Anio dia manana vahiny izahay izay manakorontana ny fototry ny siansa ara-pitsaboana.
Olona milaza fa tsy misy ny viriosy. Na farafaharatsiny milaza fa tsy misy porofo azo ampiasaina.
Olona malaza ratsy ho mpahalala-zava-drehetra? Mpandinika zava-miafina adala sa mpanitsy tantara radikaly? Ho hitantsika.
Ireto teza manaraka ireto no voafaritra ao amin'ny tranonkalan'ny sehatra Next Level-ny:
Mandeha amin'ny lalan'ny fanontaniana feno herim-po sy ny famerenana mandinika izahay.
Mandinihantsika ny lohahevitra momba ny virosy sy ny fitsaboana amin'ny fomba fijery vaovao,
mamantatra ny fifanoherana ary mitaky fahamarinana.
Ny fanambarànay dia miorina mafy amin'ny loharano azo hamarinina ary manome fototra matanjaka ho an'ny adihevitra mahasoa.
Mbola misokatra amin'ny fomba fijery vaovao izahay ary mamporisika ny fanadihadiana tena tsy
tapaka eo amin'ny siansa. Fomba fijery mendri-kaja!
Andao handray ny mpitondra tenin'ny Next Level, Andriamatoa Marvin Haberland, eto amin'ny studio Kla.TV. Tonga soa!
Mirary tolakandro ary misaotra betsaka tamin'ny fanasana.
Eny, tiako be izany! Amin'ny lafiny iray, toa tena mampientanentana izany.
Andriamatoa Haberland, mendri-kaja sy mahasoa ity faniriana ity, saingy etsy ankilany, mipoitra ny fanontaniana
hoe: tena ilaina tokoa ve izany momba ny olan'ny virosy?
Tsy efa voavaha nandritra ny taonjato mahery ve ny fanontaniana momba ny virosy ary tsy azo lavina
ve izany noho ny fikarohana maro tsy tambo isaina?
Nahoana no miverina amin'ny lasa, raha azo lazaina, toy ny hoe tsy nisy fikarohana mahomby momba ny viriosy?
Eny, fanontaniana tsara izany. Raha ampiharina amin'ny lohahevitra rehetra ny fepetra napetrakao na novakianao
tany am-piandohana, dia tsy afaka manao fanavahana isika.
Ary rehefa ampiharina amin'ny virologia izany ary dinihintsika ny famoahan-kevitra ataon'ny mpahay virosy, ny asany ary koa ny
vokatra azo avy amin'ny virologia, toy ny fanafody, ny vaksiny na ny tolo-kevitra, mba hanamarinana ny maha-ara-tsiansa
azy, dia miseho olana lehibe mifandray amin'ny fomba siantifika.
Ary izany no hiresahantsika androany.
Eny, saingy tsy isalasalana fa hita sy naseho tamintsika tamin'ny fampitam-baovao sy ny
famoaham-boky manam-pahaizana ireo viriosy.
Nentiniko miaraka amiko ny sary vitsivitsy momba ny viriosy bluetongue, ny viriosy
VIH, ny viriosy smallpox ary ny coronavirus.
Ahoana kosa ireo zava-bita manavao?
Izany no porofo mazava tsara.
Ka raha manomboka amin'ny petra-kevitra ianao fa, ohatra, afaka mifindra amin'ny tsirairay ny olona roa, dia tsy maintsy manao
fanandramana aho izay manohana na manamarina ny petra-kevitro.
Ary amin'ny virologia, ny fanambarana dia hoe mitsambikina avy amin'ny A mankany B ireo poti-javatra kely,
ohatra amin'ny rivotra, ary avy eo mampiditra aretina amin'ny olona iray ireo poti-javatra kely ireo.
Midika izany fa tsy maintsy manaporofo ity rojo manontolo momba ny antony sy vokany aho mba hanamarinana ity petra-kevitra ity.
Na izany aza, tsy noforonina tamin'ny fikasana na fanandramana toy izany ireo sary ireo. Ireo sary asehonao eto dia noforonin'ny
mpahay virosy nanao fanandramana tao amin'ny laboratoara – tsy in vivo, tsy tamin'ny olombelona, fa tamin'ny kolontsaina sela tao
amin'ny laboratoara – tamin'ny fandraisana kolontsaina sela, matetika avy amin'ny gidro, avy amin'ny tavy voa-gidro,
ary avy eo nanapoizina sy nampijaly hanoanana azy ireo.
Ary avy eo miseho ireo sary ireo. Fantatra ihany koa izany amin'ny anarana hoe vokatra sitopatika, ankoatra ny zavatra hafa.
Fa ny marina dia raha averinao amin'ny sela salama avy amin'ny biby salama ilay fanandramana, na raha tsy
mampiditra santionany avy amin'ny biby marary ianao, dia hahazo sary mitovy tanteraka ianao.
Ity no antsoina amin'ny siansa hoe fanandramana fanaraha-maso na fanaraha-maso ratsy.
Tena natao hanilihana ny mety ho vokatry ny fandaminana fanandramana ao amin'ny laboratoarako mihitsy ity.
Midika izany fa raha manao fanandramana aho izao ary maka santionany salama, dia hahazo sary mitovy tanteraka aho.
Saingy tsy manao izany mihitsy ny mpahay viriosy. Manatanteraka fitsapana iray ihany izy ireo, avy eo maka sary
ireo sary ireo ary milaza fa mpanaparitaka aretina izy ireo.
Na izany aza, tsy mbola nasehon'izy ireo, voalohany, fa mitranga manokana amin'ny olona marary fotsiny izany, ary
faharoa, fa ireo rafitra ireo no tena mahatonga ny aretina.
Satria amin'ny dingana manaraka, ny sary irery dia tsy porofo fa ilay singa na rafitra no mahatonga ny aretina.
Afaka mampiseho trano simba aho ary milaza fa ny faharavana dia vokatry ny horohoron-tany,
saingy tsy afaka manaporofo izany irery ny sary.
Mety nisy antony hafa nahatonga ny fahasimbana.
Midika izany fa rehefa avy naka sary sy nampiseho ity sary ity aho, izay hita amin'ny olona marary ihany; tsy
hitako ireo rafitra ireo amin'ny olona salama, ka tsy maintsy hanokana ireo rafitra ireo aho.
Ary avy eo, amin'ny fanandramana manaraka, ampiharo amin'ny biby na olombelona izany ary asehoy:
Aha, ho marary amin'ny soritr'aretina mitovy izy ireo ankehitriny raha omena ireo rafitra ireo aho.
Tsy manao izany koa ireo mpahay viriosy, amin'ny fotoana rehetra.
Noho izany, ny asa rehetra dia atao ao amin'ny laboratoara ihany.
Voapoizina ny kolontsain'ny sela, tsy ampy sakafo noho ny antibiotika sy ny sisa, ary avy eo
miseho ireo vokatra antsoina hoe vokatra sitopatôlika.
Araka ny efa voalaza, mitranga amin'ny fomba mitovy tanteraka izy ireo, tsy azo avahana na dia ao anatin'ny tavy salama aza.
Ary maro be ny fikarohana sy ny famoahana momba ny virosy, indrindra tamin'ny andro voalohany tamin'ny virosy maoderina
tamin'ny taona 1940 sy 1950, ary navoaka imbetsaka taty aoriana, izay milaza fa miseho ihany koa
io vokatra io rehefa ampiasaina ny tavy salama.
Ary hatramin'ny taona 1980 sy 1990, dia tsy nampiasa tavy salama mba hifehezana ireo fanandramana ireo ny mpahay virosy.
Tsy atao intsony izany. Efa nifandray maro momba izany aho.
Ho amin'izany tanjona izany, efa nanolotra fangatahana maro aho araka ny Lalànan'ny Fahalalahana Mahazo Vaovao.
Manerantany, iraisam-pirenena, ny Robert Koch Institute, ny Public Health Service England, any Italia, ny CDC any Amerika,
ny Pasteur Institute any Frantsa, ny Oniversiten'i Melbourne any Aostralia, ny Doherty Institute, ary ny sisa sy ny sisa.
Ho an'ny virosy rehetra mety hisy, ny tazomoka, ny SARS-CoV-2, ny VIH. Ary mitovy foana ny hafatra:
Tsia, tsy manao fitsapana fanaraha-maso na fanaraha-maso ratsy amin'ny fitaovana salama izahay. Tsy atao mihitsy izany.
Fa raha mahafantatra izy ireo ity fahasamihafana ity, inona ny fanazavany? Ka nahoana izy ireo no tsy manao izany?
Milaza ve izy ireo hoe: "Eny, efa voavaha izany tamin'ny taona 1940, tsy ilaintsika intsony"?
Eny ary, miovaova ny valiny. Indraindray henonao fa tsy misy fahaiza-manao hanatanterahana ireo fanandramana ireo.
Fa mifantoka tanteraka amin'ireo andrana tsara ianao.
Izany no, ohatra, ny valintenin'i Aostralia tamin'ny SARS-CoV-2.
Amin'ny tranga hafa, toy ny fiparitahan'ny aretina tongotra sy vava amin'izao fotoana izao ao amin'ny Friedrich Loeffler
Institute, dia nolazaina taminay fa tsy ilaina izany, satria efa nisy fomba hafa, fomba an-kolaka,
nanaporofo fa misy viriosy ao anatin'ilay santionany.
Ary ireo no fialan-tsiny mahazatra, hoy aho, izay matetika henonao.
Na izany aza, tsy mahafa-po ara-tsiansa izy ireo ary mandika ihany koa ny fomba fanao siantifika, izay takiana amin'ny mpahay
virosy rehetra sy ny andrim-panjakana araka ny Andininy faha-1 ao amin'ny Lalàna Alemà momba ny Fiarovana amin'ny Aretina.
Milaza fa tsy maintsy miasa araka ny zava-baovao ara-tsiansa farany ny rehetra.
Ary ny German Research Foundation any Alemaina no mamaritra ny fitsipika momba ny asa siantifika ho an'ny mpahay siansa rehetra.
Ary voalaza mazava fa tsy maintsy manao fanaraha-maso ratsy isika, na tsara kokoa hoe tsy maintsy manamarina ny
fomba fiasanay, ary tsy maintsy manoratra an-tsoratra ny zava-drehetra mba hahafahan'ny rehetra mahatakatra izany.
Ary tena voahitsakitsaka tanteraka izany amin'ny virologia.
Fa rehefa manao ny fanaraha-maso ianao, araka ny efa navoakanay, ohatra, navoakanay ny fanandramana fanaraha-maso izay ampianao
antibiotika mitovy tanteraka amin'ireo ampiasain'ny virolôjista amin'ny fitaovana salama, ary mampiasa tanteraka ireo
teknika famonoana hanoanana ampiasain'ny virolôjista, dia mahazo ireo vokatra mitovy tanteraka ireo ianao.
Ary mazava ho azy fa efa navoakan'ireo mpahay viriosy mihitsy izany imbetsaka tamin'ny lasa, saingy araka ny efa nolazaiko dia
miresaka momba ny vanim-potoana nanomboka tamin'ny taona 1940 ka hatramin'ny taona 1960 sy 1970 isika.
Hatramin'ny taona 1980 sy 1990 dia tsy natao intsony izany.
Miresaka momba ny viriosy foana isika. Nahoana no misy antibiotika ao anatin'ireo kolontsaina sela? Inona no ataon'izy ireo ao?
Eny, fanontaniana tena, tena zava-dehibe sy tsara ihany koa izany.
Mpandinika viriosy mampiasa antibiotika amin'ireo fanandramana kolontsaina sela ao amin'ny
laboratoara satria te-hanadio ny kolontsaina sela izy ireo.
Tianao hisoroka ny bakteria na ny mikraôorganisma hafa tsy hisy fiantraikany amin'ny fanandramana.
Izy ireo dia te-hanana fotsiny ireo viriosy, izay tsy tena velona, tsy zavamananaina izy ireo, ary
te-hahatonga fiantraikany fotsiny ireo viriosy ireo.
Ary tian'izy ireo ny hanala tanteraka, handringana ny mikraôorganisma hafa rehetra.
Na izany aza, matetika tsy tsikaritr'ireo mpandinika ny virosy fa ny antibiotika mihitsy no mampisy adin-tsaina
lehibe eo amin'ny sela, eo amin'ity kolontsain'ny sela ity.
Ary ny fampiasana antibiotika, matetika roa ampiasaina, dia ny penisilinina sy ny streptomysina miaraka, izay samy miteraka
adin-tsaina amin'ny kolontsain'ny sela, ary avy eo miseho io vokatra cytopatika io, izay mampivaky ny kolontsain'ny sela ka
avy eo amidy amintsika ho toy ny sary viriosy, raha azo lazaina.
Misy ihany koa fanambarana avy amin'ireo mpahay viriosy tamin'ny fifandraisana, anisan'izany avy amin'ny andrim-panjakana toy
ny Friedrich Loeffler Institute, izay milaza mazava tsara hoe:
Fantatra tsara izany. Fantatry ny mpandinika viriosy fa miteraka olana amin'ny sela ny
antibiotika ary mety hiteraka ity vokatra sitopatika ity.
Ary izany no antony, ara-tsiansa, mahatonga ny olona tsy maintsy manao fitsapana fanaraha-maso, izay ampiasaina koa amin'ny
antibiotika ny santionany salama, ary tsy atao mihitsy izany.
Midika izany fa na dia amin'ny fomba maoderina indrindra sy ny mikrôskôpy elektronika famakafakana tsara indrindra aza,
dia hita amin'ny olona salama sy marary ireo vokatra mitovy.
Eny.
Tsy misy fahasamihafana?
Tsy misy fahasamihafana, tsy azo anavahana.
Misy teboka iray hafa angatahan'ny Fikambanana Alemà momba ny Fikarohana, izay tsy ampiharina mihitsy
amin'ny virologia, dia ny fanakonana ny fampahalalana.
Zava-dehibe tokoa ny tsy hahalalan'ireo mpahay viriosy ao amin'ny laboratoara hoe iza amin'ireo santionany no efa voan'ny
viriosy ary iza, ohatra, no avy amin'ny loharano salama, mba tsy hananany fitsarana mialoha na hevitra efa napetraka.
Tsy atao mihitsy koa izany amin'ny virologia amin'ny ankapobeny.
Midika izany fa tena misy fanitsakitsahana maromaro amin'ny fomba siantifika.
Tsy fisian'ny fanandramana fanaraha-maso, tsy fisian'ny antontan-taratasy feno ary tsy fisian'ny fanakonana,
ary tsy tapaka no iharan'ny fanitsakitsahana izany rehetra izany – na dia ataon'ny Robert Koch Institute aza.
Ary araka ny efa nolazaiko, tsy fanakianana fotsiny ny fomba siantifika izany, fa fantatsika fa rehefa manao ireo fanandramana
fanaraha-maso ireo ianao, dia mitovy tsy azo avahana ny vokatra.
Izany dia fandavana mivantana sy fanamarinana fa tsy marina ny siansa momba ny viriosy – farafaharatsiny amin'ity vokany ity.
Efa niresaka momba ireo sary ireo eto izahay, dia ny fanandramana fambolena sela.
Avy eo, ny mpandinika viriosy dia manao dingana faharoa, dia ny fandaharana ny génôma,
izay mety efa ren'ny mpijery sasany taloha.
Avy eo dia atao ny ezaka hamantarana ny génôma na ny fampahalalana ara-pirazanana an'ny viriosy.
Izany rehetra izany dia atao amin'ny fampiasana modely solosaina, raha azo lazaina.
Ity dia fanahafana amin'ny solosaina fotsiny mampiasa rindrambaiko.
Tsy misy ifandraisany amin'ny fandaharana tena izy izany, ary tsy misy fanamarinana atao eto koa.
Ary tsy maintsy hanisa ny filaharan'ny sela salama izay miteraka ireo vokatra ireo indrindra ianao.
Ary indro, rehefa manao izany ianao, dia mahita ireo génôma mitovy sy ireo virosy mitovy
ihany koa ao amin'ny kolontsain'ny sela salama.
Midika izany fa afaka manisa ny viriosy rehetra aho avy amin'ny kolontsain'ny sela salama izay efa nanapoizinako
tamin'ny antibiotika ary nofahanako tsy ampy sakafo.
Afaka mahita mora foana ny VIH ao aho amin'ny alalan'ny programa solosaina.
Afaka mahita ny SARS-CoV-2 aho any, ary koa ireo karazany miovaova amin'ny SARS-CoV-2.
Ary azoko atao ny manamora kokoa izany rehetra izany amin'ny fampiharana dingana fanampiny sasany amin'ity
kolontsain'ny sela ity, toy ny PCR, izay ampitomboiko ity kolontsain'ny sela ity, raha azo lazaina.
Midika izany fa mampitombo fotsiny ny fitaovana aho.
Izany dia mahatonga azy ho mora kokoa ho an'ny programa solosaina ny mahita sy manisa ireo viriosy, raha azo lazaina.
Ary mitsikera izany rehetra izany izahay satria hitanay fa raha fehezinao am-pahendrena izany, araka ny
tokony atao ara-tsiansa, dia manamafy sy mandà ny fanambarana nataon'ireo mpahay virosy izahay.
Ary – toa sarotra be izany rehetra izany, ka mety mila mihaino indray mandeha na indroa ianao – fa izao kosa no
teboka tsotra indrindra sy manan-danja indrindra, izay tokony ho lojika tanteraka ho an'ny mpijery rehetra.
Na dia eo aza ireo sary aseho antsika tsy tapaka, ary na dia eo aza ny fanandramana amin'ny kolontsain'ny sela
sy ny fandaharana ny génoma amin'ny solosaina – tsy miraharaha tanteraka ireo rehetra ireo:
Ny fanandramana rehetra momba ny fifindran'ny aretina natao hatrizay teo amin'ny tantara, izany hoe ny
fampivondronana olona salama sy marary, na biby na olombelona, dia tsy nahomby. Izy rehetra!
Midika izany fa isaky ny miezaka mampivondrona olona marary sy salama ao anatin'ny fanandramana voafehy aho mba
hanaporofoana ny fifindran'ny aretina, dia tsy mandeha mihitsy!
Ary izany koa dia fandavana mivantana ny siansan'ny viriosy.
Eny, angamba amin'ny fomba an-kolaka. Saingy tsy azonao lazaina fa tsy miteraka aretina ny
viriosy rehefa mahita ireo aretina ireo ianao.
Tiako holazaina, azonao jerena ao amin'ny efitrano fianarana any an-tsekoly izany.
Dia marary ny ankizy iray, marary ny ankizy manaraka, marary ny mpampianatra, banga ny antsasaky ny kilasy.
Vao haingana indray izahay no niaina izany. Ahoana no tokony hitrangan'izany?
Raha azo porofoina fa tsy mandray anjara ny bakteria, fa ireo soritr'aretina tsy manokana izay
matetika atrehintsika, nefa miverimberina foana.
Klinika mahazatra miseho izany. Ahoana no hanazavanao izany?
Eny, rehefa mijery ireo zavatra ireo isika dia mipoitra ny hipotezy siantifika.
Ohatra, ankehitriny dia potik'arintany na viriosy no miparitaka.
Tena tsara tokoa io petra-kevitra io. Saingy rehefa andramanao dia tsy miasa izy.
Koa mila hevitra bebe kokoa sy vinavina bebe kokoa isika.
Mazava ho azy fa nieritreritra tsara momba izany izahay.
Raha tsy ny virosy izany, inona àry no mety ho izy? Sa ny mikraoba?
Izany dia mazava fa mitondra antsika any amin'ny lafiny toy ny sakafo ara-pahasalamana, ny fiantraikan'ny tontolo
iainana, ny poizina ary ny fampidirana amin'ny hery ivelany mifandray amin'ny fikarohana siantifika.
Mazava ho azy fa azo eritreretina ihany koa ny loharanon'ny taratra, ny antony ara-tsaina ary ny adin-tsaina.
Ireto avokoa dia antony azo hamarinina tsara amin'ny alalan'ny fanandramana, ohatra amin'ny fanandramana rehetra.
Afaka miteraka soritr'aretina amin'ny alalan'ny sakafo fotsiny aho. Afaka miteraka fivontosana amin'ny alalan'ny poizina aho.
Afaka mampiteraka fivontosana aho amin'ny alalan'ny fanandramana taratra.
Afaka mampandeha sy mampiato ny soritr'aretina amin'ny fanindriana bokotra iray aho amin'ny fampiasana ireo miovaova ireo.
Midika izany fa efa mahalala betsaka momba ny soritr'aretina maro isika, ny fomba ahafahantsika mampiseho azy ireo amin'ny
fanandramana, ary izay mahatonga azy ireo, raha azo lazaina.
Tsy izy rehetra, fa maro be. Izany no antony anambarantsika fa mitombina kokoa ny manohy fikarohana amin'ity sehatra ity sy
manao fikarohana misokatra ao, fa tsy mifantoka hatrany amin'ity lohahevitra ity, izay efa nolavina
tanteraka hatrany am-piandohana ka hatramin'ny farany.
Mametra ihany koa izany ny fahazoana fahalalana lalindalina kokoa, ny fikarohana fanampiny, ary ny fahalalana fanampiny.
Izany koa dia zavatra tena anitsianay mafy, satria mametra mafy ny sehatry ny fahalalana amin'ny lohahevitra efa nolavina.
Azoko tsara ve izany? Tsy ny viriosy na ny bakteria no tompon'andraikitra amin'ny aretina?
Marina izany. Raha ara-tsiansa no resahina, raha manao ireo fanandramana ireo miaraka amin'ny virosy
ianao na amin'izay lazainao fa virosy, dia tsy afaka manaporofo ny fihanaky ny aretina ianao.
Fa na dia manao izany amin'ny bakteria aza ianao, izay tena hita eo ambanin'ny mikrôskôpy ka misy tokoa, dia na dia
izany aza, rehefa manokana ireo bakteria ireo isika dia tsy afaka miteraka aretina amin'ny fanandramana voafehy.
Ohatra: Raha maka salmonella na bakteria hafa izay lazaina fa mahatonga soritr'aretina sasany aho, dia tsy
afaka mampita na mandoto zavamananaina salama amin'izy ireo aho. Tsy mandeha toy izany izany.
Hita foana fa rehefa marary na misy soritr'aretina ny zavamananaina iray, dia mitombo eo an-toerana ihany
koa ny bakteria, toy ny vokadratsy, raha azo lazaina.
Fa izany, ohatra, dia natao hanomezana fampitahana ho an'ny mpijery, toy ny trano mirehitra.
Rehefa misy trano may, matetika na saika foana aho mahita mpamono afo eo.
Midika izany fa tena avo be ny fifandraisana.
Na izany aza, tsy manaporofo izany fa ny mpamono afo no nahatonga ny afo ihany koa.
Miseho fotsiny izy ireo miaraka amin'ny afo.
Koa tsy maintsy mitandrina fatratra amin'ireo zavamiaina madinika sy bakteria ianao ary mijery azy akaiky.
Tsy midika akory fa izy ireo no antony, na dia miseho miaraka amin'ny soritr'aretina aza.
Satria, araka ny efa nolazaiko, raha esoriko izy ireo ary omena bakteria ny olona salama tsy marary, dia tsy misy mitranga.
Ary izany tokoa no fandavana fa misy mihitsy ny aretina na ny fifindran'aretina amin'ny
alalan'ny zavamiaina madinika toy ny bakteria.
Fa tafiditra ao koa ny parasy sy ny kankana. Tsy mandeha any koa izany.
Tsy ho voan'ny aretina amin'izany fomba izany mihitsy ny olona salama. Tsy mandeha izany.
Eny, fa miverina amin'ity toe-draharaha ao an-dakilasy ity.
Tsy mitovy ny sakafo hanin'ny ankizy rehetra. Tsy mitovy tanteraka ny fepetra iainan'izy ireo.
Ahoana àry no ahafahan'izy rehetra mampiseho soritr'aretina mitovy?
Ka rehefa milaza isika fa manana soritr'aretina mitovy ao anaty kilasy:
Voalohany, tsy voakasika foana ny ankizy rehetra amin'ity, fa vitsy ihany.
Ary tsy maintsy mitady fototra iombonana isika. Ao anaty efitra iray daholo ny ankizy rehetra.
Samy manana lesona mitovy izy rehetra.
Samy iharan'ny toetr'andro mitovy daholo izy rehetra.
Samy iharan'ny toe-javatra ara-tontolo iainana mitovy ao anatin'ity efitrano ity izy rehetra.
Ary mety ho ampy ireo miovaova na ireo antony ireo, izay mazava ho azy fa tsy maintsy andramana amin'ny fanandramana ara-drariny.
Izany no dingana faharoa. Fa tsy misy tsy fahampian'ny hipotezy amintsika. Marina tokoa.
Fa raha milaza ianao fa tsy mbola voaporofo ny fisian'ireo viriosy miteraka aretina ary fa amin'ny ankapobeny tsy
fantatry ny siansa izay ataony na izay tadiaviny, ahoana ny maha-ilaina ny fepetra fisorohana toy ny fanaovana vaksiny?
Eny, mety hahasoa ihany koa izy ireo na dia tsy misy porofo momba ny viriosy aza, raha
mampiseho tombony amin'ny fitsapana ara-drariny.
Koa na misy na tsy misy virosy aza, dia mety mbola hiasa ihany ny vaksiny.
Fa tsy mitranga izany rehefa manomboka manao fanandramana amin'ny vaksiny ianao.
Voalohany, ny ankamaroan'ny fikarohana momba ny vaksiny dia tsy manaraka ny fitsipika siantifika ihany koa.
Midika izany fa manana vondrona roa farafahakeliny isika.
Mahazo ny vaksiny ny iray, ary mahazo placebo mety ny iray.
Ary avy eo dia dinihina ny sary klinika madio.
Toy izany no nitranga tamin'ny coronavirus, ohatra, tamin'ireo vaksiny ho an'ny coronavirus.
Natao ny fikarakarana mba hampidirana vondrona placebo.
Nomena vahaolana saline izy avy eo, izay tsy tena mety ho placebo.
Satria ny placebo amin'ny fanaraha-maso ratsy antonony dia tokony hifanohitra amin'ny singa mavitrika amin'ny
lafiny iray ihany, mba hahafahana mahita io lafiny io ihany.
Amin'izany toe-javatra izany dia ity singa viraly ity.
Ny vahaolana sira dia miavaka amin'ny vaksiny tena izy amin'ny an-jatony ireo masontsivana.
Fa resaka hafa tanteraka izany.
Inona no natao tamin'ireo fandalinana momba ny vaksiny amin'ny coronavirus? Ohatra, ny BioNTech-Pfizer?
Notsapaina fotsiny tamin'ny fitiliana PCR ny olona tamin'izany.
Na izany aza, raha mamaky ny soratra kely ao amin'ny fikarohana ianao dia ho hitanao fa mitovy
ny isan'ny olona marary tamin'ireo vondrona roa.
Amin'ireo fikarohana ireo, antsoina hoe "tranga ahiana ho Covid-19" izany.
Midika izany fa saika mitovy ny isan'ny olona narary.
Tsy azo atao ny nanao fanavahana tany amin'ny klinika tena izy.
Midika izany fa tsy nisy vokany ara-pitsaboana mihitsy ny vaksiny. Ny fitsapana PCR ihany no nampiseho fahasamihafana.
Ary any koa, mitsikera ny vaksiny isika.
Tsy mbola voaporofo ara-tsiansa fa mahomby amin'ny aretina izy ireo. Ary ankoatra izany, raha azo lazaina hoe:
Raha mijery ny tazomoka sy ny kohaka mihorohoro, na aretina hafa mifandray amin'ny vaksiny, izay lazain'ny fitsaboana
nentim-paharazana fa efa nofoanan'ny vaksiny ireo aretina ireo, dia hita fa efa ela talohan'ny nampidirana ny vaksiny
dia efa nihena ny isan'ireo tranga, ary tena nihena be tokoa.
Amin'ny tranga sasany, toy ny amin'ny tazomoka, dia nihena hatramin'ny 95 isan-jato ny isan'ny tranga tany
Alemaina talohan'ny nampidirana ny fanaovam-baksiny.
Midika izany fa efa lany tamingana tokoa ilay aretina tamin'ny fotoana nampidirana ny vaksiny.
Midika izany fa tsy azo avy amin'ity angona ity koa ny vokatra.
Izany no antony anitsikitsikitsika ny vaksiny tahaka ny anitsikitsikitsika ny virologia.
Ary, amin'ny ankapobeny, heverina ho tsy mahomby sy tsy ilaina ihany koa ny ankamaroan'ny fanafody hafa.
Saingy toa hosoka tanteraka izany.
Araka ny hevitrao, mpanao hosoka sy olona ratsy ve avokoa ny virolôjista sy ny mpikaroka ara-pitsaboana rehetra?
Tsia, tsy mihitsy. Tsy maintsy raisina an-tanisaina ihany koa ny lafiny maha-olombelona.
Satria nanokana ny fiainany manontolo tamin'ity lohahevitra ity, tamin'ity fikarohana ity, ireo olona ireo.
Misy fitsarana mialoha izy ireo, araka ny lazain'ny Anglisy, na manana fitsarana mialoha, manana fomba fijery
diso, tsy afaka mieritreritra malalaka, ary matetika miankina tanteraka amin'izany ny fiainany manontolo.
Midika izany fa manana fianakaviana izy ireo, manana zanaka sy ny sisa, ary mety tsy ho afaka hanakiana.
Tsy maintsy raisinao an-tsaina foana izany; tsy mahatonga ho mpanao ratsy ny olona ho azy.
Maro amin'ireo mpahay virosy no efa azo ampangaina ho tsy mahalala.
Satria mandrakariva izy ireo mandà ny tolotra hiresaka ataonay.
Indraindray mahazo valiny amin'ny fanontaniana an-tsoratra izahay, saingy tsy foana, ary tena sarotra be ny
mandray anjara amin'ny adihevitra siantifika tsy mitanila any.
Azonao antoka ny miampanga azy ireo amin'izany, saingy tsy hilaza aho fa manao izany amin'ny fikasana ny
dokotera rehetra na ny mpahay viriosy rehetra sy ny sisa.
Karazana fiarovana tena kokoa izany, ary koa tsy fahalalana momba ilay lohahevitra.
Na izany aza, milaza ireo mpanohana ny teôria momba ny viriosy fa tamin'ny fampidirana ny fahadiovana ihany no nanombohan'ny
aretina mifindra hihintsana, ohatra tamin'ny nataon'i Ignaz Semmelweis tamin'ny gynaecology sy Robert
Koch tamin'ny alalan'ny teôria momba ny otrikaretina.
Tsy mampidi-doza ve izany fa ho foanana indray ireo zava-bita ireo noho ny fanambaranao?
Tsy maintsy manavaka foana ianao. Ny fepetra toy ny fanatsarana ny fahadiovana dia tena mety hisy fiantraikany,
ohatra, satria mampiditra zavatra vahiny vitsy kokoa ao anatin'ny ratra na ao anatin'ny vatako aho.
Mazava ho azy fa mamaly ny loto vahiny ny vatana, hoy aho, amin'ny fivontosana.
Mazava tsara izany, ary ara-drariny tokoa.
Saingy tsy voatery hisy ifandraisany amin'ny viriosy izany.
Ao amin'ny virologia, mazava tsara ny fanambarana: misy potik'arintany kely
miteraka aretina, izay antony mahatonga azy ireo.
Ary tsy maintsy manaporofo izany amin'ny fomba siantifika aho. Tsy afaka mamela azy ho toy izany fotsiny aho.
Mazava ho azy fa nihatsara ny toe-piainana noho ny fahadiovana. Na izany aza, misy fetra lehibe ihany koa izany.
Ohatra, nandritra ny valan'aretina coronavirus, dia natao fikarohana maro be, tahaka ny
tamin'ny gripa, izay nandinika vondrona roa.
Ny iray nampihatra fepetra fidiovana, ny iray kosa tsy nampihatra.
Na ny iray nampiasa saron-tava ary ny iray kosa tsy nampiasa.
Ary amin'ireo antsoina hoe fikarohana RCT fenitra volamena rehetra ireo, izay ahitana vondrona roa ary tsy misy
afa-tsy zavatra iray miova, dia hita fa na ny fepetra ara-pahasalamana na ny saron-tava dia tsy nisy fiantraikany.
Samy nanana isan'ny marary niseho soritr'aretina mitovy foana ireo vondrona roa.
Koa tsy nisy fahasamihafana ara-statistika manan-danja. Ary manohitra ity hipotezy ity ihany koa izany.
Na izany aza, mazava ho azy fa tsara kokoa ny manao fanadiovana amin'izao fotoana izao
amin'ny ratra misokatra, araka ny efa nolazaiko.
Satria salama indrindra ny vatana rehefa tsy misy akora vahiny ao amin'ny tavy. Mazava tsara izany.
Ary avy eo, ara-tantara, nisy ihany koa ireo fikasana fampielezana aretina amin'ny ambaratonga lehibe.
Teo anelanelan'ny ady lehibe, nandritra ny ady lehibe.
Tsy nitarika tamin'ny fehin-kevitra ve izany fa, ankoatra ny bakteria, misy mekanisma hafa miteraka
aretina azo ampifandraisina amin'ireo poti-javatra ireo?
Eny ary, tena nisy tokoa ny ezaka maro hampiely aretina nandritra ny tantara.
Nandritra ny valan'aretina gripa Espaniola, eny, fa koa taty aoriana tamin'ny tazomoka
sy aretina maro hafa, ny gripa sy ny hafa.
Ary efa nolazaiko tany am-piandohana fa tsy mahomby foana izy ireo.
Koa tsy ho vitanao mihitsy ny mampiseho fa afaka mampiely aretina amin'ny fomba voafehy ianao. Tsy miasa foana izany.
Ary amin'izao fotoana izao, farafahatarany, dia tokony hanomboka hieritreritra sy
handinika tokoa isika fa tsy mety ny zavatra iray.
Ny dokotera na ny mpiasa mpikaroka nandray anjara tamin'ireo fikarohana ireo dia mazava ho azy fa nanontany tena
foana momba izany. Hey, ahoana no ahafahana manao izany?
Eto, miezaka mampiasa amin'ny fanandramana ireo aretina tena mora mifindra izahay, nefa tsy miasa
mihitsy izany. Ahoana no ahafahana manao izany?
Avy eo, mazava ho azy, mipoitra ny adihevitra toy ny hoe: "Eny, angamba tsy ampy fifantohana ny viriosy, na angamba efa
manana fanoherana ireo mpandray anjara tamin'ny fitsapana."
Ireo rehetra ireo dia vinavina tsara, tsy misy ahiahy momba izany.
Na izany aza, ny zava-misy dia tsy mbola nahavita nanaporofo ny fisian'ny aretina tamin'ny fanandramana izahay.
Ary tsy maintsy avelanao hiditra ao an-tsainao aloha izany, tsy maintsy avelanao ho azon'ny sainao aloha
izany, ary tsy maintsy mahatsapa izany ianao aloha.
Ary izany dia mandà ny filazana fa misy aretina eto mihitsy ary fa miasa amin'ny alalan'ireo poti-javatra ireo izy.
Azonao jerena izany amin'ireo fandalinana momba ny saron-tava ireo.
Raha, ohatra, nampiasaina tokoa ny saron-tava FFP2, na raha nisy ny virosy, dia tsy maintsy nisy fiantraikany.
Na tokony hisy vokany ny saron-tava fiarovana amin'ny fahasalamana, saingy tsy misy.
Midika izany fa manana fandavana ny virologia izahay amin'ny lafiny maro sy amin'ny fanandramana isan-karazany.
Mazava ho azy fa afaka miezaka amin'ny heriny rehetra sy amin'ny fomba rehetra izao ny olona mba hitazomana azy ho velona, ary efa
atao tokoa izany, satria betsaka ny zavatra miankina aminy: indostria maro,
fifanakalozana ara-toekarena lehibe, vola ary ny sisa.
Azo eritreretina fa raha manomboka mihintsana izany dia hisy horohorontany goavana, izay zavatra tiana ho ialana voajanahary.
Ary tianay fotsiny ny mampiseho amin'ny fomba siantifika sy tsy mitanila fa misy olana goavana sy fifanoherana
goavana rehefa mijery ny siansa momba izany, ary tsy azo ekena izany ho an'ny mpahay siansa.
Amin'ny maha-mpahay siansa mpitsikera, tsy azo ekena izany.
Amin'ny teny hafa, mampiseho ny loharano fa tsy tena azo ekena ity teôria ity. Efa namaky ireo loharano ireo ve ianao?
Marina tokoa, ao amin'ny Next Level, araka ny efa nolazaiko, dia nifandray tamin'ny andrim-panjakana am-polony izahay,
mihoatra ny 200 raha ny marina, anisan'izany ireo mpahay virosy.
Nanao dinidinika izahay ary nandefa fanontaniana tany amin'ny Robert Koch Institute sy tamin'ireo
andrim-panjakana hafa rehetra manerantany izay manana zavatra hampahafantatra amin'ity sehatra ity.
Ary manamafy ny rehetra fa tsy misy fanaraha-maso ratsy miaraka amin'ny santionany salama, fa tsy misy mihitsy fanaraha-maso ratsy
amin'ny fandaharana ny génôma. Ka tsy hita mihitsy izy ireo.
Ny tsy fanatanterahana ireo fanandramana momba ny aretina, ohatra noho ny antony ara-pitondrantena, dia
tsy afa-tsy antony sandoka ampiasaina hiarovana tena.
Azonao atao ihany koa izany amin'ny biby, tahaka izay ataonao foana amin'ny vaksiny sy fanafody hafa,
saingy mahagaga fa ampiasaina ho adihevitra eto ny etika.
Koa miezaka fotsiny ianao miaro ny tenanao amin'ireo fifanoherana ireo, ary ny mpanara-maso tsara na na dia olona manana toe-tsaina
siantifika aza dia ho hitany haingana fa misy olana goavana eto amin'ny porofo siantifika ary
koa amin'ity fifandraisana antony sy vokany ity.
Ary mba hiverina amin'ireo sary eto, amin'ireo rafitra eto.
Misy asa lehibe nataon'i Karlheinz Lüdtke avy amin'ny Max Planck Institute ho an'ny Tantara Siansa.
Nandinika ny tantara voalohany momba ny virologia izy ary tonga tamin'ny fehin-kevitra fa miteraka olana goavana ireo sary
ireo, satria tsy sary optika avy amin'ny mikrôskôpy toy ny fantatsika izy ireo, fa raha ny marina dia tsy sary akory.
Eto dia ampiasaina ny mikrôskôpy elektronika.
Ny santionany apetraka ao anatin'ity mikrôskôpy elektronika ity, ao anaty efitra banga, dia
tsy maintsy karakaraina amim-pitandremana lehibe.
Ohatra, tsy maintsy asiana sosona metaly izy ireo mba hahafahan'izy ireo mitondra herinaratra, ary avy eo
tsy maintsy atao mangatsiaka na hamafisina eo anelanelan'ny takelaka fitaratra roa amin'ny resin epoxy.
Izany dia miteraka adin-tsaina goavana amin'ity sela ity, izay efa mampitombo ny tsindry aminy ary mety hitarika fiovana.
Karlheinz Lüdtke avy ao amin'ny Max Planck Institute dia nanamarika ihany koa fa misy olana goavana, ary
miseho ny artefacts – izany no anarany amin'ny siansa.
Ny artefacts dia vokatra na rafitra mipoitra fotsiny vokatry ny toe-javatra fanandramana.
Ary tsy sary ireo, fa herinaratra novain'ny solosaina, izay avy eo novaina ara-matematika ho lasa sary, raha azo lazaina.
Ary izany no olana iray hafa. Midika izany fa, amin'ny toe-javatra tsara indrindra, miatrika porofo
an-kolaka isika, fa tsy misy mihitsy porofo mivantana.
Ny porofo mivantana dia: manana olona marary aho, manana olona salama aho, ampiarahiko izy ireo, mampita
aretina amin'ilay olona iray izy, dia marary koa izy.
Maka ranom-bava na ranom-pisefoana avy amin'ny olona marary aho, dia omena olona salama io ranom-pisefoana io, ka marary izy.
Izany dia porofo mivantana. Tsy mitranga mihitsy izany amin'ny virologia.
Raha manao izany ianao dia tsy miasa izany. Ary izany no fanakianana lehibe indrindra momba ity olana manontolo ity.
Andao àry hamintina ny vokatra.
Ny siansa sy ny fikarohana dia tsara kokoa raha mitazona ny fifanakalozan-kevitra ho misokatra.
Satria mety ho miasa eo ambanin'ny fahadisoam-panantenana fototra isika, angamba tsy ao
amin'ny virologia ihany, fa amin'ny taranja hafa koa.
Ary izany, araka ny fanamarihanao, dia mandika ny fototry ny siansa. Eny, amin'ny
farany dia hampivadika azy ho tsy misy dikany.
Ary mazava ho azy fa toe-javatra tsy tianay hiainana izany, izay miverina amin'ny fotoana maizina
rehefa tsy azo porofoina tanteraka ny zava-drehetra.
Andriamatoa Haberland, misaotra anao niresaka taminay.
Liana aho hahafantatra izay holazain'ny mpihaino momba izany.
Kla.TV dia mampiseho feo mpanohitra tsy voasivana mba hahafahantsika mahita izay tena izy. Misaotra betsaka.
Eny, misaotra anao koa tamin'ity fahafahana ity. Mihevitra aho fa tena zava-dehibe izany.
Maro amin'ireo mpijery no azo antoka fa efa naheno zavatra momba ity lohahevitra ity, fa ny
ankamaroany kosa dia tsy mbola naheno mihitsy.
Ary araka ny efa nolazaiko, tena sarotra be ny miresaka momba ity lohahevitra ity eo anatrehan'ny besinimaro.
Tena mahazo fandavana avy amin'ny toerana rehetra ianao rehefa te hiresaka momba ity lohahevitra ity.
Koa, ara-drariny ny milaza fa misy ezaka atao hanakana ity fampahalalana ity.
Ary manasa ny mpijery aho mba hanamarina ny fanambarako rehetra ao amin'ny tranonkalanay wissen-neu-gedacht.de.
Efa nampahafantarinay famoaham-boky maro miaraka amin'ny taratasy fifandraisana rehetra sy ny loharano rehetra,
ary koa raharaha fitsarana maro momba ity sehatra ity.
Ary eny, manana fampiharana koa izahay, Nexiqa, , izay ahafahanao mandinika ireo lohahevitra rehetra ireo amin'ny alalan'ny fomba
"fanontaniana sy valiny" an'i ChatGPT ary mamaky ireo famoaham-boky rehetra momba ny virosy
miaraka amin'ny fanampiana, raha azo lazaina.
Ahoana marina no ahafahako mahita avy amin'ny famoahana fa tsy noraharahiana, noravanana, na na dia tamin'ny
fifandraisana tamin'ireo virolôjista sy ny sisa aza ny siansa?
Koa mahazo fampahalalana betsaka ianao eo.
Eny ary, dia anjaran'ny mpijery ny manamarina ny zava-misy mivantana ary manontany anao. Misaotra betsaka.
Misaotra anao koa.