WEBVTT

00:00.000 --> 00:09.280
Тикшерүче кинорежиссер Клаус Шайдштейгер мобиль
элемтәләр темасы белән якынча нәкъ 20 ел шөгыльләнә.

00:09.280 --> 00:16.947
2006 елда француз эфир тапшыручысы France 2 төп
эфир вакытында шул вакыттагы фәннең хәле турында

00:16.947 --> 00:21.446
тәүге тәнкыйди 50 минутлык репортажын күрсәтте.

00:21.446 --> 00:30.128
Уртак җитештерү партнеры MDR ARD өлешен 30
минуттан бераз кимрәк итеп кыскартты һәм аны хәбәр

00:30.128 --> 00:35.240
итмичә генә MDRның иртәнге тапшыруына яшерде!

00:35.240 --> 00:37.760
Моны цензура дип атамыйлармы?

00:37.760 --> 00:41.550
Ләкин Клаус Шайдштейгер рухы төшүгә юл бирмәде.

00:41.550 --> 00:48.150
Аннары ул кинодокументаль фильмнар эшләп чыгарды һәм
бөтен дөньядан килгән галимнәр белән элемтәләрен

00:48.150 --> 00:52.880
кулланып халыкара конференцияләрне оештырырга ярдәм итте.

00:52.880 --> 01:02.068
Клаус Шайдштейгер мисалы күрсәтә: 5G кебек темалар
буенча нигезле тәнкыйди мәгълүматны көннән-көн бертөрлеләшә

01:02.068 --> 01:07.562
барган «мейнстрим»нан читтә генә бастырып чыгару мөмкин.

01:07.562 --> 01:19.720
Шуңа күрә төп агым цензурасын җиңәргә ярдәм итегез: Шейдштейгерның
документларын дусларыгыз һәм гаиләгез белән уртаклашыгыз.

01:19.720 --> 01:26.860
Бу документаль фильмда Шейдштейгер
Германиядәге курортлар турында тирән борчылуын белдерә.

01:26.860 --> 01:33.629
Радиоактив нурланыш дәрәҗәсенең кискен артуы
шартларында спа кунаклары әле дә ял итә аламы?

01:33.629 --> 01:37.223
Табигать һәм балалар ничек?

01:37.223 --> 01:44.679
Түбәндәге фильм Төньяк Кара Урмандагы Бад-Либенцелл шәһәрендәге
гражданнар инициативасының рухландыручы эшчәнлеген

01:44.679 --> 01:53.240
күрсәтә, ул көчсез кебек тоелган сәясәткә һәм мобиль
телефон лоббисына каршы актив рәвештә үз-үзен якларга тырыша.

01:53.240 --> 02:02.300
Гражданнар инициативасы белгечләр ярдәмендә
гражданнарны белемле итә, чөнки белем алу бик кирәк.

02:02.300 --> 02:05.600
Бу безнең барыбызны да борчыган мәсьәлә.

02:05.600 --> 02:15.816
Сез яки сез белгән берәү мобиль телефон радиациясенең тәэсиреннән
интегәме? Аннары бүген үк vetopedia.org сайтында теркәлегез!

02:20.112 --> 02:24.750
"Мәгълүмат ашыгыч рәвештә кирәк" –
Бад-Либенцелл гражданнар инициативасы һәм 5G

02:29.410 --> 02:34.426
Бад Либенцелль, Төньяк Кара Урманның типик курорт шәһәре.

02:34.426 --> 02:43.360
Саф һава, урман, термаль су – болар
барысы да ял итү атмосферасын тудыра.

02:43.360 --> 02:50.660
Җирле реклама стратеглары әйтүенчә –
сәламәтлек һәм иминлек өчен көч урыны.

02:50.660 --> 02:59.600
Ял итәргә теләүчеләр Германиянең төрле төбәкләреннән һәм
күрше Европа илләреннән Бад-Либенцелгә зиярәт кылалар.

02:59.600 --> 03:06.239
Ләкин күпчелек җирле сәясәтчеләрне рәнҗетүче
рәвештә, соңгы елларда 5G мобиль элемтә буенча

03:06.239 --> 03:10.910
гражданнар инициативасы бу идеаль идиллияне бозды.

03:10.910 --> 03:18.703
Борчылган гражданнар сәнәгать һәм сәясәтчеләр
кимсетергә тырышкан проблемаларга игътибарны җәлеп итү

03:18.703 --> 03:23.600
өчен даими рәвештә мәгълүмати чаралар оештыралар.

03:23.600 --> 03:27.320
СПА процедуралары һәм арткан радиация бер-берсе белән ярашмый.

03:27.320 --> 03:32.509
Шуңа күрә батыр хатын-кыз Bad Liebenzell гражданнар
инициативасын нигезләде һәм мобиль элемтәләрнең

03:32.509 --> 03:35.700
тулы киңәюенә каршы барлык чараларны кулланып көрәшә.

03:35.700 --> 03:40.860
Дөньяның төрле илләреннән килгән галимнәр кебек,
ул 5G технологиясен киңәйтүне туктатуны таләп итә.

03:40.860 --> 03:44.304
Әмма хәзерге вакытта 5G-ны туктатып буламы?

03:44.304 --> 03:46.800
"Минемчә, моны туктатырга мөмкин."

03:46.800 --> 03:54.480
Моны туктатуның бердәнбер ысулы – бөтен дөнья буйлап, һәр
җирдәге барлык гражданнарны Европа дәрәҗәсендә белем бирү.

03:54.480 --> 04:00.820
Һәм иң мөһиме, бу эш җирле дәрәҗәдә башкарыла.

04:04.297 --> 04:08.940
Синдә бу ничек барды? Һәрвакыт
тыңларга теләгән кешеләрне таба алдыңмы?

04:08.940 --> 04:12.531
Өлешчә әйе, өлешчә тыңларга теләгән кешеләрне таптым.

04:12.531 --> 04:21.199
Аннары без шулай ук гражданнар инициативасыннан берничә
тапкыр игътибар иттек: күп кеше бу мәсьәлә буенча бик белемсез.

04:21.199 --> 04:26.239
Алар әйтә: 5G бик яхшы, безгә 5G кирәк.

04:26.239 --> 04:34.357
Ләкин кимчелекләрне аңлаткач,
кешеләр: «Без моны белми идек», – диләр.

04:34.357 --> 04:41.073
Бу хакта әле дә зур белмәүчелек булуы инде ачыкланды.

04:41.073 --> 04:48.473
Бу әле дә белем алуга зур ихтыяҗ булуын аңлата.

04:48.473 --> 04:59.300
Яңа тапшыру станцияләре инде урнаштырылган, ә булганнары 5G
өчен яңартылган, бигрәк тә Бад Либенцель тирәсендәге урманнарда.

04:59.300 --> 05:09.038
Үзенең мөрәҗәгатнамасында Ютта Штерн 5Gны киңәйтүгә каршы 10
000нән артык имза җыйды. Бу халыкның 50 проценттан артыгы.

05:09.038 --> 05:14.914
Ул җирле сәяси дәрәҗәдә гражданнар инициативасының
борчуларын игътибарсыз калдырмаячак һәм халыкның

05:14.914 --> 05:18.368
борчуларын җитди кабул итәчәк партнерлар табарга тырыша.

05:18.368 --> 05:24.476
Ул күпләр өчен борчу булып тора ала, әмма аның
активизмы киң танылды һәм хәзер тагын да танылу яулый.

05:24.476 --> 05:35.760
«Ул плакатлар элүне дәвам итүе, әйтерсең
лә, үз кесәсеннән түли – менә бу искиткеч»

05:35.760 --> 05:46.750
Ул монда, базар мәйданында чаралар оештыра, кешеләр
белән аралаша һәм аларга: «Сез монда килеп берәр эш

05:46.750 --> 05:53.040
эшли алмыйсызмы?» – дип сорый, аннары имзалар да җыя.

05:53.040 --> 05:58.813
Һәм мин аны моны үтүдәге энергиясе өчен сокланам.

05:58.813 --> 06:02.336
Һәм бу фәкать Бад-Либенцеллда гына түгел, Карлс шәһәрендә дә.

06:02.336 --> 06:07.340
Ул тирә-якны бераз ерагракка керә.
Шуңа күрә бу чыннан да бик әйбәт, әйе.

06:07.340 --> 06:16.936
Европа дәрәҗәсендә Европа Парламентының STOA панеле 5G-ның
сәламәтлеккә йогынтысын тикшерде һәм тикшеренү нәтиҗәләренең

06:16.936 --> 06:25.565
гомуми күзәтүе нигезендә хәзерге вакытка кадәр кулланылган мобиль
телефон ешлыклары диапазонында канцероген

06:25.565 --> 06:33.398
потенциал һәм үрчүчәнлеккә тискәре йогынты
булуына дәлилләр барлыгын ачык билгеләде.

06:33.398 --> 06:39.841
Югары ешлык диапазонында 5G буенча җитәрлек
тикшеренүләр юк. Шуңа күрә STOA тикшеренүе 5Gны

06:39.841 --> 06:43.840
халык өстендә үткәрелгән тәҗрибә дип тасвирлый.

06:43.840 --> 06:51.849
Тикшеренү авторлары 5Gны кертүне туктатуны, югары 5G ешлыкларын
тирәнтен өйрәнүне, җәмәгатьчелекне мәгълүматлы итүне һәм

06:51.849 --> 06:57.728
оптик җепчел челтәрләрне киңәйтүгә игътибар итүне таләп итәләр.

06:57.728 --> 07:03.787
«Мобиль телефон лоббисы, әлбәттә, сәламәтлек
өчен куркынычларны белә, сәясәтчеләр дә белә.

07:03.787 --> 07:07.380
Ләкин бу мәгълүмат бездән, граждандардан яшерелә.»

07:07.380 --> 07:13.420
Һәм безнең хәбәрдарлыгыбызсыз анда
5G тапшыру җайланмалары урнаштырыла.

07:13.420 --> 07:16.180
Референдум да, бүтән берни дә булмаячак.

07:16.180 --> 07:22.152
Бәйсез тикшерү юк, һәм бүтән берни дә юк. Шуңа күрә
без барыбыз да Германия буйлап гражданнар

07:22.152 --> 07:27.001
инициативаларында бергәләп эшләп, моңа ирешергә тырышабыз.

07:27.001 --> 07:34.055
Стерн ханым өчен бер нәрсә ачык: 5G зыянсыз
дип белдерүче һәркем белмәүне белем дип күрсәтә.

07:34.055 --> 07:41.077
Биредә, Кара Урманда, үз тирә-якларында манараларның
күбәюен күреп, бу безгә нинди зыян китерүе

07:41.077 --> 07:47.140
мөмкинлеген уйлаганда, еш кына гади кешеләр йөрәктән сөйли.

07:47.140 --> 07:50.880
"Безнең федератив дәүләт буларак җитәрлек проблемаларыбыз бар."

07:50.880 --> 08:00.289
Ләкин иң зур проблема шунда: ул
глобализациянең бер өлеше. Һәм без Америкага бәйле.

08:00.289 --> 08:14.528
Һәм чыннан да шулай... Кызыксынулар шулкадәр күп ки,
аларның барысын да күзәтеп бару мөмкин түгел диярлек.

08:14.528 --> 08:28.140
Ләкин кайбер кешеләр бар, алар, бәлки, тормышның гади һәм
хәтта куркынычсызрак була алуын ничектер искә төшерерләр.

08:28.140 --> 08:46.637
Кешеләрне якланмаган җан ияләре итеп куллану өчен
зур күләмле цифрлаштыру яки зур сикерешләр кирәкми.

08:46.637 --> 08:52.920
Без гади чаралар белән еш кына күпкә бәхетлерәк яшибез.

09:00.680 --> 09:07.100
Тулы һәм комплекслы цифрлаштыру
нәтиҗәсендә без чынлап нинди нәтиҗәләр көтә алабыз?

09:07.100 --> 09:10.285
Кешеләрдә һәм табигатьтә нәрсә юк ителә?

09:10.285 --> 09:19.283
Ярар, мобиль телефон технологияләре һәрвакыт хәрби бәйләнешләргә
ия булган. Һәм 5G күп өлкәләрдә хәрби проект та булып тора.

09:19.283 --> 09:24.829
Германия кораллы көчләре «санга күчермәсәң –
артта каласың» дигән девиз буенча санга күчерелә.

09:24.829 --> 09:30.176
НАТО илләре хәзер сугышчан гаскәрләрне
санлы челтәргә тоташтыруны алга этәрәләр.

09:30.176 --> 09:38.360
Тикшеренүләр сер итеп үткәрелә, шул исәптән Бад-Либенцелль
тирәсендәге урманнарда да, дип белә Генрих Кристль:

09:43.251 --> 09:46.780
"Ярар, бу безне беркайда да илтерлек түгел."

09:46.780 --> 09:51.820
Һәм бу территория дә яшерен күзәтү астында.

09:51.820 --> 10:01.600
Һәм шул «CITA» билгесе шул вакытта мин игътибар иткән
беренче әйбер иде. Һәм ул монда урман буйлап һәрьякта бар.

10:01.600 --> 10:08.039
Әйе, монда барлык урманнарда да йөрергә була.

10:08.039 --> 10:18.105
Монда гына юл тыштан әйләнә, һәм син урманына керә алмыйсың.

10:18.105 --> 10:23.643
Генрих Кристл бу мәсьәләне җирле халык белән
җентекләп тикшерде һәм якынча 2019 елдан бирле

10:23.643 --> 10:26.908
арта барган проблемалар турында ишеткән иде.

10:26.908 --> 10:36.769
Нәкъ менә шушы вакыттан бирле бу урында Кара
урман ачык рәвештә хәрби максатларда кулланылган.

10:36.769 --> 10:47.030
Бу да яңарак. Ул 5Gдан бирле шунда. Биредә барысы да бик тыгыз.

10:47.030 --> 10:58.477
Шулай итеп, әгәр дә кемдәдер моңа карата билгеле бер
дәрәҗәдә «электросезгерлек» булса, ул хәзер инде йоклый алмый.

11:01.375 --> 11:07.780
Экологик аналитик, үлчәү технигы һәм бина
биологы Дитрих Молдан моның барысын да белә.

11:07.780 --> 11:13.887
Көннән-көн күбрәк электросезтив кешеләр аның хезмәтләрен сорыйлар
һәм йокы бозылуларын, киеренкелек бетүне яки шундый ук

11:13.887 --> 11:18.468
симптомнарны дәвалау өчен үлчәү
технологияләрен кулланып, шәхси тирә-юньнәрен тикшереп һәм

11:18.468 --> 11:21.500
анализлап, доктор Молданга мөрәҗәгать итәләр.

11:21.500 --> 11:26.944
Дитрих Молданның белгеч фикеренчә,
күп кешеләрнең борчулары нигезлеме?

11:26.944 --> 11:29.590
Нигезле борчулар, һәм иң мөһиме, гади генә кирәксез.

11:29.590 --> 11:34.800
Халык арасында үткәрелгән сораштырулар
күрсәтә ки, чынлыкта 5Gга бернинди кызыксыну да юк.

11:34.800 --> 11:38.560
Кешеләр 4G белән канәгать. Ул мәгълүмат тапшыру
тизлекләрен җитәрлек дәрәҗәдә югары тәэмин итә.

11:38.560 --> 11:43.681
5G өчен миңа тагын да күбрәк мобиль телефон
манаралары – шул исәптән кечкенә күзәнәкләр –

11:43.681 --> 11:46.882
кирәк, мәсәлән, урам утларыннан өйгә керә алсам.

11:46.882 --> 11:51.766
Шул ук вакытта оптик җепчеләр челтәре
киңәйтелә, ул чынлыкта бик югары дәрәҗәдә

11:51.766 --> 11:55.749
тыңлаудан сакланган мәгълүмат тапшыру тизлегенә ия.

11:55.749 --> 12:02.189
Һәм мобиль телефон сәнәгате ни өчен көннән-көн күбрәк
радио системалар булдыруын аңлау гади генә мөмкин түгел.

12:02.189 --> 12:05.340
Таләпне башта тудырырга кирәк. Хәзер ул юк.

12:05.340 --> 12:10.029
Кешеләр үзләрендә булганнан
канәгать. Ләкин юк, 5G, 6G, 7G киләчәк.

12:10.029 --> 12:17.001
Чын максат – суыткычлардан офис
җиһазларына кадәр барысын да тоташтыру; әгәр соңгы

12:17.001 --> 12:20.858
яңалыкларны карасаң, анда хәтта болай диелә:

12:20.858 --> 12:26.504
Максат – кешеләргә тапшыру җайланмаларын
урнаштыру, шуның белән аларның ми дулкыннарын теркәп алу.

12:26.504 --> 12:30.790
Бу шулай ук югары ешлыклар ярдәмендә тыштан
кешеләргә йогынты ясап, аларны контрольдә

12:30.790 --> 12:34.660
тоту һәм манипуляцияләү мөмкинлеген дә аңлата.

12:37.888 --> 12:45.002
Бу Германия антенна һәм спутник технологияләре
җитештерүчесе Kathrein-ның анимациясе киләчәктә нәрсәләр

12:45.002 --> 12:49.960
мөмкин булачагын һәм инде нәрсәләр эшләнгәнен күрсәтә.

12:49.960 --> 13:03.720
Мәсәлән, агызгычтагы 5G антеннасы: киләчәктә
автоном йөртү өчен кулланылачак яшерен антенна системасы.

13:16.003 --> 13:18.643
Батыр яңа дөнья?

13:18.643 --> 13:23.918
Әйткәндәй, немец инженерлык осталыгы мобиль
элемтә гиганты Ericssonга сатылды, бу

13:23.918 --> 13:28.970
компаниянең 100 еллыгын билгеләп үтү белән туры килде.

13:28.970 --> 13:37.210
Йортларны, фатирларны, стадионнарны һәм
кунакханәләрне тулысынча тоташтыру – шулай аталган «Нәрсәләр

13:37.210 --> 13:42.680
интернеты» – техник яктан бөтенләй дә проблема түгел.

13:42.680 --> 13:50.080
Әмма технологияләрне бәяләү, мәсәлән, безнең күзәнәкләргә
йогынты ясаучы биологик факторлар турында ни дияргә?

13:50.080 --> 13:58.100
Бәхет елмаймады! Ул тикшерелмәде.
Әйтелгәнчә: цифрлы беренче, борчулар икенче.

14:09.081 --> 14:15.599
Матур Бад-Либенцеллның кечкенә шәһәр
мэриясе мәйданына кире кайткач, доктор Молданның

14:15.599 --> 14:18.419
бик сизгер спектр анализаторы кулланышта.

14:18.419 --> 14:26.173
Бу мохиттә кулланылган барлык мобиль
телефон ешлык диапазоннарын күрсәтә ала.

14:26.173 --> 14:32.413
Димәк, монда без 80 МГцтан 3 ГГцка
кадәрге ешлык диапазонын күрәбез.

14:32.413 --> 14:49.504
Биредә ешлык диапазоны: 800 МГц – LTE; 900 МГц – ESM һәм LTE; 1800
МГц – LTE; һәм элек UMTS челтәре булган 2100 МГц та LTE белән.

14:49.504 --> 14:52.960
Бу хәзерге вазгыятькә бәя бирү.

14:52.960 --> 14:59.404
Без хәзер бу шәхси пиклар артындагы радиация
тыгызлыкларын билгеләү өчен бәяләү үткәрәбез.

14:59.404 --> 15:05.205
Төп йөкләнеш һәм тулы йөкләнеш нигезендә исәпләү
ярдәмендә без Бад-Либенцель мэриясе бинасы каршындагы радиация

15:05.205 --> 15:08.736
тыгызлыгы нинди икәнен җиңел генә күз алдына китерә алабыз.

15:08.736 --> 15:11.706
Аның бәяләмәсе хәзерге стандартка туры килә.

15:11.706 --> 15:19.035
Гомумән алганда, төзелеш биологлары һәм Европа
әйләнә-тирә мохит табиблары фикеренчә, төп радиация йөкләнеше

15:19.035 --> 15:23.333
еллар буе, хәтта кечкенә шәһәрләрдә дә, артык югары булган.

15:23.333 --> 15:31.465
Чикләрне яңадан көйләүне таләп итәләр. Хәлләр кысыла бара.
Мюнхен кебек зур шәһәрләрдә инде телефонсыз зоналар калмады.

15:31.465 --> 15:37.020
"Эчендә шулкадәр күп антенналар булгач, аралар бик кечкенә."

15:37.020 --> 15:40.467
Хәзер күз алдына китерегез – монда 100 метр
аралыкта билгеләр куелган – менә монда

15:40.467 --> 15:42.130
антенналар шушы билгеләр аралыгында урнашкан.

15:42.130 --> 15:46.080
Менә алар 200 метр еракта, менә алар 150
метр еракта, менә алар 100 метр еракта.

15:46.080 --> 15:50.144
Мондый тикшеренү үткәрү хәзер инде мөмкин түгел.

15:50.144 --> 15:52.490
Бу чынлап та кулланучылар өчен нәрсә аңлата?

15:52.490 --> 16:03.936
Кулланучылар өчен бу фән тикшерелгән һәм тикшерелмәгән кешеләр
төркемнәре арасындагы аерманы исбатларга бик авыр дигән сүз.

16:03.936 --> 16:09.064
2020 елда Европа сәясәтчеләре Риваси һәм
Бухнер IGNIRның сәнәгать белән тыгыз

16:09.064 --> 16:13.040
бәйләнешләрен ачыклау өчен бу документны бастырдылар.

16:13.040 --> 16:19.243
Мобиль телефон сәнәгате өчен бу шәхси лобби оешмасы хәтта
Радиациядән саклау буенча Федераль идарә белән бер

16:19.243 --> 16:26.100
үк түбә астында урнашкан һәм бөтен дөньядагы
кулланучыларны яклау өчен билгеләнгән чикләрне көйли.

16:27.626 --> 16:38.101
"Сез кешеләргә гади итеп аңлатырга тиешсез: фәнни дип тәкъдим
ителгән әйберләрнең кайберләре ачык ялганнан гыйбарәт, һәм

16:38.101 --> 16:44.179
өстәвенә, рәсми органнар һәр җирдә шушы кешеләр белән тулган."

16:44.179 --> 16:49.134
Экология табибы Моника Краут элекке
танышлар челтәре һәм сәясәтчеләр белән сәнәгать

16:49.134 --> 16:52.542
вәкилләренең белемсезлеге белән яхшы таныш.

16:52.542 --> 17:00.320
Ул күп еллар дәвамында пациентларын
төрле үлчәү ысуллары кулланып тикшереп килә.

17:00.320 --> 17:05.710
Йөрәк тибеше үзгәрүчәнлеген үлчәү җайланмасы
белән тоташтырылган тест катнашучылары урман эчендәге

17:05.710 --> 17:08.900
тапшыру станциясе тирәли даими рәвештә йөгерәләр.

17:08.900 --> 17:16.000
Аннары компьютер үлчәү нәтиҗәләрен укып чыгара.

17:16.000 --> 17:28.136
Монда, урманда, сез бу районда иң югары радиациягә ия
тапшыру манарасын күрә аласыз. Бу без үлчәгән радио радиация.

17:28.136 --> 17:36.907
Без йөрәк тибешен бер үк вакытта теркәдек, һәм урман
юлы буйлап тыныч йөгергәндә радиация дәрәҗәсе иң югары

17:36.907 --> 17:42.340
булган урыннарда йөрәк тибеше ешая икәнлеге ачык күренә.

17:42.340 --> 17:46.505
Без моны ике тәҗрибә объекты өстендә тулысынча эшләдек.

17:46.505 --> 17:49.313
Менә икенче сынау объекты.

17:49.313 --> 17:52.980
Мин аны кара-акта гына бастырып чыгардым.

17:52.980 --> 17:58.859
Иң югары радиация дәрәҗәләре йөрәк
тибешенең иң югары тизлегенә туры килә.

17:58.859 --> 18:06.915
Һәм бу шуны аңлата: урман – анда йөргәндә сәламәт
дип әйтәләр – ул чынлап та сәламәт, тик анда

18:06.915 --> 18:13.840
тапшыру манаралары да, радио дулкыннары да булмаса гына.

18:13.840 --> 18:18.323
Унтерленгенхардтның кечкенә
Бад-Либенцелль районында дөнья әле дә тәртиптә кебек.

18:18.323 --> 18:26.026
Җирле мэр һәм баш умартачының инициативасы
аркасында монда, бу кырда мәктәп проекты башлап җибәрелде.

18:26.026 --> 18:32.070
Балалар хобби-бакчачылык белән шөгыльләнәләр, төрле
зурлыктагы участокларда үләннәр чәчәләр һәм

18:32.070 --> 18:35.380
үзләренең кулланулары өчен бәрәңге, яшелчә һәм җимеш җыялар.

18:35.380 --> 18:40.512
Бу шулай ук башка җан ияләрен дә җәлеп итә, һәм
бал корты асраучы моның өчен борчылырга тиеш:

18:40.512 --> 18:50.676
«Якынча өч ел инде без монда, Төньяк Кара Урманда, Кальвтан
Пфорцхаймга кадәр 20 чакрымлы участокта һәм аннары Вурцахтан

18:50.676 --> 19:01.650
Штутгартка таба арада, ноябрь аенда бал кортларының гади генә юкка
чыгуын күрәбез, һәм бу бер генә колония белән генә чикләнми.»

19:01.650 --> 19:09.352
Ләкин монда, Нойхаузендагы бал корты
асраучылар берлегендә, бал корты асраучыларның 90

19:09.352 --> 19:14.536
проценты чынлап та барлык бал кортларын югалткан.

19:14.536 --> 19:25.715
Һәм бал кортлары асраучылар моны 50 ел буе эшлиләр,
һәм алар мондый хәлне беркайчан да кичермәгәннәр.

19:25.715 --> 19:30.830
Якшәмбе көнне мин 30 колониясен югалткан кеше белән сөйләштем.

19:30.830 --> 19:33.990
Ноябрьдә ул тикшергәндә, алар барысы да юк иде.

19:33.990 --> 19:46.890
Хәзер бөтенләй яңа күренеш – ягъни кышкы азык: монда ак
әйберне күрәсез, ул кышкы азык – барысы да әле анда иде.

19:46.890 --> 19:49.830
Шулай итеп, бал кортлары ачлыктан үлмәделәр.

19:49.830 --> 20:04.016
Һәм үрчү рамкаларында – мәсәлән, бу үрчү рамасы –
алгы өлештә гадәттә үрчү була иде. Үрчү юкка чыккан иде.

20:04.016 --> 20:17.950
Арткы ягында тагын азык бар. Һәм нинди бал корты авыруы
булганын күрсәтә алырлык бер генә дә сурәт табылмады.

20:17.950 --> 20:29.772
Борынгы бал корты авыруларын бал корты оясын
карап ачыкларга мөмкин иде. Һәм монда берни дә юк.

20:29.772 --> 20:36.838
Бөтендөньяда бал кортларының үлеме артуы безнең
тирә-юньгә һәм без кешеләргә зур йогынты ясый.

20:36.838 --> 20:42.371
Чынлыкта, галимнәрнең күбесе күптөрле сәбәпләрне белә.

20:42.371 --> 20:48.626
Иң еш телгә алыннары арасында пестицидлар, климат
үзгәреше һәм яшәү урыннарының, шуның белән бал

20:48.626 --> 20:53.190
кортлары колонияләренең азык чыганакларының юк ителүе бар.

20:53.190 --> 20:57.236
Куркыныч үсеш!

20:57.236 --> 21:04.390
Бөҗәкләрнең төрлелеге кешеләр һәм
табигать өчен бик мөһим. Моңа шик юк.

21:04.390 --> 21:11.280
Ләкин берничә тикшеренү мобиль телефон радиациясенең бал
кортларының юнәлеш табудагы проблемаларына

21:11.280 --> 21:19.470
китерүен күрсәтсә дә, бу радиация феномены бал
кортлары үлеме турындагы фикер алышуларга кертелми.

21:19.470 --> 21:27.470
"Шәхсән минем өчен бу безнең бал кортлары
белән булган башка барлык проблемаларга

21:27.470 --> 21:32.610
өстәлгән тагын бер проблема икәнлеге ачык иде."

21:32.610 --> 21:40.070
Һәм нәкъ менә шушы радиация хәзер бал кортларына
зур йогынты ясый. Ул вакыттагы глифосат кебек:

21:40.070 --> 21:47.245
Очкан вакытта бал кортлары юнәлеш тойгыларын
югалтып, ояга кире кайтырга юл таба алмыйча, читтә

21:47.245 --> 21:53.088
үләләр. Ни дисәң дә, алар өч чакрым очып китәләр.

21:53.088 --> 21:56.809
Син моны һәрвакыт ничек хәл итәсең?

21:56.809 --> 22:05.409
Проблема шунда ки, рәсми органнар, ягъни без
әгъзалык взносларын түли торган ассоциацияләр яки

22:05.409 --> 22:10.696
бал кортлары асраучылар ассоциациясе җавап бирми.

22:10.696 --> 22:19.325
Һәм син 5G турында сөйләшә башлагач, сине янә кире кагалар.

22:19.325 --> 22:32.247
Якшәмбедә очрашкан, бөтенләй һәлак булган һәм шул ук
хәлне тасвирлаган 15 умартачы да радиация органнары

22:32.247 --> 22:41.078
белән бу мәсьәләне җитди рәвештә тикшерүгә әзер түгел иде.

22:43.113 --> 22:55.315
Алар төрле сәбәпләр китерделәр. Син моны
үзгәртә алмыйсың. Ләкин радиацияне моңа кертмик.

22:55.315 --> 23:02.394
Радиация йогынтысына карамастан, балаларыбызның табигатькә
булган кызыксынуын яңадан уяту элеккегедән дә мөһимрәк.

23:02.394 --> 23:04.640
Бу сабырлык һәм бирелгәнлек таләп итә.

23:04.640 --> 23:10.971
Чын мәгънәсендә заманча укытучылар һәм ата-аналар
санлы дөньяның еллар буе безнең балаларга ничек

23:10.971 --> 23:15.130
тәэсир итүен тәнкыйди күзлектән карарга тели алалар.

23:15.130 --> 23:21.031
Һәм бәлки монда эшләрне тамырдан яңача карап чыгу,
идеяләрне үстерү вакыты җиткәндер – нәкъ

23:21.031 --> 23:26.292
Unterlengenhardtтагы кечкенә мәктәпләр өлкәсендәге кебек.

23:35.314 --> 23:40.828
«Аның тирәсен бераз чистартырга
кирәк. Монда кил, әйдә, моны эшлик.»

23:40.828 --> 23:43.454
Хәзер син аны яхшырак күрә аласың.

23:43.454 --> 23:50.143
Ә икенче якта нәрсә бар иде, ореганомы? Чабрец. Нәкъ.

23:50.143 --> 23:58.355
Аннары безнең укытучыбыз Генрих бар, ул
балаларны нинди дә булса рәвештә катнашырга яки күңел

23:58.355 --> 24:03.548
ачарга этәрү өчен һәрвакыт искиткеч идеяләр таба.

24:03.548 --> 24:07.103
Балалар бу кечкенә сарайчыкны күзәтү астында төзеделәр.

24:07.103 --> 24:13.933
Алар мотиватланган, чөнки сез аларга тулысынча игътибар
бирәсез – һәм бу бурыч видеоуеннардан, планшетта сөртеп

24:13.933 --> 24:19.648
йөрүдән, Facebookтан һәм шундый башка әйберләрдән шактый ерак.

24:19.648 --> 24:27.250
Җаваплы җәмгыять мөмкин кадәр тизрәк эш
итәргә тиеш. Белгечләр кисәтү сигналын бирәләр.

24:27.250 --> 24:35.060
«Балалар арасында смартфоннарга бәйлелек тотышы шартлады.»

24:35.060 --> 24:44.730
Балалар мобиль телефоннарысыз булуны күтәрә
алмаганга күрә туктатырга туры килгән тикшеренүләр бар.

24:44.730 --> 24:50.696
Шулай итеп, алар аны берничә көн дәвамында мобиль
телефонсыз һәм мобиль телефон белән сынап карарга теләделәр.

24:50.696 --> 24:58.747
Һәм тәҗрибәне үткәреп булмады, чөнки балалар
үзләренең мобиль телефоннарысыз яши алмадылар.

24:58.747 --> 25:07.198
Һәм бу өйрәнүдә сез моны структур
тигезләмәләр моделе дип аталганын күрә аласыз,

25:07.198 --> 25:12.231
һәм мин сездән аны җентекләп аңлауны көтмим.

25:12.231 --> 25:21.614
Ләкин монда сез күргәнегез – мобиль телефонга
бәйлелек белән депрессия арасындагы бәйләнешләр.

25:21.614 --> 25:30.848
Сез күрә аласыз, өч вакыт ноктасында да – бу озак
вакытлы тикшеренү иде – тикшерү бәйләнгән булган.

25:30.848 --> 25:39.012
Һәм моның белән генә дә калмыйча, ул
һәрвакыт киләчәккә дә йогынты ясады.

25:39.012 --> 25:46.443
Шуңа күрә бу киләчәк өчен бик куркыныч, чөнки
депрессия бүгенге көндә аерым зур проблема – балалар һәм

25:46.443 --> 25:51.110
яшүсмерләр психиатриясе моның турында берничә сүз әйтә ала.

25:51.110 --> 25:56.600
Эксперт бу белмәүнең мөмкин сәбәпләрен прагматик рәвештә тикшерә:

25:56.600 --> 26:08.310
Барлык хөкүмәтләр дә бу технологияләрдән лицензияләр сату
һәм алар тудырган зур салым керемнәре аша зур файда күрә.

26:08.310 --> 26:21.784
Телекоммуникацияләр тармагы фактик рәвештә әле дә үсеш күрсәткән
һәм салым керемнәре чыганагы булып торган бердәнбер тармак.

26:21.784 --> 26:30.806
Икенче яктан, сәясәтчеләр дә табигый рәвештә бу
социаль күренешләрне беләләр, һәм кайберләре аларга

26:30.806 --> 26:37.254
катнашырга һәм сәяси максатларда файдаланырга тырыша.

26:37.254 --> 26:45.224
Өченче пункт шунда ки, сәясәтчеләр бу
технологияне иң беренче кабул итүчеләр арасында.

26:45.224 --> 26:55.650
Мин исемнәрне атарга теләмим, ләкин мин берничә сәясәтчене
беләм, аларны мобиль телефонга бәйле кешеләр дип атарга мөмкин.

26:55.650 --> 27:06.840
"Минем, уйлавымча, дөньяны үзгәртү өчен белем дә,
көч тә, мөмкинлек тә юк, ләкин мин үз капка төбемне

27:06.840 --> 27:13.337
себереп, үзем аклап була торганча яшәргә тырышам."

27:13.337 --> 27:24.550
"Без бу мәгълүматны шулай ук Бад-Либенцелль шәһәренең һәм
Калв районының мэрларына, шулай ук җирле шура әгъзаларына

27:24.550 --> 27:31.089
электрон почта аша җибәрдек, ләкин беркайчан да җавап алмадык."

27:31.089 --> 27:37.356
"Мин Нидерландта, Бельгиядә һәм Германиядә мәктәпләргә бардым һәм
директорлар белән сөйләштем, аларга: 'Радиоактив

27:37.356 --> 27:42.950
нурланыш безнең балаларга менә ничек тәэсир итә,' дидем. Һәм
кешеләр: 'Ләкин без моны үзгәртә алмыйбыз,' диделәр."

27:42.950 --> 27:51.304
Мин Нидерландтагы халыкара мәктәптә идем. Алар
әйттеләр: «Радиация мөһим түгел, чөнки безнең балалар

27:51.304 --> 27:56.822
планшетлар һәм мобиль телефоннар аша күбрәк өйрәнә».

27:56.822 --> 28:03.239
Мин сәясәтчеләргә мөрәҗәгать иттем, һәм алар
әйттеләр: «Ярар, без син хаклы дип күз алдына китерә

28:03.239 --> 28:08.113
алабыз, ләкин без гамәл кылу кирәклеген күрмибез.»