WEBVTT

00:00.992 --> 00:05.718
Taa, anyị nwere onye ọbịa na-eme ka ntọala sayensị ọgwụ daa.

00:05.718 --> 00:11.492
Onye na-ekwu na nje virus adịghị adị. Ma ọ
dịkarịa ala, na enweghị ihe àmà bara uru.

00:11.492 --> 00:16.117
Onye a ma ama nke na-eche na ọ maara ihe niile? Onye
ọkà mmụta ihe omimi gbagwojuru onwe ya ma ọ bụ ọbụna onye

00:16.117 --> 00:19.371
na-emegharị akụkọ ihe mere eme nke ukwuu? Anyị ga-ahụ.

00:19.371 --> 00:23.539
E mepụtara nkwupụta ndị a na
weebụsaịtị nke ikpo okwu ya Next Level:

00:23.539 --> 00:26.843
Anyị na-eso ụzọ nke ịjụ ajụjụ obi ike na imegharị echiche.

00:26.843 --> 00:34.776
Anyị na-enyocha isiokwu gbasara nje na ọgwụ site n'echiche
ọhụrụ, na-achọpụta esemokwu ma na-arịọ ka e nwee eziokwu.

00:34.776 --> 00:42.320
Nkwupụta anyị siri ike guzobere na isi mmalite a pụrụ
ịlele ma na-enye ntọala siri ike maka mkparịta ụka bara uru.

00:42.320 --> 00:49.961
Anyị ka na-emeghe maka echiche ọhụụ ma na-akwalite
nyocha onwe onye na-aga n'ihu n'ọmụmụ sayensị. Ụzọ dị ebube!

00:49.961 --> 00:56.383
Ka anyị nabata onye nnọchi anya mgbasa ozi nke Next
Level, Mista Marvin Haberland, n'ụlọ nkwari akụ Kla.TV. Nnọọ!

00:56.383 --> 00:59.039
E ka ọ dị gị mma ehihie, daalụ nke ukwuu maka ịkpọ m.

00:59.039 --> 01:02.710
Ee, aga m achọ ya! N'aka otu, nke ahụ na-atọ ụtọ nke ukwuu.

01:02.710 --> 01:10.841
Mista Haberland, ọchịchọ a dị ebube ma bara uru, ma n'aka nke
ọzọ, ajụjụ na-apụta: ọ dị n'ezie mkpa gbasara nsogbu nje ahụ?

01:10.841 --> 01:15.556
Ọ̀ bụghị na a kpebiela ajụjụ gbasara nje ahụ
kemgbe ihe karịrị otu narị afọ, ma gosipụtara ya

01:15.556 --> 01:18.513
n'enweghị mgbagha site na ọtụtụ ọmụmụ nchọpụta?

01:18.513 --> 01:26.380
Gịnị kpatara ịlaghachi azụ n'oge gara aga, dịka a ga-asị,
ka ọ dị ka e nweghị ọmụmụ sayensị ziri ezi gbasara nje?

01:26.380 --> 01:32.996
Ee, ajụjụ ahụ dị mma. Ọ bụrụ na anyị tinye
ụkpụrụ ị kọwara ma ọ bụ gụrụ na mbido na isiokwu

01:32.996 --> 01:36.802
niile, anyị agaghị enwe ike ime ihe ọ bụla dị iche.

01:36.802 --> 01:47.037
Ma mgbe anyị tinyere nke a na sayensị nje ma nyochaa akwụkwọ ndị
ọkà sayensị nje bipụtara, nyochaa ọrụ ha, nakwa nyochaa nsonaazụ

01:47.037 --> 01:54.575
si na sayensị nje pụta, dịka ọgwụ, mgbochi ọrịa
ma ọ bụ ndụmọdụ, maka ịdị irè sayensị, mgbe ahụ

01:54.575 --> 01:59.084
nnukwu nsogbu na-apụta nke metụtara usoro sayensị.

01:59.084 --> 02:02.263
Ma nke ahụ bụ ihe anyị ga-ekwu maka ya taa.

02:02.263 --> 02:10.099
Ee, mana a chọtara nje virus n'enweghị obi abụọ ma
gosipụtara anyị ha na mgbasa ozi na akwụkwọ ọkachamara.

02:10.099 --> 02:17.123
Ewetara m foto ole na ole nke nje
bluetongue, nje HIV, nje smallpox na nje coronavirus.

02:17.123 --> 02:20.334
Gịnị gbasara ihe ịga nke ọma ndị a na-emeghe ụzọ?

02:20.334 --> 02:22.771
Nke ahụ bụ ihe àmà doro anya.

02:22.771 --> 02:31.988
Ya mere, ọ bụrụ na ị malite na echiche na, dịka ọmụmaatụ,
mmadụ abụọ nwere ike ibute ọrịa n'onwe ha, mgbe ahụ,

02:31.988 --> 02:37.880
aghaghị m ime nnwale nke na-akwado ma ọ bụ na-ekwenye echiche m.

02:37.880 --> 02:45.423
Ma na sayensị ọrịa nje, a na-ekwu na obere mkpụrụ
nje na-agafe site na A ruo B, dịka ọmụmaatụ site

02:45.423 --> 02:50.201
n'ikuku, ma na obere mkpụrụ nje ndị ahụ na-emetụta mmadụ.

02:50.201 --> 02:57.615
Nke a pụtara na m ga-egosi usoro niile nke
ihe kpatara na ihe mere iji kwado echiche a.

02:57.615 --> 03:06.750
Otú ọ dị, a naghị emepụta ihe onyonyo ndị a n'ule ma ọ bụ nnwale
dị otú ahụ. Ihe onyonyo ị gosiri ebe a bụ nke ndị ọkà mmụta nje

03:06.750 --> 03:14.672
virus kere mgbe ha na-eme nnwale n'ụlọ nyocha – ọ bụghị n'ime ahụ
mmadụ, kama n'ọzụlite sel n'ụlọ nyocha – site

03:14.672 --> 03:23.115
n'inweta ọzụlite sel, nke a na-ejikarị si n'akụkụ
akpụkpọ ụkwụ ọbọ, ma gbuo ha ọgwụ ma mee ka ha nwụọ agụụ.

03:23.115 --> 03:30.701
Ma mgbe ahụ, ihe onyonyo ndị a pụtara. A makwaara
nke a dị ka mmetụta cytopathic, tinyere ihe ndị ọzọ.

03:30.701 --> 03:38.195
Ma eziokwu bụ na ọ bụrụ na ị megharịa otu nnwale ahụ na anụ ahụ
dị mma sitere n'ụmụ anụmanụ dị mma, ma ọ bụ ọ bụrụ na

03:38.195 --> 03:45.240
ị naghị agbakwunye ihe nlele ọ bụla sitere n'ụmụ
anụmanụ ọrịa, ị ga-enweta otu ihe onyonyo ahụ kpọmkwem.

03:45.240 --> 03:51.459
Nke a bụ ihe a na-akpọ na sayensị
nnwale njikwa ma ọ bụ njikwa na-adịghị mma.

03:51.459 --> 04:00.201
Nke a bụ n'eziokwu ebumnuche iji wepụ ohere na nhazi
nnwale dị n'ụlọ nyocha m n'onwe ya na-emepụta nsonaazụ a.

04:00.201 --> 04:07.248
Nke ahụ pụtara na ọ bụrụ na m mee nnwale ugbu a ma were
ihe nlele ahụike, m ga-enweta otu onyonyo ahụ kpọmkwem.

04:07.248 --> 04:13.316
Ma ndị ọkà mmụta nje virus anaghị eme nke ahụ. Ha
na-eme naanị otu nnwale, mgbe ahụ ha na-ese foto ihe

04:13.316 --> 04:16.435
ndị ahụ ma na-ekwupụta na ha bụ nje na-akpata ọrịa.

04:16.435 --> 04:22.858
Otú ọ dị, ha enwebeghị igosi, nke mbụ, na
nke a na-eme n'ezie n'ime ndị ọrịa, na nke

04:22.858 --> 04:26.553
abụọ, na nhazi ndị a n'ezie na-akpata ọrịa ahụ.

04:26.553 --> 04:34.380
N'ihi na n'ọkwa na-esote, onyonyo naanị ya abụghị ihe
àmà na mkpụrụahụ ma ọ bụ nhazi ahụ na-akpata ọrịa ahụ.

04:34.380 --> 04:42.708
Enwere m ike igosi ulo mebiri ma kwuo na mmebi ahu kpatara
ya site na mkpali ala, ma foto nani agaghi egosiputa nke ahu.

04:42.708 --> 04:46.599
Enwere ike ịbụ ihe kpatara ọzọ kpatara mmebi ahụ.

04:46.599 --> 04:53.623
Nke ahụ pụtara na mgbe m gụsịrị ịse foto ma gosipụta ihe onyonyo
a, nke n'eziokwu na-apụta naanị n'ime ndị

04:53.623 --> 04:59.950
ọrịa; enweghị m ike ịchọta nhazi ndị a n'ime
ndị ahụike, m ga-emerịrị ichepụta nhazi ndị a.

04:59.950 --> 05:05.736
Mgbe ahụ, n'ule ọzọ, nye ya n'ahụ
anụmanụ ma ọ bụ mmadụ, wee gosi:

05:05.736 --> 05:11.185
Aha, ha ga-arịa ọrịa nwere otu mgbaàmà
ugbu a ma ọ bụrụ na m nye ha owuwu ndị a.

05:11.185 --> 05:13.833
Ndị ọkà sayensị ọrịa nje anaghị eme nke a n'oge ọ bụla.

05:13.833 --> 05:16.536
Ya mere, a na-eme ọrụ niile naanị n'ụlọ nyocha.

05:16.536 --> 05:21.978
A na-etinye mkpụrụ ndụ ahụ n'ọgwụ ọjọọ, a na-eme ka ha
nwụọ agụụ site n'antibiotics na ihe ndị yiri ya, mgbe ahụ

05:21.978 --> 05:24.724
mmetụta ndị a na-eme, nke a na-akpọ mmetụta cytopathic.

05:24.724 --> 05:29.553
Dị ka e kwuru, ihe ndị a na-eme n'otu ụzọ ahụ
kpọmkwem, a pụghị ịmata ha ọbụna n'akụkụ anụ ahụ dị mma.

05:29.553 --> 05:38.955
E nwekwara ọtụtụ ọtụtụ ọmụmụ sayensị nje na mbipụta sayensị nje,
karịsịa site na mbido ụbọchị sayensị nje ọgbara ọhụrụ

05:38.955 --> 05:48.087
n'afọ 1940 na 1950, nke e bipụtara ọtụtụ ugboro,
na-ekwu na mmetụta a na-emekwa mgbe a na-eji anụ ahụ dị mma.

05:48.087 --> 05:59.165
Ma kemgbe afọ 1980 na 1990, ndị ọkà mmụta nje virus
na-agbalịsi ike izere ijikwa nnwale ndị a na anụ ahụ dị mma.

05:59.165 --> 06:04.342
A naghịzi eme nke ahụ. Enwerem ọtụtụ akwụkwọ ozi gbasara nke a.

06:04.342 --> 06:10.731
N'ihi nke a, etinyela m ọtụtụ
arịrịọ n'okpuru Iwu Nnwere Onwe Ozi.

06:10.731 --> 06:18.708
N'ụwa niile, n'ọkwa mba ụwa, Robert Koch Institute, Public Health
Service England, na Italy, CDC na America, Pasteur

06:18.708 --> 06:25.678
Institute na France, University of Melbourne na
Australia, Doherty Institute, na ndị ọzọ dị otú ahụ.

06:25.678 --> 06:30.379
Maka nje niile o kwere mee, ọnya ọnụ,
SARS-CoV-2, HIV. Ozi ahụ na-adị mgbe niile otu:

06:30.379 --> 06:37.769
Mba, anyị anaghị eme nnwale njikwa ma ọ bụ njikwa
na-adịghị mma na ihe ahụike. A naghị eme ya kpamkpam.

06:37.769 --> 06:45.734
Ma ọ bụrụ na ha maara ọdịiche a, gịnị ka ha
na-akọwa? Ya mere, gịnị mere ha anaghị eme ya?

06:45.734 --> 06:49.840
Ha na-ekwu, "Ee, anyị doziechara nke
ahụ na afọ 1940s, anyị achọghị ya ọzọ"?

06:49.840 --> 06:59.460
Ọfọn, azịza dị iche iche. Mgbe ụfọdụ, ị
na-anụ na enweghị ikike ime nnwale ndị a.

06:59.460 --> 07:04.706
Na ị na-elekwasị anya kpamkpam na nnwale ndị dị mma.

07:04.706 --> 07:09.581
Nke ahụ bụ, dịka ọmụmaatụ, nzaghachi si Australia nye SARS-CoV-2.

07:09.581 --> 07:18.928
N'ọnọdụ ndị ọzọ, dịka mgbasa ọrịa ọnụ na ụkwụ na-eme ugbu a na
Friedrich Loeffler Institute, a gwara anyị na

07:18.928 --> 07:27.989
nke a adịghị mkpa, n'ihi na ụzọ ndị ọzọ, ụzọ
na-abaghị ozugbo, egosila na ihe nlele ahụ nwere nje.

07:27.989 --> 07:33.918
Ma ndị ahụ bụ nkwenye nkịtị, m ga-asị, nke ị na-anụkarị.

07:33.918 --> 07:44.323
Otú ọ dị, ha adịghị zuru oke n'ihe sayensị ma na-emebi usoro
sayensị, nke bụ ihe a choro maka ndị ọkà mmụta nje virus niile na

07:44.323 --> 07:49.715
ụlọ ọrụ niile dịka Ngalaba 1 nke Iwu Nchedo Nje Germany si kwuo.

07:49.715 --> 07:53.896
Ọ na-ekwu na onye ọ bụla ga-arụ ọrụ
dịka nchọpụta sayensị kacha ọhụrụ si kwuo.

07:53.896 --> 08:03.969
Ma Ntọala Nnyocha German dị na Germany
na-akọwa ụkpụrụ ọrụ sayensị maka ndị sayensị niile.

08:03.969 --> 08:10.862
Ma o doro anya na anyị ga-eme njikwa ọjọọ, ma
ọ bụ na anyị ga-enyocha usoro anyị, ma anyị

08:10.862 --> 08:14.828
ga-edekọ ihe niile ka onye ọ bụla wee ghọta ya.

08:14.828 --> 08:19.256
Ma nke ahụ kpamkpam mebiri na sayensị nje virus.

08:19.256 --> 08:29.881
Ma mgbe ị na-eme nnwale njikwa, dịka anyị onwe anyị bipụtara,
dịka ọmụmaatụ, anyị bipụtara nnwale njikwa ebe ị na-etinye otu

08:29.881 --> 08:38.621
ụdị ọgwụ nje ndị ọkachamara na nje virus ji na ihe
ahụike, na-eji otu usoro agụụ ndị ọkachamara na nje

08:38.621 --> 08:43.445
virus ji, mgbe ahụ ị na-enweta kpọmkwem mmetụta ndị a.

08:43.445 --> 08:52.246
N'ezie, ndị ọkà virolojị bipụtara nke a ọtụtụ ugboro n'oge gara
aga, ma dịka m kwuru, anyị na-ekwu maka oge site na afọ 1940

08:52.246 --> 08:57.313
ruo 1960 na 1970. Kemgbe afọ 1980 na 1990, a naghịzi eme nke a.

08:57.313 --> 09:03.616
Anyị na-ekwu maka nje mgbe niile. Gịnị mere e nwere
ọgwụ nje na ọzụlite sel ndị a? Kedu ihe ha na-eme ebe ahụ?

09:03.616 --> 09:07.086
Ee, nke ahụ bụkwa ajụjụ dị oke mkpa ma dịkwa mma.

09:07.086 --> 09:17.117
Ndị ọkà mmụta nje virus na-eji ọgwụ nje na nnwale ịkụ sel a
na-eme n'ụlọ nyocha n'ihi na ha chọrọ iwepụ nje na sel ndị a.

09:17.117 --> 09:23.899
Ị chọrọ igbochi nje bacteria ma ọ bụ nje
ndị ọzọ ka ha ghara imetụta nnwale ahụ.

09:23.899 --> 09:34.235
Ha chọrọ naanị nje virus ndị na-abụghị ndụ n'eziokwu; ha
abụghị ihe dị ndụ; ha chọrọ ka nje virus ndị a mee mmetụta.

09:34.235 --> 09:38.555
Ha chọrọ iji teknụzụ kpochapụ
kpamkpam ma bibie nje ndị ọzọ niile.

09:38.555 --> 09:44.956
Otú ọ dị, ndị ọkà mmụta nje na-echefughị na
ọgwụ nje n'onwe ha na-etinye nnukwu nrụgide

09:44.956 --> 09:48.547
n'akụkụ anụ ahụ na n'ọzụlite mkpụrụ ndụ a.

09:48.547 --> 09:58.709
Na ijikwa ọgwụ nje, a na-ejikarị abụọ: penicillin na streptomycin
jikọtara ọnụ, nke naanị ha na-akpata nrụgide na ọzụzụ mkpụrụ ndụ,

09:58.709 --> 10:10.331
wee mee ka mmetụta cytopathic pụta, ebe ọzụzụ mkpụrụ ndụ na-agbaji
agbaji ma e mesịa ere ya anyị dịka onyonyo nje, ka e si kwuo.

10:10.331 --> 10:15.249
E nwekwara nkwupụta sitere n'aka ndị ọkà mmụta nje
virus n'akwụkwọ ozi, gụnyere sitere n'ụlọ ọrụ dịka

10:15.249 --> 10:17.855
Friedrich Loeffler Institute, nke doro anya na-ekwu:

10:17.855 --> 10:23.858
A maara nke a nke ọma. Ndị ọkà mmụta nje virus
maara na ọgwụ nje bacteria na-eweta nsogbu

10:23.858 --> 10:27.530
n'anụ ahụ ma nwee ike ibute mmetụta cytopathic a.

10:27.530 --> 10:35.572
Ma nke a bụkwa ihe kpatara na, n'echiche sayensị,
a ga-eme ule njikwa, ebe a na-agwọkwa ihe

10:35.572 --> 10:41.241
nlereanya ahụike na ọgwụ nje, ma nke ahụ anaghị eme kwa.

10:41.241 --> 10:45.956
Nke a pụtara na ọbụlagodi site n'iji usoro kacha
ọhụrụ na igwe nyochaa eletrọn kacha mma, a ka

10:45.956 --> 10:48.640
na-ahụ mmetụta ndị ahụ n'ahụ ndị dị mma na ndị ọrịa.

10:48.640 --> 10:49.170
Ee.

10:49.170 --> 10:49.955
Enweghị ọdịiche?

10:49.955 --> 10:53.453
Enweghị ọdịiche, a pụghị ịmata ya.

10:53.453 --> 10:58.252
E nwekwara otu ihe ọzọ Nzukọ Nnyocha German
na-arịọ, nke a na-adịghị etinye na sayensị nje, nke bụ

10:58.252 --> 11:01.624
ime ka a ghara ịmata onye nyocha na onye nnwale.

11:01.624 --> 11:10.230
Ọ dị ezigbo mkpa ka ndị ọkà mmụta nje n'ụlọ nyocha ghara ịma
nlele ọrịa nke metụtara nje na nke, dịka

11:10.230 --> 11:18.216
ọmụmaatụ, sitere n'aka onye dị mma, ka ha ghara inwe
ntụpọ echiche ma ọ bụ echiche e kpebiela tupu.

11:18.216 --> 11:21.732
A naghịkwa eme nke a n'oge ọ bụla n'ime sayensị ọrịa nje niile.

11:21.732 --> 11:24.841
Nke a pụtara na n'eziokwu anyị nwere ọtụtụ mmebi usoro sayensị.

11:24.841 --> 11:31.390
Enweghị nnwale njikwa, enweghị akwụkwọ ndekọ zuru ezu na
enweghị ime ka ndị sonyere ghara ịmata, a na-emebi ihe ndị a

11:31.390 --> 11:35.950
niile mgbe niile – ọbụna site n'aka Robert Koch Institute.

11:35.950 --> 11:43.103
Dị ka m kwuru, ọ bụghị naanị ikpesa usoro sayensị, ma
anyị maara na mgbe ị na-eme nnwale njikwa ndị a, otu

11:43.103 --> 11:47.300
nsonaazụ ahụ na-apụta n'ụzọ na-apụghị ịkọwa ọdịiche.

11:47.300 --> 11:54.073
Nke ahụ bụ naanị ịjụ ozugbo na igosi ụgha nke
sayensị ọrịa nje – opekata mpe maka mmetụta a.

11:54.073 --> 11:57.830
Ugbu a, anyị ekwurula maka ihe onyonyo
ndị a ebe a, nnwale ịzụlite mkpụrụ ndụ.

11:57.830 --> 12:02.642
Ndị ọkà mmụta nje virus na-ewe nzọụkwụ nke abụọ,
ya bụ ịtụle usoro mkpụrụ ndụ ihe nketa, nke

12:02.642 --> 12:05.713
ụfọdụ ndị na-ekiri nwere ike ịnụla banyere ya tupu.

12:05.713 --> 12:13.432
A na-eme mgbalị mgbe ahụ iji mata genome
ma ọ bụ ozi mkpụrụ ndụ ihe nketa nke nje.

12:13.432 --> 12:17.112
A na-eme ihe niile a site n'iji nlereanya kọmputa, ka e si kwuo.

12:17.112 --> 12:20.440
Nke a bụ naanị nnwale kọmputa eji mmemme ngwanrọ eme.

12:20.440 --> 12:28.020
Ọ naghị emetụta nhazi n'eziokwu, a naghịkwa eme nyocha ebe a.

12:28.020 --> 12:33.026
Ma a ga-emerịrịkwa ịtọ usoro nke ọdịdị mkpụrụ
ndụ ahụike nke na-akpata kpọmkwem mmetụta ndị a.

12:33.026 --> 12:40.112
Lee hụ, mgbe ị mere nke ahụ, ị chọtara otu
genọm ahụ, otu nje ahụ, n'ọgbakọ sel ahụike kwa.

12:40.112 --> 12:47.768
Nke a pụtara na m nwere ike ịgbakọta nje niile si na
ọdịdọ mkpụrụ ndụ ahụike nke m gbara ọgwụ nje ma kụọ ya nri.

12:47.768 --> 12:51.034
Enwere m ike ịchọta HIV ebe ahụ
n'ụzọ dị mfe site na mmemme kọmputa.

12:51.034 --> 12:56.212
Enwere m ike ịchọta SARS-CoV-2
ebe ahụ, nakwa ụdị dị iche iche ya.

12:56.212 --> 13:04.971
Ma m nwere ike ime ka ihe niile a dịkwuo mfe site
n'itinye usoro nlekọta sel a n'usoro ndị ọzọ, dịka PCR, ebe

13:04.971 --> 13:09.424
m na-eme ka usoro nlekọta sel a bawanye, ka e si kwuo.

13:09.424 --> 13:11.276
Nke ahụ pụtara na m na-emegharị ihe ahụ nanị.

13:11.276 --> 13:16.745
Nke a na-eme ka mmemme kọmputa chọta
ma gbakọọ nje ndị ahụ, ka e si kwuo.

13:16.745 --> 13:23.720
Ma anyị na-akọwa ihe niile a n'ihi na anyị hụrụ na ọ bụrụ na ị
na-achịkwa ya n'ụzọ ezi uche dị na ya, dịka a

13:23.720 --> 13:31.142
ga-esi mee ya n'usoro sayensị, mgbe ahụ anyị na-emebi
ma na-ajụ nkwupụta ndị ọkà sayensị na-amụ nje mere.

13:31.142 --> 13:37.492
Ma – nke ahụ niile yiri ka ọ dị mgbagwoju anya, ya mere ị ga-achọ
ige ya otu ma ọ bụ ugboro abụọ ọzọ – mana ugbu a

13:37.492 --> 13:43.597
ka isi okwu kacha mfe na kacha mkpa pụta, nke
kwesịrị ịdịkwa ezi uche kpamkpam nye ndị na-ekiri niile.

13:43.597 --> 13:48.681
N'agbanyeghị ihe oyiyi ndị a a na-egosi anyị mgbe niile, na
n'agbanyeghị nnwale ọzụlite mkpụrụ ndụ na nchọpụta usoro mkpụrụ

13:48.681 --> 13:52.074
ndụ site na kọmputa – kpamkpam n'agbanyeghị ihe niile ahụ:

13:52.074 --> 13:58.992
Nnwale mgbasa ọrịa niile e mere n'akụkọ ihe
mere eme, ya bụ ijikọ ndị ahụike na ndị ọrịa

13:58.992 --> 14:02.385
ọnụ, ma anụmanụ ma mmadụ, dara ada. Ha niile!

14:02.385 --> 14:07.887
Nke ahụ pụtara na mgbe niile m na-agbalị ijikọ
ndị ọrịa na ndị ahụ ike ọnụ n'ime nnwale a

14:07.887 --> 14:11.754
na-achịkwa iji gosi na ọrịa na-efe efe, ọ naghị arụ ọrụ!

14:11.754 --> 14:15.866
Ma nke ahụ bụkwa nkwupụta megidere sayensị nje ọrịa kpọmkwem ọzọ.

14:15.866 --> 14:23.983
Ee, eleghị anya n'ụzọ na-adịghị ozugbo. Ma ị gaghị ekwu
na nje virus anaghị akpata ọrịa mgbe ị hụrụ ọrịa ndị a.

14:23.983 --> 14:25.553
Ana m ekwu na ị nwere ike ịhụ ya n'ime klaasị ụlọ akwụkwọ.

14:25.553 --> 14:28.509
Mgbe ahụ otu nwa na-arịa ọrịa, nwa na-esote na-arịa
ọrịa, ndị nkuzi na-arịa ọrịa, ọkara klaasị ahụ efu.

14:28.509 --> 14:31.992
Anyị nwetara nke ahụ ọzọ. Kedu ka nke ahụ ga-esi mee?

14:31.992 --> 14:38.501
Ọ bụrụ na e nwere ike igosi na nje bacteria adịghị
etinye aka, kama ọ bụ mgbaàmà ndị a na-enweghị nkọwa doro

14:38.501 --> 14:41.780
anya anyị na-enwekarị, ma na-alaghachi ugboro ugboro.

14:41.780 --> 14:47.735
Nke ahụ bụ ụlọ ọgwụ a na-ahụkarị. Kedu ka ị ga-esi kọwaa nke ahụ?

14:47.735 --> 14:52.886
Ee, mgbe anyị na-ahụ ihe ndị a, echiche sayensị na-apụta.

14:52.886 --> 14:55.892
Dịka ọmụmaatụ, ugbu a ọ bụ
mkpụrụntụ ma ọ bụ nje virus na-efe efe.

14:55.892 --> 14:59.799
Nke ahụ bụ echiche dị ezigbo mma.
Ma mgbe ị nwale ya, ọ naghị arụ ọrụ.

14:59.799 --> 15:02.697
Ya mere, anyị chọrọ echiche ndị ọzọ, echiche ndokwa ndị ọzọ.

15:02.697 --> 15:05.713
N'ezie, anyị tụlere nke a nke ọma.

15:05.713 --> 15:10.650
Ọ bụrụ na ọ bụghị nje, gịnị ka ọ nwere ike ịbụ? Ma ọ bụ nje?

15:10.650 --> 15:19.257
Nke a doro anya na ọ na-eduga anyị na isi okwu
dịka nri, mmetụta gburugburu ebe obibi, nsị na ịdị

15:19.257 --> 15:24.309
n'okpuru mmetụta si n'èzí metụtara ọmụmụ sayensị.

15:24.309 --> 15:32.999
N'ezie, isi mmalite radieshon, ihe kpatara ya n'uche na
nrụgide nwekwara ike ịbụ ihe a pụrụ ichebara echiche.

15:32.999 --> 15:40.504
Ndị a bụ ihe kpatara niile a pụrụ ịlele nke ọma
site na nnwale, dịka ọmụmaatụ n'nnwale ọ bụla.

15:40.504 --> 15:48.231
Enwere m ike ime ka mgbaàmà pụta site n'eri nri
naanị. Enwere m ike ime ka tumọr pụta site na nsị.

15:48.231 --> 15:51.050
Enwere m ike ime ka tumọr pụta site na nnwale radieshon.

15:51.050 --> 15:55.558
Enwere m ike ịgbanye ma gbanyụọ mgbaàmà
site n'ịpị bọtịnụ jiri mgbanwe ndị a.

15:55.558 --> 16:01.215
Nke a pụtara na anyị amalitela ịmata ọtụtụ ihe
gbasara ọtụtụ mgbaàmà, otu anyị ga-esi

16:01.215 --> 16:05.730
mepụta ha n'ule, na ihe na-akpata ha, ka e si kwuo.

16:05.730 --> 16:14.275
Ọ bụghị ha niile, ma ọtụtụ n'ime ha. Nke a bụ ihe kpatara anyị ji
kwuo na ọ ga-adị ezi uche ịga n'ihu na-eme nchọpụta n'ọhịa a ma

16:14.275 --> 16:20.832
na-eme nchọpụta mepere emepe ebe ahụ, kama
ilekwasị anya na isiokwu a mgbe niile, nke a kọwara na ọ

16:20.832 --> 16:25.605
bụ ụgha kpamkpam site na mmalite ruo na njedebe.

16:25.605 --> 16:30.098
Nke a na-egbochi nghọta ndị ọzọ,
nchọpụta ndị ọzọ, na ihe ọmụma ndị ọzọ.

16:30.098 --> 16:41.392
Nke ahụ bụkwa ihe anyị na-akpọ asị nke ukwuu, n'ihi na ọ
na-egbochi nke ukwuu ókè ọmụma na isiokwu e gosiwo na ọ bụ ụgha.

16:41.392 --> 16:46.629
Ọ bụ m na-aghọta nke a nke ọma? Ma nje virus
ma nje bacteria abụghị ndị na-akpata ọrịa ahụ?

16:46.629 --> 16:53.078
Ọ dị mma. N'echiche sayensị, ma ọ bụrụ na ị
na-eme nnwale ndị a na nje ma ọ bụ ihe ị

16:53.078 --> 16:57.135
na-ekwu na ọ bụ nje, ị gaghị enwe ike igosi ọrịa.

16:57.135 --> 17:05.566
Ma ọ bụrụ na ị mee nke ahụ na nje bacteria, nke ị nwere ike ịhụ
n'okpuru mikroskòpụ, ya mere ha dị n'eziokwu, ọbụna

17:05.566 --> 17:13.729
mgbe ahụ, ma ọ bụrụ na anyị kewapụ nje bacteria ndị a,
anyị enweghị ike ime ka ọrịa malite n'ule a na-achịkwa.

17:13.729 --> 17:20.517
Ihe atụ: Ọ bụrụ na m were salmonella ma ọ bụ nje ndị ọzọ a
na-ekwu na ha na-akpata ụfọdụ mgbaàmà, enweghị m

17:20.517 --> 17:27.459
ike ime ka ahụ dị ndụ nke dị mma nweta ọrịa ma ọ bụ
mee ka ọ bụrụ mmetọ site n'iji ha. Ọ naghị arụ ọrụ.

17:27.459 --> 17:36.495
A na-ahụ mgbe niile na mgbe anụmanụ dị ndụ nọ ọrịa ma
ọ bụ na-egosi mgbaàmà ọrịa, nje bacteria na-eto kwa

17:36.495 --> 17:41.732
n'ebe ahụ n'otu oge, dịka mmetụta sochiri, ka e si kwuo.

17:41.732 --> 17:47.740
Ma nke ahụ bụ, dịka ọmụmaatụ, iji mee
atụnyere maka onye na-ekiri, dịka ụlọ na-ere ọkụ.

17:47.740 --> 17:54.256
Mgbe m nwere ụlọ na-ere ọkụ, ọtụtụ mgbe ma ọ bụ fọrọ nke nta
ka ọ bụrụ mgbe niile, ahụrụ m na ndị na-alụ ọkụ nọkwa ebe ahụ.

17:54.256 --> 17:57.975
Nke ahụ pụtara na njikọ ahụ dị oke elu, njikọ ahụ dị oke elu.

17:57.975 --> 18:03.521
Otú ọ dị, nke a anaghị egosi na ndị
na-alụ ọkụ bụkwa kpatara ọkụ ahụ.

18:03.521 --> 18:06.014
Ha na-apụta naanị n'otu oge na ọkụ.

18:06.014 --> 18:11.107
Ya mere, ị ga-enwe nnukwu nlezianya na obere
nje na nje bacteria ma nyochaa ha nke ọma.

18:11.107 --> 18:16.717
Naanị n'ihi na ha na-apụta n'akụkụ
mgbaàmà apụtaghị na ha bụ ihe kpatara ya.

18:16.717 --> 18:21.452
N'ihi na, dịka m kwuru ugbu a, ma ọ bụrụ na
m kewapụ ha ma nyefee nje ahụ n'ahụ mmadụ dị

18:21.452 --> 18:23.566
mma nke na-adịghị ọrịa, ọ dịghị ihe na-eme.

18:23.566 --> 18:32.838
Ma nke ahụ bụ n'eziokwu ịjụ na ọrịa ma ọ bụ mgbasa
ọrịa adịghị adị site n'ime obere nje dịka bakterịa.

18:32.838 --> 18:36.040
Ma nke ahụ gụnyerekwa nje na ụmụ
ahụhụ. Ọ naghị arụkwa ọrụ ebe ahụ.

18:36.040 --> 18:41.136
Ị gaghị enwe ike ịkpata ọrịa n'ahụ
ndị dị mma n'ụzọ ahụ. Ọ naghị arụ ọrụ.

18:41.136 --> 18:44.705
Ee, mana ịlaghachi na ọnọdụ a n'ime klas.

18:44.705 --> 18:52.080
Ọ bụghị ụmụaka niile na-eri otu ihe. Ha
niile anaghị ebi n'ọnọdụ ndụ kpọmkwem otu.

18:52.080 --> 18:56.632
Kedu ka o si mee, ya mere, ka ha niile nwee otu mgbaàmà?

18:56.632 --> 19:01.111
Ya mere, mgbe anyị kwuru na anyị
nwere mgbaàmà yiri ibe anyị n'otu klaasị:

19:01.111 --> 19:04.431
Nke mbụ, nke a anaghị emetụta ụmụaka niile
mgbe niile, kama ọ na-emetụta naanị ụfọdụ.

19:04.431 --> 19:09.713
Anyị ga-achọ ebe anyị niile
kwekọrọ. Ụmụaka niile nọ n'otu ime ụlọ.

19:09.713 --> 19:12.369
Ha niile nwere otu ihe ọmụmụ.

19:12.369 --> 19:15.635
Ha niile na-eche ihu otu ọnọdụ ihu igwe.

19:15.635 --> 19:19.478
Ha niile na-enweta otu ọnọdụ gburugburu ebe a n'ime ụlọ a.

19:19.478 --> 19:27.617
Ma nke ahụ nwere ike ịbụ mgbanwe ma ọ bụ okwu mkparịta ụka zuru
oke, nke n'ezie ga-achọ ka e nwalee ya n'ule kwesịrị ekwesị.

19:27.617 --> 19:34.750
Nke ahụ ga-abụ nzọụkwụ nke abụọ. Ma
anyị enweghị ụkọ echiche. N'ezie.

19:34.750 --> 19:42.282
Ma ọ bụrụ na ị kwuo na e nweghị ihe akaebe gosiri na nje ndị a
na-akpata ọrịa dị adị, na sayensị n'ozuzu

19:42.282 --> 19:49.436
amaghị ihe ọ na-eme ma ọ bụ ihe ọ na-achọ,
kedu uru usoro mgbochi dịka ịgba ọgwụ mgbochi?

19:49.436 --> 20:00.475
Ee, ha nwekwara ike ịba uru ọbụlagodi na enweghị ihe
àmà nke nje ma ọ bụrụ na ha gosiri uru n'ule ziri ezi.

20:00.475 --> 20:05.832
Ya mere, n'agbanyeghị ma nje dị ma ọ bụ na
ọ nweghị, mgbochi ahụ ka nwere ike ịrụ ọrụ.

20:05.832 --> 20:10.525
Ma nke ahụ abụghị ihe na-eme mgbe a na-eme nnwale ọgwụ mgbochi.

20:10.525 --> 20:17.000
Nke mbu, ọtụtụ n'ime ọmụmụ gbasara ịgba
mgbochi anaghị eso ụkpụrụ sayensị kwa.

20:17.000 --> 20:19.681
Nke a pụtara na anyị nwere opekata mpe ìgwè abụọ.

20:19.681 --> 20:24.165
Otu na-enweta mgbochi ọrịa, otu na-enweta placebo kwesịrị ekwesị.

20:24.165 --> 20:30.179
Mgbe ahụ, a na-enyocha onyonyo ahụ nke ọmụmụ ọrịa kpamkpam.

20:30.179 --> 20:32.876
Nke a bụ otu ihe ahụ na coronavirus,
dịka ọmụmaatụ, na mgbochi coronavirus.

20:32.876 --> 20:35.915
E mere nlezianya iji tinye otu ndị natara ọgwụ efu.

20:35.915 --> 20:41.689
E mesịrị nye ya ngwọta mmiri nnu, nke
n'onwe ya agaghị abụ placebo kwesịrị ekwesị.

20:41.689 --> 20:48.482
N'ihi na placebo n'ihe njikwa na-adịghị mma
kwesịrị ekwesị kwesịrị ịdị iche na ihe na-arụ ọrụ naanị

20:48.482 --> 20:51.869
na otu mgbanwe, ka a pụrụ ịhụ naanị mgbanwe ahụ.

20:51.869 --> 20:53.931
N'ọnọdụ ahụ, ọ ga-abụ akụkụ nje a.

20:53.931 --> 20:59.064
Ngwọta mmiri nnu dị iche na mgbochi
ọrịa n'eziokwu n'ọtụtụ narị ihe dị iche.

20:59.064 --> 21:01.580
Ma nke ahụ bụ okwu kpamkpam dị iche.

21:01.580 --> 21:06.197
Gịnị ka e mere na ọmụmụ ndị a gbasara ọgwụ
mgbochi coronavirus? Dịka ọmụmaatụ, BioNTech-Pfizer?

21:06.197 --> 21:11.501
Mgbe ahụ, a na-enyocha ndị mmadụ naanị site na ule PCR.

21:11.501 --> 21:16.962
Otú ọ dị, ọ bụrụ na ị gụọ mkpụrụokwu pere mpe nke
ọmụmụ ahụ, otu ọnụọgụ mmadụ nọ n'òtù abụọ ahụ dara ọrịa.

21:16.962 --> 21:21.119
N'ime ọmụmụ ndị a, a na-akpọ nke a
"ọnọdụ a na-enyo enyo Covid-19".

21:21.119 --> 21:22.770
Nke ahụ pụtara na ihe dị ka otu ọnụọgụ mmadụ ka dị ọrịa.

21:22.770 --> 21:26.220
Ọ gaghị ekwe omume ịmata ọdịiche ọ bụla n'ezie n'ụlọ ọgwụ ahụ.

21:26.220 --> 21:32.197
Nke a pụtara na mgbochi ahụ enweghị mmetụta ọ
bụla n'ahụike. Naanị ule PCR gosiri ọdịiche.

21:32.197 --> 21:34.190
N'ebe ahụ kwa, anyị na-akọwa ọghọm vaksin.

21:34.190 --> 21:42.580
A naghị eji sayensị gosipụta na ha dị irè
megide ọrịa. Ma iji tinye na nke ahụ, ka anyị kwuo:

21:42.580 --> 21:53.673
Ọ bụrụ na ị leba anya na ọrịa measles na whooping cough, ma ọ bụ
ọrịa ndị ọzọ metụtara ịgba mgbochi, ebe ọgwụ ọdịnala na-ekwu na

21:53.673 --> 22:04.159
ịgba mgbochi ewepụrụla ọrịa ndị a, ị nwere ike ịhụ n'eziokwu
na ọtụtụ afọ tupu ewebata mgbochi ọ bụla, ọnụọgụgụ gosiri na

22:04.159 --> 22:09.470
mbilite ọrịa ndị a amalitela ịda, ọ bụkwa na-ada nke ukwuu.

22:09.470 --> 22:15.775
N'ọnọdụ ụfọdụ, dịka ọrịa measles, ọnụọgụ mgbaàmà
dara ruo pasent 95 na Germany tupu ewebata mgbochi ahụ.

22:15.775 --> 22:19.350
Nke a pụtara na ọrịa ahụ n'eziokwu
agwụla mgbe ewebatara mgbochi ahụ.

22:19.350 --> 22:24.173
Nke a pụtara na a pụghịkwa iwepụta mmetụta ọ bụla site na data a.

22:24.173 --> 22:28.244
Nke a bụ ihe kpatara anyị ji na-akọwa ọghọm n'ọgwụ
mgbochi ọrịa, dịka anyị si na-akọwa ọghọm n'ọmụmụ nje.

22:28.244 --> 22:36.033
Ma, n'otu aka ahụ, a na-ewerekwa ọtụtụ ọgwụ ndị ọzọ
dịka ndị na-adịghị arụ ọrụ ma dịkwa na-adịghị mkpa.

22:36.033 --> 22:37.900
Ma nke ahụ yiri aghụghọ.

22:37.900 --> 22:42.847
N'echiche gị, ọ̀ bụ na ndị ọkà ọrịa nje niile na
ndị na-eme nchọpụta ọgwụ bụ ndị aghụghọ na ndị ọjọọ?

22:42.847 --> 22:48.119
Mba, ọ bụghị n'ụzọ ọ bụla. Anyị
ga-atụlekwa akụkụ mmadụ mgbe niile.

22:48.119 --> 22:54.423
N'ihi na ndị a etinyela ndụ ha niile n'isiokwu a, n'ọmụmụ a.

22:54.423 --> 22:59.801
Ha na-eme mpụga, dịka a ga-esi kwuo ya n'Bekee, ma ọ bụ na-enwe
echiche mbu, ha nwere echiche mebiri emebi,

22:59.801 --> 23:04.330
ha enweghị ike iche echiche n'ụzọ mepere
emepe, ma ọtụtụ mgbe ndụ ha niile dabere na ya.

23:04.330 --> 23:10.009
Nke ahụ pụtara na ha nwere ezinụlọ, ha nwere ụmụaka na ihe ndị
yiri ya, ma ha nwere ike ọ gaghị enwe ike ịbụ ndị na-enyocha.

23:10.009 --> 23:14.783
Ị ga-atụle nke ahụ mgbe niile; ọ naghị
eme ka ndị mmadụ bụrụ ndị ọjọọ n'onwe ya.

23:14.783 --> 23:17.983
Ọtụtụ ndị ọkà mmụta nje virus enweela
ike ịkpa ha ụta maka ịbụ ndị amaghị ihe.

23:17.983 --> 23:21.337
N'ihi na ha na-ajụ mgbe niile onyinye anyị ịgwa ha okwu.

23:21.337 --> 23:27.812
Mgbe ụfọdụ anyị na-enweta azịza maka ajụjụ e dere, mana ọ
bụghị mgbe niile, ọ dịkwa ezigbo, ezigbo sie ike ịbanye

23:27.812 --> 23:31.345
na mkparịta ụka sayensị na-enweghị mmasị onwe onye ebe ahụ.

23:31.345 --> 23:38.207
N'ezie, ị nwere ike ịkpọ ha ikpe maka nke ahụ, mana
agaghị m aga ruo n'ókè ikwu na dọkịta niile ma ọ bụ ndị

23:38.207 --> 23:42.345
ọkachamara niile na-amụ nje na ndị yiri ha na-eme ya n'echiche.

23:42.345 --> 23:50.001
Ọ bụkarị ụdị nchebe onwe onye,
nakwa amaghị ihe gbasara isiokwu a.

23:50.001 --> 23:56.573
Otú ọ dị, ndị kwadoro echiche nje virus na-ekwu na ọ bụ naanị
mgbe ewebatara nhicha, dịka Ignaz Semmelweis si mee

23:56.573 --> 24:02.384
na ngalaba ọmụmụ ụmụ nwanyị na Robert Koch site
na echiche nje, ka ọrịa na-efe efe malitere ịbelata.

24:02.384 --> 24:07.470
Ị naghị etinye ihe ịga nke ọma ndị a
n'ihe ize ndụ ka e mee ha ọzọ site n'okwu gị?

24:07.470 --> 24:17.085
Ị ga-eme ka ihe dị iche mgbe niile. Ụzọ dịka ime ka nhicha dịkwuo
mma nwere ike inwe mmetụta n'eziokwu, dịka ọmụmaatụ, n'ihi na

24:17.085 --> 24:21.955
m na-ahapụ obere ihe mba n'ime mmerụ ahụ m ma ọ bụ n'ime ahụ m.

24:21.955 --> 24:26.447
N'ezie, ahụ na-emeghachi omume na uzuzu
si n'èzí, m ga-asị na ọ na-ebute mgbaji.

24:26.447 --> 24:28.884
Nke ahụ doro anya nke ukwuu, ma ọ dịkwa n'ezie.

24:28.884 --> 24:31.798
Ma nke ahụ apụtaghị na ọ metụtara nje virus.

24:31.798 --> 24:41.415
N'ọmụmụ nje virus, okwu ahụ doro anya: e nwere
obere mkpụrụ ndụ na-akpata ọrịa, nke bụ kpatara ha.

24:41.415 --> 24:46.548
Ma m ga-egosi ya n'ụzọ sayensị.
Enweghị m ike ịhapụ ya naanị otu ahụ.

24:46.548 --> 24:52.718
N'ezie, nhicha emeela ka ọnọdụ ka mma.
Otú ọ dị, nke a nwekwara nnukwu ókè.

24:52.718 --> 25:01.460
Dịka ọmụmaatụ, n'oge mgbasa ọrịa coronavirus, e mere ọtụtụ ọmụmụ,
dịka o siri dị na ọrịa influenza, ebe e nyochara ìgwè abụọ.

25:01.460 --> 25:04.890
Otu jiri usoro nchebe ahụike, nke ọzọ ejighị ya.

25:04.890 --> 25:07.890
Ma otu jiri mkpuchi ihu, nke ọzọ ejighị ya.

25:07.890 --> 25:18.577
Ma n'ime ọmụmụ RCT a na-akpọ "gold standard" niile, ebe
e nwere ìgwè abụọ naanị otu ihe dị iche, ị chọpụtara

25:18.577 --> 25:24.343
na ọgwụgwọ nhicha na mkpuchi imi enweghị mmetụta ọ bụla.

25:24.343 --> 25:28.914
Ụmụ ìgwè abụọ ahụ nwere mgbe niile
otu ọnụọgụ ndị ọrịa nwere mgbaàmà.

25:28.914 --> 25:36.763
Ya mere, enweghị ọdịiche dị mkpa n'ihe
gbasara ọnụọgụ. Nke a na-eguzogidekwa echiche a.

25:36.763 --> 25:41.468
Otú ọ dị, n'ezie a na-adụ ọdụ ka e mee nhicha nke ọma
ugbu a n'ahụ mmerụ mepere emepe, dịka m kwuru na mbụ.

25:41.468 --> 25:48.116
N'ihi na ahụ dị mma kacha mgbe enweghị ihe
mba ọzọ n'ime akwara. Nke ahụ doro anya.

25:48.116 --> 25:51.085
Ma mgbe ahụ, n'akụkọ ihe mere eme,
e nwekwara nnukwu mbọ ịkpata ọrịa.

25:51.085 --> 25:54.968
N'etiti agha ụwa, n'oge agha ụwa

25:54.968 --> 26:02.166
Ọ̀ bụghị nke a kpatara nkwubi okwu na,
n'ịgbakwunye na nje bacteria, e nwekwara ụzọ ndị ọzọ

26:02.166 --> 26:07.270
na-akpata ọrịa nke a pụrụ ịtụnye na mkpụrụ ndụ ndị a?

26:07.270 --> 26:13.820
Ọfọn, n'eziokwu e nwere ọtụtụ mbọ
ịkpata ọrịa n'akụkọ ihe mere eme.

26:13.820 --> 26:20.179
N'oge mgbasa ọrịa Spanish flu, ee, ma e mesịrịkwa na
ọrịa measles na ọtụtụ ọrịa ndị ọzọ, influenza na ndị ọzọ.

26:20.179 --> 26:23.757
Ma ekwuru m na mbido na ha na-ada mgbe niile.

26:23.757 --> 26:31.039
Ya mere, ị gaghị enwe ike igosi na ị nwere ike ime ka ndị
mmadụ nweta ọrịa n'ụzọ a na-achịkwa. Ọ naghị arụ ọrụ mgbe niile.

26:31.039 --> 26:36.390
Ma n'oge a, ma ọ dịkarịa ala, mmadụ kwesịrị
ịmalite iche echiche ma tụlee na ihe ahụ apụghị ịdị mma.

26:36.390 --> 26:41.929
Ndị dọkịta ma ọ bụ ndị ọrụ nnyocha so na ọmụmụ ndị a na-ajụ
onwe ha ajụjụ a mgbe niile. Hei, kedu ka nke ahụ ga-esi mee?

26:41.929 --> 26:51.242
N'ebe a, anyị na-agbalị iji ọrịa ndị kacha gbasaa mee
nnwale, ma ọ naghị arụ ọrụ. Kedu ka nke ahụ ga-esi mee?

26:51.242 --> 26:57.978
Mgbe ahụ, n'ezie, okwu dịka "Ee, eleghị anya
nje ahụ adịghị etiti nke ọma, ma ọ bụ eleghị

26:57.978 --> 27:02.429
anya ndị a na-anwale nwere mgbochi" na-apụta.

27:02.429 --> 27:05.359
Ndị a niile bụ echiche ọma, enweghị ajụjụ gbasara ya.

27:05.359 --> 27:11.093
Otú ọ dị, eziokwu bụ na anyị enweghị ike igosi ọrịa n'ụzọ nnwale.

27:11.093 --> 27:17.015
Ma ị ga-ahapụ ka nke ahụ banye n'obi gị mbụ, ị
ga-ahapụ ka obi gị gbazie ya mbụ, ma ị ga-amata ya mbụ.

27:17.015 --> 27:27.218
Ma nke ahụ na-egosi na nkwupụta ahụ na-ekwu na anyị enweghị
ọrịa ọ bụla ebe a, ma na ọ na-arụ ọrụ site na mkpụrụ ndụ ndị a.

27:27.218 --> 27:28.945
Ị nwere ike ịhụ nke ahụ na ọmụmụ mask ndị a.

27:28.945 --> 27:36.710
Ma ọ bụrụ na, dịka ọmụmaatụ, e ji maski FFP2 eme ihe
n'eziokwu, ma ọ bụ ma nje dị adị, mgbe ahụ ga-adị mmetụta.

27:36.710 --> 27:39.929
Ma ọ bụ na mkpuchi ihu nlekọta ahụ ike
ga-enwe mmetụta, mana ha anaghị enwe ya.

27:39.929 --> 27:47.507
Nke a pụtara na anyị nwere nkwupụta ịjụ
sayensị nje n'ọtụtụ akụkụ na nnwale dị iche iche.

27:47.507 --> 27:55.100
N'ezie, ugbu a mmadụ nwere ike ịgbalịsi ike niile ya na akụrụngwa
niile iji mee ka ọ dị ndụ, nke a na-eme n'eziokwu, n'ihi na

27:55.100 --> 28:02.820
ọtụtụ ihe na-adabere na ya: ọtụtụ ụlọ ọrụ na-adabere na ya,
nnukwu mmegharị akụ na ụba, ego na ihe ndị ọzọ dị otú ahụ.

28:02.820 --> 28:11.080
Onye nwere ike iche na ọ bụrụ na nke a malitere ịda ada,
ga-enwe nnukwu ala mgbawa, nke mmadụ ga-achọ izere n'ụzọ eke.

28:11.080 --> 28:18.826
Anyị chọrọ naanị igosi n'ụzọ sayensị na n'ụzọ eziokwu na e
nwere nnukwu nsogbu na nnukwu esemokwu mgbe ị na-eleba

28:18.826 --> 28:23.197
anya na sayensị ahụ, nke a adịghị anabata dịka onye sayensị.

28:23.197 --> 28:27.189
Dịka onye sayensị na-enyocha ihe
nke ọma, mmadụ apụghị ịnakwere nke a.

28:27.189 --> 28:33.869
Nke a pụtara na isi mmalite ndị ahụ dị otú ahụ na echiche a
adịghị n'ezie kwụsie ike. Ị gụrụ isi mmalite ndị a n'onwe gị?

28:33.869 --> 28:40.897
N'ezie, na Next Level, dịka m kwuru n'oge
na-adịbeghị anya, anyị enweela mkparịta ụka na ọtụtụ ụlọ

28:40.897 --> 28:44.866
ọrụ, karịrị 200 n'eziokwu, na ndị ọkà mmụta nje virus.

28:44.866 --> 28:54.609
Anyị mere ajụjụ ọnụ ma zipụ ajụjụ na Robert Koch Institute na
ụlọ ọrụ ndị ọzọ niile n'ụwa nwere ihe ha ga-akọ na ngalaba a.

28:54.609 --> 29:02.025
Ma onye ọ bụla na-ekwenye na enweghị njikwa ọjọọ na
ihe nlele ahụike, na enweghị njikwa ọjọọ ọ bụla na

29:02.025 --> 29:06.874
nchọpụta usoro mkpụrụ ndụ. Ya mere, ha efunahụ kpamkpam.

29:06.874 --> 29:18.968
Eziokwu na a naghị eme nnwale ọrịa, dịka ọmụmaatụ n'ihi ihe
gbasara omume ọma, bụ naanị okwu ụgha eji echebe onwe ha.

29:18.968 --> 29:24.505
Ị nwere ike ime otu ihe ahụ na anụmanụ, dịka ị na-eme
mgbe niile na mgbochi ọrịa na ọgwụ ndị ọzọ, ma ihe

29:24.505 --> 29:27.515
ijuanya bụ na a na-eji ụkpụrụ omume eme mkparịta ụka ebe a.

29:27.515 --> 29:37.003
Ya mere, ị na-agbalị naanị ichebe onwe gị pụọ na nghọtahie ndị a,
ma onye na-enyocha nke ọma ma ọ bụ ọbụna onye nwere echiche

29:37.003 --> 29:43.835
sayensị ga-achọpụta ngwa ngwa na e nwere
nnukwu nsogbu ebe a n'ihe gbasara echiche sayensị

29:43.835 --> 29:47.610
na n'ihe gbasara mmekọrịta kpatara na nsonaazụ.

29:47.610 --> 29:52.824
Ma ịlaghachi na onyonyo ndị a ebe a, na owuwu ndị a.

29:52.824 --> 29:59.223
E nwere ọrụ dị mkpa nke Karlheinz Lüdtke
si Max Planck Institute maka Akụkọ Sayensị.

29:59.223 --> 30:07.054
Ọ mụrụ akụkọ ihe mere eme mbụ nke sayensị nje ma mechara chọpụta
na ihe onyonyo ndị a na-eweta nnukwu nsogbu, n'ihi na ha

30:07.054 --> 30:14.504
abụghị ihe onyonyo anya sitere na mikroskòp dịka anyị
si mara ha, kama n'eziokwu ha abụghị ihe onyonyo ọ bụla.

30:14.504 --> 30:18.019
N'ebe a, a na-eji mikroskòpụ eletrọnị.

30:18.019 --> 30:23.629
A ga-elekọta ihe nlele etinyere na igwe nyocha
eletrọn a, n'ime ụlọ ikuku efu, nke ọma nke ukwuu.

30:23.629 --> 30:31.012
Dịka ọmụmaatụ, a ga-ekpuchi ha na ígwè ka ha wee nwee
ike iduga ọkụ eletrik, mgbe ahụ a ga-eme ka ha kpoo oyi ma

30:31.012 --> 30:34.949
ọ bụ debe ha n'etiti efere iko abụọ site na resin epoxy.

30:34.949 --> 30:44.268
Nke ahụ bụ nnukwu nrụgide n'anụ ahụ a, nke na-etinye
ya n'okpuru nrụgide ugbu a ma nwee ike ibute mgbanwe.

30:44.268 --> 30:50.287
Karlheinz Lüdtke si na Max Planck Institute
ekwukwara na e nwere nnukwu nsogbu, na ihe e kere

30:50.287 --> 30:53.613
eke na-apụta – nke ahụ ka a na-akpọ ha na sayensị.

30:53.613 --> 31:01.385
Ihe e mepụtara bụ naanị nsonaazụ ma ọ bụ
usoro ndị na-apụta naanị n'ihi ọnọdụ nnwale.

31:01.385 --> 31:07.344
Ma ndị a abụghị onyonyo; ha bụ ugbu eletrik
kọmputa gbanwere, nke a na-agbanwe site

31:07.344 --> 31:11.070
n'ihe mgbakọ ka ọ bụrụ onyonyo, dịka a ga-asị.

31:11.070 --> 31:16.434
Ma nke ahụ bụ nsogbu ọzọ. Nke a pụtara na,
n'ọnọdụ kacha mma, anyị na-eji ihe àmà

31:16.434 --> 31:19.875
na-adịghị ozugbo, ma anyị anaghị eji ihe àmà ozugbo.

31:19.875 --> 31:25.065
Ihe àmà ozugbo ga-adị: Enwere m onye ọrịa,
enwere m onye ahụ ike, m jikọtara ha ọnụ, ọ

31:25.065 --> 31:27.750
kpasara onye ọzọ ọrịa, o wee bụrụ onye ọrịa.

31:27.750 --> 31:35.133
Ana m ewere nsị ọnụ ma ọ bụ nsị imi nke onye ọrịa,
nyefee nsị imi ahụ nye onye dị mma, onye ahụ wee daa ọrịa.

31:35.133 --> 31:38.945
Nke ahụ ga-abụ ihe àmà kpọmkwem. Nke
ahụ anaghị eme na sayensị ọrịa nje.

31:38.945 --> 31:47.141
Ọ bụrụ na ị mee nke ahụ, ọ naghị arụ ọrụ. Nke
ahụ bụ mkpesa kacha ibu gbasara nsogbu niile.

31:47.141 --> 31:49.750
Ka anyị kọwaa nsonaazụ ahụ.

31:49.750 --> 31:54.274
Sayensị na nchọpụta ga-eme nke ọma ma ọ bụrụ
na ha mee ka mkparịta ụka nọgide na-emeghe.

31:54.274 --> 31:58.945
N'ihi na o nwere ike ịbụ na anyị na-arụsi ọrụ ike
n'okpuru nghọtahie ndị bụ isi, eleghị anya ọ bụghị

31:58.945 --> 32:01.742
naanị na sayensị nje, kamakwa na isiokwu ndị ọzọ.

32:01.742 --> 32:10.596
Ma nke ahụ ga-emebi, dịka ị kwuru, ụkpụrụ ndị bụ isi
nke sayensị. Ee, n'ikpeazụ ọ ga-eme ka ọ bụrụ ihe nzuzu.

32:10.596 --> 32:19.506
Ma nke ahụ ga-abụ, n'ezie, ọnọdụ anyị achọghị
ịnọ na ya, ebe anyị na-alaghachi n'oge

32:19.506 --> 32:26.750
ọchịchịrị mgbe a pụghị igosi ihe n'ụzọ doro anya.

32:26.750 --> 32:28.456
Mista Haberland, daalụ maka ịgwa anyị okwu.

32:28.456 --> 32:33.089
Achọrọ m ịnụ ihe ndị na-ege ntị ga-ekwu gbasara nke a.

32:33.089 --> 32:39.272
Kla.TV na-egosipụta olu ndị na-emegide na-enweghị
nchịkwa ka anyị wee hụ ihe bụ eziokwu. Daalụ nke ukwuu.

32:39.272 --> 32:43.089
Ee, daalụ maka ohere a kwa. Echere m na ọ dị oke mkpa.

32:43.089 --> 32:47.628
Ọtụtụ ndị na-ekiri ga-anụla ihe gbasara
isiokwu a, ma ọtụtụ n'ime ha agaghị anụla ya.

32:47.628 --> 32:53.307
Dị ka m kwuru na mbụ, ọ na-esiri ike
nke ukwuu ikwu maka isiokwu a n'ihu ọha.

32:53.307 --> 32:57.581
N'eziokwu, ị na-enweta naanị ịjụ n'ebe
niile mgbe ịchọrọ ikwu maka isiokwu a.

32:57.581 --> 33:04.206
Ya mere, ọ dị mma ikwu na a na-agbalị igbochi ozi a.

33:04.206 --> 33:12.260
Ana m akpọ ndị na-ekiri ka ha nyochaa nkwupụta m
niile na weebụsaịtị anyị wissen-neu-gedacht.de.

33:12.260 --> 33:21.432
Anyị ekpughere ọtụtụ mbipụta niile nwere akwụkwọ ozi
niile, isi mmalite niile, na ọtụtụ usoro ikpe n'ọhịa a.

33:21.432 --> 33:31.219
Ee, anyị nwekwara ngwa Nexiqa ebe ị nwere ike nyochaa isiokwu
ndị a niile site n'iji usoro "ajụjụ na azịza" nke ChatGPT ma gụọ

33:31.219 --> 33:36.572
akwụkwọ sayensị niile gbasara nje site n'enyemaka, dịka a ga-asị.

33:36.572 --> 33:44.020
Kedu ka m ga-esi mata n'akwụkwọ bipụtara ahụ na
echefughị sayensị, e merụrụ ya, ma ọ bụ ọbụna

33:44.020 --> 33:48.290
n'akwụkwọ ozi e zigara ndị ọkà mmụta nje na ndị ọzọ?

33:48.290 --> 33:52.029
Ya mere, ị na-enweta ọtụtụ ozi ebe ahụ.

33:52.029 --> 33:57.906
Ọ dị mma, ya mere ọ dị n'aka ndị na-ekiri ka ha nyochaa
eziokwu ndị ahụ n'onwe ha ma jụọ gị ajụjụ. Daalụ nke ukwuu.

33:57.906 --> 33:58.554
Daalụ gị kwa.