Oyebaki ete mibeko ya kokabola bokonzi esalelamaka ata na Suisse te, mboka oyo ezali na demokrasi ya mbala moko?
Bongo bakonzi ya likolo ya Leta bazali komikanga na kotala sango bango moko na lolenge ya bonsomi
te? Mpe batyeli motema kaka na ebongiseli moko, WHO?
Demokrasi ekolaka malamu na likanisi ya moboko ya kokabola bokonzi. Bokonzi wana esengeli kolandela,
kokamba mpe kobongisa moko na moko, na kotalela basango oyo moko na moko azwi na bonsomi.
Philipp Kruse alobaki na symposium ya OMS na Winterthur na mokolo ya 1 Marsi 2025, ndenge
démocratie oyo ezali lisusu likambo ya solo te lelo.
Suisse ezali déjà kokambama na mosika mpenza na OMS.
Mabongoli oyo balingi kosala na Mibeko ya Mokili Mobimba ya Bokolongono ezali na ntina ya kokómisa
makasi lisusu bokonzi ya OMS moko na likambo oyo.
Na ndakisa, bokoki ya Mokambi-Monene mpo na kosakola likama ya bokolongono esengeli te kokangama, kasi nde
ekómisama monene. Na mikolo ezali koya, asengeli kozala na likoki ya kosala yango ye moko.
Na nsima, akokaki kutu koleka likonzi likita na ye moko ya bato ya mayele mpe koleka mpe likanisi ya mboka oyo etali likambo.
Bikolo bazali na ntango kino na mokolo ya 19 sanza ya nsambo 2025 mpo na kotɛmɛla mibeko ya bokolongono.
Soki yango esalami te, ebandeli ekosalema na mokolo ya 19 sanza ya libwa ya mobu oyo.
Sikawa, bóyoka maloba ya Kruse, na maloba ya bokaboli ya mokuse uta na Urs Hans, mobandisi ya
Public Eye on Science mpe mobongisi ya likambo yango.
Mpe sikoyo nazali na esengo ya koyebisa bino Philipp Kruse.
Azali solo lokola 'old faceful', azali ntango nyonso wana mpo na bilambo ya malamu.
Mpe sikoyo ayebani na Eropa mobimba; mosika te bakoki koloba ete azali moto ya lokumu.
Kasi etumba na ye ezali mpe ya kosala ete bato báyeba makambo etali OMS, boyokani ya bokono ya mokili
mobimba mpe malako ya bokolongono ya mokili mobimba.
Tosengeli naino kosala mosala makasi mpo na kondimisa Conseil Fédéral ete ekoki kozwa ekateli na likambo ya
koboya kokota . Malamu, Philipp, yo nde ozali na liloba.
Matondi mingi, cher Urs, mpo na kobongisa lisusu likambo ya boye.
Cher Urs, oyo ezali likambo na yo ya mitano, likambo na yo ya monene ya mitano, oyo nakokaki koyangana banda na
Winterthur, esika nyonso ebandaki na ebandeli ya mobu 2022.
Matondi mingi, osali mosala makasi mpenza mpo na biso nyonso.
Nalingi mpe kopesa bino matondi mingi mpo na mobembo oyo bosali mpo na koya na symposium oyo ya coronavirus awa na Suisse.
Mpe nazali kozela na mposa makasi mpo na kosolola na bato ebele oyo ekoki sima na yango.
Mpe na yango, tolingi kopesa matondi na biso ya solo na molobi ya liboso, Jürg Vollenweider, moninga na ngai ya
mosala mpe moninga ya motema, mpo na molende na ye ya komonisa makambo ya mpasi ya lolenge ya kosala.
Bobele bafundami wana ya mibeko ya mokili mobimba – bobele bafundami wana ya lolenge ya kosala makambo ya mibeko ya mokili
mobimba – ekokaki kozala ntina ekoki mpo na kobwaka mibeko oyo ya bokolongono mobimba; Conseil
Fédéral elingaki kozala na mokumba ya kobwaka yango.
Iyo, mpe sikoyo nakotalela makambo ya moboko ya mibeko oyo ya lolenge ya kosala.
Bayanoli lolenge likambo ezalaki na ebandeli: Tozali na mokolo ya suka ya 19 sanza ya nsambo mpo na mibeko ya bokolongono. Ba etats
bazali na ntango kino mokolo wana mpo na kotombola mongongo.
Na yango, Conseil Fédéral na biso esengelaki mpe eyebisa OMS na tango wana ete ekondima mibeko mpe mbongwana oyo te.
Tala ndimbola ya mobimba oyo Andrea Staubli abongisaki, ye oyo azali kaka te membre ya lisanga na biso Action Alliance
for a Free Switzerland, kasi azali mpe na esika ya ntina mingi na ebongiseli na yango – azali avoka mpe zuzi ya kala.
Ezali na ntina tóbosana te likambo oyo ntango tobandi basanza oyo etikali.
Kala te, lobi mpe lobi eleki, eteni ya likoki ya kosangana ya bato nyonso, bakisa mpe baoyo bazali na mposa mpe biso,
bato banso, esilaki. Oyo ezalaki nzela ya kosolola, libaku ya kopesa makanisi na ntina na mibeko oyo ya bokolongono.
Mpe nabengi bino botala liyebisi ya Lisanga ya Misala mpo na Suisse ya bonsomi na lokasa ya liboso.
Mpe ezali na maloba mosusu oyo ezali kolimbola makambo na mozindo koleka ndenge tokoki kosala awa. Awa,
tokoki kaka kosimba mwa moke makambo ya ntina koleka.
Tozali kozela ete débat ya solo na likambo yango esalema na Parlement ya Suisse na eleko ya molunge
oyo. Mpe tolingi kozala na bopusi na débat wana.
Soki baboyi te kino na mokolo ya 19 sanza ya nsambo, mibeko oyo ya bokolongono ekokota na
mosala na mokolo ya 19 sanza ya libwa ya mobu oyo.
Ebandeli, kasi mpe na oyo etali makambo ya kati: Ezali na ntina mingi mpenza ya kokanisa ete:
Nini bakotisi na kati ya mibeko oyo ya bokolongono tii lelo, mpe ndenge nini basaleli yango, mpo ete tokoka kokabola
mbongwana ya mike-mike oyo, oyo na bosolo esengeli kotalelama na likebi ya monene mpe na mayele ya ndimbola ya baavoka?
Mpe mibeko ya kala ya bokolongono, oyo ezali kosalelama na lolenge oyo banda 2007, epesaki esika ya liboso na
likambo moko ya ntina mingi na Article 3, Paragraphe 1:
Mibeko oyo esengeli kosalelama na limemya mobimba mpo na lokumu ya moto, makoki na ye mpe bonsomi na ye ya moboko!
Iyo, bino basi mpe bino mibali, yango elingi koloba ete biso nyonso tokoki kokende na ndako na kimia mpe na
bonsomi, mpo wana nde elobamaki tii sikoyo mpe esengeli kokoba kolobama bongo mpo na mikolo ezali koya.
Mpo na nini, mpo na nini tozali naino komitungisa? Bon, mpo ete totali ndenge basalelaki
yango na misala na bambula oyo euti koleka.
Mibeko ya bokolongono etalelamaki ndenge nini – atako mibeko-misisa wana ezalaki?
Mpe esengeli natánga yango noki-noki, lokola avoka oyo nasalisaki makambo oyo nyonso ngai moko.
Esengelaki bana bálata ba maske, mpe likolo ya nyonso, ezalaki na ndingisa te.
Naza na mwana oyo azalaki na makoki ya moke ya kozwa oxygène. Azalaki kaka na 80 likolo ya
nkama mpo na libela. Azwaki mpe ndingisa te.
Mpe minganga wana oyo bazalaki kopesa mikanda ya ndingisa na makambo ya boye ya sembo,
banyokolamaki. Bakɔtisamaki na makambo ya tribinale.
Mpe lokola bino nyonso boyebi, na ndakisa Dr Andreas Heisler – na chance, batikelaki ye na mikolo euti
koleka, mpe na bosembo, kasi nsima ya kosambisama molayi.
Mpe kino lelo azali kaka client na ngai, oyo licence na ye ya mosala balongolaki na suka ya sanza ya zomi – balongolaki
yango mbula eleki – ndambo moko mpo ete apesaki certificat ya exemption ya masque mpo na elenge mwasi ya mibu 14.
Na yango, ezalaki na likoki ya kokata likambo te. Sima, misala ya makasi ya bapolisi – biso
nyonso toyebi yango, likambo moko ya kokamwa mpenza.
Bamekaki bato ebele mbala na mbala na biteyelo, na biteyelo ya ebandeli. Awa, na Maihof,
likambo oyo ekotikala na lisapo ya mabe ya Suisse.
Na mokolo ya 29 sanza ya yambo 2021 – kaka ntango mobeko ya kolata ba maske ezalaki kobanda kosalema bisika nyonso – bana 374
bapesamaki teste na makasi na eteyelo Maihof na Lucerne, mpo mwana moko abimaki positif
na kati ya ba teste wana ya mbala na mbala.
Mpe sikoyo, likambo oyo: basalaki yango ndenge nini?
Na mokolo ya mitano na ntongo, batindaki email na bandako ya baboti, kolobaka: "Iyo, tokosala baekzame oyo na nsima ya midi."
Esengeli kosalema mpo na bantina oyo. Soki ondimi te, yebisa biso.
Iyo, baboti mingi bamonaki email te. Bazalaki na mosala.
Mpe oyo esalemaki na nsima ezalaki ete – molakisi moko abengaki ngai na telefone.
Abengaki ngai na kolela mpo esengelaki azela na kelasi na ye liboso ya gymnase – to mpe azela liboso ya salle ya examen.
Mpe na mbala moko, kolela ya bana eyokaki uta na kati ya shambre, mpo babɛtaki bango na makasi mpo na komeka bango. Na makasi!
Mpe ye moko asengelaki kosunga mpo na kokanga bana oyo balingaki te komekama.
Lokumu ya bato, oyo ezangi bandelo, ebatelamaki awa?
Bon, mpe bongo biso nyonso toyebi nini ekómelaki bankolo ya restaurant Walliserkanne.
Bakangamaki na nzela ya opération monene ya bapolisi mpe na kosalela makasi mingi.
Mpe – bolimbisi, bokoki komona yango awa – na esika ya kokende kotala client na ngai na restaurant na ye,
esengelaki nakende kotala ye na boloko. Yango ezalaki na mokolo ya 31 sanza ya zomi 2021.
To na David Gym, esika okoki komona esika ya kolongola bilamba.
Awa tomoni moko kati na bapolisi mitano na esika ya kolata bilamba, oyo mpe abimisaki bato na sauna.
Nalingi kaka kotia likambo oyo na kati ya lokumu ya moto oyo ezangi bandelo, oyo
balobi ete etiami déjà na mibeko ya bokolongono.
Mpe solo, ndenge toyebi, ezalaki likama monene te kino ete elingaki kondimama kosalela banzela wana ya basoda.
Yango wana ezali lisolo ya liboso. Mpe esengeli mpe toyeba ete mobeko-mokonzi ya bokonzi ya Leta ekomami na kati ya mitindo.
Na yango, Article 3, paragrafe 4 ya Mibeko ya Mokili Mobimba ya Bokolongono ya Nzoto endimisi likambo oyo mpenza.
Ba états bazali na souveraineté mpe bakoki kosalela souveraineté na bango.
Kasi, na nivo nini Conseil Fédéral na biso esalelaki bokonzi na yango ya lipanda ntango, na ndakisa, ekokaki na
likambo ya kosilisa ezalela ya likama, ezalela oyo eleki ndelo, elingi koloba, état d'urgence?
Ezongeli te na ndenge ezalaki, kasi ezali nde na ezalela moko ya ekeseni.
Mpe mopanzi sango moko ya televizyo ya Suisse atunaki na bosembo: "Mpo na nini tozongi te na ndenge ezalaki?"
Mpe eyano ya Prezidá ya Confédération Suisse na tango wana, Simonetta Sommaruga, ezalaki:
"Tokoki te kaka kozwa ekateli yango biso moko."
Moko ya makambo ezali OMS, oyo epesaka ndimbola ya likambo ya lombangu ya boye.
Bongo tóyeba malamu: biso tozali na bokonzi ya mibale te. OMS nde ezwaka bikateli.
Awa mpe, tozali na bokonzi ya mobimba te: Président fédéral ya sima, Ignazio Cassis, na esika ya debat, na
eyano na motuna ya Sandro Protz, oyo atunaki na bosembo:
Ndenge nini tokoki kotanga na bazulunalo ete bato bazali kokoma ebele na liwa ya coronavirus, nzokande solo bazali
kokɔtisa bango na lopitalo mpo na aksida ya motuka, to aksida mosusu, mpe ezali mpo na yango nde bazali kokufa?
Mpe awa ekomami – Prezida ya Fédération alobi: "Iyo, ezali solo. OMS esalaki yango bongo."
Na ntango ya pandemi, bikolo nyonso esengeli kosala botatoli oyo kolanda mobeko moko.
Mpe yango ekanisaka biso nyonso Shakespeare, oyo alobaki: "Ata soki oyo ezali ligboma, kasi ezali na lolenge na kati na yango."
Yango nde lolenge ya kosala awa. Bobele mpamba. Bosoto mpenza.
Ata ezali ligboma, kasi ezali na lolenge na yango. Yango wana, ata moke ezali na lolenge na yango. Bongo, soki
kaka ezali na lolenge na yango, nyonso ekoki kosalema.
Mpe bazuzi mpe baleki te. Awa, na mokuse – nayebi nalobaki yango deja... esengeli kaka namikundolela yango
mbala na mbala – kasi bazuzi – lokola disque oyo epasuki – batɛmɛlaki ngai mpe bakiliya na ngai:
Mongongu Kruse, oyebi ete ntango pandemi ezali naino, bakonzi basengeli kosalela mayele mingi
koleka, mpe esengeli kopesa bango nzela ya kosala bongo.
Mpe soki bakonzi oyo balandi toli ya OMS, biso lokola bazuzi tokoki te kobwaka ekateli wana.
Na yango, elingi koloba ete na boumeli ya eleko oyo ya pandemi ya molayi mingi, oyo ezalaki mpenza lokola pandemi ya seko – kobanda
na mokolo ya 31 sanza ya yambo 2020 kino na mokolo ya 5 sanza ya mitano 2023 – ezalaki kaka makambo ya kozanga mobeko mpenza awa.
Mpe na likanisi wana ya mpamba, botalisi ya sika to mbongwana nyonso elongolami – na bantina wana.
Iyo, yango endimami na ndenge ya bonsomi ata mokolo moko te, ata mpe na Parlement.
Na Suisse, tozali na ebongiseli oyo Parlement ya Suisse ezali bokonzi ya likolo koleka na
ekolo – elongo na bana mboka bakonzi, solo.
Mpe kino lelo, basalá te mosala ya kolandela to ya bokɛngɛli.
Lokola komite ya baavoka, oyo nasalisaki na baninga na ngai mosusu, banda sanza ya zomi na mibale 2021,
tobengaka mbala na mbala bato ya parlement mpo bálobela mpenza likambo oyo mpe bákutola pandemi oyo.
Esengeli kosukisa bamesure yango mpe kosala botali ya mozindo.
Mpe eyano oyo tozwaki ezalaki: "Iyo, tokoki kosala yango kaka soki pandemi esili."
Bongo, bato batyelaka OMS motema na miso ekanga mpo na nguya na ye nyonso mpe boyebi na ye
nyonso. Yango, lokola nalobaki, ezali ebandeli.
Mpe likambo mobimba ekomi mabe koleka mpo na likambo oyo moninga na ngai ya mosala ya lokumu, Jürg Vollenweider,
alobelaki déjà, ete na Suisse, bazuzi mpe bakonzi basengeli kotosa mibeko ya mokili mobimba.
Mpe soki ondimi ete toli ya OMS ezali lokola lolenge ya malamu koleka ya kosala, elingi koloba, mpenza likambo ya
malamu koleka ya kosala mpe oyo esengeli kosalema na makambo ya boye, bongo ekozala ya makasi ete esalelama.
Yango nde ezali lolenge makambo ezali kino sikoyo. Mpe tóbosana te: ezali na Article 42 oyo ezali pene ya
kozala mabe na kati ya constitution ya sikoyo. Elobi boye:
Mibeko ya bokolongono oyo ezwami na kotalela mibeko oyo ya sante esengeli ebandisama mpe esilisama kozanga
ntembe, mpe esalelama na polele mpe kozanga bokeseni.
Bongo yango esili kotyama kuna mpe ekangami, mpe esalemi bongo. Iyo, bon, natuni yo, zwa ekateli na yo moko.
Kutu, tokoki kotiyela motema boni na mikolo mizali koya na likambo oyo ekomami na Mibeko ya Mokili Mobimba ya Bokolongono?
Bongo, tozali mpe na makambo ya sik'oyo, moko na yango nalobelaki, ezali Dr. Dhani.
Azali na misato mobimba – abimisi ba certificats kaka na makambo misato, moko na yango nalobelaki, certifiká ya maske.
Na ba certificats mibale mosusu, sima ya botatoli ya mozindo, ba examens ya makila mpe bongo na
bongo, mpe sima ya bangonga ebele ya botali, alobaki:
Na likambo na yo moko, mangwele yango ekoki kozala mabe mpo na nzoto na yo. Nakondimisa yo otika kozwa mangwele.
Yango esali ete Biro ya Santé ya Canton ya Zurich efunda ye na likanisi ya mabe – efunda ye na likanisi ya
mabe – mpe eloba ete azali kotia santé publique na likama.
Oyo ezali lelo, ezali te eleko moko ya kala ya molili epai toyebaki malamu te.
Yango nde ezali ndenge makambo ezali. Mpe mpo na nini nazali kotindika likambo yango boye?
Kaka mpo na kolakisa yo ete ata ndimbola moke, to ata kokómisa yango makasi koleka, ezongisaka makambo ya kala na
bomoi na mikolo mizali koya mpe ekobebisa kaka likambo mobimba.
Mpe ndenge wana nde esengeli kotalela likambo yango mobimba. Biso mpe na Allemagne tozali na bopesi motuya ya
sika te, atako makambo nyonso esili komonana polele banda kala na nzela ya mibeko ya RKI.
Mpe nalingi kolakisa likambo moko oyo esengeli mpenza kotinda depité na sénateur nyonso ya Suisse bákanisa malamumalamu.
Ata liboso ya Trump, ata liboso ya Trump, komite moke ya Ndako ya Bapɛngami, elingi koloba Ndako ya Bapɛngami ya Amerika, ebimisaki
lapolo na yango ya suka na mokolo ya 4 Desɛmbɛ 2024 nsima ya pene na mibu mibale ya ankɛtɛ – na maloba mosusu, basalisaki
mokumba na bango ya kosala ankɛtɛ – baankɛtɛ oyo nyonso ezali ya polele mpe ekoki kofungolama na ɛntɛrnɛ́tɛ.
Mpe kuna, na lokasa ya misato, ekomami polele ete bokangami ya biteyelo oyo mpe mibeko nyonso oyo bazwaki ezalaki kaka mpo na
politiki mpe ezalaki na ntina ya monganga to ya siansi ata moke te, mpe ete mibeko wana ezalaki mabe koleka ata virus yango moko.
Nalendisi bino botanga oyo, kasi koleka, nalendisi ete ba députés nyonso bátanga yango.
Kasi Conseil Fédéral elobi nini mpo na mbongwana oyo na mibeko ya bokolongono?
Alobi ete oyo ezali kaka mbongwana ya mike ya tekiniki, ete mbongo mosusu esengeli te, mbongwana na mobeko esengeli
te, mpe solo mpenza te mpo na kopekisa bonsomi ya Suisse.
Mpe yango wana esengeli te bato ya Suisse bápona likambo yango, mpe malamu koleka, ata
mpe Parlement esengeli te koloba likambo yango.
Position ya kotɛmɛla ezali nini? Mpe awa lisusu:
Tosengi bino botala lokasa ya liboso ya "Aktionsbündnis Freie Schweiz" (Lisanga ya Misala mpo na Suisse ya bonsomi) mpo na
komona maloba na biso ya mozindo mpe mituna-miyano oyo totiaki kuna, mingi mingi oyo ewuti na "Aktionsbündnis Freie
Schweiz" yango moko, esika tolimboli makambo na mozindo.
Na yango, mpo na kokuseisa: Tokoki mpe esengeli tósukisa ete:
Mabongoli oyo ya IGC ekómisi makasi mpe ekómisi mabe koleka lolenge mibeko ezali sikoyo, na mabe mpo
na bato mpe na litomba mpo na industrie ya nkisi.
Mpe likambo yango mobimba ezali na bilembo ya boyangeli ya totalitaire. Ezali kaka bongo. Mpe tolakisi yango na mozindo.
Ya solo, ezali programme moko ya kolongola mibeko nyonso ya qualité na mayele ya basoda.
Likambo nyonso ezali kotambwisama na mayele ya basoda. Etat d'urgence mobimba ezali.
Nyonso endimami, ata mpe ndingisa ya lombangu kozanga komeka nzela ya libateli.
Nzela ya kobongisa ezali te. Yango wana, soki likambo ya lombangu ya boye esili kosakolama, nzela ya kobongisa ezali lisusu te.
Makambo oyo nyonso, lokola nalobaki, ezali kotɛmɛla matomba ya bato.
Mpe yango ezali programme ya boyangeli ya makasi mpe ya kotonga, oyo ekeseni mpenza na ndenge biso tokanisaka Leta – ata
mpe mibeko ya bokolongono oyo ezali sikoyo ezali na mikakatano.
Mpe na likanisi wana, tomoni makambo ya ntina koleka awa. Yango ezali minei na kati ya mitano. Nakoyela na ya mitano sima moke.
Likambo ya liboso, oyo osengeli koyeba kaka soki otali makambo ya kala, ezali oyo:
Aha, likoki ya Mokambi-Monene ya kosakola likama ya bokolongono ya nzoto ezali te kokangama to, kolanda ndenge
esalemaki liboso, kotyama na nse ya ebongiseli ya kobongisa, kasi, na esika na yango, ezali nde kokomisa monene.
Akoki kosala yango ye moko. Akoki kutu koleka likanisi ya lisanga na ye ya bato ya mayele
mpe koleka likanisi ya mboka oyo likambo etali.
Wana ezali likambo ya liboso. Yango epesi nzela to ebimisi bobangi ete tokokutana lisusu na ba
pandémies ya nko mpe ya molayi oyo ekoumela kutu koleka.
Bongo, likambo ya mibale: Mokambi-Monene akoki koyebisa biloko nini OMS emoni ete ezali na ntina mpo na kobundisa pandemi.
Sikawa, kanisá mboka moko oyo elobi, "Tokosala makambo na lolenge mosusu."
Bongo sango eyaka mbala moko: Zela mwa moke, bango, na ndakisa, Suisse ezali likama mpo
na mokili mobimba mpo esalelaka biloko oyo te.
Ezali kaka nguya ya solo mpe mpenza lolenge oyo ya misala ya malamu koleka oyo ezali kosala awa, kozanga ete
bokonzi moko, ata bokonzi ya solo ya basoda, ezala na kati na yango. Kasi zela likambo ya suka.
Bongo, ezali na lolenge ya kofinanse. Yango ezali likambo monene.
Kasi na mobimba na yango, esengeli koloba ete ezali likanisi ya OMS mpe ya bikolo oyo ezali kotinda likambo – ete bikolo ya
babola, bikolo ya Sudi, Sudi ya mokili mobimba, mingi mingi Afrika – esengeli kopesama lisungi ya mbongo, esengeli kopesama
lisungi ya boyebi mpe ya bisika ya kosala biloko, mpo ete bango mpe bazuwa litomba na mangwele mpe na biloko ya mangwele.
Yango elingi koloba ete na mikolo ezali koya, tokofuta kaka te mpo na ebele ya mangwele
oyo tosombi, kasi mpe mpo na bikolo mosusu.
Na likambo mosusu, lobi to lobi eleki, lapolo moko ebimaki ete Conseil Fédéral ya Suisse, atako ba députés batunaki
mituna, azali kaka koboya kolakisa motango ya solo ya mbongo oyo ebimisaki mpo na biloko oyo esalemi na mRNA.
Yango endimami te ata moke. Bato nyonso ya parlement basengeli kosala likambo. Conseil Fédéral esengeli kobimisa mituya oyo.
Tofutaki boni mpo na eloko oyo ya mpamba, oyo ezangi motuya?
Ata ndenge nini, ezali eloko te oyo ezali na matomba ya monganga oyo emonanaka; kutu, ezali nde bongo te, ndenge tokoyoka.
Iyo, mpe na sima ezali na liste mobimba ya mikumba misusu – na nse ya motó ya likambo makoki ya moboko, mikumba ya
moboko to mikumba ya ebandeli – oyo esalelamaka kaka na niveau fédéral te, kasi mpe na niveau cantonal mpe municipal.
Mpe esika Conseil Fédéral elobi kaka ete, ɛɛ, tokoki kosala yango na pɛtɛɛ na makoki oyo tozali na yango.
Bongo, likambo nini eleki likama? Jürg Vollenweider alimboli yango malamu mpenza.
Oyo etali likambo ya bokonzi likolo ya bansango mpe ndimbola.
Ebombami na suka mpenza ya molongo ya ntango – mpe awa na suka, nalingi mpe koloba na mokanda, na Annexe 1, na eteni ya Makoki ya
moboko, na maloba oyo emonanaka polele te, okoki komona yango te, na eteni oyo elobeli 'bopesi sango ya likama', esangisi
mpe kosilisa makambo ya sango ya lokuta mpe ya kobimisa ntembe.
Jürg Vollenweider alimboli déjà malamu mpenza ete tosengeli te kotyela motema formulation oyo ya likolo-likolo na
lolenge moko te, kasi esengeli nde kozongela lisolo ya ndenge oyo formulation yango ebimaki ntango tozali kotalela yango.
Mpe likolo ya nyonso, tosengeli kondima ete ezalaki bongo banda kala.
Bokonzi oyo, bonsomi oyo ya bansango ya OMS, esalelamaka banda kala, mpe tozali na bandakisa ebele mpenza.
Kobanda na bansango nyonso etali ndenge likama ya pandemi ezali monene mpe nini tosengeli kosala.
Kasi awa, nalingi kolakisa na mokuse ete banda na sanza ya mibale 2020, OMS esangisaki ba kompani
nionso ya minene ya ba réseaux sociaux mpe ya tekinoloji.
Azalaki na ba biro ya Facebook, abengisaki bato nyonso kuna mpe alobaki, 'Malamu, talá mibeko. Sikawa tokokoma kontra.'
Bozwi engagement ya kosala ete sango mosusu nyonso, longola oyo biso topesi, ezala te na ba plateformes na bino.
Mpe makita wana, na sima, ezalaki kosalema lisusu sanza na sanza na nzela ya internet,
kasi te lisusu na miso. Tozali kolobela nini?
Ezali na Google, Facebook, Amazon, YouTube, Instagram, liste mobimba ya pene na 50 ya ba plateformes ya boye
ya media social – na maloba mosusu, ezali lokola mokili mobimba ya media social na internet.
Bato ya siansi balimboli yango na mokuse mpe na bosikisiki. Moto nyonso oyo alingi koyeba
esika yango euti, akoki kokoma epai na ngai.
Iyo, mpe mpo na nini yango ezali likama boye?
Liboso ya nyonso, solo, toyebi ete bonsomi ya koloba makanisi, bonsomi ya kozwa sango mpe bonsomi ya kelasi ya likolo ezali
mitindo ya moboko oyo epesaka biso nzela, lokola bana mboka, tósala malamu na kati ya demokrasi, kasi
epesaka mpe nzela na politiki mpe na lolenge ya kozwa bikateli ya politiki ete esala malamu.
Mpe mpo ete biso moko tokoka kozwa ekateli ya mayele mpo na kolongono ya nzoto na biso.
Yango ezali mabe mpenza mpe elimbolami déjà malamu mingi.
Kasi, ezali mpe kokosa mingi mpenza, to mpe ezali na ntina moke, to nde ezali na ntina,
mpo na ndenge ya kozwa bikateli na demokrasi.
Tomonaki voti oyo. Bapesaki biso nzela ya kovoter mbala misato na Suisse.
Bapesaki biso nzela ya kovoter mpo na mobeko ya COVID-19 biso moko. Mpe tango nyonso, tozwaki pene na resultat moko.
40% baboyaki mobeko oyo ya COVID-19, kaka 40%, pene wana, mpe 60% bandimaki yango.
Iyo, soki moboko ya boponi oyo bapesaka bato banda kala etongami kaka na lokuta, bongo bato ya
mboka bakoki te kozwa ekateli ya malamu na maponami.
Kasi yango kaka te. Tozali na likama – emonani polele – mpo na mosala ya ekolo mobimba oyo etongami na mobeko-likonzi.
Tozali naino na demokrasi oyo etongami likolo ya mobeko-motina ya bokabwani ya ba nguya.
Mpe ba pouvoirs oyo esengeli bákɛngɛlanaka, bákɔngɔlanaka, bábongisanaka, na kotalela
basango oyo bazuaka na lolenge ya bonsomi.
Mpe soki obebisi système oyo mpe otongi yango lisusu likolo ya source moko ya sango oyo etalisaka nini ezali solo
mpe nini ezali lokuta, wana obebisi système mobimba ya Leta.
Na nsima, ekomaki kaka boye ete Parlement elobi, te, tokoki kondimisa yango te, mpo
ete OMS ezali naino koloba ete ezali pandemi.
To ekoki kosalema ete ba tribinale nyonso bafunda ngai ná bakoni na ngai na:
Tolimbisi bino, kasi tozali naino na kati ya pandemi, mpe bakonzi balandi toli ya OMS, mpe bongo na bongo.
Na maloba mosusu, bazali mpenza kokamba biso na mosika.
Bakonzi ya likolo ya leta na biso bazali kotala bango moko te bansango, na bonsomi mpe na lipanda, mpe bazali
kokanisa na libunga ete OMS ekoki kosala libunga te, ekoki kokosa te mpe ezali ntango nyonso na bosembo.
Mpe toyebi ete na mokili mobimba, moto moko te azali oyo akweisaka te, oyo asalaka mabunga
te mpe azali ntango nyonso na bosembo. Matondi.
Oyo endimami te ata moke mpe esengeli koboyama na makasi nyonso, kolanda ndenge mibeko ezali sikoyo.
Iyo, nyonso wana ekoki ngai naino te, soki totali mabe makasi oyo esalemaki na suka epai ya bato, na ndenge basalaki ete bino, biso
nyonso, tondima likama oyo ezalaki mpenza te, mpe kotekela biso nkisi lokola eloko ya ntina mingi, lokola ezali na mosusu
te, nzokande ezalaki na likama ata moko te mpo na libateli.
Oyo ezali bokosi ya bato nyonso.
Mpe mpo na nini yango etali likambo oyo... Mpo na nini yango ezali na ntina mingi boye? Bon, ezali pɛtɛɛ.
Tozali kosala na eloko oyo, ata moke, esengeli kolobama ete ezali ya komeka.
Moto moko te ayebaki liboso nini ezalaki na kati na yango, mpe moto moko te ayebaki liboso bopusi nini biloko wana ya
mRNA ekozala na yango. Oyo ezali ndakisa ya solosolo ya komeka.
Mpe mpo na likambo ya boye, tozali na mibeko oyo esengeli kotosa, ezala na kati ya mibeko ya bikolo nyonso mpe na kati ya
Mibeko-Mokonzi na biso ya Federal, Article 10, paragrafe 3, na kati ya ndelo ya mibeko ya bikolo
nyonso mpe na kati ya ndelo ya kopekisa bonyokoli.
Mpe likambo oyo elimbolami kitoko awa na Karta ya Mokili Mobimba na ntina na Makoki ya Bato mpe ya Politiki.
Oyo ezali mobeko ya mokili mobimba oyo esengeli kotosa mpenza, mpe esalelamaka mpe na ntango ya likama ya mboka mobimba oyo
ezali kobangisa bomoi ya ekolo mpe eyebisami na ndenge ya Leta.
Mobeko oyo ya moboko ezali na ndingisa te. Moto moko te akoki komekama na makambo ya monganga to ya
siansi soki ye moko apesi ndingisa te, ata mokolo moko te.
Mpe baguvernema, baparlema mpe bazuzi bandimaki yango kaka – bandimaki yango kaka.
Mpo na ngai, yango nde likambo ya monene mpe ya kobangisa koleka oyo namonaki na kati ya bambula oyo nyonso ya
mawa, na kati ya bambula oyo ya mobulu na nse ya Corona.
Botalisi ya mozindo ya boye, oyo na suka ezali mbuma ya Etumba ya Mibale ya Mokili Mobimba mpe esengeli komonana na boyokani na
Mibeko ya Nuremberg, batindiki yango pembeni kozanga kokakatana na libaku ya liboso, kaka mpo ete bato moke oyo
basalaka nkisi balingi koteka biloko na bango ya mangwele.
Tokosuka wapi soki tokobi kondima likambo oyo mpe kobosana kosilisa yango?
Ezali, ezali mbeba mabe mpo na bato oyo esalemaki.
Ezali mbeba mabe mpo na bato nyonso oyo OMS esali, oyo, atako eyebaki malamu, ememaki biso tóndima likama oyo ezalaki ata moke
te, mpe ezali kokoba kosala bongo kino lelo, mpe ezali kondimisa biso ete nzela mosusu ezali
te longola biloko oyo ezali mabe mpe ya likama.
Mpe kaka mpo na ntina wana, esengeli tólongola motema na biso na OMS.
Na mokuse, nini tokoki kozela uta na mabongisi oyo na Mibeko ya Mokili Mobimba ya Bokolongono?
Ezali programme moko ya kolongola na ndenge ya mpambampamba mibeko nyonso ya qualité, ezala
na makambo ya nkisi mpe na makambo ya demokrasi.
Ezali programme moko esalemi mpo na kokosa bato ndenge balingi. Ezali programme moko esalemi mpo na
kotombola matomba ya ba kompani ya nkisi ndenge balingi.
Programme moko oyo epesaka nzela ete bokabwani ya ba pouvoirs na bobateli ya makoki ya moboko elongolama na mbalakaka, emonisami
lokola nde ezali na mobeko, na bopekisi ya makasi koleka likolo ya bokonzi mpe bonsomi ya ekolo, na makama oyo ekoki kotalelama
te mpo na bokolongono mpe nkita, mpe ata mabe likolo ya bato.
Na maloba mosusu, ekeseni mpenza na ebongiseli ya mobeko-likonzi na biso.
Tosengeli koboya yango mpe koloba: Tika! Kaka bongo, mpe yango nde esukisi maloba na ngai.
Nakanisi tosengeli na bibongiseli ya bokengi, tosengeli na kozongisa makambo na OMS, tosengeli na bokengi mpe bokatikisi.
Mpe tosengeli kolongola likanisi ya kala oyo elobaka ete bato oyo basengeli mpe kopesama immunité absolue.
Mpo na yango, nalendisi yo otia maboko na ba pétitions mibale lokola likambo ya kosala mbala moko. Ba
pétitions mibale ezali kotambola sikoyo na Suisse.
Moto alingi koboma likambo na mosisa na yango mpe kolongwa na OMS.
Motema na ngai ezali kobeta mpo na libomboleli oyo, oyo ebongisami na mayele mingi na EDU.
Mpe biso, lokola Lisanga ya Misala mpo na Suisse ya Bonsomi, tolingi kosenga bino: soki bozwi mokano ya kosala likambo nsima
ya likita oyo, tosengi bino bokende kotala site na biso ya internet mpe bósala makasi ete bósinya petisiyo
oyo, oyo bokoki mpe kosinya uta na Allemagne to na mboka mosusu nyonso. Ezali kaka likambo ya:
Conseil Fédéral esengeli koboya mabongoli oyo. Yango ekopesa biso ntango mpo na matambe nyonso
oyo ekoya. Mpe wana nde nsuka ya maloba na ngai.
Matondi mingi. Tokosepela kosolola likambo ya kolongwa na OMS na tango mosusu.
Mpo, lokola Gorbachev alobaki déjà, tozali prêt mpo na koyekola na lisapo.
Toyekoli banda kala na lisapo, mpe tolingi ata moke te kozongela yango na lolenge nyonso.
Matondi mingi mpo na likebi na bino.