Lelo tozali na mopaya oyo azali koningisa misisa ya siansi ya monganga.
Moto oyo alobaka ete ba virus ezalaka te. To ata alobaka ete bilembeteli ya solosolo ezali te.
Moto mabe oyo amimonaka ayebi nyonso? Moto ya mayele ya kobombama oyo abungi to ata moto oyo aboyaka masolo ya kala? Tokomona.
Ba thèses oyo elandi esalemi na site internet ya plateforme na ye Next Level:
Tozali kolanda nzela ya kotuna mituna na mpiko mpe ya kokanisa lisusu.
Tosálaka analyse ya makambo ya virologie mpe ya monganga na lolenge ya sika, komonisa
makambo oyo ezali kokutana te mpe kosenga bosolo.
Makambo oyo tozali koloba euti na ba sources oyo ekoki kotalelama mpe epesi moboko ya makasi mpo na lisolo ya kotonga.
Tozali kokoba kofungwama na makanisi ya sika mpe tolendisi komitala ntango nyonso na siansi. Lolenge ya lokumu!
Toyamba na esengo molobeli ya Next Level, Mongombo Marvin Haberland, na studio ya Kla.TV. Boyei bolamu!
Nsima ya midi malamu mpe matondi mingi mpo na libyangi.
Iyo, nalingi mpenza! Na ngambo moko, yango ezali komonana lokola eloko moko ya esengo mingi.
Mongombo Haberland, mposa oyo ezali ya lokumu mpe ya litomba, kasi na ngambo mosusu, motuna
etunami: ezali mpenza na ntina na likambo ya virus?
Boni, motuna na likambo ya virus esili te kobongisama mpe komonisama na bosolo oyo
ekoki kowangana te na nzela ya bolukiluki ebele?
Mpo na nini kozongisa makambo na nsima, ndenge balobaka, lokola nde bolukiluki ya malamu likolo ya ba virus ezalaki te?
Iyo, ezali motuna ya malamu. Soki tosaleli malako oyo yo moko osalaki to otangaki na ebandeli mpo
na makambo nyonso, bongo tokoki te kosala bokeseni.
Mpe soki tosaleli yango na virologie mpe totali mikanda ya ba-virologues, totali misala na bango mpe lisusu totali matomba
oyo euti na virologie, lokola nkisi, mangwele to mpe toli, mpo na koyeba soki ezali na bosolo ya siansi, wana mikakatano
ya minene emonanaka, oyo etali lolenge ya kosala siansi.
Mpe yango nde tokosolola lelo.
Iyo, kasi ba virus emonanaki mpenza mpe balakisaki yango na biso na ba media mpe na mikanda ya bayebi.
Namemi bafɔtɔ moke ya virus ya bluetongue, virus ya VIH, virus ya mbuta mpe virus ya coronavirus.
Bongo mpo na bilongi oyo ya kokamwa?
Yango ezali elembeteli ya polele.
Bongo soki obandi na likanisi ya ete, na ndakisa, bato mibale bakoki kopesana bokono, esengeli
nasala bomeki mpo na kondimisa likanisi na ngai.
Mpe na virologie, likanisi ezali ete ba particules ya mike epumbwaka uta na esika moko kino na esika mosusu, na
ndakisa na nzela ya mopɛpɛ, mpe na nsima ekangaka moto.
Yango elingi koloba ete nasengeli komonisa molongo mobimba ya bantina na makambo oyo ebimaka mpo na kondimisa likanisi oyo.
Kasi, bilili oyo esalemaki te na komeka to na bolukiluki ya ndenge wana. Bilili oyo bolakisi awa esalemaki na ba virologues
oyo bazalaki kosala bolukiluki na laboratoire – te na nzoto ya bomoi, na bato, kasi na ba cultures ya ba cellules na laboratoire
– na ndenge bazalaki kozwa ba cultures ya ba cellules, mingi mingi uta na makako, uta na misisa ya makako, mpe na
sima kolangwisa bango na pwazɔ mpe kotika bango na nzala.
Mpe na nsima bilili oyo ebimaka. Yango eyebani mpe na nkombo ya effet cytopathique, na kati ya makambo mosusu.
Kasi solo ezali ete soki ozongeli komeka yango na misuni ya nzoto kolongono uta na banyama ya nzoto kolongono,
to soki obakisi te bandakisa moko ya banyama ya maladi, okozwa bilili kaka ndenge moko.
Oyo nde eyebani na siansi lokola etando ya bokengi to bokengi ya négatif.
Yango esalemi mpenza mpo na kolongola likoki ete ebongiseli ya komeka na laboratoire na
ngai moko nde ezali kobimisa resultat oyo.
Yango elingi koloba ete soki nasali sikoyo eksperɛsi mpe nakamati ba échantillons ya bato ya nzoto
kolongono, nakozwa bilili ya ndenge moko mpenza.
Kasi ba-virologue basalaka bongo te. Basalaka kaka expérience moko, na sima bakangaka bafɔtɔ ya bilili wana
mpe balobaka ete ezali ba-pathogène oyo epesaka bokono.
Kasi, balakisi naino te, ya liboso, ete likambo oyo esalemaka kaka epai ya bato ya maladi, mpe ya
mibale, ete biloko wana nde mpenza epesaka bokono.
Mpo na etape elandi, elilingi yango moko ezali te elembeteli ete particule to structure yango nde epesaka bokono.
Nakoki kolakisa ndako oyo ebebi mpe koloba ete ebebaki mpo na koningana ya mabele, kasi
elilingi yango moko ekoki komonisa yango te.
Ekokaki kozala na ntina mosusu oyo ebebisaki biloko.
Yango elingi koloba ete, sima ya kokanga foto mpe kolakisa elilingi oyo, oyo emonanaka kaka epai ya bato ya
maladi; nakokoka te komona biloko wana epai ya bato ya nzoto kolongono, esengelaki bongo natengama biloko wana.
Mpe na nsima, na komeka mosusu, pesá yango na banyama to na bato mpe na nsima lakisá:
Aha, bakozwa bokono na bilembo moko sik'oyo soki napesi bango ba structures oyo.
Ba virologues mpe basalaka boye ata mokolo moko te.
Yango wana, misala nyonso esalemaka kaka na laboratoire.
Batikolá ba selile na pwazɔ, bafungisaka yango na ba antibiotike mpe bongo na bongo, mpe na nsima bilembo oyo
ebimaka, oyo babengaka bilembo ya kobebisa ba selile.
Ndenge elobamaki, biloko oyo esalemaka kaka ndenge moko, ekeseni te ata na kati ya misuni ya nzoto ya kolongono.
Mpe ezali na bolukiluki mpe mikanda ebele mpenza ya virologie, mingi mingi uta na ebandeli ya siansi ya sika ya ba virus na
bambula ya 1940 mpe 1950, mpe oyo ebimisamaki mbala ebele sima na yango, oyo elobaka ete effet oyo
esalemaka mpe ntango basaleli misuni ya nzoto ya kolongono.
Mpe banda na bambula ya 1980 mpe 1990, bato ya siansi ya ba virus baboyaka ntango nyonso kosalela ba
tissus ya nzoto ya kolongono mpo na kokamba bomeki oyo.
Yango esalemaka lisusu te. Nasololaki mbala ebele na ntina na likambo oyo.
Mpo na yango, natindi basɛngi ebele na nse ya Mobeko ya bonsomi ya kozwa bansango.
Na mokili mobimba, na niveau international, Robert Koch Institute, Public Health Service England, na Italie, CDC
na Amerika, Pasteur Institute na France, Université ya Melbourne na Australie, Doherty Institute, mpe bongo na bongo.
Mpo na ba virus nyonso, sura, SARS-CoV-2, VIH. Mpe sango ezali kaka moko:
Te, tosalaka te bomeki ya contrôle to ba contrôles négatifs na biloko ya kolongono. Yango esalemaka ata moke te.
Kasi soki bayebi bokeseni oyo, ndimbola na bango ezali nini? Bongo mpo na nini basalaka yango te?
Bazali koloba, "Iyo, tosilisi likambo wana na bambula ya 1940, tozali na mposa na yango lisusu te"?
Bon, biyano ekeseni. Mbala mosusu oyokaka ete makoki ya kosala ba expériences oyo ezali te.
Ete bokanisaka kaka ba expériences ya malamu.
Yango ezalaki, na ndakisa, eyano ya Australie na SARS-CoV-2.
Na makambo mosusu, lokola na bokono ya mbwa-mabele oyo ezali kosila te sikoyo na Institut Friedrich Loeffler, bayebisaki biso
ete yango ezalaki na ntina te, mpamba te banzela misusu, banzela ya kozanga kosimba mbala moko,
emonisaki deja ete échantillon ezalaki na virus.
Mpe wana ezali ba excuses oyo, nakoki koloba, oyokaka mbala na mbala.
Kasi, bilembeteli oyo bizali te ya kosepelisa na siansi mpe ebukaka lolenge ya kosala siansi, oyo esengeli mpenza mpo
na bato nyonso ya siansi ya ba virus mpe bibongiseli, kolanda Eténi ya 1 ya Mobeko ya Allemagne mpo na Kobatela Bokono.
Elobi ete moto nyonso asengeli kosala mosala kolanda mayele ya sika ya siansi.
Mpe Fondation ya Recherche ya Allemagne na Allemagne etyaka mibeko ya mosala ya siansi mpo na bato ya siansi nyonso.
Mpe elobami polele ete tosengeli kosala ba contrôles négatifs, to mpe ete tosengeli kotala soki ba méthodes na
biso ezali malamu, mpe ete tosengeli kokoma biloko nyonso mpo moto nyonso akoka kokanga ntina.
Mpe yango ezali mpenza kobukama na siansi ya ba virus.
Kasi soki osali ba contrôles, ndenge biso moko tobimisaki, na ndakisa, tobimisaki ba expériences ya contrôle epai wapi obakisi
antibiotiques kaka moko oyo ba virologues basalelaka na biloko ya kolongono, na kosaleláká lolenge moko ya nzala oyo
ba virologues basalelaka, wana ozwi mpenza ba effets oyo.
Mpe, solo, likambo oyo ebimaki mbala ebele na mikolo ya kala na maboko ya ba virologues moko, kasi lokola nalobaki, tozali
kolobela eleko banda na bambula ya 1940 kino na bambula ya 1960 mpe 1970. Banda na bambula ya
1980 mpe 1990, likambo oyo esalemaka lisusu te.
Tolobelaka ba virus ntango nyonso. Mpo na nini ba antibiotiques ezali na kati ya ba
cultures ya ba cellules oyo? Bazali kosala nini kuna?
Iyo, yango mpe ezali motuna ya ntina mingi mpenza mpe ya malamu.
Ba-virologues basalelaka ba antibiotiques na ba expériences oyo ya culture ya ba cellules na
laboratoire mpo balingi kopetola culture yango.
Olingi kopekisa bactéries to mikrobe mosusu bábebisa expérience.
Balingi kaka ba virus, oyo na bosolo bazali na bomoi te, bazali bikelamu ya bomoi te,
balingi kaka ba virus wana mpo esala bopusi.
Mpe balingi pene na kolongola, koboma ba mikrobe mosusu nyonso.
Kasi, mbala mingi bato ya siansi ya ba virus babosanaka ete ba antibiotiques yango moko etyaka kilo mingi na
misuni ya nzoto, na kati ya culture oyo ya ba cellules.
Mpe kopesa ba antibiotiques, mbala mingi basalelaka mibale, pénicilline na streptomycine esangani, oyo yango moko ememaka
stress na culture ya ba cellules mpe bongo effet oyo, effet cytopathique, ebimaka, esika culture ya ba
cellules enunaka mpe na nsima etekamaka na biso lokola elilingi ya virusi, soki tokoki koloba bongo.
Ezali mpe na maloba ya ba virologues na mikanda ya boyokani, kati na yango uta na bibongiseli lokola
Institut Friedrich Loeffler, oyo elobi polele ete:
Yango eyebani malamu. Ba-virologues bayebi ete ba-antibiotiques ezali na mikakatano mpo na
ba-tissus mpe ekoki kobimisa effet cytopathique oyo.
Mpe yango wana, na ndenge ya siansi, esengeli kosala teste ya bokengi, epai wapi bakisaka mpe antibiotike na échantillon
moko ya moto ya kolongono, kasi yango mpe esalemaka te.
Yango elingi koloba ete ata na mayele ya sika koleka mpe na ba microscopes ya elektroniki ya kotala biloko na
mozindo koleka, bamonaka bilembo yango moko epai ya bato ya nzoto kolongono mpe bato ya maladi.
Iyo.
Bokeseni ezali te?
Bokeseni ezali te, ekoki kokesenisama te.
Likambo mosusu ezali oyo Lingomba ya Bolukiluki ya Allemagne ezali kosenga, oyo esalelamaka ata mokolo moko
te na siansi ya ba virus, mpe yango ezali kobomba miso.
Ezali mpenza na ntina ete bato ya siansi ya ba virus na laboratoire báyeba te échantillon nini ezali na
virus mpe nini, na ndakisa, ewuti na moto ya kolongono, mpo bázala na ngambo te to makanisi ya liboso te.
Yango mpe esalemaka te ata moke na siansi ya ba virus na mobimba na yango.
Yango elingi koloba ete solo tozali na kobuka lolenge ya siansi mbala ebele.
Bozangi ya ba expériences ya contrôle, bozangi ya mikanda ya mobimba mpe ya kobomba bosembo, mpe makambo oyo nyonso bazali
kobuka yango ntango nyonso – ata mpe na Institut Robert Koch.
Mpe lokola nalobaki, ezali bobele kritike ya lolenge ya siansi te, kasi toyebi ete tango osalaka ba expériences ya contrôle
oyo, resultat moko ebimaka kaka ndenge moko, kozanga bokeseni.
Yango ezali kaka kowangana mpe komonisa lokuta ya virologie – ata mpo na likambo oyo.
Sikawa tosilisi kosolola mpo na bilili oyo, elingi koloba ba expériences ya culture ya ba cellules.
Na nsima, ba-virologues basalaka etape ya mibale, elingi koloba botángi ya molongo ya génome,
likambo oyo batalani mosusu bakoki kozala bayoká naino.
Na sima, bamekaka koyeba génome to bansango ya génétique ya virus.
Makambo oyo nyonso esalemaka na nzela ya modèle ya ordinatɛrɛ, soki tokoki koloba bongo.
Oyo ezali kaka simulation ya ordinatere na nzela ya ba programmes ya logiciel.
Ezali na boyokani te na séquencement ya solo, mpe awa mpe botali moko esalemaka te.
Mpe esengelaki mpe bótánga na molongo culture ya ba cellules ya kolongono oyo ezali mpenza kobimisa ba effets oyo.
Mpe tala, soki osali bongo, okomona ba génomes wana moko, ba virus wana moko, na kati ya culture ya ba cellules ya kolongono mpe.
Yango elingi koloba ete nakoki kotanga ba virus nionso uta na culture ya ba cellules ya kolongono oyo
nabebisaki na ba antibiotiques mpe nabomaki nzala.
Nakoki komona VIH kuna na pɛtɛɛ nyonso na nzela ya programme ya ordinatɛrɛ.
Nakoki kozwa SARS-CoV-2 kuna, mpe ba variants na yango.
Mpe nakoki kokómisa likambo oyo nyonso pɛtɛɛ koleka soki natie culture oyo ya ba cellules na biteni mosusu ya
kobakisa, lokola PCR, epai wapi, soki nakoki koloba bongo, nakómisaka culture oyo ya ba cellules ebele.
Yango elingi koloba ete nazali kaka kobakisa biloko.
Yango esalaka ete ezala lisusu pete mpo na programme ya ordinatere ete emona mpe etanga ba virus, soki tokoki koloba bongo.
Mpe tosambwisaka makambo oyo nyonso mpo tomoni ete soki okangi yango na mayele, ndenge esengeli kosalema
na siansi, bongo tobebisaka mpe toboyaka maloba oyo bato ya siansi ya ba virus balobaka.
Mpe – yango nyonso emonanaki mwa mpasi mpo na kokanga ntina, yango wana ekoki kosenga ete oyoka yango lisusu mbala moko to
mibale – kasi sikoyo tokomi na likambo ya pete koleka mpe ya ntina mingi, oyo esengeli mpe
kozala na ntina polele mpo na batalani nyonso.
Ata na bilili oyo bazali kolakisa biso ntango nyonso, mpe ata na ba expériences ya culture ya ba cellules mpe
séquençage ya génome na ordinatɛrɛ – ata na yango nyonso mpenza:
Ba expériences nionso ya bokono ya kozwa, oyo esalemaki na lisapo mobimba, elingi koloba kosangisa bato ya nzoto kolongono na
bato ya bokono, ezala banyama to bato, esimbaki te. Nionso wana!
Yango elingi koloba ete, tango nyonso namekaka kosangisa bato ya maladi na bato ya kolongono esika moko na
kati ya komeka oyo etambwisami mpo na komonisa ete maladi ekangaka, yango esimbaka te!
Mpe yango ezali mpe botɛmɛli ya polele na virologie.
Iyo, mbala mosusu na ndenge ya kozanga koloba yango polele. Kasi okoki te koloba ete ba virus ememaka bokono
te ntango omoni ndenge bato bazwaka ba infections wana.
Nalingi koloba, okoki komona yango na kelasi.
Bongo mwana moko azali na bokono, mwana mosusu azali na bokono, balakisi bazali na bokono, ndambo ya kelasi ezali mpamba.
Yango esalami lisusu sik'oyo. Ndenge nini yango ekoki kosalema?
Soki ekoki komonana ete ba bactéries ezali na kati te, kasi nde bilembo wana oyo eyebani malamu te oyo mbala
mingi tozalaka na yango, kasi oyo ezongaka mbala na mbala.
Wana ezali clinique ya ndenge emonanaka mingi. Ndengé nini okoki kolimbola yango?
Iyo, ntango tomoni biloko oyo, makanisi ya siansi ebimaka.
Na ndakisa, ete sikoyo ezali ba particules to ba virus oyo ezali kopanzana.
Wana ezali likanisi ya malamu mpenza. Kasi soki omeki yango, esalaka te.
Na yango, tozali na mposa ya makanisi mingi koleka, mpe ya ba hypothèses mingi koleka.
Ya solo, tokanisaki yango mingi.
Soki ezali ba virus te, ekoki kozala nini? To mpe ba germes?
Yango emonisi polele ete likambo etali makambo lokola bilei ya malamu, bopusi ya zinga zinga, biloko ya mabe mpe kokutana
na bopusi ya libanda, na boyokani na bolukiluki ya siansi.
Ya solo, bakoki mpe kokanisa ba sources ya radiation, bantina ya psychologie mpe stress.
Oyo nyonso ezali bantina oyo ekoki kondimama malamu mpenza na nzela ya bomeki, na ndakisa na bomeki nyonso.
Nakoki kobimisa bilembo ya bokono kaka na nzela ya bilei. Nakoki kobimisa ba tumeur na nzela ya ba toxine.
Nakoki kobimisa ba tumeur na nzela ya bomeki ya radiation.
Nakoki komonisa to kobomba bilembo na kofinaka butɔ moko na nzela ya ba variables oyo.
Yango elingi koloba ete toyebi déjà makambo ebele na ntina ya bilembo mingi, ndenge nini tokoki kobimisa yango na
komeka, mpe nini epesaka yango, soki tokoki koloba bongo.
Bango nyonso te, kasi ebele. Yango wana tolobi ete ezali na mayele mingi ya kokoba kosala bolukiluki na domaine wana mpe
kosala bolukiluki ya kofungwama kuna, na esika ya kotya makanisi kaka na likambo oyo ntango nyonso, oyo
babwaki yango mobimba banda na ebandeli kino na suka.
Yango mpe epekisaka boyebi ya mozindo, bolukiluki ya mozindo, mpe boyebi ya mozindo.
Yango mpe ezali likambo oyo tokanelaka makasi, mpamba te ekangaka nzela ya boyebi na likambo oyo emonisami ete ezali ya solo te.
Nazali kokanga ntina malamu? Ezali ba virus te to mpe ba bactéries te nde epesaka bokono?
Ezali solo. Na kotalela siansi, soki osali ba expériences oyo na ba virus to na biloko oyo olobi
ezali ba virus, okoki te komonisa ete bokono ekangi.
Kasi ata soki tosali boye na ba bactéries oyo okoki mpenza komona na microscope, ba bactéries oyo ezali mpenza, ata bongo,
soki tolongoli ba bactéries wana na esika na yango, tokoki te kopesa bokono na kati ya komeka oyo etambwisami.
Ndakisa: Soki nazwi salmonelle to ba microbes mosusu oyo balobaka ete ezalaka ntina ya bilembo ya bokono,
nakoki te kozwa moto ya nzoto kolongono mpo na kopesa ye bokono na yango. Esalemaka bongo te.
Moto amonaka ntango nyonso ete soki ekelamu ya bomoi ezali na bokono to ezali komonisa bilembo ya bokono, ba bactéries
mpe ebɛkaka kuna na esika yango na ntango moko, lokola nde ezali likambo oyo elandanaka, soki tokoki koloba bongo.
Kasi yango ezali, na ndakisa, mpo na kosala analogi mpo na motali, lokola ndako oyo ezali kozika.
Soki bandako ezali kozika, mbala mingi namonaka ete bapompiers mpe bazalaka kuna.
Yango elingi koloba ete boyokani, boyokani ezali likolo mpenza, mpenza.
Kasi, yango emonisi te ete bapompiers moko nde bazalaki ntina ya mɔ́tɔ.
Bamonanaka kaka na ngonga moko na mɔ́tɔ.
Yango wana, esengeli ozala na bokebi mingi mpenza na ba microorganismes mpe ba bactéries, mpe otala yango malamu mpenza.
Kaka mpo emonanaka elongo na bilembo, elingi koloba te ete ezali ntina na yango.
Mpo, lokola nalobi kaka, soki nakaboli yango mpe napesi bactéries na moto ya nzoto kolongono
oyo azali na bokono te, eloko moko te ekosalema.
Mpe yango mpenza ezali kowangana ete ba infections to ba contagions ata ezalaka na
nzela ya ba microorganismes lokola ba bactéries.
Kasi yango ezali mpe na ba parasites mpe ba vers. Esalaka mpe kuna te.
Okoki ata mokolo moko te kokwanzola bato ya nzoto kolongono na lolenge wana. Esalaka te.
Iyo, kasi tózonga na likambo oyo na kelasi.
Bana nyonso te balíaka biloko ndenge moko. Bango nyonso te bazali na bomoi ya ndenge moko.
Bongo, ndenge nini ekoki kozala ete bango nyonso bázwa bilembo ya bokono ya ndenge moko?
Bongo, tango tolobi ete tozali na bilembo ya bokono oyo ekokani na kelasi:
Ya liboso, likambo oyo etalaka te bana nyonso ntango nyonso, kasi kaka mwa bana moke.
Mpe tosengeli koluka esika ya boyokani. Bana nyonso bazali na shambre moko.
Bango nyonso bazali na mateya moko.
Bango nyonso bazali na nse ya lolenge moko ya klima.
Bango nyonso bazali na esika moko na kati ya shambre oyo, na lolenge moko ya zinga zinga.
Mpe yango ekoki kozala na ba variables to ba arguments oyo ekoki, oyo esengeli mpenza komekama na komekama moko ya mayele.
Yango ekozala etape ya mibale. Kasi tozangi ba hypothèses te. Ya solo.
Kasi soki olobi ete kozala ya ba virus oyo epesaka bokono emonisami naino te mpe ete science na mokuse eyebi
te nini ezali kosala to nini ezali koluka, bamesures ya komibatela lokola ba vaccins ezali na ntina nini?
Iyo, bakoki mpe kozala na ntina ata soki bilembo ya ba virus emonani te, soki emonisi ete
ezali na litomba na komekama moko ya mayele.
Yango wana, ata soki ba virus ezali to te, mangwele ekoki kaka kosala.
Kasi ezali bongo te ntango basalaka ba expériences na mangwele.
Ya liboso, eteni monene ya ba ankɛtɛ na ntina na mangwele mpe elandaka mibeko ya siansi te.
Yango elingi koloba ete tozali na ata bituluku mibale.
Moko azwi mangwele, mosusu azwi placebo oyo ebongi.
Mpe na sima, etalelami elilingi ya bokono oyo ezali mpenza ya clinique.
Ezalaki bongo mpo na coronavirus, na ndakisa, na mangwele na yango.
Bazalaki na likebi ya kotia etuluku ya placebo.
Na sima bapesaki ye solution saline, oyo yango moko ezalaki mpenza te placebo oyo ebongi.
Mpo ete placebo na contrôle négatif ya malonga esengeli kokesana na ingrédient actif kaka na variable
moko, na boye ete kaka variable wana nde emonana.
Na likambo wana, ekozala eloko oyo epalangani mbangu.
Mayi ya mungwa ekeseni na mangwele ya solo na bokeseni ya bankama.
Kasi yango ezali likambo mosusu mpenza.
Nini esalemaki na ba études oyo etali coronavirus pona ba vaccins ya coronavirus? Na ndakisa, BioNTech-Pfizer?
Bato bazalaki kosala test kaka na ba test ya PCR.
Kasi, soki otangi makomi ya mike ya bolukiluki yango, motango moko ya bato na bituluku nyonso mibale bazalaki na bokono.
Na ba études oyo, yango ebengami "ba cas suspect ya Covid-19".
Yango elingi koloba ete pene na motango moko ya bato bazalaki na bokono.
Ezalaki mpasi mpenza kosala bokeseni na clinique yango.
Yango elingi koloba ete mangwele ezalaki na bopusi moko te na nzoto. Kaka test ya PCR nde emonisaki bokeseni.
Mpe kuna mpe, tosambwisaka mangwele.
Emonisami na siansi te ete esalisaka mpo na kobundisa bamaladi. Mpe lisusu, soki tokoki koloba bongo:
Soki otali maladi lokola sururi mpe kɔfɛ ya ngonga, to mpe maladi mosusu oyo etali mangwɛlɛ, epai wapi monganga ya siansi ya
bopanzani balobaka ete mangwɛlɛ esilisaki maladi wana, okoki komona mpenza ete banda kala, liboso mpenza ete mangwɛlɛ
ebima, mituya emonisaka ete ndenge maladi wana ezalaki kopanzana ezalaki kokita, mpe solo, ezalaki kokita makasi mpenza.
Na mwa makambo mosusu, lokola maladi ya mbula, motango ya bato bazwaki yango ekitaki kino na 95 likolo ya
nkama na Allemagne liboso ete mangwele ebanda kopesama.
Yango elingi koloba ete bokono yango esilaki mpenza liboso ete mangwele ebima.
Yango elingi koloba ete, na kati ya ba données oyo mpe, ekoki kobimisa ntembe ata moko te.
Yango wana tokanelaka mangwele ndenge moko tokanelaka virologie.
Mpe lisusu, nkisi mosusu ebele emonanaka lokola ezangi litomba mpe ezali na ntina te.
Kasi yango ezali mpenza lokola bokosi.
Na makanisi na yo, ba virologues mpe bato ya bolukiluki na makambo ya monganga nyonso bazali bakosi mpe bato mabe?
Te, ata moke te. Esengeli ntango nyonso tókanisa mpe likambo ya bomoto.
Mpo bato oyo bamipesi na bomoi na bango mobimba na likambo oyo, na bolukiluki oyo.
Bazali na ngambo moko, ndenge balobaka na Lingelesi, to na makanisi ya liboso, bazali na bomoni ya
libunga, bakoki te kokanisa na polele, mpe mbala mingi bomoi na bango mobimba etali yango.
Yango elingi koloba ete bazali na mabota, bazali na bana mpe bongo na bongo, mpe bakoki kozala na makoki te ya kotɛmɛla.
Osengeli ntango nyonso kokanisa yango; yango ekomisaka bato bato mabe te na ndenge wana.
Bato mingi ya siansi ya ba virus bakoki déjà kofundama ete bazangi boyebi.
Mpo baboyaka ntango nyonso mabongisi na biso ya kosolola.
Ntango mosusu tozwaka biyano na mituna oyo tokoma, kasi ntango nyonso te, mpe ezalaka mpasi mingi
mpenza mpo na kosala lisolo ya siansi na bosembo kuna.
Okoki mpenza kofunda bango na likambo wana, kasi nakokende mosika te kino koloba ete minganga nyonso to ba
virologues nyonso mpe bongo na bongo bazali kosala yango na nko.
Ezali nde lolenge moko ya komibatela, mpe lisusu kozanga koyeba likambo yango malamu.
Kasi, bato oyo bandimaka théorie ya virus balobaka ete bokono ya bopalangani ebandaki kokita kaka ntango batiaki
bopeto, ndakisa na Ignaz Semmelweis na gynécologie mpe Robert Koch na nzela ya théorie ya ba germes.
Bongo ozali te komitia na likama ete makambo wana ya malamu oyo osali ekobebisama lisusu mpo na maloba na yo?
Esengeli ntango nyonso kosala bokeseni. Mibeko lokola kobongisa bopeto ekoki mpenza kozala na bopusi ya malamu,
na ndakisa, kaka mpo natikaka biloko ya libanda ekota moke na mpota na ngai to na nzoto na ngai.
Ya solo, nzoto eyanolaka na bosoto ya bapaya, nakoloba, na kovimba.
Yango ezali polele mpenza, mpe ezali malamu.
Kasi yango ezali mpenza na boyokani te na ba virus.
Na virologie, likambo yango ezali polele: ezali na ba particules ya mike oyo epesaka bamaladi, yango nde ntina na yango.
Mpe esengeli nalakisa yango na siansi. Nakoki kaka kotika yango bongo te.
Ya solo, bopeto ebongisi makambo. Kasi, yango mpe ezali na bandelo na yango ya minene.
Na ndakisa, na tango ya pandemi ya coronavirus, bolukiluki ebele esalemaki, lokola mpe esalemaki mpo
na grippe, epai wapi bituluku mibale etalelamaki.
Moko asalelaki mibeko ya bopeto, mosusu asalelaki te.
To moko asalelaki ba maske mpe mosusu asalelaki te.
Mpe na ba-études oyo babengi ya standard ya or, oyo basalaka na bato mibale ya bituluku mpe eloko moko nde
ekeseni, emonani ete ezala mibeko ya bopeto to ba-masque, moko te ezalaki na litomba ata moke.
Bituluku nyonso mibale bizalaki ntango nyonso na motango moko ya babɛli oyo bazalaki komonisa bilembo ya bokono.
Na yango, bokeseni ya ntina na mituya emonanaki te. Mpe yango mpe eboyi likanisi oyo.
Kasi, ezali solo malamu kosukola maboko sikoyo na mayi ya sabuni mpo na bampota oyo efungwami, ndenge nalobaki mwa moke liboso.
Mpo nzoto ezalaka na kolongono malamu koleka soki biloko ya bapaya ezali te na kati ya misuni na yango. Yango ezali polele.
Mpe na lisolo ya kala, ezalaki mpe na momekano ya minene ya kopanza bokono.
Kati na bitumba ya mokili mobimba, na tango ya bitumba ya mokili mobimba.
Yango ememaki te na likanisi ete, longola ba bactéries, ezali na biloko mosusu oyo epesaka
bokono oyo ekoki mpe kouta na particule wana?
Bon, na bosolo, komeka ya kozwa bokono ezalaki ebele mpenza na lisapo ya mokili.
Na tango ya pandemi ya grippe ya Espagne, ɛɛ, kasi mpe na sima na maladi ya masɔkɔ mpe maladi
mosusu ebele, lokola grippe mpe bongo na bongo.
Mpe nalobaki déjà na ebandeli ete balongaka te ntango nyonso.
Na yango, okoki ata mokolo moko te komonisa ete okoki kopesa bato bokono na lolenge ya kokamba. Esalaka ntango nyonso te.
Mpe na ntango oyo, soki te liboso, esengeli mpenza kobanda kokanisa mpe komona ete eloko moko ekoki kozala malamu te.
Baminganga to basali ya bolukiluki oyo bazalaki na kati ya bolukiluki wana, na bomoto na bango, bazalaki ntango nyonso
komituna likambo oyo. Eh, ndenge nini yango ekoki kozala bongo?
Awa, tozali komeka kosalela bamaladi oyo epalanganaka mbangu koleka na komekama, mpe yango elongaka
ata mokolo moko te. Ndenge nini yango ekoki kozala?
Na nsima, ya solo, matatoli lokola "Iyo, mbala mosusu ba virus ezalaki na makasi te ndenge esengelaki, to mbala mosusu bato oyo
basalelaki mpo na komeka bazalaki na bokengi ya nzoto" ebimaka.
Oyo nyonso ezali ba-hypothèses ya malamu, ntembe ezali te.
Kasi, solo ezali ete, tolonga naino te komonisa bokono na kati ya bomeki.
Mpe esengeli otika yango ekota na motema na yo liboso, ososola yango malamu liboso, mpe oyeba yango liboso.
Mpe yango eboyi likanisi ete tozali na infection ata moke awa mpe ete esalaka na nzela ya ba particules oyo.
Okoki komona yango na ba études oyo ya ba masques.
Soki, na ndakisa, bato balataka mpenza ba maske ya FFP2, to soki ba virus ezalaki, bongo esengelaki komonana effet.
To maske ya bopeto esengelaki kosala effet, kasi esalaka te.
Yango elingi koloba ete tozali na bilembisi ya virologie na biteni ebele mpe na komeka ndenge na ndenge.
Ya solo, sikoyo moto akoki komeka na makasi na ye nyonso mpe na lolenge nyonso mpo na kobatela yango na bomoi, mpe yango nde
ezali kosalema, mpo makambo ebele etali yango, misala ebele ya ba usines etali yango, mpe
mombongo monene ya mbongo mpe bongo na bongo.
Moto akoki kokanisa ete soki eloko oyo ebandi kokwea, ekobimisa koningana ya mabele ya
makasi mpenza, oyo moto na bomoto alingi kokima.
Mpe tolingi kaka komonisa na lolenge ya siansi mpe na bosembo nyonso ete ezali na mikakatano ya minene mpe
botɛmɛlani ya minene soki otali siansi na likambo yango, mpe yango ezali eloko oyo moto ya siansi akoki kondima te.
Lokola savant critique, moto akoki kondima yango te.
Yango elingi koloba ete ba sources ezali bongo boye ete théorie oyo ekoki kondimama mpenza te. Yo moko otángá ba sources wana?
Ya solo, na Next Level, lokola nawutaki koloba, tozalaki kokomelana na bibongiseli ebele,
koleka 200 mpenza, bakisa mpe ba virologistes.
Tosololaki na bato mpe totindaki mituna na Institut Robert Koch mpe na bibongiseli mosusu nyonso na mokili
mobimba oyo ezali na likambo ya koyebisa na domaine oyo.
Mpe moto nyonso andimi ete ba contrôles négatifs ezali te na ba échantillons ya bato ya kolongono, ete ba
contrôles négatifs ezali mpenza te na séquençage ya génome. Yango wana, ezangi bango mpenza.
Likambo ete bomeki ya infection ezali kosalema te, na ndakisa mpo na bantina ya bizaleli malamu, ezali kaka
argument ya lokuta oyo basalelaka mpo na komilongisa.
Bokokaki kosala lolenge moko na banyama, ndenge bosalaka ntango nyonso na mangwele mpe bankisi mosusu, kasi likambo ya
kokamwa, bazali kosalela bizaleli malamu lokola ntembe awa.
Na yango, ozali kaka komeka komibatela na botɛmɛlani wana, mpe moto oyo atalaka na likebi to ata moto ya makanisi ya siansi
akomona noki ete ezali na mikakatano ya minene awa na ndenge ya kolobela makambo ya siansi
mpe lisusu na boyokani kati na ntina mpe mbano.
Mpe mpo na kozonga na bilili oyo awa, na bitongami oyo.
Mosala moko monene ya Karlheinz Lüdtke ya Institut Max Planck mpo na Istware ya Siansi.
Ayekolaki lisapo ya ebandeli ya virologie mpe akomaki na likanisi ete bilili oyo ezali kotia mikakatano ya minene, mpo
ezali te bilili oyo emonanaka na miso na microscope lokola toyebi yango, kasi na bosolo, ezali ata bilili te.
Awa, bazali kosalela mikroskope ya elektroniki.
Ba échantillons oyo batie na kati ya microscope electronique oyo, na kati ya chambre ya
vide, esengeli kosalelama na likebi mingi.
Na ndakisa, esengeli bápakola yango na ebende mpo ekoka komema kura, mpe na sima esengeli bákangisa yango na malili makasi
to na kati ya ba plaques mibale ya talatala na résine époxy.
Yango ezali kotia pression monene koleka na tisi oyo, oyo ezali déjà komona mpasi, mpe ekoki komema mbongwana.
Karlheinz Lüdtke ya Institut Max Planck amonisi mpe ete ezali na mikakatano ya minene, ete ba artefacts
ezali kosalema – yango nde nkombo na yango na siansi.
Ba artefacts ezali kaka ba résultats to ba structures oyo ebimaka kaka mpo na ndenge makambo ya komeka esalemaki.
Mpe oyo ezali bilili te, ezali nde ba courants électriques oyo ordinatɛrɛ ebongoli, mpe na nsima, na nzela ya mathématiques,
ebongwanaka mpo ekoma elili, soki tokoki koloba bongo.
Mpe wana ezali likambo mosusu. Yango elingi koloba ete, na likambo ya malamu koleka, tozali kosalela bilembeteli ya
nzela, kasi ata mokolo moko te bilembeteli ya mbala moko.
Preuve directe ekozala boye: Nazali na moto ya maladi, nazali na moto ya kolongono, nasangisi bango, moto
ya maladi apesi maladi na mosusu, mpe ye moko abɛli.
Nakamataka nsoi to nkisi ya zolo ya moto ya maladi, napesaka nkisi wana na moto ya kolongono, mpe moto yango akomaka na maladi.
Yango ekozala elembeteli ya polele. Yango esalemaka ata mokolo moko te na virologie.
Soki osali bongo, esalaka te. Mpe yango nde kritiki ya monene ya likambo oyo mobimba.
Bongo, tósukisa na mokuse matomba.
Sikansi mpe bolukiluki ekosala malamu soki masolo etikala polele.
Mpo ekoki kozala ete tozali kosala na nse ya makanisi ya moboko oyo ezali mabe, mbala mosusu kaka te
na siansi ya ba virus, kasi mpe na mateya mosusu.
Mpe yango, lokola olobi, ekobuka mitindo ya moboko ya siansi. Iyo, na suka suka, ekokomisa yango likambo ya bozoba.
Mpe yango, solo, ekozala likambo oyo tolingi te komikuta na kati, epai wapi tozongaka na bileko ya molili, tango
makambo ekoki te komonisama polele mpo na kosilisa ntembe.
Mongombo Haberland, matondi mpo na kosolola na biso.
Nalingi koyoka makanisi ya bato na likambo oyo.
Kla.TV elakisaka makanisi ya bato oyo batɛlɛmɛli, kozanga kokanga yango, mpo ete tóyeba nini ezali ya solo. Matondi mingi.
Iyo, matondi mpe mpo na libaku oyo. Nakanisi ezali na ntina mingi mpenza.
Batalani ebele bakoyoka solo makambo mosusu etali motó ya likambo oyo, kasi ebele na bango bakoyoka naino te.
Mpe lokola nalobaki déjà, ezali mpasi mingi mpenza kolobela likambo oyo na miso ya bato.
Bapɛngisaka yo mpenza bisika nyonso soki olingi kolobela likambo oyo.
Na yango, ekoki kolobama ete bazali komeka kobomba sango oyo.
Mpe nabengi batalani bákende kotala bosolo ya maloba na ngai nyonso na site na biso ya internet wissen-neu-gedacht.de.
Tobimisi mikanda ebele na mikanda nyonso ya boyokani, ba sources nyonso, mpe lisusu makambo ebele ya tribinale na domaine oyo.
Mpe ɛɛ, tozali mpe na application na biso, Nexiqa, , epai wapi okoki kotalatala masolo oyo nyonso na kosaleláká lolenge
ya "mituna na biyano" ya ChatGPT mpe kotánga na lisalisi, ndenge balobaka, mikanda oyo nyonso ya siansi ya ba virus.
Ndenge nini mpenza nakoki koyeba na kati ya publication ete science etalelamaki te, ebukamaki, to mpe na
kati ya mikanda na ba virologues mpe bongo na bongo?
Bongo ozwi sango ebele kuna.
Malamu mingi, sikoyo etali batalisi bango moko kotala bosolo ya makambo mpe kotuna bino mituna. Matondi mingi.
Matondi mpe na yo.