үк вакытта теркәдек, һәм урман
юлы буйлап тыныч йөгергәндә радиация дәрәҗәсе иң югары

158
00:17:36,907 --> 00:17:42,340
булган урыннарда йөрәк тибеше ешая икәнлеге ачык күренә.

159
00:17:42,340 --> 00:17:46,505
Без моны ике тәҗрибә объекты өстендә тулысынча эшләдек.

160
00:17:46,505 --> 00:17:49,313
Менә икенче сынау объекты.

161
00:17:49,313 --> 00:17:52,980
Мин аны кара-акта гына бастырып чыгардым.

162
00:17:52,980 --> 00:17:58,859
Иң югары радиация дәрәҗәләре йөрәк
тибешенең иң югары тизлегенә туры килә.

163
00:17:58,859 --> 00:18:06,915
Һәм бу шуны аңлата: урман – анда йөргәндә сәламәт
дип әйтәләр – ул чынлап та сәламәт, тик анда

164
00:18:06,915 --> 00:18:13,840
тапшыру манаралары да, радио дулкыннары да булмаса гына.

165
00:18:13,840 --> 00:18:18,323
Унтерленгенхардтның кечкенә
Бад-Либенцелль районында дөнья әле дә тәртиптә кебек.

166
00:18:18,323 --> 00:18:26,026
Җирле мэр һәм баш умартачының инициативасы
аркасында монда, бу кырда мәктәп проекты башлап җибәрелде.

167
00:18:26,026 --> 00:18:32,070
Балалар хобби-бакчачылык белән шөгыльләнәләр, төрле
зурлыктагы участокларда үләннәр чәчәләр һәм

168
00:18:32,070 --> 00:18:35,380
үзләренең кулланулары өчен бәрәңге, яшелчә һәм җимеш җыялар.

169
00:18:35,380 --> 00:18:40,512
Бу шулай ук башка җан ияләрен дә җәлеп итә, һәм
бал корты асраучы моның өчен борчылырга тиеш:

170
00:18:40,512 --> 00:18:50,676
«Якынча өч ел инде без монда, Төньяк Кара Урманда, Кальвтан
Пфорцхаймга кадәр 20 чакрымлы участокта һәм аннары Вурцахтан

171
00:18:50,676 --> 00:19:01,650
Штутгартка таба арада, ноябрь аенда бал кортларының гади генә юкка
чыгуын күрәбез, һәм бу бер генә колония белән генә чикләнми.»

172
00:19:01,650 --> 00:19:09,352
Ләкин монда, Нойхаузендагы бал корты
асраучылар берлегендә, бал корты асраучыларның 90

173
00:19:09,352 --> 00:19:14,536
проценты чынлап та барлык бал кортларын югалткан.

174
00:19:14,536 --> 00:19:25,715
Һәм бал кортлары асраучылар моны 50 ел буе эшлиләр,
һәм алар мондый хәлне беркайчан да кичермәгәннәр.

175
00:19:25,715 --> 00:19:30,830
Якшәмбе көнне мин 30 колониясен югалткан кеше белән сөйләштем.

176
00:19:30,830 --> 00:19:33,990
Ноябрьдә ул тикшергәндә, алар барысы да юк иде.

177
00:19:33,990 --> 00:19:46,890
Хәзер бөтенләй яңа күренеш – ягъни кышкы азык: монда ак
әйберне күрәсез, ул кышкы азык – барысы да әле анда иде.

178
00:19:46,890 --> 00:19:49,830
Шулай итеп, бал кортлары ачлыктан үлмәделәр.

179
00:19:49,830 --> 00:20:04,016
Һәм үрчү рамкаларында – мәсәлән, бу үрчү рамасы –
алгы өлештә гадәттә үрчү була иде. Үрчү юкка чыккан иде.

180
00:20:04,016 --> 00:20:17,950
Арткы ягында тагын азык бар. Һәм нинди бал корты авыруы
булганын күрсәтә алырлык бер генә дә сурәт табылмады.

181
00:20:17,950 --> 00:20:29,772
Борынгы бал корты авыруларын бал корты оясын
карап ачыкларга мөмкин иде. Һәм монда берни дә юк.

182
00:20:29,772 --> 00:20:36,838
Бөтендөньяда бал кортларының үлеме артуы безнең
тирә-юньгә һәм без кешеләргә зур йогынты ясый.

183
00:20:36,838 --> 00:20:42,371
Чынлыкта, галимнәрнең күбесе күптөрле сәбәпләрне белә.

184
00:20:42,371 --> 00:20:48,626
Иң еш телгә алыннары арасында пестицидлар, климат
үзгәреше һәм яшәү урыннарының, шуның белән бал

185
00:20:48,626 --> 00:20:53,190
кортлары колонияләренең азык чыганакларының юк ителүе бар.

186
00:20:53,190 --> 00:20:57,236
Куркыныч үсеш!

187
00:20:57,236 --> 00:21:04,390
Бөҗәкләрнең төрлелеге кешеләр һәм
табигать өчен бик мөһим. Моңа шик юк.

188
00:21:04,390 --> 00:21:11,280
Ләкин берничә тикшеренү мобиль телефон радиациясенең бал
кортларының юнәлеш табудагы проблемаларына

189
00:21:11,280 --> 00:21:19,470
китерүен күрсәтсә дә, бу радиация феномены бал
кортлары үлеме турындагы фикер алышуларга кертелми.

190
00:21:19,470 --> 00:21:27,470
"Шәхсән минем өчен бу безнең бал кортлары
белән булган башка барлык проблемаларга

191
00:21:27,470 --> 00:21:32,610
өстәлгән тагын бер проблема икәнлеге ачык иде."

192
00:21:32,610 --> 00:21:40,070
Һәм нәкъ менә шушы радиация хәзер бал кортларына
зур йогынты ясый. Ул вакыттагы глифосат кебек:

193
00:21:40,070 --> 00:21:47,245
Очкан вакытта бал кортлары юнәлеш тойгыларын
югалтып, ояга кире кайтырга юл таба алмыйча, читтә

194
00:21:47,245 --> 00:21:53,088
үләләр. Ни дисәң дә, алар өч чакрым очып китәләр.

195
00:21:53,088 --> 00:21:56,809
Син моны һәрвакыт ничек хәл итәсең?

196
00:21:56,809 --> 00:22:05,409
Проблема шунда ки, рәсми органнар, ягъни без
әгъзалык взносларын түли торган ассоциацияләр яки

197
00:22:05,409 --> 00:22:10,696
бал кортлары асраучылар ассоциациясе җавап бирми.

198
00:22:10,696 --> 00:22:19,325
Һәм син 5G турында сөйләшә башлагач, сине янә кире кагалар.

199
00:22:19,325 --> 00:22:32,247
Якшәмбедә очрашкан, бөтенләй һәлак булган һәм шул ук
хәлне тасвирлаган 15 умартачы да радиация органнары

200
00:22:32,247 --> 00:22:41,078
белән бу мәсьәләне җитди рәвештә тикшерүгә әзер түгел иде.

201
00:22:43,113 --> 00:22:55,315
Алар төрле сәбәпләр китерделәр. Син моны
үзгәртә алмыйсың. Ләкин радиацияне моңа кертмик.

202
00:22:55,315 --> 00:23:02,394
Радиация йогынтысына карамастан, балаларыбызның табигатькә
булган кызыксынуын яңадан уяту элеккегедән дә мөһимрәк.

203
00:23:02,394 --> 00:23:04,640
Бу сабырлык һәм бирелгәнлек таләп итә.

204
00:23:04,640 --> 00:23:10,971
Чын мәгънәсендә заманча укытучылар һәм ата-аналар
санлы дөньяның еллар буе безнең балаларга ничек

205
00:23:10,971 --> 00:23:15,130
тәэсир итүен тәнкыйди күзлектән карарга тели алалар.

206
00:23:15,130 --> 00:23:21,031
Һәм бәлки монда эшләрне тамырдан яңача карап чыгу,
идеяләрне үстерү вакыты җиткәндер – нәкъ

207
00:23:21,031 --> 00:23:26,292
Unterlengenhardtтагы кечкенә мәктәпләр өлкәсендәге кебек.

208
00:23:35,314 --> 00:23:40,828
«Аның тирәсен бераз чистартырга
кирәк. Монда кил, әйдә, моны эшлик.»

209
00:23:40,828 --> 00:23:43,454
Хәзер син аны яхшырак күрә аласың.

210
00:23:43,454 --> 00:23:50,143
Ә икенче якта нәрсә бар иде, ореганомы? Чабрец. Нәкъ.

211
00:23:50,143 --> 00:23:58,355
Аннары безнең укытучыбыз Генрих бар, ул
балаларны нинди дә булса рәвештә катнашырга яки күңел

212
00:23:58,355 --> 00:24:03,548
ачарга этәрү өчен һәрвакыт искиткеч идеяләр таба.

213
00:24:03,548 --> 00:24:07,103
Балалар бу кечкенә сарайчыкны күзәтү астында төзеделәр.

214
00:24:07,103 --> 00:24:13,933
Алар мотиватланган, чөнки сез аларга тулысынча игътибар
бирәсез – һәм бу бурыч видеоуеннардан, планшетта сөртеп

215
00:24:13,933 --> 00:24:19,648
йөрүдән, Facebookтан һәм шундый башка әйберләрдән шактый ерак.

216
00:24:19,648 --> 00:24:27,250
Җаваплы җәмгыять мөмкин кадәр тизрәк эш
итәргә тиеш. Белгечләр кисәтү сигналын бирәләр.

217
00:24:27,250 --> 00:24:35,060
«Балалар арасында смартфоннарга бәйлелек тотышы шартлады.»

218
00:24:35,060 --> 00:24:44,730
Балалар мобиль телефоннарысыз булуны күтәрә
алмаганга күрә туктатырга туры килгән тикшеренүләр бар.

219
00:24:44,730 --> 00:24:50,696
Шулай итеп, алар аны берничә көн дәвамында мобиль
телефонсыз һәм мобиль телефон белән сынап карарга теләделәр.

220
00:24:50,696 --> 00:24:58,747
Һәм тәҗрибәне үткәреп булмады, чөнки балалар
үзләренең мобиль телефоннарысыз яши алмадылар.

221
00:24:58,747 --> 00:25:07,198
Һәм бу өйрәнүдә сез моны структур
тигезләмәләр моделе дип аталганын күрә аласыз,

222
00:25:07,198 --> 00:25:12,231
һәм мин сездән аны җентекләп аңлауны көтмим.

223
00:25:12,231 --> 00:25:21,614
Ләкин монда сез күргәнегез – мобиль телефонга
бәйлелек белән депрессия арасындагы бәйләнешләр.

224
00:25:21,614 --> 00:25:30,848
Сез күрә аласыз, өч вакыт ноктасында да – бу озак
вакытлы тикшеренү иде – тикшерү бәйләнгән булган.

225
00:25:30,848 --> 00:25:39,012
Һәм моның белән генә дә калмыйча, ул
һәрвакыт киләчәккә дә йогынты ясады.

226
00:25:39,012 --> 00:25:46,443
Шуңа күрә бу киләчәк өчен бик куркыныч, чөнки
депрессия бүгенге көндә аерым зур проблема – балалар һәм

227
00:25:46,443 --> 00:25:51,110
яшүсмерләр психиатриясе моның турында берничә сүз әйтә ала.

228
00:25:51,110 --> 00:25:56,600
Эксперт бу белмәүнең мөмкин сәбәпләрен прагматик рәвештә тикшерә:

229
00:25:56,600 --> 00:26:08,310
Барлык хөкүмәтләр дә бу технологияләрдән лицензияләр сату
һәм алар тудырган зур салым керемнәре аша зур файда күрә.

230
00:26:08,310 --> 00:26:21,784
Телекоммуникацияләр тармагы фактик рәвештә әле дә үсеш күрсәткән
һәм салым керемнәре чыганагы булып торган бердәнбер тармак.

231
00:26:21,784 --> 00:26:30,806
Икенче яктан, сәясәтчеләр дә табигый рәвештә бу
социаль күренешләрне беләләр, һәм кайберләре аларга

232
00:26:30,806 --> 00:26:37,254
катнашырга һәм сәяси максатларда файдаланырга тырыша.

233
00:26:37,254 --> 00:26:45,224
Өченче пункт шунда ки, сәясәтчеләр бу
технологияне иң беренче кабул итүчеләр арасында.

234
00:26:45,224 --> 00:26:55,650
Мин исемнәрне атарга теләмим, ләкин мин берничә сәясәтчене
беләм, аларны мобиль телефонга бәйле кешеләр дип атарга мөмкин.

235
00:26:55,650 --> 00:27:06,840
"Минем, уйлавымча, дөньяны үзгәртү өчен белем дә,
көч тә, мөмкинлек тә юк, ләкин мин үз капка төбемне

236
00:27:06,840 --> 00:27:13,337
себереп, үзем аклап була торганча яшәргә тырышам."

237
00:27:13,337 --> 00:27:24,550
"Без бу мәгълүматны шулай ук Бад-Либенцелль шәһәренең һәм
Калв районының мэрларына, шулай ук җирле шура әгъзаларына

238
00:27:24,550 --> 00:27:31,089
электрон почта аша җибәрдек, ләкин беркайчан да җавап алмадык."

239
00:27:31,089 --> 00:27:37,356
"Мин Нидерландта, Бельгиядә һәм Германиядә мәктәпләргә бардым һәм
директорлар белән сөйләштем, аларга: 'Радиоактив

240
00:27:37,356 --> 00:27:42,950
нурланыш безнең балаларга менә ничек тәэсир итә,' дидем. Һәм
кешеләр: 'Ләкин без моны үзгәртә алмыйбыз,' диделәр."

241
00:27:42,950 --> 00:27:51,304
Мин Нидерландтагы халыкара мәктәптә идем. Алар
әйттеләр: «Радиация мөһим түгел, чөнки безнең балалар

242
00:27:51,304 --> 00:27:56,822
планшетлар һәм мобиль телефоннар аша күбрәк өйрәнә».

243
00:27:56,822 --> 00:28:03,239
Мин сәясәтчеләргә мөрәҗәгать иттем, һәм алар
әйттеләр: «Ярар, без син хаклы дип күз алдына китерә

244
00:28:03,239 --> 00:28:08,113
алабыз, ләкин без гамәл кылу кирәклеген күрмибез.»

245
00:28:25,170 --> 00:29:58,530