1
00:00:00,476 --> 00:00:07,289
Швейцариянең нейтралитеты Федератив
Конституциянең 185-нче маддәсендә расланган:

2
00:00:07,289 --> 00:00:15,707
Федераль Шура Швейцариянең тышкы иминлеген,
бәйсезлеген һәм нейтралитетын саклау өчен чаралар күрергә тиеш.

3
00:00:15,707 --> 00:00:27,609
Федераль оборона департаменты (DDPS) мәгълүмати буклетның дүртенче
төзәтелгән басмасында моны ничек аңлатырга кирәклеген аңлата:

4
00:00:27,609 --> 00:00:32,588
«Neutral» сүзе латинча «ne uter»
сүзләреннән килә – икесеннән дә түгел.

5
00:00:32,588 --> 00:00:37,696
Көч нейтраль санала, әгәр ул сугышта бер якны да якламый.

6
00:00:37,696 --> 00:00:45,919
Ләкин DDPS шул ук басмада үз-үзенә каршы
килә һәм үзенә «зирәк мөмкинлек» бирә.

7
00:00:45,919 --> 00:00:52,372
Мисал өчен, БМО яки башка халыкара акторлар –
мәсәлән, Европа Берлеге – тарафыннан кертелгән

8
00:00:52,372 --> 00:00:57,152
икътисади санкцияләрне кабул итү нейтралитетка туры килә.

9
00:00:57,152 --> 00:01:01,951
Ләкин бу очракта Швейцария яхшы яки начар
булса да бер якны сайларга мәҗбүр булачак.

10
00:01:01,951 --> 00:01:10,950
Бу 2022 елның 28 февралендә булды, ул Россиягә каршы
Европа Берлегенең икътисади санкцияләрен кабул итте.

11
00:01:10,950 --> 00:01:19,356
DDPS – яисә ул Чит ил эшләре департаменты
(FDFA) идеме? – бу каршылыкны күрми калмагандыр.

12
00:01:19,356 --> 00:01:27,042
2022 елның 3 мартында – Русиягә каршы икътисади санкцияләр кабул
ителгәннән соң ук – Швейцария Тышкы эшләр федераль департаменты

13
00:01:27,042 --> 00:01:31,914
(FDFA) «Швейцария нейтралитеты» исемле яңа брошюра бастырды.

14
00:01:31,914 --> 00:01:36,695
Алдагы дүртенче төзәтелгән басма хәзер инде юк.

15
00:01:36,695 --> 00:01:43,875
Яңа брошюра – ул тулысынча яңадан эшләнгән –
хәзер инде «Көч нейтраль санала, әгәр ул сугышта бер

16
00:01:43,875 --> 00:01:48,537
якны да якламаса» дигән фразаны үз эченә алмый.

17
00:01:48,537 --> 00:01:56,576
Моннан тыш, FDFA яңа брошюрасында Федераль Шураның Россиягә
каршы Европа Берлеге санкцияләрен кабул итүен нигезләде.

18
00:01:56,576 --> 00:02:01,420
Россия халыкара хокукның төп нормаларын киң күләмдә бозды.

19
00:02:01,420 --> 00:02:09,277
2022 елның 3 мартына даталанган яңа брошюра шулай ук
Швейцария үзенең мәнфәгатьләрен иң яхшы ничек яклап,

20
00:02:09,277 --> 00:02:14,620
глобаль куркынычсызлыкка өлеш кертә алуы соравын күтәрә.

21
00:02:14,620 --> 00:02:23,282
Бер вариант – Швейцария чит илләрдәге хәрби
низагларда бер якка да ачык позиция тоту булыр иде.

22
00:02:23,282 --> 00:02:27,103
Швейцариянең нейтралитеты элеккегә
караганда күбрәк сынауга дучар ителә!

23
00:02:27,103 --> 00:02:32,968
Үзенең беренче матбугат конференциясендә яңа
сайланган Федераль шура әгъзасы Мартин Пфистер нейтралитетка

24
00:02:32,968 --> 00:02:37,398
карата сыгылмалы караш тотарга теләвен ачык белдерде.

25
00:02:37,398 --> 00:02:45,191
2024 елның июнендә 87 галим, дипломат һәм
сәясәтче Федератив Шурадан Швейцария нейтралитетын

26
00:02:45,191 --> 00:02:50,378
яңадан карарга чакырган манифест игълан иттеләр.

27
00:02:50,378 --> 00:02:59,886
«Максатчан нейтралитет» төшенчәсе белән сугышта агрессорны
корбаннан аерылып торып башкача карау мөмкин булыр иде.

28
00:02:59,886 --> 00:03:07,424
Агрессорга каршы санкцияләр рөхсәт ителер, шулай ук
һөҗүмгә дучар булган илгә ярдәм итү дә рөхсәт ителер.

29
00:03:07,424 --> 00:03:12,907
Һәм НАТО кебек хәрби альянслар белән
хезмәттәшлек итү мөмкин булыр иде.

30
00:03:12,907 --> 00:03:15,086
Хәзерге мисал:

31
00:03:15,086 --> 00:03:23,601
Бу елның гыйнвар аенда Европа Берлеге Швейцариянең Европа
Берлеге–АКШ хәрби мобильлек программасында катнашуын раслады.

32
00:03:23,601 --> 00:03:29,908
Киләчәктә чит ил хәрби транспорт чаралары, җиһазлар,
боеприпаслар, кораллар һәм хәрби персонал Швейцария

33
00:03:29,908 --> 00:03:37,262
территориясен «киң колачлы рөхсәт алу процедуралары»сыз –
фактик рәвештә чикләүләрсез – узарга рөхсәт ителәчәк.

34
00:03:37,262 --> 00:03:42,364
Шулай итеп, сайланган федераль шура әгъзасы Фистерның
игълан ителгән «сыгылмалылыгы» нәкъ менә шунда юнәлә.

35
00:03:42,364 --> 00:03:49,312
Агрессия сугышы чыкса, Швейцария як сайлый
алырга һәм һөҗүмгә дучар булган илне якларга тиеш.

36
00:03:49,312 --> 00:03:54,873
Ләкин сугышта агрессор белән корбан арасындагы
чикләр чыннан да һәрвакыт ачык кара һәм ак булып

37
00:03:54,873 --> 00:03:58,860
торамы, һәм бу чикләрнең кайда урнашуын кем билгели?

38
00:03:58,860 --> 00:04:01,000
Үлчәү өчен кемнең үлчәү берәмлеге кулланыла?

39
00:04:01,000 --> 00:04:07,462
Сугышта җаваплылыкка тартылмыйча
чынлап та бер якны сайлау мөмкинме?

40
00:04:07,462 --> 00:04:12,708
Һәм сугышны яклау – ул кайсы якны яклавыңа һәм
нинди формада булуына карамастан – чынлап та

41
00:04:12,708 --> 00:04:16,765
сугыш китергән газап-кыенлыкларны җиңеләйтә аламы?

42
00:04:16,765 --> 00:04:19,294
Тарих безгә яхшырак өйрәтә.

43
00:04:19,294 --> 00:04:28,091
Иң беренче чиратта шуны билгеләп үтәргә кирәк: «Һәр
сугышның беренче корбаны — хакыйкать». Бу еш кына цитаталана.

44
00:04:28,091 --> 00:04:34,356
Германия тарихчысы Кристиан Хардингхаус «Kriegspropaganda
und Medienmanipulation» (Сугыш пропагандасы һәм медиа

45
00:04:34,356 --> 00:04:39,222
манипуляциясе) исемле китабында моны түбәндәгечә йомгаклый:

46
00:04:39,222 --> 00:04:45,470
Тарихта сугыш вакытында
пропаганда кулланмаган бер ил дә булмаган.

47
00:04:45,470 --> 00:04:51,336
Ике ил сугышта булганда, ике як та пропаганда белән шөгыльләнә.

48
00:04:51,336 --> 00:04:53,340
Менә берничә мисал:

49
00:04:53,340 --> 00:05:03,353
Мәсәлән, «Америка президенты ялган сөйләгәндә» документаль фильмы
күрсәткәнчә, АКШ җитәкчелегендәге сугышлар – Вьетнамда,

50
00:05:03,353 --> 00:05:13,560
Косовода, Афганстанда һәм Иракта булганнар – һәрвакыт
агрессия сугышлары булды, һәм алар һәрвакыт ялган белән акланды.

51
00:05:13,560 --> 00:05:19,347
Нигә бу хәл бүгенгә кадәр АКШка каршы
бер генә дә санкция кертелүгә китермәде?

52
00:05:19,347 --> 00:05:27,152
2003 елның 20 мартында АКШ җитәкчелегендәге
«теләүчеләр коалициясе» Иракка һөҗүм итте.

53
00:05:27,152 --> 00:05:34,869
Алар моны кирәкле профилактик сугыш дип акландырдылар,
чөнки, әйтелүенчә, Иракта массакүләм юк итү кораллары булган.

54
00:05:34,869 --> 00:05:45,741
Ләкин массакүләм юк итү кораллары табылмады, һәм шул вакыттагы БМО
генераль секретаре Ирак сугышын законсыз дип таныды – бу АКШка

55
00:05:45,741 --> 00:05:51,456
каршы санкцияләр дә, зыян күрүчегә ярдәм дә булмауга китерде.

56
00:05:51,456 --> 00:06:01,540
1999 елның 24 мартыннан 10 июненә кадәр якынча 200 НАТО сугыш
очкычы элекке Югославиягә 28 018 шартлаткыч

57
00:06:01,540 --> 00:06:10,512
җайланма (шул исәптән кластер бомбалары) һәм
10–15 тонна уран капланган амуниция ташлады.

58
00:06:10,512 --> 00:06:16,158
НАТО һава һөҗүмнәрен фараз ителгән
«гуманитар фаҗига» нигезендә аклады.

59
00:06:16,158 --> 00:06:23,953
Ләкин берничә чыганакта, шул исәптән Европа Куркынычсызлык һәм
Хезмәттәшлек Оешмасы (OSCE) хисапларында да

60
00:06:23,953 --> 00:06:30,922
әйтелгәнчә, сугыш башланганчы гуманитар
фаҗига булмаган һәм этник чистарту булмаган.

61
00:06:30,922 --> 00:06:37,280
«Гуманитар фаҗига» турында сүз
чыккач, рус-украин сугышына күз салыйк.

62
00:06:37,280 --> 00:06:43,108
Швейцария нейтралитеты турында хәзерге бәхәс нигездә
Швейцария фараз ителгән корбан – Украина ягында

63
00:06:43,108 --> 00:06:47,200
торып, аны якларга тиешме-юкмы дигән сорауга багышланган.

64
00:06:47,200 --> 00:06:52,953
Ләкин хәл чынлап та шулкадәр ачыкмы – Украина корбан,
ә Россия агрессор буларак – яки һәр сугышта булган

65
00:06:52,953 --> 00:06:56,802
кебек, бу да өлешчә пропаганда мәсьәләсе булырга мөмкинме?

66
00:06:56,802 --> 00:07:02,656
Швейцария тарихчысы һәм тынычлыкны өйрәнүче Даниэле
Гансер 2014 елгы дәүләт төшерүне исәпкә алмыйча

67
00:07:02,656 --> 00:07:06,621
Украинадагы сугышны аңлау мөмкин түгеллеген билгеләп үтте.

68
00:07:06,621 --> 00:07:14,064
Гансер 2014 елның 22 февралендә Киевта конституциягә
каршы, законсыз рәвештә хөкүмәтне төшерүгә ишарә итте.

69
00:07:14,064 --> 00:07:18,828
Парламентта хәзерге президент Виктор
Януковичны вазифасыннан алу буенча импичмент

70
00:07:18,828 --> 00:07:21,937
процессын башлау өчен кирәкле тавышлар саны җыелмады.

71
00:07:21,937 --> 00:07:27,655
Элек билгесез снайперлар демонстрантларга
һәм полиция көчләренә үтергеч ут ачканнар иде.

72
00:07:27,655 --> 00:07:29,846
40тан артык кеше һәлак булды.

73
00:07:29,846 --> 00:07:37,834
Президент Януковичның вакытлыча хөкүмәте һәм аның
«Беркут» полиция отряды бу кыргынлык өчен шунда ук гаепләнде.

74
00:07:37,834 --> 00:07:45,545
Бу шулай да видеоязмалар күрсәткәнчә, украин
полициясе һәм «Беркут» кебек махсус көчләр көч кулланмадылар.

75
00:07:45,545 --> 00:07:50,341
Гансер сүзләренә караганда, бу дәүләт
төшерү Украинадагы сугышның төп сәбәбе булган.

76
00:07:50,341 --> 00:07:56,666
Ләкин көнчыгыштагы, нигездә рус телле Донецк һәм Луганск
төбәкләре Киевтагы канлы дәүләт төшерүне танымадылар һәм

77
00:07:56,666 --> 00:08:00,605
үзләрен мөстәкыйль «халык республикалары» дип игълан иттеләр.

78
00:08:00,605 --> 00:08:06,509
Шуңа җавап итеп, Киевтагы яңа хөкүмәт көнчыгыш
төбәкләргә гаскәрләр җибәрде, бу гражданнар сугышына китерде.

79
00:08:06,509 --> 00:08:12,513
2022 елның уртасыннан башлап Донецк һәм Луганск
Халык Республикалары халкына украин гаскәрләре

80
00:08:12,513 --> 00:08:16,835
һөҗүмнәре кискен артты – ягъни, рус гаскәрләре кергәнче үк.

81
00:08:16,835 --> 00:08:25,390
2022 елның 17 февраленнән башлап, ОБСЕның нейтраль
күзәтүчеләре көн саен 1400гә кадәр шартлауларны санадылар.

82
00:08:25,390 --> 00:08:31,369
100 000 тыныч халык эчке төбәкләргә яки
Россиягә саклану өчен эвакуацияләнгән дип әйтелә.

83
00:08:31,369 --> 00:08:36,698
Кырым ярымутравында яшәүчеләр, төңкәүдән соң
Кырымга кире кайтканнар, үтерүче Майдан яклылар

84
00:08:36,698 --> 00:08:40,385
тарафыннан иң явыз кыерсыту һәм золымга дучар ителделәр.

85
00:08:40,385 --> 00:08:46,656
Бу төрле шаһитлар күрсәтмәләре нигезендә «Кырым –
өйгә кайту юлы» документаль фильмында күрсәтелде.

86
00:08:46,656 --> 00:08:53,474
Украина Эчке эшләр министрлыгы мәгълүматларына караганда,
кире кайткан сигез автобусның җиде кешесе һәлак булган.

87
00:08:53,474 --> 00:09:00,334
Крым халкы аннары саклану берәмлекләре төзүне башлады һәм 2014
елның 16 мартында халыкара хокукта сакланган үз-үзен

88
00:09:00,334 --> 00:09:07,320
билгеләү хокукына туры китереп, Крымның киләчәктәге
каралуы турында рәсми тавыш бирү уздыруны планлаштырды.

89
00:09:07,320 --> 00:09:10,528
Бу тагын да күбрәк кан коелуны булдырмау өчен бердәнбер ысул иде.

90
00:09:10,528 --> 00:09:19,220
Рәсми соңгы нәтиҗә буенча, тавыш
биргәннәрнең 96,77 проценты Россиягә кушылуны яклады.

91
00:09:19,220 --> 00:09:26,673
Кырымның аерылып чыгуы белән Косовоның
бәйсезлек игълан итүен чагыштырганда, сугыш һәм

92
00:09:26,673 --> 00:09:30,381
аннексияне төрлечә бәяләргә мөмкин булуы күренә.

93
00:09:30,381 --> 00:09:38,837
1999 елдагы сугыштан соң Косово БМОның
административ вәкаләте астына тапшырылды һәм 2008

94
00:09:38,837 --> 00:09:43,778
елның 27 февралендә үз бәйсезлеген игълан итте.

95
00:09:43,778 --> 00:09:52,376
Сугыш нәтиҗәсендә Европадагы икенче зур АКШ хәрби
базасы – Кэмп Бондстил – Косовода оештырылды, анда

96
00:09:52,376 --> 00:09:56,980
меңләгән солдат 386 гектар мәйданга урнаштырылды.

97
00:09:56,980 --> 00:10:05,002
Стратегик яктан әһәмиятле төбәктәге хәрби булуы аша АКШ
мөмкин булган торбаүткәргеч маршрутларына һәм табигый

98
00:10:05,002 --> 00:10:09,439
ресурсларны коммерцияле файдалануга контроль урнаштырды.

99
00:10:09,439 --> 00:10:14,656
Беркем дә «аннексия» турында сөйләшмәде
һәм беркем дә АКШка санкцияләр кертмәде.

100
00:10:14,656 --> 00:10:23,366
Ләкин 2014 елның 21 февралендә Кырымдагы халыкны
саклау һәм Севастопольдәге диңгез базасын иминләштерү өчен

101
00:10:23,366 --> 00:10:29,350
гаскәрләр җибәргән Россия санкцияләргә дучар ителде.

102
00:10:29,350 --> 00:10:37,301
Бер нәрсә ачык: һәр сугышучы як пропаганда
куллана һәм үз хикәясен үз файдасына файдалана.

103
00:10:37,301 --> 00:10:43,371
Сугышучы якларның берсе дә сугыш өчен
өлешчә гаепсез дип кем ант итә ала?

104
00:10:43,371 --> 00:10:49,240
Швейцариягә шуңа күрә кул кушырып
торырга һәм бер якны да якламаска киңәш ителә.

105
00:10:49,240 --> 00:10:58,399
Kla.TV берничә тапшыруда күрсәткәнчә һәм тарих
күрсәткәнчә, сугышларны һәм партизанлыкны аклау авыр.

106
00:10:58,399 --> 00:11:06,751
Иң мөһиме, АКШ яки НАТО җитәкчелегендәге сугышлар әйтеп бетергесез
газап-хәсрәт китерде, йөзләгән мең корбаннар һәм җимергеч озак

107
00:11:06,751 --> 00:11:12,220
вакытлы нәтиҗәләр – Ирактан Ливиягә, Югославиядән Сүриягә кадәр.

108
00:11:12,220 --> 00:11:20,640
Шулай ук сугышлар еш кына өченче көч тарафыннан дөнья
өстенлеген яулау планнарын алга этәрү өчен файдаланыла.

109
00:11:20,640 --> 00:11:29,004
Шулай итеп, халык сугышлар һәм/яки сугыш риторикасы аша
даими «киеренкелек» һәм «билгесезлек» хәлендә тотыла.

110
00:11:29,004 --> 00:11:35,378
Бу хөкүмәтләргә һәм корал сәнәгатенә уңай килә, аларга
кешеләрнең гражданлык хокукларын һәм ирекләреннән мәхрүм

111
00:11:35,378 --> 00:11:39,020
итүгә яки башкача бу хәлдән файда алуга мөмкинлек бирә.

112
00:11:39,020 --> 00:11:43,357
Сез НАТО документаль фильмында күбрәк мәгълүмат таба аласыз.

113
00:11:43,357 --> 00:11:46,627
Бу мәлдә кыскача билгеләп үтәргә кирәк:

114
00:11:46,627 --> 00:11:53,727
Сугышта бер якка корал җибәрү – хәтта ул, мәсәлән, Украина кебек
фараз ителгән корбанга юнәлтелгән булса да

115
00:11:53,727 --> 00:12:00,224
– бары тик сугыш кузгатучылар һәм дөнья
хөкүмәте архитекторлары файдасына гына эшли.

116
00:12:00,224 --> 00:12:04,474
Бу — корал ширкәтләренең югары катламнарында утыручы кешеләр.

117
00:12:04,474 --> 00:12:11,624
Коралларны җибәрү сугыш икътисадына этәргеч бирә,
сугышларны озайта һәм тынычлык сөйләшүләрен булдырмый.

118
00:12:11,624 --> 00:12:20,403
Һәрвакыт гади халык газап чигә: аларны улларын – соңгы
вакытта кызларын да – фронтка җибәрергә мәҗбүр итәләр.

119
00:12:20,403 --> 00:12:27,893
Коралларны җибәрү халыкны соңгы
кешегә кадәр сыгып бетерүгә китерә.

120
00:12:27,893 --> 00:12:35,651
Швейцария гражданнары Швейцария нейтралитетын
саклауга һәм сугыш гаебен булдырмауга багышланганнар.

121
00:12:37,244 --> 00:12:44,014
Бу шартларда, сугышларны аклау авыр һәм аларны сәяси максатларда
файдалану очраклары арту сәбәпле, көннән-көн күбрәк

122
00:12:44,014 --> 00:12:50,465
швейцарияле гражданнар Швейцария нейтралитетын
саклау һәм илне сугышка катнашудан саклау өчен көрәшә.

123
00:12:50,465 --> 00:12:52,800
Менә өч мисал:

124
00:12:52,800 --> 00:13:03,533
1. Фрайе Швицер – «Швиц кантоны ирекле швейцарлары» дип әйтелә
– Унтерибергта корал җитештерү цехына каршы протест белдерәләр

125
00:13:03,533 --> 00:13:12,127
Фрайе Швайцер кызыксыну төркеменең 2025 елның 16
мартында чыгарган матбугат белдерүеннән өзекләр:

126
00:13:12,127 --> 00:13:16,954
Сугыш зоналарында кораллар зур газап-кыенлыклар
һәм күпсанлы гаепсез кешеләрнең үлеменә китерә.

127
00:13:16,954 --> 00:13:21,850
Сугыштан файда күрүчеләр бик аз гына,
мәсәлән, коралларны җибәрү рәвешендә.

128
00:13:21,850 --> 00:13:25,695
Германия компаниясе Rheinmetall актив
сугышучы якларга җиһазлар тәэмин итә.

129
00:13:25,695 --> 00:13:32,507
Хәзер ул Унтерибергта сугыш материаллары
җитештерүне киңәйтергә һәм җитештерү залы төзергә тели. (...)

130
00:13:32,507 --> 00:13:37,615
Швейцария нейтралитетның озак традициясенә
ия булды һәм мөһим арадашлык ролен уйнады.

131
00:13:37,615 --> 00:13:40,201
Хәзер сугыш күптән булмаганча якынрак.

132
00:13:40,201 --> 00:13:45,247
Сугыш материаллары турындагы закон башта
Швейцария нейтралитетын саклау һәм коралларны сугыш

133
00:13:45,247 --> 00:13:48,739
зоналарына экспортлауны булдырмау өчен кертелгән иде.

134
00:13:48,739 --> 00:13:54,100
Коралларны экспортлауны хәзер сугыш зоналарына да раславы гаҗәеп.

135
00:13:54,100 --> 00:13:58,301
Аларның соңгы продукциядәге өлеше
гади генә 50%-тан ким булырга тиеш.

136
00:13:58,301 --> 00:14:04,720
Бу шулны аңлата: коралның кыйммәтенең 50%ка кадәре
Суйсстан сугышта торган илләргә экспортлана ала.

137
00:14:04,720 --> 00:14:10,615
– Бу кыйммәтне төркем эчендә тиешле күчерү
бәяләрен билгеләү аша җиңел контрольдә тотарга мөмкин.

138
00:14:10,615 --> 00:14:16,000
Федераль шура коралларны экспортлаганда
нейтралитеттан бигрәк финанс мәнфәгатьләрен өстен куя.

139
00:14:16,000 --> 00:14:19,378
Корал лоббисы монда яхшы эшләде.

140
00:14:19,378 --> 00:14:24,331
Кешелек җимереклекләрне күзәткәндә,
Rheinmetall рекорд табышларга сөенә. (...)

141
00:14:24,331 --> 00:14:28,432
Бу каршылык борчылган халык күтәргән
борчуларны һәм иминлек мәсьәләләрен җитди кабул

142
00:14:28,432 --> 00:14:31,040
итүне тәэмин итү максатыннан юнәлтелгән. (...)

143
00:14:31,040 --> 00:14:37,127
Рейнметалл төркеменең эшчәнлеге әхлакый яктан
кабул ителмәс, Швиц халкының иминлеген куркыныч

144
00:14:37,127 --> 00:14:40,547
астына куя һәм Швейцария Конституциясен боза.

145
00:14:40,547 --> 00:14:47,045
Сугыш – язмыш түгел. Сугыш –
сайлау. Яңа сайлау ясау вакыты җитте.

146
00:14:47,045 --> 00:14:50,388
"Фрай Швайзер мәнфәгать төркеме"

147
00:14:50,388 --> 00:15:00,980
2-нче Федераль Халык Инициативасы «Швейцария
нейтралитетын саклау (Нейтралитет инициативасы)»

148
00:15:00,980 --> 00:15:10,200
2024 елның 11 апрелендә нейтралитет
инициативасы 130 меңгә якын дөрес имза белән тапшырылды.

149
00:15:10,200 --> 00:15:21,009
2024 елның 27 ноябрендә Федераль шура парламентка нейтралитет
инициативасын каршы тәкъдимсез кире какарга тәкъдим итте.

150
00:15:21,009 --> 00:15:27,678
Бу инициатива НАТО кебек хәрби альянслар
белән хезмәттәшлекне катгый чикләр иде.

151
00:15:27,678 --> 00:15:34,263
Швейцариягә шулай ук Европа Берлеге санкцияләрен, мәсәлән,
Россиягә каршы кертелгәннәрен кабул итү мәҗбүри булмаячак.

152
00:15:34,263 --> 00:15:47,175
Нейтралитет инициативасы 2025 елның 30 ноябрендә яки 2026
елда тавышка куелачак дип көтелә һәм ул түбәндәгечә язылган:

153
00:15:47,175 --> 00:15:51,021
Федераль Конституция түбәндәгечә үзгәртелә:

154
00:15:51,021 --> 00:16:03,066
54a маддә. Швейцария нейтралитеты 1 Швейцария
нейтраль. Аның нейтралитеты мәңгелек һәм кораллы.

155
00:16:03,066 --> 00:16:08,864
2 Швейцария бернинди хәрби яки оборона альянсына да кушылмаячак.

156
00:16:08,864 --> 00:16:15,955
Мондый альянслар белән хезмәттәшлек Швейцариягә
турыдан-туры хәрби һөҗүм яки мондый һөҗүмгә

157
00:16:15,955 --> 00:16:20,908
әзерлек чаралары күрелгән очраклар өчен генә каралган.

158
00:16:20,908 --> 00:16:28,138
3 Швейцария өченче илләр арасындагы хәрби
низагларда катнашмаячак, шулай ук сугышучы дәүләтләргә

159
00:16:28,138 --> 00:16:32,605
хәрби булмаган мәҗбүр итү чараларын да кулланмаячак.

160
00:16:32,605 --> 00:16:40,328
Бу Бөтендөнья Оешмасына (БМО) карата бурычларга яки
башка дәүләтләр тарафыннан кертелгән хәрби булмаган мәҗбүр

161
00:16:40,328 --> 00:16:45,224
итү чараларын әйләнеп үтүне булдырмау чараларына кагылмый.

162
00:16:45,224 --> 00:16:57,500
4 Швейцария үзенең мәңгелек нейтралитетын конфликтларны булдырмау
һәм чишү өчен куллана һәм арадашчы буларак эш итәргә әзер.

163
00:16:57,500 --> 00:17:05,286
3. Яхшы хезмәтләр иле буларак Швейцария
өчен – «Нейтралитет хәрәкәте» оештырылды

164
00:17:05,286 --> 00:17:10,115
2025 елның 14 мартына даталанган матбугат хәбәреннән:

165
00:17:10,115 --> 00:17:16,483
Яхшы хезмәтләр Швейцариясе өчен – шушы максатны күздә
тотып, якшәмбе көнне 46 багышланган шәхес «Нейтралитет

166
00:17:16,483 --> 00:17:20,753
хәрәкәте» ярдәмче ассоциациясен, кыскартып «bene», нигезләделәр.

167
00:17:20,753 --> 00:17:26,470
Хәрәкәт нейтралитетны тынычлык һәм
турыдан-туры демократия өчен алгы шарт дип саный.

168
00:17:26,470 --> 00:17:33,274
Көч блокчыларына яки хәрби альянсларга «үзләрен туры
китерүчеләр» акрынлап үз суверенитетларын тапшыралар.

169
00:17:33,274 --> 00:17:37,848
Һәм бигрәк тә сугыш һәм тынычлыкның
экзистенциаль соравына килгәндә, һәр карар турыдан-туры

170
00:17:37,848 --> 00:17:40,717
демократик рәвештә кабул ителергә тиеш. (...)

171
00:17:40,717 --> 00:17:50,732
Хәрәкәт нейтралитетны пассив рәвештә читтә тору һәм табыш алу дип
санамый, ә аны халыкара хокукны яклау, БМОның көч куллануны тыю

172
00:17:50,732 --> 00:17:55,715
һәм конфликттагы яклар арасында арадашлык итү нигезе дип карый.

173
00:17:55,715 --> 00:18:04,472
Шуңа күрә ул халыкара челтәр булдырырга һәм башка илләрдә
нейтралитетны тынычлык принцибы буларак алга сөрәргә тели.

174
00:18:04,472 --> 00:18:11,002
Шулай ук халыкара хокукка нигезләнеп, хәзерге
низаглар һәм проблемаларны бәйсез караштан аңлатып торачак

175
00:18:11,002 --> 00:18:14,986
халыкара нейтралитет шурасын булдыру планнары да бар.

176
00:18:14,986 --> 00:18:20,641
Хәрәкәтнең төп максаты — нейтралитет
инициативасы буенча тавыш бирүдә җиңү.

177
00:18:20,641 --> 00:18:26,360
Нейтралитет конфликт һәм сугыштан иң
нәтиҗәле саклану чарасы; ул бөтен халыкка карый һәм

178
00:18:26,360 --> 00:18:30,144
шуңа күрә конституциягә дә кертелергә тиеш.

179
00:18:30,144 --> 00:18:36,725
Өстәмә мәгълүмат: bene-switzerland.info

180
00:18:36,725 --> 00:18:42,026
Зинһар, бу эфирны уртаклашыгыз һәм Швейцария
халкын мәгълүмат белән тәэмин итеп, нейтралитет

181
00:18:42,026 --> 00:18:45,980
инициативасы буенча тавыш бирүдә җиңүгә ярдәм итегез.

182
00:18:45,980 --> 00:18:50,395
Бу Швейцария нейтралитетын саклау һәм
сугыш гаебен булдырмау өчен бердәнбер ысул!