İsveçrə neytrallığı Federal Konstitusiyanın 185-ci maddəsində təsbit olunub:
Federal Şura İsveçrin xarici təhlükəsizliyini, müstəqilliyini və neytrallığını qorumaq üçün tədbirlər görəcək.
Federal Müdafiə Departamenti, DDPS, informasiya broşürünün dördüncü düzəliş edilmiş
nəşrində bunun necə şərh olunmalı olduğunu izah edir:
"Neutral" sözü latınca "ne uter" – ikisindən heç biri – ifadəsindən gəlir.
Bir güc müharibədə tərəf tutmursa, neytraldır.
Lakin DDPS eyni nəşrdə özünə ziddiyyət yaradır və özünə "xeyli geniş imkan" tanıyır.
Məsələn, BMT və ya digər beynəlxalq aktorlar – məsələn, AB – tərəfindən tətbiq olunan iqtisadi
sanksiyaların qəbul edilməsi neytrallıqla uyğun gəlir.
Bu halda isə İsveçrə, yaxşı ya da pis, tərəf tutmalı olacaq.
O, bunu 28 fevral 2022-ci ildə Rusiyaya qarşı Avropa İttifaqının iqtisadi sanksiyalarını qəbul edərkən etdi.
DDPS – yoxsa Federal Xarici İşlər Departamenti FDFA? – bu ziddiyyəti mütləq görmüş olmalıdır.
2022-ci ilin 3 martında – Rusiyaya qarşı iqtisadi sanksiyalar qəbul edildikdən dərhal sonra – Xarici İşlər
və Beynəlxalq Əlaqələr Departamenti (FDFA) "İsveçrə neytrallığı" adlı yeni broşür nəşr etdi.
Əvvəlki dördüncü düzəliş edilmiş nəşr artıq mövcud deyil.
Tamamilə yeni görünüş verilmiş yeni broşür artıq "Bir güc müharibədə tərəf tutmursa, neytraldır" ifadəsini ehtiva etmir.
Bundan əlavə, FDFA yeni broşürdə Federal Şuranın Rusiyaya qarşı Avropa İttifaqının sanksiyalarını qəbul etməsini əsaslandırdı.
Rusiya beynəlxalq hüququn əsas normalarını kütləvi şəkildə pozub.
3 mart 2022-ci il tarixli yeni broşür həmçinin İsveçrənin qlobal təhlükəsizliyə töhfə verərkən maraqlarını
necə ən yaxşı şəkildə qoruya biləcəyi sualını da qaldırır.
Bir seçim İsveçrənin xaricdəki hərbi münaqişələrdə bir tərəfdən və ya digər tərəfdən aydın mövqe tutması ola bilər.
İsveçrə neytrallığı əvvəllərkindən də daha çox sınağa çəkilir!
İlk mətbuat konfransında yeni seçilmiş Federal Şura üzvü Martin Pfister neytrallığa
çevik yanaşmaq istədiyini açıq şəkildə bildirdi.
2024-cü ilin iyun ayında 87 alim, diplomat və siyasətçi Federal Şuradan İsveçrə neytrallığını yenidən
gözdən keçirməyi tələb edən bir manifest yayımladılar.
Onların "məqsəd yönümlü neytrallıq" tərifinə görə müharibədə təcavüzkarı qurbanla fərqli şəkildə müalicə etmək mümkün olardı.
Hücumçuya qarşı sanksiyalar icazəli olardı, eləcə də hücuma məruz qalmış ölkəyə dəstək verilməsi icazəli olardı.
Və NATO kimi hərbi ittifaqlarla əməkdaşlıq etmək mümkün olardı.
Cari nümunə:
Bu ilin yanvar ayında Avropa İttifaqı İsveçrənin Aİ-ABŞ Hərbi Mobillik Proqramında iştirakını təsdiqlədi.
Gələcəkdə xarici hərbi nəqliyyat vasitələri, avadanlıq, sursat və silahlar, eləcə də hərbi heyət İsveçrə
ərazisini "geniş icazə prosedurları" olmadan – əslində heç bir məhdudiyyət olmadan keçə biləcəklər.
Beləliklə, seçilmiş Federal Şura üzvü Pfisterin elan edilmiş "elastikliyi" məhz ora doğru gedir.
Hücum müharibəsi baş verərsə, İsveçrə tərəf tutub hücuma məruz qalmış ölkəyə dəstək verə bilməlidir.
Amma müharibədə təcavüzkar ilə qurban arasındakı sərhədlər həqiqətən həmişə aydın şəkildə qara və ağdırmı
və bu sərhədlərin harada yerləşdiyini kim müəyyən edir?
Ölçmək üçün kimin ölçü vahidi istifadə olunur?
Müharibədə tərəf tutmaq, onun məsuliyyətini üzərinə götarmadan, həqiqətən mümkündürmü?
Və müharibəni – hansı tərəfdən və hansı formada olmasından asılı olmayaraq – dəstəkləmək həqiqətən
müharibənin yaratdığı əzab-əziyyəti azalda bilərmi?
Tarix bizə daha yaxşı öyrədir.
Əvvəlcə və ən əsası qeyd etmək lazımdır ki, "hər müharibənin ilk qurbanı həqiqətdir." Bu tez-tez sitat gətirilir.
Alman tarixçisi Christian Hardinghaus bunu Kriegspropaganda und Medienmanipulation (Müharibə Propagandası və
Media Manipulyasiyası) adlı kitabında belə yekunlaşdırır:
Tarixdə müharibə zamanı propaganda işlətməyən heç bir ölkə olmayıb.
İki ölkə müharibə vəziyyətində olduqda, hər iki tərəf həmişə təbliğat aparır.
Budur bir neçə nümunə:
Məsələn, "Amerika prezidentləri yalan danışanda" adlı sənədli filmdə göstərildiyi kimi, ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi müharibələr –
Vyetnam, Kosovoda, Əfqanıstan və İraqdakı müharibələr – həmişə işğal müharibələri olub və bu
müharibələr həmişə yalanlarla əsaslandırılıb.
Niyə bu indiyədək ABŞ-a qarşı tək bir sanksiyaya belə gətirib çıxarmayıb?
20 mart 2003-cü ildə ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi "könüllülər koalisiyası" İraqa hücum etdi.
Onlar bunu zəruri qabaqlayıcı müharibə kimi əsaslandırdılar, çünki İraqın kütləvi qırıcı silahlara malik olduğu iddia edilirdi.
Lakin kütləvi qırıcı silahlar tapılmadı və o vaxtkı Birləşmiş Millətlər Təşkilatının baş katibi İraq müharibəsini
qanunsuz hesab etdi – bu isə ABŞ-a qarşı sanksiyaların tətbiqinə də, zərərçəkənə dəstəyin göstərilməsinə də gətirib çıxarmadı.
24 mart – 10 iyun 1999-cu il tarixləri arasında təxminən 200 NATO qırıcısı keçmiş Yuqoslaviya ərazisinə – o
cümlədən klaster bombaları – 28 018 partlayıcı qurğu və 10–15 ton uran örtüklü sursat atıb.
NATO hava zərbələrini iddia edilən "humanitar fəlakət" adı altında əsaslandırdı.
Lakin bir neçə hesabat – o cümlədən Avropa Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı (OSCE) hesabatları –
göstərir ki, müharibə başlamazdan əvvəl heç bir humanitar fəlakət və etnik təmizləmə olmayıb.
"İnsanlıq faciəsi"dən danışanda gəlin Rusiya-Ukrayna müharibəsinə nəzər salaq.
Cari müzakirə İsveçrə neytrallığı məsələsinə əsasən, İsveçrənin iddia edilən qurban – Ukraynanın tərəfində
durub ona dəstək verib-verməməli olduğu üzərində cəmləşir.
Amma vəziyyət həqiqətən bu qədər qara-ağdırmı – Ukrayna qurban, Rusiya isə işğalçı – yoxsa hər müharibədə
olduğu kimi, bu da tam və ya qismən təbliğat məsələsidir?
İsveçli tarixçi və sülh tədqiqatçısı Daniele Ganser vurğulayıb ki, 2014-cü il dövlət çevrilişini nəzərə
almadan Ukraynada müharibəni anlamaq mümkün deyil.
Ganser 22 fevral 2014-cü ildə Kiyevdə hökumətin Konstitusiyaya zidd, qanunsuz devrilməsini nəzərdə tuturdu.
Parlaqmentdə vəzifədə olan prezident Viktor Yanukoviçə qarşı impiçment prosedurunun
başlanması üçün tələb olunan səs sayı toplanmadı.
Əvvəllər naməlum snayperlər nümayişçilərə və polis qüvvələrinə ölümcül atəş açmışdılar.
40-dan çox həlak olmuş var idi.
Prezident Yanukoviçin icra hakimiyyəti və onun "Berkut" polis bölməsi qətliamda dərhal günahlandırıldı.
Bu, video yazıları göstərdiyi kimi, Ukrayna polisi və Berküt kimi xüsusi təyinatlı
qüvvələrin güc tətbiq etməməsinə baxmayaraq belədir.
Ganserin sözlərinə görə, bu dövlət çevrilişi Ukraynada müharibənin əsas səbəbi idi.
Lakin şərqdə, əsasən rusdilli Donetsk və Luhansk regionları Kiyevdəki qanlı dövlət çevrilişini tanımadılar və
özlərini müstəqil "xalq respublikaları" elan etdilər.
Cavab olaraq, Kiyevdəki yeni hökumət şərq regionlarına qoşun göndərdi və bu, vətəndaş müharibəsinə gətirib çıxardı.
2022-ci ilin fevral ayının ortalarından etibarən Donbasda Ukrayna qoşunlarının əhaliyə qarşı hücumları
kəskin artdı – yəni rus qoşunları daxil olmadan əvvəl.
17 fevral 2022-ci ildən etibarən, ATƏT-in neytral müşahidəçiləri gündəlik 1 400-ə qədər partlayış sayıblar.
100 000 mülki şəxsin qorunmaq üçün ölkənin dərinliklərinə və ya Rusiyaya təxliyə edildiyi bildirilir.
Krımda dövlət çevrilişindən sonra Krıma qayıdan Krım yarımadasının sakinləri də qatillərdən ibarət Maidan tərəfdarları
tərəfindən ən qəddar təqib və zorakılığa məruz qaldılar.
Bu, müxtəlif şahid ifadələrinə əsaslanan "Krım – Evə Qayıdış Yolu" adlı sənədli filmdə nümayiş etdirildi.
Ukrayna Daxili İşlər Nazirliyinə görə, geri qayıdan səkkiz avtobusdan yeddi nəfər həlak olub.
Krım sakinləri sonra müdafiə bölmələri yaratmağa başladılar və beynəlxalq hüquqda təsbit olunmuş öz müqəddəratını
təyinetmə hüququna əsasən 2014-cü il martın 16-da Krımın gələcək statusu ilə bağlı rəsmi referendum keçirməyi planlaşdırdılar.
Daha çox qan tökülməsinin qarşısını almağın yeganə yolu bu idi.
Rəsmi yekun nəticəyə görə, səs verənlərin 96,77 faizi Rusiyaya qoşulmağı dəstəkləyib.
Krımın ayrılması ilə Kosovonun müstəqillik elanını müqayisə etmək göstərir ki, müharibə və
anneksiya fərqli meyarlarla qiymətləndirilə bilər.
1999-cu ildə müharibədən sonra Kosovo Birləşmiş Millətlər Təşkilatının inzibati səlahiyyətinə verildi
və 27 fevral 2008-ci ildə müstəqilliyini elan etdi.
Müharibənin nəticəsi olaraq, Avropadakı ABŞ-ın ikinci ən böyük hərbi bazası – Camp Bondsteel – Kosovoda
yaradıldı, minlərlə əsgər 386 hektarlıq ərazidə yerləşdirildi.
Strateji baxımdan vacib bir regionda hərbi mövcudluğu vasitəsilə ABŞ potensial boru kəməri marşrutları və təbii
ehtiyatların kommersiya istismarı üzərində nəzarəti təmin etdi.
Heç kəs "ilhaq"dan danışmadı və heç kəs ABŞ-a sanksiyalar tətbiq etmədi.
Lakin 21 fevral 2014-cü ildə sakinləri qorumaq və Sevastopoldakı hərbi dəniz bazasını təmin etmək üçün
Krıma qoşun göndərən Rusiya sanksiyalarla üzləşdi.
Bir şey aydındır: hər müharibə aparan tərəf təbliğatdan istifadə edir və öz nağılını öz xeyrinə işlədərək istismar edir.
Kim müharibə aparan tərəflərdən birinin müharibəyə görə heç bir məsuliyyət daşımadığını and içə bilər?
Buna görə də İsveçrənin əllərini çəkib kənarda qalması və tərəf tutmaması məsləhətdir.
Kla.TV bir neçə proqramda nümayiş etdirdiyi kimi və tarix göstərir ki, müharibələr və
tərəfçilik demək olar ki, heç vaxt əsaslandırıla bilməz.
Əvvəla, ABŞ və ya NATO-nun apardığı müharibələr yüz minlərlə qurbanla danışılması mümkün olmayan
əzab-əziyyətə və dağıdıcı uzunmüddətli nəticələrə səbəb oldu – İraqdan Liviyaya, Yuqoslaviyadan Suriyaya.
Həmçinin qeyd etmək lazımdır ki, müharibələr tez-tez üçüncü bir güc tərəfindən dünya
hökmranlığı planlarını irəli aparmaq üçün istismar olunur.
Beləliklə, əhali müharibələr və/və ya müharibə ritorikası vasitəsilə daimi "gərginlik" və
"müəyyənolunmazlıq" vəziyyətində saxlanılır.
Bu, hökumətlərin və silah sənayesinin xeyrinə işləyir, onlara insanları vətəndaş hüquqlarından və azadlıqlarından məhrum
etmək və ya vəziyyətdən başqa cür faydalanmaq imkanı verir.
NATO sənədli filmində daha çox məlumat tapa bilərsiniz.
Bu məqamda qısaca qeyd etmək lazımdır ki:
Müharibədə bir tərəfə silah tədarükü – hətta bu silahlar guya qurban sayılan Ukraynaya göndərilsə belə – yalnız müharibə
istəyənlərin və dünya hökumətinin memarlarının xeyrinə işləyir.
Bunlar silah şirkətlərinin yuxarı mərtəbələrində oturan insanlardır.
Silah tədarükü müharibə iqtisadiyyatını gücləndirir, müharibələri uzadır və sülh danışıqlarını əngəlləyir.
Həmişə əzab çəkən xalqdır; oğullarını – indi qızlarını da – cəbhəyə göndərməyə məcbur edilir.
Silah tədarükü xalqı son nəfəsinə qədər soyup boşaltmağa xidmət edir.
İsveçrə vətəndaşları İsveçrə neytrallığını qorumağa və müharibə günahının qarşısını almağa sadiqdirlər.
Bu şəraitdə müharibələri əsaslandırmaq çətinləşdiyindən və siyasi məqsədlər üçün istismar olunduğundan, getdikcə daha çox
İsveçrə vətəndaşı İsveçrə neytrallığını qorumaq və ölkənin müharibədə iştirak etməməsini təmin etmək üçün kampaniya aparır.
Budur üç nümunə:
1. Frye Schwyzer – tələffüzü: Şveyz kantonunun azad şvaytsarı – Unteribergdə silah istehsalı anbarına etiraz edirlər
Frye Schwyzer Maraq Qrupu tərəfindən 16 mart 2025-ci ildə yayılmış mətbuat açıqlamasından seçmələr:
"Müharibə zonalarında silahlar böyük əzab-əziyyətə və çoxsaylı günahsız ölümlərə səbəb olur."
Müharibədən yalnız bir neçəsi faydalanır, məsələn, silah tədarükü şəklində.
Almaniyalı Rheinmetall şirkəti aktiv münaqişə tərəflərini təchiz edir.
İndi Unteribergdə müharibə materiallarının istehsalını genişləndirmək və istehsal sexi tikmək istəyir. (...)
İsveçrənin neytrallıq sahəsində uzunmüddətli ənənəsi var idi və o, vacib vasitəçilik rolu oynayırdı.
İndi müharibə uzun müddət olduğundan daha yaxındır.
Müharibə Materialları Aktı ilkin olaraq İsveçrə neytrallığını qorumaq və silahların müharibə
zonalarına ixracını qarşısını almaq üçün təqdim edilmişdi.
Silah ixracının indi müharibə zonalarına da təsdiqlənməsi skandaldır.
Onların son məhsuldakı payı sadəcə 50%-dən az olmalıdır.
Bu o deməkdir ki, silahın dəyərinin 50%-dək hissəsi İsveçrədən müharibə aparan ölkələrə ixrac oluna bilər.
– Bu dəyəri qrup daxilində uyğun transfer qiymətləri təyin etməklə asanlıqla idarə etmək olar.
Federal Şura silah ixracında neytrallıqdan daha çox maliyyə maraqlarını üstün tutur.
Silah lobbisi burada yaxşı iş görüb.
İnsanlıq qalıqlara baxarkən, Rheinmetall rekord mənfəətdən sevinir. (...)
Etiraz narahat əhali tərəfindən qaldırılan narahatlıqların və təhlükəsizlik məsələlərinin ciddi
qəbul edilməsini təmin etmək məqsədi daşıyır. (...)
Rheinmetall Qrupunun fəaliyyəti əxlaqi cəhətdən qəbuledilməzdir, Şvits sakinlərinin təhlükəsizliyini
təhlükə altına alır və İsveçrə Konstitusiyasını pozur.
Müharibə qismət deyil. Müharibə seçimdir. Başqa bir seçim etməyin vaxtıdır.
"Frye Şvayzer Maraq Qrupu"
2-ci Federal Xalq Təşəbbüsü "İsveçrə neytrallığını qorumaq (Neytrallıq Təşəbbüsü)"
11 aprel 2024-cü ildə neytrallıq təşəbbüsü 130 000-ə yaxın etibarlı imza ilə təqdim edildi.
2024-cü ilin 27 noyabrında Federal Şura Parlamentdən neytrallıq təşəbbüsünü heç bir
əvəzedici təklif olmadan rədd etməyi tövsiyə etdi.
Təşəbbüs NATO kimi hərbi ittifaqlarla əməkdaşlığı ciddi şəkildə məhdudlaşdıracaq.
İsveçrə də Rusiyaya tətbiq olunanlar kimi Avropa İttifaqının sanksiyalarını qəbul etməyə məcbur qalmayacaq.
Neutralıq təşəbbüsünün 30 noyabr 2025-ci və ya 2026-cı il tarixində səsverməyə
çıxarılması gözlənilir və o, aşağıdakı kimi səslənir:
"Federal Konstitusiyaya aşağıdakı dəyişikliklər edilir:
Maddə 54a İsveçrə neytrallığı 1 İsveçrə neytraldır. Onun neytrallığı əbədidir və silahlıdır.
2 İsveçrə heç bir hərbi və ya müdafiə ittifaqına qoşulmayacaq.
Belə ittifaqlarla əməkdaşlıq İsveçrəyə birbaşa hərbi hücum halları və ya belə bir hücumun hazırlığı
məqsədilə aparılan əməliyyat halları üçün nəzərdə tutulur.
3 İsveçrə üçüncü ölkələr arasındakı hərbi münaqişələrdə iştirak etməyəcək, həmçinin döyüşən dövlətlərə
qarşı qeyri-hərbi məcburetmə tədbirləri görməyəcək.
Bu, Birləşmiş Millətlər Təşkilatına (BMT) qarşı öhdəliklərə və ya digər dövlətlərin tətbiq etdiyi qeyri-hərbi
məcburetmə tədbirlərinin yanından keçilməsinin qarşısını almaq üçün görülən tədbirlərə şamil edilmir.
4 İsveçrə davamlı neytrallığından istifadə edərək münaqişələrin qarşısını alır və həll edir,
həmçinin vasitəçi kimi çıxış etməyə hazırdır.
3. Yaxşı xidmətlərə malik İsveçrə üçün – "Neutralitet Hərəkatı" təsis edildi
14 mart 2025-ci il tarixli mətbuat açıqlamasından:
"Yaxşı xidmətlər İsveçrəsi üçün – bu məqsədlə 46 öhdəlikli şəxs bazar günü 'Neutralitet Hərəkatı'nın dəstək
assosiasiyasını, qısaldılmış adı 'bene', təsis etdilər."
Hərəkat neytrallığı sülhün və birbaşa demokratiyanın zəruri şərti hesab edir.
Özlərini güc blokları və ya hərbi ittifaqlarla "uyğunlaşdıran"lar tədricən suverenliklərini təslim edirlər.
Və xüsusilə müharibə və sülhün ekzistensial sualına gəldikdə, hər qərar birbaşa demokratiya yolu ilə qəbul edilməlidir. (...)
Hərəkat neytrallığı passiv kənarda durmaq və fürsətçilik kimi deyil, beynəlxalq hüququ, BMT-nin zorakılığa
qadağasını və münaqişə tərəfləri arasında vasitəçiliyi müdafiə etməyin əsası kimi görür.
Buna görə də beynəlxalq şəbəkə yaratmaq və digər ölkələrdə neytrallığı sülh prinsipi kimi təşviq etmək istəyir.
Həmçinin beynəlxalq hüquqa əsaslanan müstəqil perspektivdən cari münaqişə və problemlərə şərh verəcək
beynəlxalq neytrallıq şurası yaratmaq planları da var.
Hərəkatın əsas məqsədi neytrallıq təşəbbüsü üzrə səsvermədə qalib gəlməkdir.
Neutralitet münaqişə və müharibəyə qarşı ən effektiv qorunmadır; o, bütün əhaliyə məxsusdur
və buna görə də konstitusiyada yer almalıdır.
Əlavə məlumat: bene-schweiz.info
Zəhmət olmasa bu yayımı paylaşın və İsveçrə xalqını məlumatlandırmağa kömək edin ki,
neytrallıq təşəbbüsü üzrə səsvermə udulsun.
Bu, İsveçrə neytrallığını qorumağın və müharibə günahının qarşısını almağın yeganə yoludur!