דער אויספֿאָרשער־פֿילממאַכער קלאַוס שיידסטעגער אַרבעט שוין כּמעט פּונקט צוואַנציק יאָר אויף דער טעמע פֿון מאָביל־קאָמוניקאַציעס.
אין 2006 האָט דער פֿראַנצויזישער בראָדקאַסטער France 2 אין פּריים־טיים זײַן ערשטן קריטישן 50־מינוטיקן באַריכט וועגן
דעם צושטאַנד פֿון וויסנשאַפֿט אין יענער צײַט איבערגעגעבן.
דער קאָ-פּראָדוקציע-פּאַרטנער MDR האָט דעם ARD-סעגמענט אָפּגעשניטן אויף כּמעט 30 מינוט און עס "פֿאַרבאָרגן"
אין דער MDR-מאָרגן-פּראָגראַם, אָן אפילו עס צו מעלדן!
צי רופֿט מען דאָס נישט צענזור?
אָבער קלאַוס שיידסטעגער האָט זיך נישט אָפּגעלאָזט.
דערנאָך האָט ער פּראָדוצירט קינאָ־דאָקומענטאַרן און גענוצט זײַנע פֿאַרבינדונגען מיט וויסנשאַפֿטלער פֿון דער גאַנצער וועלט,
כּדי צו העלפֿן אָרגאַניזירן אינטערנאַציאָנאַלע קאָנפֿערענצן.
דער ביישפּיל פֿון קלאַוס שיידסטעגער ווייזט אַז עס איז נאָר מעגלעך צו פֿאַרעפֿנטלעכן גוט באַגרינדעטע קריטישע אינפֿאָרמאַציע וועגן
טעמעס ווי 5G אַרויס דעם שטענדיק מער איינהייטלעכן "הויפּטשטראם".
דעריבער, העלפֿט דורכברעכן די הויפּטשטראם־צענזור דורך טיילן שיידסטעגערס דאָקומענטאַציע מיט אייערע פֿרײַנד און משפּחה.
אין דעם דאָקומענטאַר דרוקט שיידסטעגער אויס זײַן טיפֿע באַזאָרגטקייט וועגן די געזונטהייט־קוראָרטן אין דײַטשלאַנד.
צי קענען די ספּאַ־געסט זיך נאָך אָפּרוען אין מיטן דעם ריזיקן אויפֿשטײַג אין ראַדיאַציע־אויסזעצונג?
ווי גייט עס מיט דער נאַטור און די קינדער?
דער פֿאָלגנדיקער פֿילם ווײַזט די דערמוטיקנדיקע אַרבעט פֿון אַ בירגער־יניציאַטיוו פֿון באַד ליבענצעל אין צפֿון־שוואַרצװאַלד,
וואָס פּרוּווט זיך אַקטיוו צו פֿאַרטיידיקן קעגן פּאָליטיק וואָס זעט אויס איבערוועלטיקנדיק און די מאָביל־טעלעפֿאָן־לאָבי.
די בירגער־יניציאַטיוו בילדעט בירגער מיט הילף פֿון עקספּערטן, ווײַל בילדונג איז זייער נייטיק.
עס איז אַ ענין וואָס באַטרעפֿט אונדז אַלע.
צי ליידט איר אָדער עמיצער וואָס איר קענט פֿון די ווירקונגען פֿון מאָביל־טעלעפֿאָן־שטראַלונג?
דעמאָלט רעגיסטרירט עס הײַנט אויף vetopedia.org!
"אינפֿאָרמאַציע איז דרינגענדיק נייטיק" – די Bad Liebenzell בירגער־יניציאַטיוו און 5G
באַד ליבענצעל, אַ טיפּישער שפּאַ־שטאָט אין צפֿון־שוואַרצער וואַלד.
די פרישע לופט, דער וואַלד, דאָס הייסע וואַסער – דאָס אַלץ שאַפֿט אַ אַטמאָספֿער פֿון רוּה.
לויט די אָרטיקע רעקלאַמע־סטראַטעגן – אַ מאַכט־אָרט פֿאַר געזונט און וווילזײַן.
מענטשן וואָס זוכן אָפּרויסן מאַכן פּילגרימ־רייזעס קיין באַד ליבענצעל פֿון גאַנץ
דײַטשלאַנד און פֿון די שכנותדיקע אייראָפּעישע לענדער.
אָבער, צו דער גרויסער צער פֿון רובֿ לאָקאַלע פּאָליטיקער, איז די דאָזיקע בילדער־פּערפֿעקטע אידיליע אין די
לעצטע יאָרן געשטערט געוואָרן דורך אַ בירגער־איניציאַטיוו פֿאַר 5G מאָביל־קאָמוניקאַציע.
זאָרגנדיקע בירגער אָרגאַניזירן רעגולער אינפֿאָרמאַציע־אונטערנעמונגען, כּדי צו ציען
אויפמערקזאַמקייט אויף פּראָבלעמען וואָס די אינדוסטריע און די פּאָליטיקער טענדירן צו אונטערשאַצן.
ספּאַ־באַהאַנדלונגען און פֿאַרשטאַרקטע ראַדיאַציע פּאַסן נישט צוזאַמען.
דערפֿאַר האָט אַ מוטיקער פֿרוי געגרינדעט די בירגער־יניציאַטיוו פֿון באַד ליבענצעל און קעמפֿט מיט אַלע מיטלען
קעגן דער גאַנצער אויסברייטונג פֿון מאָביל־קאָמוניקאַציע.
ווי וויסנשאַפֿטלער פֿון דער גאַנצער וועלט, רופֿט זי צו אָפּשטעלן די אויסברייטערונג פֿון 5G־טעכנאָלאָגיע.
אָבער קען מען בכלל אָפּשטעלן 5G איצט?
"איך מיין אַז מען קען עס אָפּשטעלן."
דער איינציקער וועג צו אָפּשטעלן דאָס איז דורך בילדן אַלע בירגערס איבעראַל אויף אייראָפּעיִשן ניוואָ איבער דער גאַנצער וועלט.
און אַז עפּעס ווערט געטאָן אויף דער אָרטיקער מדרגה, איבער אַלץ.
ווי איז עס דיר געגאַנגען? האָסטו שטענדיק געפֿונען מענטשן וואָס זענען געווען גרייט צו הערן?
טיילווײַז יאָ, טיילווײַז האָב איך געפֿונען מענטשן וואָס זענען געווען גרייט צו הערן.
און דאַן האָבן מיר אויך ווידער און ווידער פֿון דער בירגער־יניציאַטיוו באַמערקט, אַז
אַ סך מענטשן זענען זייער אומאינפֿאָרמירט.
זיי זאָגן: 5G איז גרויס, מיר דאַרפֿן 5G.
אָבער ווען מען דערקלערט די חסרונות, זאָגן מענטשן: "מיר האָבן דאָס נישט געוויסט."
עס איז שוין באַשטעטיקט געוואָרן אַז נאָך איז דאָ אַ גרויסע מאָס אומוויסנדיקייט וועגן דעם.
דאָס מיינט אַז עס איז נאָך אַ גרויסער נויט פֿאַר בילדונג.
נײַע טראַנסמיטערס זענען שוין אויפֿגעשטעלט געוואָרן און די עקזיסטירנדיקע זענען פֿאַר 5G אויפֿגעגריידט געוואָרן,
בײַזונדערס אין די נאָענטע וואַַלדער אַרום באַד ליבענצעל.
אין איר פּעטיציע האָט יוטאַ שטערן איבער 10,000 אונטערשריפטן געזאַמלט קעגן דער אויסבויערונג פֿון 5G.
דאָס איז איבער 50 פּראָצענט פֿון דער באַפעלקערונג.
עס פּרוּווט געפֿינען פּאַרטנערס אויף דער אָרטיקער פּאָליטישער מדרגה, וואָס וועלן נישט איגנאָרירן די
זאָרגן פֿון דער בירגער־איניציאַטיוו און וואָס וועלן די מענטשנס זאָרגן ערנסט נעמען.
זי קען זײַן אַ שטעכל אין דער זײַט פֿון פֿילע, אָבער איר אַקטיוויזם איז ווײַט־פֿאַרשפּרייט
באַקאַנט געוואָרן און ווערט אויך אָנערקענט.
"עס איז גרויס אַז זי האַלט זיך נאָך צו אויפהענגען פּלאַקאַטן, אפילו באַצאָלט פֿאַר זיי
פֿון איר אייגענעם פּאָקעט, אַזוי צו זאָגן."
אַז זי אָרגאַניזירט געשעענישן דאָ אויפֿן מאַרק־פּלאַץ, וווּ זי רעדט מיט מענטשן און פֿרעגט זיי: קענט איר נישט קומען
און עפּעס טאָן דאָ? – און דאַן זאַמלט זי אויך אונטערשריפטן.
און איך באַווונדער זי פֿאַר די ענערגיע מיט וועלכער זי דורכגייט עס.
און נישט נאָר אין באַד ליבענצעל, נאָר אויך אין קאַרלס.
עס גייט אַ ביסל ווייטער אַרײַן אין דער אַרומיקער געגנט. אַזוי איז דאָס טאַקע גרויס, יאָ.
אויף אייראפעישער מדרגה האָט דער STOA־פּאַנעל – אַ קאַמיטעט פֿון דער אייראפעישער פּאַרלאַמענט – אונטערזוכט די געזונט־עפֿעקטן פֿון
5G און קלאָר באַשטימט אַז, לויט אַ איבערבליק פֿון די שטודיע־רעזולטאַטן, זענען דאָ בײַווייזן פֿון קאַרצינאָגענישן
פּאָטענציעל ווי אויך נעגאַטיווע עפֿעקטן אויף פֿערטיליטעט אין די מאָביל־טעלעפֿאָן־פֿרעקווענצן וואָס זענען ביז הײַנט גענוצט.
עס זענען נישט קיין גענוג שטודיעס בנימצא וועגן 5G אין דער העכערער פֿרעקווענצ־ריי. דערפֿאַר באַשרײַבט די
STOA־שטודיע 5G ווי אַ עקספּערימענט אויף דער באַפעלקערונג.
די מחברים פֿון דער שטודיע רופן צו אָפּשטעלן דעם אויסבוי פֿון 5G, צו דורכפֿירן ווײַטערדיקע פאָרשונגען אין די הויך
5G־פֿרעקווענצן, צו געבן דער ציבור בילדונג, און צו לייגן דעם פאָקוס אויף דער אויסבוי פֿון פֿײַבער־אָפּטישע נעצווערק.
"די מאָביל־טעלעפֿאָן־לאָבי איז כמובן באַקאַנט מיט די געזונט־ריזיקן, אַזוי אויך די פּאָליטיקער. אָבער די
אינפֿאָרמאַציע ווערט פֿאַר אונדז, די בירגערס, פֿאַרבאָרגן."
און 5G טראַנסמיטערס ווערן דאָרט אינסטאַלירט אָן אונדזער וויסן.
עס וועט נישט זײַן קיין רעפֿערענדום אָדער עפּעס.
עס איז ניטאָ קיין זעלבשטענדיקע אויספֿאָרשונג און גאָרנישט אַנדערש. און דערפֿאַר אַרבעטן מיר אַלע צוזאַמען אין בירגער־איניציאַטיוון
איבער גאַנץ דײַטשלאַנד, כּדי דאָס צו דערגרייכן.
פֿאַר פרוי שטערן איז איין זאַך זיכער: ווער עס טענהט אַז 5G איז אומשעדלעך, פֿאַרקויפֿט אומוויסנדיקייט ווי וויסן.
דאָ אין דעם שוואַרצן וואַלד זענען עס אָפֿט גאָר פּשוטע מענטשן וואָס רעדן פֿון האַרצן ווען זיי באַמערקן די פֿאַרמערטונג
פֿון מאַסטן אין זייער סבֿיבֿה און וואָס דאָס קען אונדז טאָן.
"מיר האָבן גענוג פּראָבלעמען ווי אַ פֿעדעראַלער שטאַט."
אָבער דאָס איז דער גרעסטער פּראָבלעם, ווײַל עס איז אַ טייל פֿון גלאָבאַליזאַציע. און מיר זענען אָפּהענגיק פֿון אַמעריקע.
און דאָס איז טאַקע ווי עס איז... עס זענען אַזוי פילע אינטערעסן, אַז עס איז כּמעט אוממעגלעך זיי אַלע צו נאָכקומען.
אָבער עס זענען מענטשן וואָס קען דערנאָך אויף עפּעס אַ אופֿן געדענקען אַז דאָס לעבן קען זײַן פּשוטער און אפֿשר זיכערער.
דו דאַרפֿסט נישט נייטיק די גרויסע דיגיטאַליזאַציע אָדער די גרויסע שפּרונגען פאָרויס, כדי
דערנאָך ניצן מענטשן ווי אומבאַוואַפֿנטע באַשעפֿענישן.
מיר לעבן אָפֿט פיל גליקליכער מיט פּשוטע מיטלען.
וואָס קענען מיר טאַקע דערוואַרטן נאָך אַ גאַנץ און פולשטענדיקער דיגיטאַליזאַציע?
וואָס ווערט צעשטערט אין מענטשן און אין דער נאַטור?
נו, מאָביל־קאָמוניקאַציע־טעכנאָלאָגיע האָט שטענדיק געהאַט מיליטערישע אַפּליקאַציעס. און 5G
איז אויך אַ מיליטערישער פּרויעקט אין פילע געביטן.
די דײַטשישע באַוואָפֿנטע כּוחות ווערן דיגיטאַליזירט לויט דעם מוטאָ: ווער דיגיטאַליזירט נישט, וועט פאַרלירן.
די נאטאָ־לענדער גייען איצט פאָרויס מיט דער דיגיטאַלער נעצווערקונג פֿון קאַמף־טראָפּן.
פאָרשונג ווערט דורכגעפֿירט אין סוד, אַרײַנגערעכנט אין די וואַלדער אַרום באַד ליבענצעל, ווי היינריך כריסטל ווייסט:
"נו, דאָס ברענגט אונדז נישט קיין ווײַטער."
און דער געגנט איז אויך אונטער געהיימער אויפפּאַסונג.
און דאָס שילד "CITA" איז געווען דאָס ערשטע וואָס איך האָב דעמאָלט באַמערקט. און עס איז אַרום דעם וואַלד דאָ.
יאָ, דו קענסט דאָ איבעראַל גיין שפּאַצירן, אין אַלע וואַַלדער דאָ.
נאָר דאָ איז דער וועג אַרום דער אויסן, און דו האָסט נישט קיין געלעגנהייט אַרײַנצוקומען אין דעם וואַלד.
היינריך קריסטל האָט ברייט דיסקוטירט דעם ענין מיט די אָרטיקע אײַנוווינער און האָט געהערט
וועגן וואַקסנדיקע פּראָבלעמען זינט אַרום 2019.
פּונקט זינט דער צײַט, ווען דער שוואַרצער וואַלד איז דאָ קלאָר געווען גענוצט פֿאַר מיליטערישע צילן.
דאָס איז אויך נײַער. עס איז דאָרט זינט 5G. אַלץ איז דאָ אַזוי געדיכט.
אַזוי, אויב עמעצער האָט פּראָבלעמען מיט דעם, קען ער ניט מער שלאָפֿן אויב ער האָט אַ געוויסן
גראַד פֿון אַזוי גערופֿענער עלעקטראָ-סענסיטיוויטעט.
סביבה־אַנאַליסט, מעסט־טעכניקער און געבױ־ביאָלאָג דיעטריך מאָלדאַן ווייסט אַלץ דערוועגן.
מער און מער עלעקטראָסענסיטיווע מענטשן בעטן זײַנע סערוויסן און לאָזן ד״ר מאָלדאַן דורכקוקן און אַנאַליזירן זייער
פּערזענלעכע סביבה מיט מעסט־טעכנאָלאָגיע, כדי צו באַהאַנדלען שלאָף־שטערונגען, ברענאוט אָדער ענלעכע סימפּטאָמען.
צי זענען די זאָרגן פֿון פילע מענטשן גערעכטפֿאַרטיקט לויט דער עקספּערטן־זעאונג פֿון דיעטריך מאָלדאַן?
גרינדלעכע זאָרגן, און איבער אַלץ פשוט אומנויטיק.
די באַפעלקערונג – אומפֿרעגן ווײַזן אַז אין פֿאַקט איז בכלל נישטאָ קיין אינטערעס אין 5G.
מענטשן זענען צופרידן מיט 4G. עס גיט גענוג הויך דאַטן־טראַנספֿער־גיכקייטן.
מיט 5G דאַרף איך אפילו מער מאָביל־טעלעפֿאָן־מאַסטן – אַרײַנגערעכנט קליינע צעלן – אַזוי אַז איך קען,
למשל, פֿון די גאַסן־לאַמפּן אַרײַנקומען אין דער הויז.
אין דער זעלביקער צײַט ווערט אַ פֿײַבער־אָפּטיש נעצווערק פֿאַרברייטערט, וואָס טאַקע האָט אַ זייער הויך
דאַטן־איבערפֿיר־גיכקייט און איז זייער שווער צו אָפּהאָרן.
און עס איז פשוט אומפֿאַרשטענדלעך פֿאַר וואָס די מאָביל־טעלעפֿאָן־אינדוסטריע האַלט נישט
אויף צו שאַפֿן נאָך און נאָך ראַדיאָ־סיסטעמען.
דער פֿאַרלאַנג מוז ערשט געשאַפֿן ווערן. ער עקזיסטירט דערווייַל נישט.
מענטשן זענען צופרידן מיט וואָס זיי האָבן. אָבער ניין, 5G, 6G, 7G קומען.
דער ציל איז טאַקע צו פֿאַרבינדן אַלץ, פֿון פרידזשידערן ביז ביוראָ־אויסשטאַטונג – אויב מען קוקט
אויף די לעצטע נייעס, וווּ עס ווערט אפילו געזאָגט:
דער ציל איז אַז מענטשן זאָלן האָבן טראַנסמיטערס אימפּלאַנטירט, כּדי מען זאָל קענען רעקאָרדירן זייערע מוח־כוואַליעס.
דאָס וואָלט אויך מיינען אַז עס וואָלט זײַן מעגלעך צו השפּיען אויף מענטשן פֿון דרויסן דורך הויכע
פֿרעקווענצן, כדי זיי צו קאָנטראָלירן און מאַניפּולירן.
די אַנימאַציע פֿון דעם דײַטשן אַנטענע־ און סאַטעליט־טעכנאָלאָגיע־פֿאַבריקאַנט קאַטערײַן
ווײַזט וואָס וועט זײַן מעגלעך אין דער צוקונפֿט און וואָס איז שוין אַנטוויקלט געוואָרן.
למשל, די 5G־אַנטענע אין דעם דרעין: אַ פאַרבאָרגענער אַנטענע־סיסטעם וואָס וועט ווערן
גענוצט פֿאַר צוקונפֿטיקן אויטאָנאָמישן פֿאָרן.
מוטיקער נײַער וועלט?
אגב, די דײַטשישע אינזשענירישע מומחיות איז פארקויפֿט געוואָרן צום ריזיקן מאָביל־קאָמוניקאַציע־גיגאַנט
עריקסאָן, גלײַך מיטן 100סטן יאָרטאָג פֿון דער פֿירמע.
די גאַנץ פֿאַרבינדונג פֿון הייזער, דירות, שטאַדיאָנען און האָטעלן – דער אַזוי גערופֿענער "אינטערנעץ
פֿון זאַכן" – איז טעקניש בכלל נישט קיין פּראָבלעם.
אָבער וואָס וועגן טעכנאָלאָגיע־אָפּשאַצונג, די ביאָלאָגישע השפּעות אויף אונדזערע צעלן, למשל?
קיין אַזאַ מזל! עס איז נישט אויסגעפֿאָרשט געוואָרן. ווי מען זאָגט: דיגיטאַל ערשט, זאָרגן צווייט.
צוריק צום קליינעם שטאָט־ראַטהויז־פּלאַץ אין שיינער באַד ליבענצעל, ד״ר מאָלדאַן'ס זייער
סענסיטיווע ספּעקטרום־אַנאַליזער אין באַניץ.
דאָס קען ווײַזן אַלע מאָביל־טעלעפֿאָן־פֿרעקווענצן־רײַכן וואָס ווערן גענוצט אין דער סביבה.
אַזוי, וואָס מיר זעען דאָ איז דער פֿרעקווענצ־רײַך פֿון 80 מעגהערץ ביז 3 גיגהערץ.
דאָ איז דער פֿרעקווענצן־רײַך 800 מעגהערץ LTE, 900 מעגהערץ מיט ESM און LTE, 1800 מעגהערץ מיט LTE,
און 2100, וווּ די UMTS־נעץ איז געווען, אויך מיט LTE.
דאָס איז אַ אָפּשאַצונג פֿון דער איצטיקער סיטואַציע.
מיר פֿירן איצט אַ אַנאַליזע דורך צו באַשטימען די ראַדיאַציע־דענסיטעטן הינטער די יחיד־שפּיצן.
מיט דער רעכענונג באַזירט אויף דער באַזע־לאָד און דער פולער לאָד, אַזוי אַז מיר קענען גרינג באַקומען אַ געדאַנק וואָס איז די
ראַדיאַציע־דענסיטעט דאָ פֿאָרן דער שטאָט־הויז אין באַד ליבענצעל.
זיין אָפּשאַצונג שטימט מיטן איצטיקן סטאַנדאַרד.
אין אַלגעמיין קען מען זאָגן, אַז לויט דער מיינונג פֿון בנין־ביאָלאָגן און אייראָפּעיִשע
סביבה־דאָקטוירים, איז די גרונט־שטראַלונג־לאַסט שוין יאָרן לאַנג געווען צו הויך, אפילו אין קלענערע שטעטלעך.
זיי רופן אַז מען זאָל אָנפּאַסן די גרעניצן. די זאַכן ווערן ענג. אין גרויסע שטעט ווי מינכן
זענען שוין נישט קיין זאָנעס אָן מאָביל־טעלעפֿאָנען.
מיט אַזוי פֿיל אַנטענעס אינעווייניק, זענען די אַנטשטאַנדן צו קליין.
איצט שטעלט אייך פאָר – עס זענען מאַרקירט 100 מעטער – דאָ זענען די אַנטענעס איצט אין אינטערוואַלן פֿון 100 מעטער.
דאָ זענען זיי 200 מעטער ווייט, דאָ זענען זיי 150 מעטער ווייט, דאָ זענען זיי 100 מעטער ווייט.
עס איז שוין נישט מעגלעך אַזאַ שטודיע דורכצופירן.
וואָס מיינט דאָס טאַקע פֿאַר די קאַנסומערס?
פֿאַר די קאַנסומערס מיינט דאָס אַז וויסנשאַפֿט קען כּמעט נישט באַווייזן דעם חילוק צווישן
אויסגעשטעלטע און נישט־אויסגעשטעלטע גרופּעס פֿון מענטשן.
אין 2020, האָבן די אייראָפּעיִשע פּאָליטיקער ריוואַסי און בוכנער פֿאַרעפֿנטלעכט דעם דאָקומענט כּדי אויפֿצודעקן
די נאָענטע פֿאַרבינדונגען פֿון IGNIR מיט דער אינדוסטריע.
די פּריוואַטע לאָבי־גרופּע פֿאַר דער מאָביל־טעלעפֿאָן־אינדוסטריע געפֿינט זיך אַפֿילו אונטער דעם זעלבן דאַך ווי דער
פֿעדעראַלער ביוראָ פֿאַר שטראַלונג־שוץ, און רעגולירט די גרענעצן וואָס זאָלן באַשיצן קאָנסומענטן איבער דער גאַנצער וועלט.
"איר מוזט פשוט קלאָר מאַכן פֿאַר מענטשן אַז וואָס ווערט באַשרייבן ווי וויסנשאַפֿטלעך, איז טיילווײַז אויסדריקלעך
פאַלשע אויסזאָגן, און אַז דערצו זענען די אָפֿיציעלע אינסטאַנצן דורכגעפּאַקט מיט די מענטשן."
סביבה־דאָקטערין מאָניקאַ קראַוט איז באַקאַנט מיט די אַלטע בויס־נעצווערק און די
אומוויסנדיקייט פֿון פּאָליטיקער און אינדוסטריע.
זי האָט שוין פֿאַר פילע יאָרן געפּרוּווט אירע פּאַציענטן מיט אַ ברייטער פאַרשיידנקייט פֿון מעסט־מעטאָדן.
אָנגעשלאָסן מיט אַ מיטל צו מעסטן די האַרצקלאַפּ־וואַריאַביליטעט, לויפן זייערע פּרוּוו־סוביעקטן
רעגולער אַרום אַ טראַנסמיטער־שטאַנציע אין וואַלד.
דער קאָמפּיוטער לייענט דאַן אויס די מעסט־רעזולטאַטן.
דאָ אין דעם וואַלד קען מען זען דעם טראַנסמיסיאָנס־מאַסט מיט דער העכסטער ראַדיאַציע אין דעם געגנט.
דאָס איז די ראַדיאָ־שטראַלונג וואָס מיר האָבן געמעסטן.
מיר האָבן אין דער זעלביקער צײַט רעקאָרדירט די האַרצקלאַפּן, און עס איז קלאָר אַז בײַ אַ רויִקן לויפן אויף אַ
וואַלד־שפּור שטייען די האַרצקלאַפּן העכער אין די געביטן וווּ די ראַדיאַציע־לעוועלס זענען די העכסטע.
מיר האָבן דאָס גאַנצע געמאַכט אויף צוויי פּרוּוו־פּערזאָנען.
דאָ איז דער צווייטער פּרוּוו־אָביעקט.
איך האָב עס נאָר געדרוקט אין שוואַרץ און ווייס.
די העכסטע ראַדיאַציע־לעוועלס שטימען מיט די העכסטע האַרץ־רייטן.
און דאָס מיינט אַז דער וואַלד – וואָס מען זאָגט אַז ער איז געזונט ווען מען גייט דאָרט שפּאַצירן – איז נאָר געזונט אויב דאָרט
זענען נישט קיין טראַנסמיסיאָנס־מאַסטן אָדער ראַדיאָ־וואָלן.
אין דעם קליינעם באַד ליבענצעלער קרײַז אונטערלענגנהאַרדט, זעט די וועלט נאָך אויס צו זײַן אין סדר.
דאַנק אַ איניציאַטיוו פֿון דעם אָרטיקן בורגאָמיסטער און דעם הויפּט־ביינער, איז דאָ אויף דעם פעלד אַ שול־פּרויעקט אָנגעהויבן.
די קינדער פאַרנעמען זיך מיט האָבי־גאָרדענערײַ, זיי פּלאָנטן קרויטער אויף שטיקלעך פֿון פֿאַרשיידענע גרייסן און שניידן
קאַרטאָפֿל, גרינסן און פֿרוכטן פֿאַר זייער אייגענעם באַנוץ.
דאָס ציט אויך אַנדערע באַשעפֿענישן, וועגן וועלכע דער בינשטאָקער דאַרף זאָרגן:
"שוין בערך דריי יאָר, דאָ אין דעם צפֿון־שוואַרצן וואַלד, אויף אַ שטרעקע פֿון 20 קילאָמעטער פֿון קאַלוו ביז פֿאָרצווייַם און דערנאָך
פֿון וורצאַך אין ריכטונג שטוטגאַרט, זעען מיר ווי בינען פשוט פֿאַרשווינדן אין נאָוועמבער, און נישט נאָר איינצעלע קאָלאָניעס."
אָבער דאָ אין דער ביכער־פֿאַרבאַנד אין נײַהאַוזן האָבן 90 פּראָצענט פֿון די ביכער טאַקע אַלע זייערע בינען פאַרלוירן.
און עס זענען בינשטאָקער וואָס טוען דאָס שוין פֿופציק יאָר, און זיי האָבן קיינמאָל נישט דערלעבט עפּעס אַזוינס.
זונטיק האָב איך גערעדט מיט עמעצן וואָס האָט פֿאַרלוירן 30 קאָלאָניעס.
ווען ער האָט זיך אָנגעמעלדט אין נאָוועמבער, זענען זיי אַלע שוין נישט געווען.
יעצט איז דאָ אַ גאָר נײַ בילד, נעמלעך דער ווינטער־פֿיד – דו קענסט דאָ זען די ווייסע זאַך, דאָס
איז דער ווינטער־פֿיד – אַלץ איז נאָך דאָרטן געווען.
אַזוי האָבן די בינען נישט געשטאָרבן פֿון הונגער.
און אויף די ברוט־קאָמבן – דאָס איז אַ ברוט־קאָמב, למשל – אַלץ אין דער פראָנט איז געווען ברוט. די ברוט איז שוין ניטאָ.
אין דער הינטער איז ווידער עסן. און קיין בילד איז נישט געפֿונען געוואָרן וואָס קען
ווײַזן וואָס פֿאַר אַ ביע־קרענק דאָס איז געווען.
די אַלטע ביען־קראַנקייטן האָבן מען געקענט דערקענען דורך קוקן אויף דעם האָניק־קאָמב. און דאָ קען מען זען אַז גאָרנישט איז דאָ.
די וואַקסנדיקע שטאַרבקייט פֿון בינען וועלטווייט האָט אַ ריזיקן השפּעה אויף אונדזער סביבה און אויף אונדז מענטשן.
טאַקע, די מערהייט פֿון וויסנשאַפֿטלער זענען באַוווּסט פֿון די פֿילפֿאַכיקע גורמים.
צווישן די אָפֿטסט דערמאָנטע זענען פּעסטיצידן, קלימאַט־ענדערונג און די פֿאַרניכטונג פֿון לעבנס־אָרטן
און דערמיט די שפּײַז־קוואַלן פֿון בינען־קאָלאָניעס.
אַ באַזאָרגנדיקע אַנטוויקלונג!
די פאַרשיידנקייט פֿון אינסעקטן איז לעבנסוויכטיק פֿאַר מענטשן און פֿאַר דער נאַטור. דאָס איז ניט צו באַשטreiten.
אָבער, כאָטש עטלעכע שטודיעס האָבן אָנגעוויזן אויף אָריענטירונג־פּראָבלעמען בײַ בינען, וואָס ווערן פֿאַראורזאַכט
דורך מאָביל־טעלעפֿאָן־שטראַלונג, איז דער שטראַלונג־פֿענאָמען נישט אַרײַנגערעכנט אין דער דיסקוסיע וועגן בינען־שטאַרבקייט.
"פֿאַר מיר פּערזענלעך איז געווען קלאָר אַז דאָס איז עפּעס וואָס צוגעגעבן האָט צו אַלע
אַנדערע פּראָבלעמען וואָס מיר האָבן מיט די בינען."
און דווקא די דאָזיקע ראַדיאַציע האָט איצט אַ ריזיקע השפּעה אויף בינען. ענלעך צו גליפאָסאַט דעמאָלט:
אַז די בינען פאַרלירן זייער ריכטונג בשעת זיי פליען און דערנאָך קענען זיי נישט געפֿינען זייער וועג צוריק צום בינשטאָק און
שטאַרבן עפּעס וווּ אַרויס. זיי פליען דריי קילאָמעטער, נאָך אַלעס.
ווי טוט איר דעם שטענדיק?
דער פּראָבלעם איז אַז קיין אָפיציעלע אינסטאַנצן, למשל אין די אַסאָציאַציעס אָדער אין דער ביענער־פֿאַרבאַנד – צו
וועלכע מיר צאָלן אונדזערע מיטגלידשאַפֿט־געלטער – ענטפֿערן נישט.
און ווען דו הייבט אָן צו רעדן וועגן 5G, ווערט דו ווידער אָפּגעװיזן.
אפילו די 15 בינשטאָקער וואָס איך האָב זונטיק באַגעגנט – וואָס האָבן אַלץ פאַרלוירן און די זעלבע סיטואַציע
באַשרייבן – אפילו זיי זענען נישט געווען גרייט צו ערנסט דיסקוטירן דעם ענין מיט די ראַדיאַציע־אויטאריטעטן.
זיי האָבן געגעבן אַלע מינים סיבות. עס איז גאָרנישט וואָס דו קענסט טאָן דערפֿון. אָבער לאָמיר די ראַדיאַציע־זאַך אַרויסלאָזן.
אומגעזען די ראַדיאַציע־עקספּאָזשור, איז עס וויכטיקער ווי קיינמאָל צו ווידער אָנצינדן
אונדזערע קינדערס ענטוזיאַזם פֿאַר דער נאַטור.
דאָס פֿאָדערט געדולד און מחויבות.
טאַקע מאָדערנע לערערס און עלטערן קענען ווילן נעמען אַ קריטישן בליק אויף וואָס די דיגיטאַלע וועלט
האָט שוין יאָרן לאַנג געטאָן צו אונדזערע קינדער.
און צי עס איז צײַט זאַכן ראַדיקאַל איבערצוטראַכטן און אַנטוויקלען נײַע געדאַנקען – פּונקט ווי
אין דעם קליינעם שול־גאָרטן אין אונטערלענגענהאַרדט.
"דו מוזט אַ ביסל אויפֿרייניקן אַרום. קום דאָ, לאָמיר דאָס אויסמאַכן."
איצט קענסטו עס בעסער זען.
און אויף דער אַנדערער זײַט, האָסטו געהאַט וואָס, אָרעגאַנאָ? טימיאַן. פּונקט.
און דאַן איז דאָ היינריך, אונדזער לערער, וואָס האָט שטענדיק גרויסע געדאַנקען צו מאָטיווירן
די קינדער זיך צו באַטייליקן אָדער הנאה האָבן.
די קינדער האָבן געבויט דעם קליינעם שאָפּל אונטער אויפזיכט.
זיי זענען מאָטיווירט, ווײַל זיי האָבן דיין גאַנץ אויפמערקזאַמקייט – און אַ אַרבעט וואָס איז גאָר ווײַט פֿון
ווידעא־שפּילן, טאַבלעט־שװײַפּן, פֿייסבוק און ענלעכע.
אַ פאַראַנטוואָרטלעכע געזעלשאַפֿט זאָל אַקטן אַזוי שנעל ווי מעגלעך. ספּעשאַליסטן קלינגען דעם אַלאַרם.
"עס איז געשען אַ עקספּלאָזיע אין אַדיקטישן התנהגות בײַ קינדער בנוגע סמאַרטפֿאָנעס."
עס זענען געווען שטודיעס וואָס האָבן געמוזט אָפּגעשטעלט ווערן, ווײַל די קינדער האָבן זיך נישט
געקענט אָפּגעבן אָן זייערע מאָביל־טעלעפֿאָנען.
זיי האָבן געוואָלט עס פֿאַר אַ פּאָר טעג פּרוּוון, אָן אַ מאָביל־טעלעפֿאָן – און מיט אַ מאָביל־טעלעפֿאָן.
און דער עקספּערימענט האָט זיך נישט געקענט דורכפֿירן, ווײַל די קינדער האָבן נישט געקענט לעבן אָן זייערע מאָביל־טעלעפֿאָנען.
און אין דער שטודיע קענט איר זען אַז דאָס איז וואָס מען רופֿט אַ סטרוקטורעלע גלייכונג־מאָדעל, און איך וויל
נישט דערוואַרטן אַז איר קענט עס פֿאַרשטיין אין דעטאַל.
אָבער וואָס איר זעט דאָ זענען די פֿאַרבינדונגען צווישן מאָביל־טעלעפֿאָן־אַדיקטיאָן און דעפּרעסיע.
איר קענט זען אַז אין אַלע דרײַ צײַטפּונקטן – דאָס איז געווען אַ לאַנגצײַטיקע שטודיע – איז די אונטערזוכונג געווען פֿאַרבונדן.
און נישט נאָר דאָס, עס האָט שטענדיק אויך געהאַט אַ השפּעה אויף די צוקונפֿט.
דערפֿאַר איז דאָס זייער באדראענדיק פֿאַר דער צוקונפֿט, ווײַל דיפּרעסיע איז הײַנט אַ באַזונדערע
פּראָבלעם – קינדער־ און יוגנט־פּסיכיאַטריע קענען דיר אַ זאַך אָדער צוויי דערציילן וועגן דעם.
דער מומחה דיסקוטירט פּראַגמאַטיש מעגלעכע סיבות פֿאַר דעם אומוויסנדיקייט:
אַלע רעגירונגען האָבן אַ ריזיקן נוץ פֿון די דאָזיקע טעכנאָלאָגיעס, סײַ דורך דעם פֿאַרקויף פֿון ליצענצן,
סײַ דורך די ריזיקע שטײַער־הכנסות וואָס זיי גענערירן.
די טעלעקאָמוניקאַציע־אינדוסטריע איז כּמעט די איינציקע וואָס נאָך ווײַזט וווּקס און
שטעלט מיט זיך פֿאָר אַ מקור פֿון שטײַער־הכנסות.
אויף דער אַנדערער זײַט זענען פּאָליטיקער נאַטירלעך אויך באַוווּסט פֿון די געזעלשאַפֿטלעכע פֿענאָמענען, און עטלעכע
פֿון זיי פּרוּוון זיך אַרײַנמישן און זיי פּאָליטיש אויסנוצן.
דער דריטער פּונקט איז אַז פּאָליטיקער זענען צווישן די ערשטע וואָס האָבן אָנגענומען די טעכנאָלאָגיע.
איך וויל נישט נעמען קיין נעמען, אָבער איך ווייס אַ פּאָר פּאָליטיקער וואָס מע קען באַשרײַבן ווי מאָביל־טעלעפֿאָן־אַדיקטן.
"איך האָב נישט די וויסן, די שטאַרקייט אָדער די געלעגנהייט, מיין איך, צו טוישן די וועלט, אָבער איך ריין מײַן אייגענעם טירשטאָק
און פּרוּוו צו לעבן אויף אַ אופֿן וואָס איך קען רעכטפֿערטיקן."
"מיר האָבן אויך געשיקט דעם אינפֿאָרמאַציע דורך אימעיל צו אונדזערע בירגערמײַסטערס אין באַד ליבענצעל און אין גאַנצן
קאַלוו־דיסטריקט, ווי אויך צו די לאָקאַלע ראַטגעבער, אָבער מיר האָבן קיינמאָל נישט באַקומען קיין ענטפֿער."
"איך האָב באַזוכט שולן אין די נידערלאַנדן, בעלגיע און דײַטשלאַנד און גערעדט מיט די שול־הייטערס, זיי געזאָגט: 'דאָס איז
וואָס ראַדיאַציע טוט צו אונדזערע קינדער.' און מענטשן האָבן געזאָגט: 'אָבער מיר קענען גאָרנישט טאָן דערפֿון.'"
איך בין געווען אין דער אינטערנאַציאָנאַלער שול אין די נידערלאַנדן. זיי האָבן געזאָגט: ראַדיאַציע איז נישט וויכטיק, ווײַל
אונדזערע קינדער לערנען מער דורך טאַבלעטן און מאָביל־טעלעפֿאָנען.
איך בין געגאַנגען צו די פּאָליטיקער, און זיי האָבן געזאָגט: "אָקעי, מיר קענען זיך פאָרשטעלן אַז דו
האָסט רעכט, אָבער מיר זעען נישט קיין נויט צו האַנדלען."