Şu gün medisina ylymynyň binýatlaryny silkeleýän myhmanımız bar.
Wiruslaryň ýokdugyny öňe sürýän adam. Ýa-da azyndan ulanylyp boljak subutnama ýokdugyny aýdýan adam.
Daňky çykarylan hemmesini bilýän adammy? Deli bir esoterikçi ýa-da hatda radikal täzeden seljeriji? Göreris.
Aşakdaky tezisler onuň Next Level platformasynyň web sahypasynda şekillendirildi:
Biz batyr sorag bermek we täzeden pikir etmek ýoluny saýlap aldyk.
Biz wirusologik we lukmançylyk temalaryny täzeçe nukdaýnazardan seljerýäris, çaknyşyklary anyklap we hakykylygy talap edýäris.
Biziň beýanlarymyz barlap boljak çeşmelere berk esaslanýar we gurluşykly ara alyp maslahatlaşmak üçin berk binýat döredýär.
Biz innowasion garaýyşlara açyk galýarys we ylymda yzygiderli özüni barlamagy höweslendirýäris. Belent çemeleşme!
Next Level-iň metbugat wekili Marwin Haberlandy Kla.TV studiasyna hoş geldiňiz diýeliň. Hoş geldiňiz!
Gowy gün we çagyranyňyz üçin köp sag boluň.
Hawa, men isleýärin! Bir tarapdan, bu örän gyzykly eşidilýär.
Haberland janaplary, bu arzuw belent we peýdalydyr, ýöne başga tarapdan sorag döräp dur:
wirus meselesine degişli bu hakykatdan hem zerurmy?
Wirus meselesi bir asyrdan gowrak wagt bäri çözülmedi mi we sanawsyz gözleg barlaglary bilen
inkär edip bolmajak derejede subut edilmedi mi?
Näme üçin, aýtsak, sagat yzyna gaýtarmaly, sanki wiruslar baradaky ygtybarly gözlegler ýokmuş ýaly?
Hawa, bu gowy sorag. Eger biz başlangyçda kesgitlenen ýa-da okalan kriteriýalary ähli temalara
ulansaňyz, onda hiç hili istisna edip bilmeris.
Muny wirusologiýa uguryna ulanyp, wirusologlaryň neşirlerini, işlerini we wirusologiýadan gelip çykýan netijeleri, meselem
dermanlary, sanjymlary ýa-da maslahatlary ylmy taýdan dogrylygyny barlag edeniňde, ylmy usul
bilen baglanyşykly dramatik meseleler ýüze çykýar.
Şu gün biz şol barada gürleşeris.
Hawa, ýöne wiruslar şübhesiz tapyldy we media serişdelerinde hem-de hünär neşirlerinde bize görkezildi.
Men bilen birlikde gökdil wirusynyň, HIV wirusynyň, suğak keseli wirusynyň we koronawirusyň käbir suratlaryny getirdim.
Bu çığyr açýan gazananlaryň barada näme diýsek?
Şu ýerde gara-da-ak subutnama bar.
Şonuň üçin, mysal üçin, iki adamyň biri-birini ýokuşdyryp biljekdigine bolan çaklama bilen başlasaň, onda men
çaklamamy goldaýan ýa-da tassyklayan tejribe geçirmeli.
We wirusologiýada öňe sürülýän pikire görä, kiçi bölejikler mysal üçin howa arkaly A-dan B-e
geçýär we soňra şol bölejikler bir adamy ýokuşdyrýar.
Bu, bu gipotezany tassyklamak üçin sebäp-nätije zynjyrynyň ählisini subut etmelidigimi aňladýar.
Emma, bu suratlar şeýle synagda ýa-da tejribede döredilenok. Bu ýerde görkezilen suratlar wirusologlar tarapyndan laboratoriýada
geçirilen tejribelerde döredildi – in vivo däl, adamlarda däl, eýsem laboratoriýadaky öýjük kulturasynda – adatça
meymun böwrek dokumasyndan alnan öýjük kulturasyny alyp, soňra olary zäherläp we aç goýmak arkaly.
Soňra bu suratylar peýda bolýar. Bu, beýleki zatlaryň arasynda sitopatiki täsir diýlip hem atlandyrylýar.
Emma hakykat şundan ybaratdyr: eger siz şol bir tejribäni sag haýwanlaryň sag dokumalary bilen gaýtalaýan
bolsaňyz ýa-da keselli haýwanlaryň nusgalaryny goşmasaňyz, takyk şol bir suratlary alarsyňyz.
Bu ylymda gözegçilik tejribesi ýa-da negatiw gözegçilik diýlip atlandyrylýan zat bolar.
Bu hakykatdanam laboratoriýamdaky tejribe gurnamasynyň özüniň bu netijäni
döredýändiginiň mümkinçiligini aýyrmak üçin niýetlenendir.
Bu, eger men häzir synag geçirip, sagdyn nusgalar alsam, takyk şol bir suratlary aljakdygymy aňladýar.
Emma wirusologlar muny hiç haçan etmeýärler. Olar diňe bir gezek synag geçirýärler, soňra bu suratlary düşürip,
olaryň kesellere sebäp bolýan patogenlerdigini öňe sürýärler.
Emma olar, birinjiden, munuň diňe keselli adamlarda ýüze çykýandygyny we ikinjiden, bu gurluşlaryň
hakykatdan hem keseli döredýändigini subut etmändirler.
Çünki indiki ädimde diňe surat bölejigiň ýa-da gurluşyň keseli döredýändiginiň subutnamasy bolup bilmez.
Men zeper ýeten öýi görkezip, zeperiň ýer titremesi zerarly dörendigini aýdyp bilerdim,
ýöne surat ýeke-täk bu zatlary subut edip bilmez.
Zyýan döreden başga bir sebäp bolup bilerdi.
Bu, hakykatda diňe keselli adamlarda duş gelýän bu şekili suratga düşürip görkezenden soň, sag adamlarda bu
gurluşlary tapyp bilmejegimi we şondan soň olary aýryp almaly boljakdygymy aňladýar.
Soňra, indiki tejribede ony haýwanlara ýa-da adamlara berip, soňra görkez:
Aha, eger men olara şu gurluşlary bersem, olar häzir şol bir alamatlar bilen keseller.
Virologlar hem muny hiç haçan etmeýärler.
Şonuň üçin ähli işler diňe laboratoriýada alnyp barylýar.
Hüjjer kulturalary zäherlenýär, antibiotikler bilen aç galdyrylýar we ş.m., soňra bu täsirler ýüze
çykýar, olar sitopatiki täsirler diýlip atlandyrylýar.
Agzalandygy ýaly, olar takyk şol bir görnüşde ýüze çykýar, sagdyn dokumalarda hem tapawutlandyryp bolmaýar.
We köp-köp wirusologik barlaglar we wirusologik neşirler bar, esasanam 1940-njy we 1950-nji ýyllaryň häzirki zaman
wirusologiýasynyň ilkinji döwürlerinden başlap, soňra sanawsyz gezek neşir edilen we bu täsir
sag dokumalarda hem ýüze çykýandygyny görkezýän.
1980-nji we 1990-njy ýyllardan bäri wirusologlar bu synaglary sag dokumalar bilen dolandyrmakdan yzygiderli gaça durýarlar.
Ol indi edilmeýär. Men bu barada köp hatlaşyk geçirdim.
Şu maksat bilen men Maglumat Azatlygy Hakyndaky Kanuna laýyklykda köp sanly haýyşnamalar iberdim.
Dünýäniň dürli ýurtlarynda, halkara derejesinde: Robert Koch Instituty, Angliýanyň Jemgyýetçilik Saglyk Gullugy,
Italiýada, Amerikada CDC, Fransiyada Pasteur Instituty, Awstraliýada Melburn Uniwersiteti, Doherty Instituty we ş.m.
Mümkin bolan ähli wiruslar, çaga ýelesi, SARS-CoV-2, HIV üçin. We habar hemişe şol bir:
"Ýok, biz sagdyn material bilen gözegçilik synaglaryny ýa-da negatiw gözegçilikleri
geçirmeýäris." Bu kategoriýa boýunça asla edilmeýär.
Emma olar bu tapawudy bilýän bolsa, düşündirişleri näme? Şonuň üçin olar muny näme üçin etmeýärler?
Olar: "Hawa, biz muny 1940-njy ýyllarda çözüp goýduk, indi bize munuň gerek däl" diýýärlermi?
Jogaplar üýtgeýär. Käwagt bu synaglary geçirmek üçin mümkinçilik ýok diýlip eşidilýär.
Siz diňe oňyn tejribeler üstünde doly ünsüňizi jemleýärsiňiz.
Mysal üçin, bu Awstraliýanyň SARS-CoV-2-e beren jogaby boldy.
Beýleki ýagdaýlarda, mysal üçin Friedrich Loeffler institutynda häzirki aýak-we-agyz keseli ýokanjy ýaýramagy ýaly, bize
munuň zerur däldigi aýdylýardy, sebäbi beýleki, ýagny dolayly usullar nusganyň wirus saklaýandygyny öňünden subut edipdi.
Men aýdardym, şolardan köplenç eşidilýän umumy bahanalardyr.
Emma olar ylmy taýdan kanagatlanarly däl we Germaniýanyň Infeksiýalardan Goranmak Kanunynyň 1-nji bölümine laýyklykda ähli
wirusologlar we edaralar üçin hökmany bolan ylmy usuly hem bozar.
Ol aýdýar, hemmeler iň soňky ylmy tapyndylara laýyklykda işlemeli.
Germaniýadaky Alman Gözlegler Fondy ähli alymlar üçin ylmy iş düzgünlerini kesgitleýär.
We munuň açyk-aýdyň görkezýändigine görä, biz negatiw gözegçilikleri geçirmeli, ýagny
metodlarymyzy barlamaly we hemmesini dokumentleşdirip, hemmäniň düşnükli bolmagyny üpjün etmeli.
We bu wirusologiyada düýbünden bozulýar.
Emma barlaglary geçirenimizde, mysal üçin, wirologlaryň ulanýan antibiotikleri sagdyn materiala goşup, wirologlaryň ulanýan
açlyk usullaryny takyk gaýtadan ulanmak arkaly geçiren barlag tejribelerimizi çap etdik; şonda takyk şol täsirleri alýarsyňyz.
Elbetde, bu öňki döwürde wirusologlar tarapyndan birnäçe gezek neşir edildi, ýöne men aýdşym ýaly, biz 1940-njy ýyllardan
1960-njy we 1970-nji ýyllara çenli bolan döwür barada gürleşýäris. 1980-nji we 1990-njy ýyllardan
bäri munuň ýerine ýetirilmegi düýbünden bes edildi.
Biz hemişe wiruslar barada gürleşýäris. Bu öýjük kulturasynda näme üçin antibiotikler bar? Olar şol ýerde näme edýärler?
Hawa, bu hem örän, örän möhüm we gowy sorag.
Virologlar laboratoriýada bu öýjük ösdürme synaglarynda öýjük ösdürmegi dezinfeksiýa
etmek isleýändigi üçin antibiotikleri ulanýarlar.
Siz bakterialaryň ýa-da beýleki mikroorganizmleriň tejribä täsir etmeginiň öňüni almak isleýärsiňiz.
Olar diňe hakyky manyda diri bolmadyk, ýaşaýan jandar däl wiruslary isleýärler; olar
diňe şol wiruslaryň täsir etmegini isleýärler.
Olaryň maksady beýleki ähli mikroorganizmleri wirtual taýdan ýok etmek, ýagny düýbünden ýok etmekdir.
Emma wirusologlar köplenç antibiotikleriň özleriniň dokuma we bu öýjük ösdürilmegine
uly basyş edýändigini göz öňünde tutmaýarlar.
Antibiotikleriň berilmegi, adatça penicillin we streptomisin bilelikde ulanylýar; olar ýeke-ýekeden öýjük kulturasyna stres
döredýär we netijede sitopatiki täsir ýüze çykýar, öýjük kulturasy eräp, soňra biziň üçin wirus
suraty hökmünde satylýar, şeýle diýsek bolýar.
Şeýle hem hatlaşyk arkaly wirusologlaryň, şol sanda Friedrich Loeffler Instituty ýaly
edaralaryň aýdyşlary hem bar, olar anyk aýdýarlar:
Bu hemmä belli. Virusiologlar antibiotikleriň dokuma üçin kynçylyk döredýändigini we bu
sitopatiki täsiri döredip biljekdigini bilýärler.
Şonuň üçin ylmy taýdan aýdylanda, kontrol synagyny geçirmek borçlydyr; onda sag nusga hem antibiotikler
bilen bejerilýär, emma ol hem hiç haçan edilmeýär.
Bu, iň döwrebap usullar we iň oňat skanirleýän elektron mikroskoplar ulanylanda hem sag we keselli
adamlarda şol bir täsirleriň görünýändigini aňladýar.
Hawa.
Tapawut ýokmy?
Tapawut ýok; olaryň arasynda tapawut goýmak mümkin däl.
Nemes Gözleg Assosiasiýasynyň talap edýän başga bir nokady bar, ol virologiýada hiç haçan ulanylmaýar, we ol körleşdirişdir.
Laboratoriýadaky wirusologlaryň haýsy nusganyň ýokuşdyrylandygyny we, mysal üçin, haýsy nusganyň sag çeşmeden alynandygyny
bilmezlikleri hakykatdanam möhümdir, şonda olar hiç hili tarapçylyk ýa-da öňünden
düzülen pikirler bilen hereket etmeýärler.
Bu hem virologiýanyň umumy çäginde hiç haçan edilmeýär.
Bu, hakykatdanam ylmy usulyň birnäçe gezek bozulandygyny aňladýar.
Kontrol synaglarynyň ýetmezçiligi, doly dokumentasiýanyň ýoklugy we maskirlemegiň ýetmezçiligi, we munuň hemmesi yzygiderli
bozulýar – hatda Robert Koch Instituty tarapyndan hem.
Men aýdşym ýaly, bu diňe ylmy usula garşy tankyt däl, ýöne biz bu gözegçilik synaglaryny geçirenimizde şol
bir netijäniň tapawutsyz gaýtalanýandygyny bilýäris.
Bu, iň bolmanda şu täsir babatynda, wirusologiýanyň göni inkär edilmegi we ýalan çykarylmagydyr.
Biz häzir bu ýerde bu suratlary, ýagny öýjük ösdürme synaglaryny ara alyp maslahatlaşdyk.
Virusiologlar soňra ikinji ädimi ädýärler, ýagny genom sekansiýasyny geçirýärler,
bu barada käbir tomaşaçylar öň eşitdiler.
Soňra wirusyň genomyny ýa-da genetiki maglumatlaryny anyklamak synanyşygy edilýär.
Bularyň ählisi, şeýle diýsek, kompýuter modeli ulanylyp ýerine ýetirilýär.
Bu diňe programma üpjünçiligi programmalaryny ulanýan kompýuter simulýasiýasydyr.
Bu hakyky real tertipleşdiriş bilen hiç hili baglanyşygy ýok, we bu ýerde hem hiç hili barlag geçirilmeýär.
Şeýle hem, bu täsirleri takyk döredýän sag öýjük kulturasynyň tertibini kesgitlemeli bolarsyňyz.
Görersiňizmi, muny edeniňizde sag öýjük kulturasynda hem şol bir genomlary, şol bir wiruslary tapýarsyňyz.
Bu, antibiotikler bilen zäherläp we aç goýup zeper ýetiren sag öýjük kulturasyndan
ähli wiruslary hasaplap biljekdigimi aňladýar.
Men HIV-i şol ýerde kompýuter programmasy bilen şonça aňsatlyk bilen tapyp bilýärin.
Men şol ýerde SARS-CoV-2-ni we onuň wariantlaryny tapyp bilýärin.
Men bu öýjük kulturasyny PCR ýaly käbir goşmaça ädimlerden geçirmek arkaly, aýdalyň, bu öýjük kulturasyny
köpeltmek bilen, hemmesini has-da ýönekeýleşdirip bilerin.
Bu meniň materialy ýönekeý köpeltiýändigimi aňladýar.
Bu, şeýle diýsek, kompýuter programmasyna wiruslary tapmak we hasaplamak işini has-da aňsatlaşdyrýar.
Biz munuň hemmesini tankyt edýäris, sebäbi ony ylmy taýdan bolşy ýaly akylly dolandyrsaňyz,
wirusologlaryň beýanatlaryny ýalan çykaryp, inkär edýäris.
Hem-de – munuň ählisi gaty çylşyrymly eşidildi, şonuň üçin ony bir ýa-da iki gezek ýene-de diňlemeli bolmagyňyz
mümkin – ýöne indi iň ýönekeý we iň möhüm nokat gelýär, ol hem ähli tomaşaçylar üçin doly mantykly bolmaly.
Biziň yzygiderli görkezilýän bu suratlarymyzdan, öýjük kultura synaglaryndan we kompýuter genom sekansiýasyndan
doly garaşsyz – şolaryň ählisinden doly garaşsyz:
Taryhda geçirilen ähli ýokuşlyk synaglary, ýagny sag we keselli şahslary, haýwan bolsun ýa-da adam, bilelikde
ýerleşdirmek synaglary, hemmesi şowsuz boldy. Hemmesi!
Bu, keselli we sag adamlary yzygiderli barlanan synagda ýokuşlygy subut etmek üçin bir ýere
jemlemäge synanyşsam, hiç haçan işlemedigini aňladýar!
Bu bolsa wirusologiyanyň ýene bir göni inkäridir.
Hawa, belki-de dolaylylyk bilen. Emma bu ýokançlyklary görende wiruslaryň kesellere sebäp bolmaýandygyny aýdyp bolmaz.
Menimçe, ony mekdep synpynda görüp bilersiňiz.
Soňra bir çaga keselledi, soňra başga bir çaga keselledi, mugallymlar keselledi, synpyň ýarymy boş.
Biz muny ýene-de başdan geçirdik. Munuň şeýle bolmagy nähili mümkin?
Eger bakterialaryň gatnaşmaýandygy subut edilip bilse, onda mesele bakterialarda däl-de, biz köplenç ýüzbe-ýüz
bolýan we gaýtalanyp duran bu spesifik däl alamatlarda bolýar.
Bu ýüze çykýan adaty klinika. Ony nähili düşündirersiňiz?
Hawa, biz bu zatlary synlaýan wagtymyz ylmy gipotezalar ýüze çykýar.
Meselem, häzir ýaýran zatlaryň tozançalar ýa-da wiruslar bolandygy.
Bu örän gowy bir gipoteza. Emma ony synagdan geçirenňizde, işleýänok.
Şonuň üçin bize has köp pikirler, has köp gipotezalar gerek.
Elbetde, biz munuň üstünde köp pikir etdik.
Eger wiruslar däl bolsa, näme bolup biler? Ýa-da mikroblarmy?
Bu bizi aç-açan iýmitlenme, daşky gurşawyň täsirleri, zäherler we daşarky täsirlerine duçar bolmak ýaly
meselelere, ylmy barlaglar bilen baglanyşyklylykda getirýär.
Elbetde, şöhle çeşmeleri, psihologik sebäpler we stres hem mümkin.
Bularyň ählisi, mysal üçin islendik tejribede, tejribede örän gowy tassyklanyp bilinjek sebäplerdir.
Men diňe iýmit arkaly alamatlary döredip bilýärin. Men zäherler arkaly şişleri döredip bilýärin.
Men şöhle synaglary arkaly şişleri döredip bilýärin.
Men bu üýtgeýjiler arkaly düwmäni basmak bilen alamatlary ýakyp-öçürip bilýärin.
Bu, biz köp alamatlar barada, olary synaglarda nähili döredip boljakdygymyzy we, şeýle diýsek, olaryň näme sebäpli
ýüze çykýandygyny eýýäm gaty köp zat bilýändigimizi aňladýar.
Olaryň hemmesi däl-de, ýöne gaty köpüsi. Şonuň üçin biz bu ugurda gözlegleri dowam etdirmek we açyk görnüşli barlaglar geçirmek has
manyly diýýäris, bu temany hemişe üns merkezinde saklamakdan has gowudyr; sebäbi bu
tema başyndan ahyryna çenli doly inkär edildi.
Bu hem goşmaça düşünjelere, goşmaça gözleglere we goşmaça bilimlere päsgel berýär.
Bu hem biziň berk tankyt edýän zadymyz, sebäbi ol ylmy taýdan inkär edilen bir
mowzuga bilim ufugyny agyr derejede çäklendirýär.
Men dogry düşünýärinmi? Infeksiýa üçin wiruslar hem-de bakterialar jogapkär dälmi?
Dogry. Ylmy taýdan aýdylanda, eger bu synaglary wiruslar bilen ýa-da wiruslar diýip atlandyrýan zatlar
bilen geçirseňiz, ýokuşandygyny subut edip bilmezsiňiz.
Emma mikroskop astynda hakykatdan-da görüp bolýan, şonuň üçin hakykatdan-da bar bolan bakterialar bilen şeýle
etseňiz hem, bu bakterialary izolýasiýa etsek, gözegçilikli tejribede infeksiýa döredip bilmeris.
Mysal: Eger men belli alamatlaryň döremegine sebäp diýlip hasaplanýan salmonella ýa-da beýleki bakterialary
alsam, olary sagdyn diri jandara ýokuşdyrmak ýa-da hapalandyrmak mümkin däl. Bu şeýle işleýän zat däl.
Her gezek syn edilýär, diri jandaryň eýýäm keselli ýa-da alamatly bolan ýagdaýynda, bakterialar hem şol
ýerde, aýratyn täsir hökmünde, bir wagtda köpelýär.
Emma bu, mysal üçin, tomaşaçy üçin analogiýa çekmek üçin, ýanýan öý ýaly.
Meniň öýlerim ýananda, men adatça ýa-da takmynan hemişe şol ýerde ötençiler hem bardygyny görýärin.
Bu korreasiýanyň örän, örän ýokarydygyny aňladýar.
Emma bu, ot söndürijileriň hem ýangynyň sebäbi bolandygyny subut etmeýär.
Olar diňe ýangyn bilen bir wagtda peýda bolýarlar.
Şonuň üçin mikroorganizmlere we bakterialara örän, örän ünsli bolmaly we olary ýakyndan barlamalysyň.
Diňe alamatlaryň ýanynda ýüze çykandygy üçin olaryň sebäpdigini aňlatmaýar.
Çünki, men häzir aýdşym ýaly, olary aýryp, keseli bolmadyk sag adama bakterialary bersem, hiç zat bolmaýar.
Bu bolsa hakykatdanam bakterialar ýaly mikroorganizmalar arkaly infeksiýalaryň ýa-da ýokançlyklaryň
hiç hili ýagdaýda bardygyny inkär edýän delildir.
Emma munuň içine parazitler we gurçular hem girýär. Ol ýerde hem işleýänok.
Sag adamlary şol usul bilen hiç haçan ýokuşdyryp bilmeýärsiň. Bu işlemez.
Hawa, ýöne synpa gaýdyp gelende bu ýagdaý.
Ähli çagalar bir zady iýmeýärler. Olaryň ýaşaýyş şertleri hem doly birmeňzeş däl.
Şonda olar näme üçin hemmesi birmeňzeş alamatlary ösdürýärler?
Şeýlelikde, synpda meňzeş alamatlarymyz bardygyny aýdanymyzda:
Ilki bilen, bu hemişe ähli çagalara täsir etmeýär, diňe käbirlerine täsir edýär.
We biz umumy nokady gözlemeli. Çagalar hemmesi bir otagda.
Olaryň hemmesinde birmeňzeş dersler bar.
Olar hemmesi şol bir klimat şertlerine duçar edilýärler.
Olar bu otagda hemmeleri birmeňzeş daşky gurşaw şertlerine duçar edilýärler.
Bu bolsa ýeterlik üýtgeýjiler ýa-da argumentler bolup biler, olary elbetde manyly bir tejribede synap görmek gerek bolar.
Bu ikinji ädim bolar. Emma bizde gipotezalardan kemçilik ýok. Dogry.
Emma eger bu keselleri döredýän wiruslaryň bardygy subut edilmedi we ylym esasan näme edýändigini ýa-da näme
gözleýändigini bilmeýär diýseňiz, sanjymlar ýaly öňüni alyş çäreleri nähili peýdalydyr?
Hawa, olar wirus subutnamasy bolmasa-da, akylly bir tejribede artykmaçlyk görkezseler peýdaly bolup biler.
Şonuň üçin wiruslar bardyr ýa ýokdyr, emläşme şonda-da işleýär.
Emma sanjymlar bilen geçirilen synaglarda şeýle zat bolmaýar.
Ilki bilen, sanjymlar boýunça geçirilen barlaglaryň uly köpüsi hem ylmy düzgünlere eýermeýär.
Bu, azyndan iki toparyň bardygyny aňladýar.
Birisi sanjymy alýar, beýlekisi laýyk placebo alýar.
Soňra bolsa diňe kliniki surat seljerilýär.
Mysal üçin, koronawirus, meselem, koronawirus sanjymlary bilen ýagdaý şeýledi.
Placebo toparyny goşmak üçin üns berildi.
Soňra oňa salin ergin berildi, bu özüniň özünde hakykatdanam laýyk placebo bolmazdy.
Çünki makul bir negatiw kontrol hökmünde plasebo işjeň maddadan diňe bir üýtgeýji boýunça
tapawutlanmaly, şonuň üçin diňe şol üýtgeýji synlanyp bilner.
Şol ýagdaýda, bu wirus komponent bolardy.
Tuzly ergin hakyky sanjymdan ýüzlerçe üýtgeşlikde tapawutlanýar.
Emma bu düýbünden başga mesele.
Bu koronawirus barlaglarynda koronawirus sanjymlary üçin näme işler edildi? Mysal üçin, BioNTech-Pfizer?
Soňra adamlar PCR testleri bilen ýönekeý synag edildi.
Emma, eger barlagyň kiçi ýazgylaryny okaýan bolsaňyz, iki topardaky adamlaryň sany deň boldy.
Bu barlaglarda munuň "şübhelenýän COVID-19 hadysalary" diýlip atlandyrylýar.
Bu takmynan şol bir möçberde adamlaryň kesellendigini aňladýar.
Hakyky klinikada hiç hili tapawut goýmak mümkin däldi.
Bu sanjymyň hiç hili kliniki täsiriniň bolmandygyny aňladýar. Diňe PCR synagy tapawut görkezdi.
We şol ýerde-de biz sanjymlary tankyt edýäris.
Olaryň kesellere garşy täsirli bolandygy ylmy taýdan subut edilmändir. Munuň üstesine, şeýle diýsek:
Eger siz difteri we köp öksürik ýa-da sanjymlar bilen baglanyşykly beýleki kesellere seredeniňizde, däp bolan
lukmançylyk sanjymlaryň bu keselleri ýok edendigini öňe sürýär. Emma statistika sanjym girizilmezden ozal hem
bu keselleriň ýüze çykmagynyň azalanlygyny, hakykatdanam ep-esli azalanlygyny görkezýär.
Käbir ýagdaýlarda, meselem difteri ýaly kesellerde, Germaniýada sanjym girizilmezden ozal
keselleriň ýüze çykmagy 95 göterime çenli azaldy.
Bu, sanjym girizilen wagta çenli keseliň hakykatdan hem eýýäm ýok bolup gidenini aňladýar.
Bu hem bu maglumatlardan hiç hili täsir çykaryp bolmaýandygyny aňladýar.
Şonuň üçin biz sanjymlary wirologiýany tankyt edişimiz ýaly tankyt edýäris.
Şeýle hem, beýleki köp dermanlar hem netijesiz we zerur däl hasaplanýar.
Emma bu düýbünden aldaw ýaly eşidilýär.
Siziň pikirňizçe, ähli wirusologlar we medisina gözlegçileri aldawçy we ýaman adamlardyrmy?
Ýok, hiç hili däl. Biz hemişe adam faktoryny hem nazara almaly.
Çünki bu adamlar tutuş ömürlerini bu mowzuga, bu gözleg işine bagyş etdiler.
Olar, iňlisçe aýdylşy ýaly, tarapdar ýa-da öňünden höküm çykaryjy, garaýyşlary bozulýan, aç-açan pikir edip bilmeýän
we köplenç olaryň tutuş durmuşy munuň üstüne bagly bolýar.
Bu olaryň maşgalasynyň, çagalarynyň we ş.m. bardygyny aňladýar we olar tankyt etmäge pul taýdan mümkinçiligi bolmaz.
Ony hemişe nazara almalysyň; bu adamlary awtomatik ýaman adamlara öwürmeýär.
Köp wirusologlar eýýäm bilimsiz bolmakda aýyplanýarlar.
Çünki olar gepleşmek tekliplerimizi yzygiderli ret edýärler.
Biz käwagt ýazma soraglarymyza jogap alýarys, ýöne hemişe däl, we şol ýerde obýektiw, ylmy diskussiýa geçirmek örän-örän kyn.
Elbetde, olary şol babatda aýyplap bilersiňiz, ýöne men ähli lukmanlaryň ýa-da ähli wirusologlaryň we ş.m. munuňy
maksatlaýyn edýändiklerini aýdýan derejä çenli gitmezdim.
Bu has köp özüni goramak görnüşi hem-de mowzuk barada belli bir habarsyzlykdyr.
Ýöne wirus nazaryýetiniň tarapdarlary infeksiýa keselleriniň azalmagynyň diňe higiýenanyň, mysal üçin ginekologiýada
Ignaz Semmelweýs tarapyndan we mikrob nazaryýeti arkaly Robert Koch tarapyndan girizilmegi bilen başlandygyny öňe sürýärler.
Şonda siz bu gazananlaryň täzeden ýatyryljakdygyna öz beýanatlaryňyz bilen howp salmaýarsyňyzmy?
Her wagt tapawutlandyrmaly. Mysal üçin, gowulaşdyrylan higiena ýaly çäreler hakykatdanam täsir edip biler, sebäbi men ýarama
ýa-da bedenime az daşarky maddalaryň girmegine ýol berýärin.
Elbetde, beden daşardan gelen hapalara, diýerdim, iltihap bilen reaksiýa bildirýär.
Bu düýbünden düşnükli we dogry.
Emma bu hökmany däl-de wiruslar bilen baglanyşykly bolmaz.
Virologiýada beýanat gaty düşnükli: kesellere sebäp bolýan we keselleriň özi bolan kiçi bölejikler bar.
Men muny ylmy taýdan subut etmeli. Men ony şol ýagdaýda goýup bilmerin.
Elbetde, higiena şertleri gowulandyrdy. Emma munuň hem uly çäklendirmeleri bar.
Mysal üçin, koronawirus pandemiýasy döwründe, gripp ýagdaýynda bolşy ýaly, iki topar barlanmak bilen köp sanly barlag geçirildi.
Biri gigiena çärelerini ulandy, beýlekisi ulanmady.
Ýa biri maskalary ulanýardy, beýlekisi ulanmady.
Şeýle-de, şol atlandyrylýan altyn standartly RCT barlaglarynyň hemmesinde, iki toparyň bardygy we diňe bir üýtgeýjiniň
tapawutlanýandygy ýagdaýynda, hem higiena çäreleriniň, hem-de maskalaryň hiç hili täsiriniň ýokdugy anyklandy.
Iki topar hem hemişe keselli, alamatly hassalaryň birmeňzeş sanyna eýe boldy.
Şonuň üçin statistiki taýdan ähmiýetli tapawut ýokdy. Bu hem bu gipotezany inkär edýär.
Şeýle-de bolsa, men häzir aýdşym ýaly, açyk ýaralar bar bolan ýagdaýynda higiena elbetde maslahat berilýär.
Çünki dokularda hiç hili daşary maddalar bolmadyk mahaly beden iň sagdyn bolýar. Bu örän düşnükli.
Soňra, taryhda, şeýle uly göwrümli ýokuş synanyşyklary hem bolupdyr.
Dünýä uruşlarynyň arasynda, dünýä uruşlary döwründe
Bu, bakterialardan başga-da, bu bölejiklere degişli bolup biljek beýleki kesellere sebäp bolýan
mehanizmleriň bardygy baradaky netije çykarmaga getirmedi mi?
Hawa, taryh boýy hakykatdanam birnäçe ýokuşdyrma synanyşyklary boldy.
Ispaniýa grippi pandemiýasy döwründe, hawa, ýöne soňra hem çaga keseli we beýleki köp kesellerde, gripp we ş.m.
Men başynda hem olaryň hemişe şowsuz bolýandygyny belläp geçdim.
Şonuň üçin adamlary gözegçilikli usulda ýokuşdyryp biljekdigiňizi hiç haçan subut edip bilmezsiňiz. Bu hemişe işlemez.
Bu pursatda, iň soňunda, hakykatdan hem bir zadyň dogry bolmandygyny oýlanmak we göz öňüne getirmek gerek.
Bu barlaglara gatnaşan lukmanlar ýa-da barlag işgärleri tebigy ýagdaýda hemişe munuň hakda
haýran galýardylar. Hey, bu nähili bolup biler?
Bu ýerde biz iň ýokuşly keselleri tejribede ulanmaga synanyşýarys, ýöne bu hiç haçan işleýänok. Munuň mümkinçiligi nähili?
Soňra, elbetde, "Hawa, belki wiruslar ýeterlik derejede jemlenmändi, ýa-da belki bu synag
şahslary immunlyklydy" ýaly deliller ýüze çykýar.
Bularyň ählisi gowy gipotezalar, bu barada sorag ýok.
Emma hakykat şundan ybaratdyr: biz hiç haçan bir tejribede ýokuşy subut edip bilmedik.
We ilki bilen munuň düşünjäňe siňip geçmegine ýol bermeli, ilki bilen ony hazm etmeli we ilki bilen munuň farkyna ýetmeli.
Bu bolsa bu ýerde hiç hili ýokançlyk ýokdugymyzy we onuň bu bölejikler arkaly işleýändigini öňe süren iddiýany inkär edýär.
Siz muny bu mask barlaglarynda görüp bilersiňiz.
Meselem, eger FFP2 maskalary hakykatdan hem geýilse ýa-da wiruslar bar bolsa, onda täsir bolmaly bolardy.
Ýa-da gigiena maskalary täsir etmeli, ýöne olar täsir etmeýär.
Bu, wirusologiyanyň birnäçe ugurlarda we dürli tejribelerde inkär edilendigini aňladýar.
Elbetde, häzir ony ähli güýjüňiz we serişdeleriňiz bilen janly saklamaga synanyşyp bilersiňiz, we hakykatdanam şonuň
ýaly edilýär, sebäbi munuň üstüne köp zat bagly: senagatyň uly bölegi, ykdysady dolanyşygyň uly bölegi, pul we ş.m.
Adam munuň çökmäge başlasa, uly ýer titremesiniň boljakdygyny göz öňüne getirip biler, ondan tebigy ýagdaýda gaça durmak isleýär.
Biz diňe ylmy taýdan we obýektiw görnüşde görkezmek isleýäris: şol ýerdäki ylmy seljerende uly meseleler we uly
garşylyklar bar, we bu ylmy işgär hökmünde kabul ederliksizdir.
Kritiki alym hökmünde muny kabul edip bolmaz.
Bu çeşmeleriň häsiýeti bu nazaryýetiň hakykatdan hem durnukly däldigini görkezýär. Siz bu çeşmeleri özüňiz okaňmy?
Dogry, Next Level-de, men häzir aýdşym ýaly, wirusologlary hem goşmak bilen 200-den gowrak edara bilen hatlaşyk sakladyk.
Biz interwýular geçirdik we bu ugurda habar bermeli ähli dünýäniň Robert Koch Institutyna
hem-de beýleki ähli guramalaryna soragnama iberdik.
Hemmeler sagdyn nusgalarda hiç hili negatiw gözegçilik nusgalarynyň ýokdugyny, genom sekansirowkasynda
negatiw gözegçilik nusgalarynyň düýbünden ýokdugyny tassyklap geçýärler. Şonuň üçin olar düýbünden ýok.
Infektsiýa synaglarynyň, mysal üçin etiki sebäplere görä, geçirilmeýändigi diňe goranyş üçin ulanylýan galp delildir.
Haýwanlarda hem şol bir zady edip bilersiňiz, sanjymlar we beýleki dermanlar bilen hemişe edýäniňiz ýaly, ýöne geň
galdyryjy ýagdaýda bu ýerde etika delil hökmünde ulanylýar.
Şonuň üçin siz diňe bu garşylyklardan özüňizi goramaga synanyşýarsyňyz, we ünsli synçy ýa-da hatda ylmy pikirlenişe
eýe adam hem ylmy subutnamalar hem-de sebäp-netije gatnaşygy babatynda bu ýerde uly meseleleriň bardygyny çalt duýar.
We şu ýerdäki bu suratlara, bu gurluşlara gaýdyp gelmek üçin.
Ylym taryhy boýunça Max Planck institutyndan Karlheinz Lüdtke tarapyndan ýerine ýetirilen möhüm bir iş bar.
Ol wirusologiyanyň ilkinji taryhyny öwrenip, bu suratlaryň uly kynçylyklar döredýändigine hem gelipdir,
sebäbi olar bize tanş mikroskopdan alnan optiki suratlar däl, aslynda bolsa olar surat hem däl.
Bu ýerde elektron mikroskop ulanylýar.
Bu elektron mikroskopyň vakuum kamerasyna ýerleşdirilen nusgalar uly üns bilen bejerilmeli.
Mysal üçin, olar elektrik tokuny geçirip bilmek üçin metally örtük bilen örtülmeli, soňra bolsa olar iki şüşe plita
arasynda epoksi rezin bilen dondurylyp ýa-da berkidilmeli.
Bu dokuda eýýäm agyr ýük salýar we geljekde üýtgeşmelere getirip biler.
Maks Planck institutyndan Karlheinz Lüdtke hem uly kynçylyklaryň bardygyny, artefaktlaryň ýüze
çykýandygyny – ylymda şonuň ýaly atlandyrylýandygyny belledi.
Artefaktlar diňe tejribäniň şertleri sebäpli ýüze çykýan netijeler ýa-da gurluşlardyr.
Bu suratlar däl; olar kompýuter tarapyndan öwürilen elektrik tokdyr, soňra matematiki
taýdan şekile öwürilýär, şeýle diýsek bolýar.
Bu başga bir mesele. Bu, iň oňat ýagdaýda, biz dolayly subutnamalar bilen işleşýändigimizi, ýöne göni
subutnamalar bilen hiç haçan işleşmeýändigimizi aňladýar.
Göni subutnama şeýle bolar: Meniň keselli adamym bar, meniň sag adamym bar, men olary bir ýere getirýärin,
keselli adam sag adamy ýokuşdyrýar we ol hem keselleýär.
Men hassadan tükrük ýa-da mukus alýaryn, ony sag adama berýärin we ol adam hassalanýar.
Bu göni subutnama bolar. Wirologiýada munuň ýaly hiç haçan bolmaýar.
Eger şony etseňiz, ol işlemeýär. Bu bolsa bu meseläniň esasy tankydydyr.
Şonuň üçin netijäni jemläliň.
Ylym we gözlegler gepleşigi açyk saklasa peýdaly bolar.
Çünki biz esasy nädogry düşünjeler astynda zähmet çekýäris diýip bolýar, belki diňe wirusologiýada däl, beýleki ugurlarda hem.
Şeýlelikde, siziň belleýäniziň ýaly, bu ylymyň esasy ýörelgelerini bozardy. Hawa, ahyrynda ony absurdlyga getirerdi.
Elbetde, bu biziň islemeýän ýagdaýymyz bolup, onda biz hakykatdan hem anyk subut edilip
bolmaýan garaňky döwürlere gaýdyp bararys.
Haberland janaplary, bize gürrüň berenňiz üçin sag boluň.
Men bu barada tomaşaçylaryň näme diýjekdigini eşitmäge gyzyklanýaryn.
Kla.TV sansürsiz garşy sesleri hödürleýär, şonuň üçin biz hakykatyň nämedigini duýup bilýäris. Çuňňur sag boluň.
Hawa, bu mümkinçilik üçin hem sag boluň. Meniň pikirimçe, bu örän möhümdir.
Köp tomaşaçylar bu mowzuk barada elbetde bir zat eşiden bolarlar, ýöne köpüsi elbetde eşidip bilmezler.
Men öňem aýdşym ýaly, bu mowzuk barada açykda gürleşmek örän kyn.
Bu mowzuk barada gürleşmek isleseň, hakykatdanam her ýerde ret jogaplaryny alýarsyň.
Şonuň üçin bu maglumaty basyp goýmak synanyşyklarynyň edilýändigi aýdylsa, adalatly bolar.
Men tomaşaçylary biziň wissen-neu-gedacht.de web sahypamyzda ähli beýanatlarymyny barlamaga çagyrýaryn.
Biz bu ugurda ähli hatlaşyklary we çeşmeleri öz içine alýan köp neşirleri, şeýle hem köp sud işlerini ýaýratdyk.
Hawa, biziň hem Nexiqa atly bir programmamyz bar , ol ýerde siz ChatGPT-iň "sorag-jogap" usulyny ulanyp, bu
temalaryň ählisini öwrenip, şeýle hem aýdylşy ýaly, ähli wirusologik neşirleri kömek bilen okaýyp bilersiňiz.
Neşirden ylymyň nazara alynmandygyny, bozulandygyny ýa-da wirologlar bilen hatlaşykda
we ş.m. ýagdaýlarda nädip anyk aýdyp bilerin?
Şonuň üçin şol ýerde köp maglumat alýarsyň.
Gowy, onda tomaşaçylaryň özleri faktlary barlap, size sorag bermegi özlerine düşýär. Çuňňur sag boluň.
Size hem sag boluň.