Оё шумо медонистед, ки принсипи ҷудокунии ҳокимият ҳатто дар Швейтсария, кишвари бо демократияи мустақим, татбиқ намешавад?
Оё роҳбарияти олии давлатӣ аз санҷиши мустақилона ва мустақими иттилоот худдорӣ мекунад? Ва танҳо ба
як созмон, Созмони ҷаҳонии тандурустӣ, такя мекунад?
Демократия дар асоси принсипи асосии ҷудоии қудратҳо рушд мекунад. Ин қудратҳо бояд бар асоси маълумоти мустақилона
бадастомада якдигарро назорат, таҳти назорат ва ислоҳ кунанд.
Филипп Крузе 1 марти соли 2025 дар симпозиуми Созмони ҷаҳонии тандурустӣ дар Винтертур дар бораи он сухан
гуфт, ки ин демократия аллакай имрӯз дигар воқеият нест.
Швейтсария аллакай дар амал аз дур аз ҷониби Созмони ҷаҳонии тандурустӣ назорат мешавад.
Тағйироти пешбинишуда ба Қоидаҳои байналмилалии тандурустӣ бо мақсади боз ҳам тақвият додани ваколатҳои ягонаи
Созмони ҷаҳонии тандурустӣ дар ин соҳа пешбинӣ шудаанд.
Масалан, қобилияти Директори генералӣ барои эълони ҳолати фавқулоддаи саломатӣ набояд маҳдуд карда
шавад, балки бояд васеъ карда шавад. Дар оянда ӯ бояд тавонад ин корро мустақилона анҷом диҳад.
Вай метавонист ҳатто қарори ҳайати коршиносонашро бекор кунад ва инчунин назари кишвари дахлдорро нодида гирад.
Кишварҳо то 19 июли соли 2025 вақт доранд, ки ба танзимоти саломатӣ эътироз кунанд.
Агар ин рӯй надиҳад, муаррифӣ 19 сентябри соли ҷорӣ баргузор мешавад.
Ҳоло ба изҳороти Крузе бо муаррифии кӯтоҳ аз ҷониби Урс Ҳанс, бунёдгузори Public Eye on
Science ва ташкилгари чорабинӣ, гӯш диҳед.
Ва ҳоло ман хушҳолам, ки Филипп Крузе-ро муаррифӣ кунам.
Вай дар асл мисли як «old faceful» аст, ҳамеша дар чорабиниҳои хуб ҳузур дорад.
Ва ҳоло ӯ дар саросари Аврупо маъруф аст; ба зудӣ метавон гуфт, ки ӯ як мутахассис аст.
Аммо муборизаи ӯ инчунин ба баланд бардоштани огоҳӣ алайҳи Созмони ҷаҳонии тандурустӣ, пакти пандемия ва
роҳнамоиҳои байналмилалии тандурустӣ равона шудааст.
Мо ҳанӯз ҳам бояд сахт кор кунем, то Шӯрои Федералӣ бовар кунад, ки он метавонад дар бораи истисно
шудан қарор қабул кунад. Хуб, Филипп, лутфан сухан гӯед.
Ташаккури зиёд, Урси азиз, барои ташкил кардани боз як чорабинии монанд.
Урси азиз, ин панҷумин чорабинии шумо, панҷумин чорабинии бузурги шумо аст, ки ман аз Винттертур, ки ҳама чиз дар аввали
соли 2022 дар он ҷо оғоз ёфт, тавонистам дар он ширкат кунам.
Бисёр ташаккур, шумо барои ҳамаи мо кӯшиши беназире кардед.
Ман инчунин хеле сипосгузорам, ки шумо барои иштирок дар ин симпозиуми коронавирус дар Швейтсария инҷо омадед.
Ва ман хеле интизорам, ки баъд аз он бо ҳарчи бештари шумо сӯҳбат кунам.
Ва бо ҳамин мо мехоҳем ба сухангӯи қаблӣ, Юрг Волленовэидер, ҳамкори муҳтарам ва дӯсти худ, барои
заҳматҳояш дар таъкид кардани масъалаҳои мураккаби тартиботӣ изҳори сипоси самимии худро намоем.
Ин вайронкуниҳои қонуни мурофиавии байналмилалӣ танҳо барои рад кардани ин танзимоти тандурустӣ комилан кофӣ
мебуданд – Шӯрои Федеративӣ маҷбур мешуд, ки онҳоро рад кунад.
Бале, ва ҳоло ман ба масъалаҳои мундариҷавии ин қоидаҳои тартиботӣ мегузарам.
Вазъи ибтидоӣ чунин тавсиф шуд: мо то 19 июл муҳлати ниҳоӣ дорем, ки ба танзимоти тандурустӣ марбут аст.
Давлатҳо то он вақт метавонанд эътироз пешниҳод кунанд.
Пас Шӯрои Федералии мо низ бояд то он замон ба Созмони ҷаҳонии тандурустӣ эълом карда бошад, ки
ин қоидаҳоро ва ин тағйиротҳоро қабул намекунад.
Ин аст як шарҳи умумӣ, ки Андреа Штаубли таҳия кардааст; ӯ на танҳо узви Иттиҳоди амали «Швейтсарияи Озод» аст, балки
ҳамчун ҳуқуқшинос ва собиқ додрас дар ташкили он нақши калидӣ мебозад – ин ҷо танҳо мухтасаран оварда шудааст.
Муҳим аст, ки ҳангоми оғози моҳҳои боқимонда инро дар хотир дошта бошем.
Фақат дирӯз, яъне рӯзи пеш аз дирӯз, марҳилаи имконпазири иштирок аз ҷониби ҳамаи тарафҳо, аз ҷумла тарафҳои манфиатдор ва
мо, мардуми умумӣ, ба поён расид. Ин раванди машваратӣ буд, имконияте барои ирсоли шарҳҳо оид ба ин қоидаҳои тандурустӣ.
Ва ман шуморо даъват мекунам, ки дар саҳифаи хонагӣ изҳороти Иттиҳоди амали «Швейтсарияи озод»-ро бинед.
Ва изҳоротҳои дигаре ҳастанд, ки ба тафсилоти хеле бештар нисбат ба он чизе, ки дар ин ҷо имконпазир аст, ворид мешаванд.
Дар ин ҷо мо метавонем танҳо ба муҳимтарин нуқтаҳо ишора кунем.
Мо интизорем, ки дар ин тобистон дар Парлумони Швейтсария баҳси парлумонӣ оид ба масъалаҳои аслӣ
баргузор шавад. Ва мо мехоҳем ба ин баҳс таъсир расонем.
Агар рад то 19 июл сурат нагирад, ин қоидаҳои санитарӣ 19 сентябри соли ҷорӣ ба иҷро медароянд.
Нуқтаи ибтидоӣ, вале ҳамчунин аз ҷиҳати мундариҷа: Аҷибамуҳим аст, ки дар хотир дошта бошед, ки:
То имрӯз дар ин қоидаҳои тандурустӣ чӣ чизҳо дохил шудаанд ва онҳо чӣ гуна баррасӣ шудаанд, то мо тавонем тағйироти
баъзан хеле ночизро, ки дар асл бояд бо лупа ва бо таҷрибаи тафсирии ҳуқуқшиносон баррасӣ шаванд, умуман тасниф кунем.
Ва танзимоти пешини тандурустӣ, ки аз соли 2007 дар ҳамин шакл амал мекунанд, дар моддаи
3, банди 1 чизе хеле муҳимро афзалият доданд:
Ин қоидаҳо бояд бо пурраи эҳтиром ба шаъну шарафи инсон, ҳуқуқҳои башар ва озодиҳои асосӣ иҷро шаванд!
Бале, хонумону ҷанобон, ин маънои онро дорад, ки мо ҳама метавонем бе ташвиш ва озод ба хона равем, зеро то ҳол ҳамин
тавр гуфта шудааст ва дар оянда низ бояд ҳамин тавр гуфта шавад.
Чаро, чаро мо ҳанӯз ҳам нигаронем? Хуб, зеро ки мо дар солҳои охир ба татбиқи мушаххас менигарем.
Чӣ гуна қоидаҳои саломатӣ – бо вуҷуди ин принсипҳо – татбиқ мешуданд?
Ва ман бояд онро мухтасаран баррасӣ кунам, чун вакиле, ки худам ҳамаи ин мурофиаҳоро анҷом додаам.
Барои кӯдакон талаботи пӯшидани ниқоб буд ва аз ҳама муҳим, ягон истисно вуҷуд надошт.
Ман фарзанде доштам, ки қобилияти ҷабби оксигенаш кам буд. Он ҳамеша танҳо 80 фоиз буд . Он низ истисно нагирифт.
Ва он духтуроне, ки дар чунин ҳолатҳои асоснок шаҳодатномаҳои озодкунӣ дода буданд, зери фишор қарор
гирифтанд. Онҳо дар парвандаҳои ҷиноятӣ ҷалб шуданд.
Ва, чун ҳама медонед, масалан доктор Андреас Ҳайслер – хушбахтона ахиран озод шуд, ва
ин дуруст аст, аммо пас аз мурофиаҳои тӯлонӣ.
Ва то ҳол муштарии ман аст, ки иҷозатномаи ӯ барои амал кардан дар охири октябр — соли гузашта — бекор карда
шуд, қисман аз он сабаб, ки ӯ барои духтари 14-сола шаҳодатномаи истисно аз пӯшидани ниқоб дода буд.
Пас дар ин ҷо ҳеҷ истисное имконнопазир буд. Сипас амалиётҳои сахти полисӣ – мо ҳама инро медонем, яке аз беш аз ғайримумкин.
Дар мактабҳо, дар мактабҳои ибтидоӣ санҷишҳои оммавии такрорӣ гузаронида шуданд. Инҷо, дар Майхоф, ин
ҳодиса дар таърихи манфии Швейтсария сабт хоҳад шуд.
29 январи соли 2021 – ҳамон вақте ки талаботи пӯшидани ниқоб дар ҳама ҷо ҷорӣ мешуд – дар мактаби Майхоф дар Люцерн
374 кӯдак маҷбуран ё бо зӯрӣ санҷида шуданд, зеро дар ин санҷишҳои муқаррарӣ натиҷаи як кӯдак мусбат баромад.
Ва ҳоло масъала ин аст: онҳо инро чӣ гуна анҷом доданд?
Субҳи ҷумъа ба хонаҳои волидон паёми электронӣ фиристода шуд, ки дар он гуфта мешуд: «Бале,
мо ин санҷишҳоро дар нисфирӯзӣ мегузаронем.»
Бояд барои ин сабабҳо анҷом дода шавад. Лутфан, агар шумо розӣ набошед, ба мо хабар диҳед.
Бале, аксари волидон почтаи электронӣ-ро надиданд. Онҳо дар кор буданд.
Ва он гоҳ чунин шуд – баъд аз он ман аз як муаллим занг гирифтам.
Ӯ бо ашк ба ман занг зад, зеро маҷбур шуд бо синфаш дар назди толори варзишӣ – ё дар назди ҳуҷраи имтиҳон интизор шавад.
Ва аллакай аз ҳуҷра гиряи кӯдакон садо медод, зеро онҳо низ бо зӯрӣ санҷида шуда буданд. Бо зӯрӣ!
Ва худи ӯ маҷбур шуд кӯдаконеро, ки намехостанд санҷида шаванд, маҳдуд кунад.
Оё дар ин ҷо шаъну шарафи бемаҳдуди инсонҳо ҳифз карда шуд?
Хуб, ва пас мо ҳама медонем, ки бо соҳибони тарабхонаи Walliserkanne чӣ рӯй дод.
Онҳо дар доираи як амалиёти васеи полис ва бо истифодаи назарраси нерӯ боздошт шуданд.
Ва — бубахшед, шумо инро дар инҷо мебинед — ба ҷои он ки ба муштариям дар тарабхонааш ташриф орам, ман маҷбур шудам, ки
ӯро дар зиндон боздид кунам. Ин рӯзи 31 октябри соли 2021 буд.
Ё дар толори варзишии «Дэвид», ки дар он ҷо шумо метавонед ҳуҷраи иваз кардани либосро бубинед.
Дар ин ҷо мо яке аз панҷ корманди пулисро дар минтақаи либоспӯшӣ мебинем, ки онҳо низ одамонро аз сауна берун оварданд.
Ман танҳо мехоҳам инро дар доираи шаъну шарафи бемаҳдуди инсонҳо, ки гӯё аллакай дар
меъёрҳои тандурустӣ дарҷ шудааст, қарор диҳам.
Ва воқеият, чун медонем, он қадар таҳдидкунанда набуд, ки ҳеҷ гоҳ истифодаи ин воситаҳои низомиро иҷозат медод.
Ин аст замина. Ва мо бояд инчунин донем, ки принсипи асосии суверенитети давлатӣ дар принсипҳо сабт шудааст.
Пас моддаи 3, параграфи 4-и Қоидаҳои байналмилалии тандурустӣ дар асл инро мустаҳкам мекунад.
Давлатҳо соҳибихтиёранд ва метавонанд соҳибихтиёрии худро истифода баранд.
Аммо Шӯрои Федералии мо то кадом андоза ҳокимияти худро истифода бурд, вақте ки, масалан, ҳолати
фавқулода, яъне ҳолати изтирорӣ, хотима дода шуд?
Яке ба ҳолати муқаррарӣ баргашта нест, балки ба вазъияти махсус баргаштааст.
Ва як хабарнигори телевизиони Швейтсария дуруст пурсид: «Чаро мо ба ҳолати муқаррарӣ барнамегардем?»
Ва посухи Президенти Конфедератсияи Швейтсария, дар он замон Симонетта Соммаруга, чунин буд:
«Мо наметавонем инро танҳо худамон қарор диҳем.»
Яке аз мавзӯъҳо Созмони ҷаҳонии тандурустӣ (WHO) мебошад, ки чунин вазъияти фавқулоддаро муайян мекунад.
Пас биёед возеҳ бошем: мо соҳибихтиёр нестем. Созмони ҷаҳонии тандурустӣ қарор қабул мекунад.
Дар ин ҷо низ мо соҳибихтиёр нестем: президенти ояндаи Федералӣ, Игнацио Кассис, дар арена, дар
посух ба саволи Сандро Проц, ки дуруст пурсид:
Чӣ гуна аст, ки мо дар рӯзномаҳо мехонем, ки бемористонҳо ҳар рӯз бештар одамонро ҳамчун фавтидагони коронавирус эълон мекунанд,
дар ҳоле ки онҳо бо сабаби садамаи нақлиётӣ, садамаи ҳаракат ё дигар садамаҳо ба бемористон
бистарӣ шуда ва дар натиҷаи онҳо фавтидаанд?
Ва дар ин ҷо гуфта мешавад – Президенти Федералӣ мегӯяд: «Бале, дуруст аст. Созмони ҷаҳонии тандурустӣ ҳамин тавр кард.»
Дар давраи пандемия ҳамаи кишварҳо бояд ин арзёбиро мувофиқи як принсип анҷом диҳанд.
Ва ин ба ҳамаи мо Шекспирро хотиррасон мекунад, ки гуфтааст: «Ҳарчанд ин девонагӣ бошад ҳам, дар он як усул вуҷуд дорад.»
Ин ҳамин равиш аст. Пурра беасос. Ахмақӣ.
Ҳарчанд ин девонагӣ аст, дар он як усул вуҷуд дорад. Пас, ҳадди ақал дар он як усул вуҷуд дорад. Пас, то
даме ки дар он усул вуҷуд дорад, ҳар чиз мумкин аст.
Ва судҳо ҳам беҳтар нестанд. Дар маҷмӯъ, ман медонам, ки аллакай инро гуфтаам... ман танҳо ҳар дафъа бояд инро ба ёд
орам... аммо судҳо борҳо ба ман ва муштариёни ман гуфтаанд:
Ҷаноби Крузе, шумо медонед, ки то даме ки пандемия идома дорад, мақомот бояд ҳушёрии бештар нишон диҳанд ва
бояд ба онҳо иҷозат дода шавад, ки ин корро анҷом диҳанд.
Ва то даме ки ин мақомот ба тавсияҳои Созмони ҷаҳонии тандурустӣ риоя мекунанд, мо ҳамчун судҳо наметавонем онро бекор кунем.
Пас, ин маънои онро дорад, ки дар тӯли ин давраи бениҳоят тӯлонӣ, ки воқеан қариб як пандемияи абадӣ буд – аз 31 январи соли 2020
то 5 майи соли 2023 – мо дар ин ҷо танҳо ихтиёри комил доштем.
Ва бар асоси ин асоси ихтиёрӣ ҳар гуна бознигарӣ ё ислоҳ нодида гирифта шудааст – бо ҳамин асос.
Бале, он ҳеҷ гоҳ мустақилона тасдиқ нашудааст, ҳатто аз ҷониби Парламент.
Дар Швейтсария мо низоме дорем, ки дар он Парлумони Швейтсария, албатта ҳамроҳ бо шаҳрвандони
соҳибихтиёр, баландтарин мақоми давлатӣ мебошад.
Ва онҳо то имрӯз низ ҳеҷ гуна функсияи назоратӣ ё назораткунандаро иҷро накардаанд.
Ҳамчун кумитаи ҳуқуқшиносон, ки ман онро бо чанд ҳамкорам таъсис додаам, мо аз декабри соли 2021 мунтазам вакилони
парлумонро даъват кардаем, то маҳз ҳамин масъаларо баррасӣ карда, ин пандемияро ба поён расонанд.
Чораҳо бояд қатъ карда шаванд ва бояд баррасӣ гузаронида шавад.
Ва посухе, ки мо гирифтем, чунин буд: «Бале, мо ин корро танҳо пас аз поёни пандемия карда метавонем.»
Пас, мардум беандеша ба қудрат ва дониши ҳамаҷонибаи Созмони Умумиҷаҳонии Тандурустӣ эътимод
мекунанд. Ин, чунон ки ман гуфтам, нуқтаи ибтидоӣ аст.
Ва тамоми вазъият боз ҳам шиддат меёбад аз он далел, ки, аллакай аз ҷониби ҳамкори муҳтарами ман Юрг
Волленовейдер зикр шудааст, дар Швейтсария судҳо ва мақомот ба қонунҳои байналмилалӣ пойбанданд.
Ва агар шумо бовар доред, ки тавсияҳои Созмони ҷаҳонии тандурустӣ (СҶТ) чизе монанди стандарти беҳтарин амалро ифода
мекунанд, яъне аслан беҳтарин корест, ки бояд дар чунин ҳолатҳо анҷом дода шавад, пас татбиқ кардани онҳо ҳатмӣ хоҳад буд.
То ҳол вазъият ҳамин тавр боқӣ мондааст. Ва набояд фаромӯш кунем: дар Конститутсияи ҳозира
моддаи 42 қариб заҳрнок вуҷуд дорад. Он чунин мегӯяд:
Чораҳои тандурустие, ки бар асоси ин қоидаҳои тандурустӣ қабул мешаванд, бояд бе таъхир оғоз ва анҷом дода
шаванд ва бо шаффофият ва бидуни табъиз татбиқ гарданд.
Пас ин аллакай ворид ва амалӣ шудааст. Бале, хуб, ман аз шумо хоҳиш мекунам, ки худатон қарор қабул кунед.
Дар оянда мо воқеан то чӣ андоза метавонем ба матни ин Қоидаҳои байналмилалии тандурустӣ такя кунем?
Пас, мо инчунин, ва ниҳоят, на камтар аз ҳама муҳим, парвандаҳои ҷорӣ дорем. Ман яке аз онҳоро номбар кардам, доктор Дхани.
Вай дар маҷмӯъ се дорад – вай танҳо дар се ҳолат шаҳодатнома содир кардааст, ки яке аз
онҳоро ман зикр кардам, шаҳодатномаи ниқоб.
Дар ду шаҳодатномаи дигар, пас аз арзёбии ҳамаҷониба , санҷишҳои хун ва ғайра ва чанд соат тафтиш, ӯ гуфт:
Дар ҳолати мушаххаси шумо эмгузаронӣ аз сабаби сабабҳои тиббӣ зараровар хоҳад буд. Ман шуморо аз эмгузаронӣ озод мекунам.
Ин боис шуд, ки Идораи тандурустии кантони Цюрих ӯро дар ниёти ҷиноятӣ айбдор кунад – дар ниёти ҷиноятӣ айбдор кунад –
ва бигӯяд, ки ӯ саломатии ҷамъиятиро зери хатар мегузорад.
Ин имрӯз аст, на гузаштаи баде, ки мо дар он беҳтар намедонистем.
Ин ҳолати мавҷуда аст. Ва чаро ман дар ин бора ин қадар пофишорӣ мекунам?
Фақат барои он, ки ба шумо нишон диҳам, ки ҳатто хурдтарин тасдиқ ё ҳатто шиддатёбӣ ин гузаштаро дар оянда дубора ба
воқеият меорад ва танҳо вазъиятро боз ҳам бадтар мекунад.
Ва ҳамин тавр бояд тамоми масъаларо дид. Дар Олмон низ мо ягон бознигарӣ надорем, гарчанде ки ҳама чиз
муддати тӯлонӣ бо шарофати протоколҳои RKI равшан буд.
Ва ман мехоҳам ба як чизе ишора кунам, ки воқеан бояд ҳар як вакили парлумони Швейтсарияро ба андеша водор созад.
Ҳатто пеш аз Трамп, ҳатто пеш аз Трамп, зеркомиссияи Маҷлиси Намояндагони ИМА, яъне Маҷлиси Намояндагони ИМА, 4 декабри соли
2024 пас аз тақрибан ду соли таҳқиқот гузориши ниҳоии худро нашр кард – ба ибораи дигар, онҳо вазифаҳои
тафтишотии худро иҷро карданд. Ҳамаи ин таҳқиқотҳо оммавӣ буда, метавонед онҳоро онлайн дастрас кунед.
Ва дар он ҷо, дар саҳифаи сеюм, равшан зикр шудааст, ки ин баста шудани мактабҳо ва ҳамаи чораҳои андешидашуда комилан
бо ангезаҳои сиёсӣ буданд ва ҳеҷ асоси тиббӣ ё илмӣ надоштанд, ва ин чораҳо аз худи вирус ҳам бадтар буданд.
Ман тавсия медиҳам, ки шумо инро бихонед, аммо аз ҳама муҳим, ман тавсия медиҳам, ки ҳамаи вакилони Парламент онро бихонанд.
Аммо Шӯрои Федералӣ дар бораи ин тағйирот ба қоидаҳои тандурустӣ чӣ мегӯяд?
Вай мегӯяд, ки инҳо танҳо тағйироти хурди техникӣ ҳастанд, ки маблағгузории иловагӣ, тағйирот дар қонун ва,
албатта, маҳдудияти суверенитети Швейтсарияро талаб намекунанд.
Ва аз ин сабаб зарур нест, ки мардуми Швейтсария дар ин бора назари худро бигӯянд, ва дар ҳолати
идеалӣ ҳатто Парлумон низ набояд назари худро бигӯяд.
Мавқеи муқобил чист? Ва ин ҷо боз:
Лутфан ба саҳифаи хонагии «Aktionsbündnis Freie Schweiz» (Иттиҳоди амалиётии Швейтсарияи Озод) назар андозед, то изҳорот
ва машваратҳои хеле муфассале, ки мо дар он ҷо нашр кардаем, бинед, махсусан онҳое, ки аз худи «Aktionsbündnis Freie
Schweiz» мебошанд, ки дар онҳо мо ба тафсилот ворид мешавем.
Аз ин рӯ, барои хулоса: Мо метавонем ва бояд хулоса барорем, ки:
Ин ислоҳоти IGC вазъи ҳуқуқии ҳозираро ба зарари аҳолӣ ва ба манфиати саноати дорусозӣ мустаҳкам ва тақвият медиҳанд.
Ва тамоми ин масъала хусусиятҳои тоталитарӣ дорад. Ҳамин қадар сода аст. Ва мо инро ба таври муфассал нишон додаем.
Дар асл, ин барномаест барои барҳам додани ҳамаи стандартҳои сифат бо истифода аз мантиқи низомӣ.
Ҳамаи ин бо мантиқи низомӣ тавсиф мешавад. Ҳолати фавқулоддаи умумӣ ҳукмфармо аст.
Ҳама чиз иҷозат дода шудааст, аз ҷумла тасдиқҳои фавқулодда бидуни ягон санҷиши бехатарӣ.
Имконияти ислоҳ вуҷуд надорад. Пас, вақте чунин ҳолати фавқулодда эълон мешавад, ягон механизми ислоҳӣ пешбинӣ нашудааст.
Ҳамаи ин, чунон ки ман гуфтам, бар зидди манфиатҳои аҳолӣ аст.
Ва ин барномаест аз худсарии тоталитарӣ, ки комилан бо дарки мо аз давлат мувофиқат намекунад – ҳатто
қоидаҳои мавҷудаи тандурустӣ аллакай мушкилотноканд.
Ва бар ин асос мо муҳимтарин нуқтаҳоро мебинем. Ин аз панҷто чортояш аст. Ман дар як лаҳза ба нуқтаи панҷум мерасам.
Аввалин нуқта, танҳо ба гузашта нигаристан кофист, то донист:
Аҳа, ихтиёр ва қобилияти Директори генералӣ барои эълони ҳолати фавқулоддаи саломатӣ маҳдуд намешавад ва, бар
асоси таҷрибаи гузашта, ба механизми ислоҳӣ вобаста нест, балки баръакс, васеъ карда мешавад.
Ӯ метавонад инро мустақилона анҷом диҳад. Ӯ ҳатто метавонад қарори ҳайати коршиносонашро бекор
кунад ва инчунин назари кишвари дахлдорро рад намояд.
Ин нуқтаи аввал аст. Ин боиси он мегардад, ки мо боз пандемияҳои худсарона ва дарозмуддат хоҳем дошт.
Пункти дуюм: Директор-Генерал метавонад эълон кунад, ки кадом маҳсулотҳоро Созмони ҷаҳонии
тандурустӣ барои мубориза бо пандемия зарур мешуморад.
Ҳоло тасаввур кунед як кишвариеро, ки мегӯяд: «Мо корҳоро ба таври дигар анҷом хоҳем дод.»
Пас маълумот фавран меояд: «Як лаҳза, онҳо, масалан, Швейтсария барои ҷаҳон хатар аст, зеро он ин маҳсулотро истифода намекунад.»
Ин ба таври хеле содда қудрати воқеӣ аст ва маҳз ҳамин мантиқи стандартҳои беҳтарин амалҳост, ки аллакай дар ин
ҷо бе ягон мақом, бе ягон қудрати воқеии низомӣ кор мекунад. Аммо то нуқтаи охирин интизор шавед.
Сипас механизми маблағгузорӣ вуҷуд дорад. Ин масъалаи калон аст.
Аммо дар маҷмӯъ бояд гуфт, ки назари Созмони ҷаҳонии тандурустӣ ва давлатҳои аъзои пешсаф ин аст, ки кишварҳои камбизоат,
кишварҳои Ҷануб, Ҷануби ҷаҳонӣ, махсусан Африқо, бояд аз ҷиҳати молиявӣ дастгирӣ шаванд, бо донишу таҷриба ва
воситаҳои истеҳсолӣ таъмин гарданд, то онҳо низ аз эмгузаронӣ ва моддаҳои ваксинавӣ манфиат гиранд.
Ин маънои онро дорад, ки дар оянда мо на танҳо барои миқдори аз ҳад зиёди ваксинҳое, ки харидаем,
пардохт хоҳем кард, балки барои дигар кишварҳо низ.
Ҳамчунин, дирӯз ё пеш аз дирӯз гузорише нашр шуд, ки Шӯрои Федералии Швейтсария, бо вуҷуди пурсишҳои парламентӣ, то ҳол аз
ошкор кардани рақамҳои дақиқи молиявӣ дар бораи он ки барои моддаҳои асосёфтаи mRNA чӣ
қадар маблағ сарф кардааст, худдорӣ мекунад.
Ин комилан қабили қабул нест. Ҳамаи вакилони парлумон бояд чора андешанд. Шӯрои Федералӣ бояд ин рақамҳоро ошкор кунад.
Мо барои ин ашёи беарзиш, ин беарзишӣ чӣ қадар пул пардохт кардем?
Дар ҳар сурат, ин модда ҳеҷ гуна манфиати шифобахши шинохташударо надорад; баръакс, чунон ки хоҳем шунид.
Бале, ва сипас рӯйхати пурраи ӯҳдадориҳои иловагӣ вуҷуд дорад – таҳти сарлавҳаи қобилиятҳои асосӣ, ӯҳдадориҳои асосӣ ё
ӯҳдадориҳои бунёдӣ – ки на танҳо дар сатҳи федералӣ, балки дар сатҳи кантонӣ ва шаҳрдорӣ низ татбиқ мешаванд.
Ва дар он ҷо Шӯрои Федералӣ танҳо мегӯяд: ҳа, мо метавонем инро ба осонӣ бо захираҳои
мавҷудае, ки дар ихтиёрамон ҳастанд, пӯшонем.
Пас, хатарноктарин нуқта кадом аст? Юрг Волленевеидер аллакай инро хеле хуб тавсиф ва шарҳ додааст.
Ин дар бораи масъалаи ҳокимият бар иттилоот ва тафсир аст.
Дар охири хатти вақт пинҳон шудааст – ва дар ин ҷо ман инчунин ба ҳуҷҷат ишора мекунам, дар Иловаи 1, Замимаи 1, дар бахши
«Қобилиятҳои асосӣ», ноаён, шумо онро пай намебаред, дар ибораи «муоширати хатар», аз ҷумла
мубориза бо иттилооти нодуруст ва дезинформатсия.
Юрг Волленовейдер аллакай хеле хуб фаҳмонд, ки мо набояд ба ин тавсифи рӯизаминӣ ба ҳеҷ ваҷҳ такя кунем, балки
ҳангоми тафсир албатта бояд ба таърихи пайдоиши он баргардем.
Ва аз ҳама муҳим, мо бояд эътироф кунем, ки ин муддати тӯлонӣ чунин будааст.
Ин назорат, ин ҳокимият бар иттилоот, ки аз ҷониби Созмони Умумиҷаҳонии Тандурустӣ (СУТ) амалӣ мешавад, аз
дер боз эътироф шудааст ва мо намунаҳои бепоёни он дорем.
Оғоз бо ҳамаи маълумот дар бораи он, ки вазъияти пандемия то чӣ андоза хатарнок аст ва мо бояд чӣ кор кунем.
Аммо дар ин ҷо ман мехоҳам мухтасаран таъкид кунам, ки аллакай дар феврали соли 2020 Созмони Умумиҷаҳонии Тандурустӣ ҳамаи ширкатҳои
асосии васоити ахбори иҷтимоӣ ва технологӣ-ро ба ҳам овард.
Ӯ дар идораҳои Facebook буд, ҳамаро онҷо даъват кард ва гуфт: «Хуб, инҳоянд қоидаҳо. Ҳоло мо шартнома тартиб медиҳем.»
Шумо ӯҳдадор мешавед, ки дар платформаҳои худ ягон маълумоте ҷуз он маълумоте, ки аз ҷониби мо пешниҳод шудааст, дастрас набошад.
Ва он вохӯриҳо сипас ҳар моҳ, ҳар моҳ онлайн такрор мешуданд, дигар на ба таври ҷисмонӣ. Мо дар бораи чӣ гап мезанем?
Гугл, Фейсбук, Амазон, Ютуб, Инстаграм ва тақрибан 50 платформаи дигари шабакаҳои иҷтимоӣ – ба ибораи
дигар, аслан тамоми ҷаҳони онлайн-шабакаҳои иҷтимоӣ.
Ин аз ҷониби олимон хуб ҷамъбаст шудааст. Ҳар касе, ки ба манбаъ манфиатдор аст, метавонад бо ман тамос гирад.
Бале, ва чаро ин қадар таҳдидомез аст?
Аввалан ва пеш аз ҳама, албатта, мо медонем, ки озодии баён, озодии иттилоот ва озодии академӣ принсипҳои асосӣ мебошанд, ки
ба мо ҳамчун шаҳрвандон имкон медиҳанд дар доираи демократия фаъолият кунем ва ҳамзамон ба сиёсат ва раванди
қабули қарорҳои сиёсӣ имкон медиҳанд, ки фаъол бошанд.
Ва то ки мо дар бораи саломатии худ қарори огоҳона қабул кунем.
Ин аллакай бад аст ва хеле хуб шарҳ дода шудааст.
Аммо он низ барои қабули қарорҳои демократӣ хеле-хеле гумроҳкунанда аст ё нисбатан дахлдор, ё дақиқтар гӯем, дахлдор.
Мо ин раъйдиҳиро дидем. Дар Швейтсария ба мо иҷозат доданд, ки се маротиба раъй диҳем.
Мо худамон иҷозат доштем, ки дар бораи қонуни COVID-19 раъй диҳем. Ва натиҷа тақрибан ҳамон мешуд.
40% ин қонуни COVID-19-ро рад карданд, тақрибан ҳамин қадар, ва 60% онро қабул карданд.
Бале, агар асоси арзёбие, ки ҳамеша ба мардум пешниҳод мешуд, пайваста бар торҳои дурӯғ асос ёфта бошад, пас шаҳрвандон
наметавонанд дар қуттии раъйдиҳӣ қарори дуруст қабул кунанд.
Аммо ин ҳама нест. Мо як хатар дорем – ин равшан аст – барои фаъолияти тамоми давлати конститутсионӣ.
Мо ҳанӯз дар демократияе зиндагӣ мекунем, ки бар принсипи асосии ҷудоии қудратҳо асос ёфтааст.
Ва ин ҳокимиятҳо бояд якдигарро назорат кунанд, якдигарро идора кунанд ва бар асоси маълумоти
мустақилона ба дастомада якдигарро ислоҳ кунанд.
Ва агар шумо ин низомро фасодзада созед ва онро бар асоси як манбаи ягонаи иттилоот, ки муайян мекунад, чӣ
дуруст ва чӣ нодуруст аст, аз нав барқарор кунед, пас шумо тамоми низоми давлатӣ-ро фасодзада мекунед.
Пас ҳамин тавр мешавад, ки Парлумон мегӯяд: «Не, мо наметавонем инро тасдиқ кунем, зеро Созмони ҷаҳонии
тандурустӣ ҳанӯз ҳам онро пандемия эълон мекунад.»
Ё он гоҳ рӯй медиҳад, ки ҳамаи додгоҳҳо маро ва беморони маро муттаҳам мекунанд:
Мо узр мехоҳем, аммо ҳанӯз дар миёнаи пандемия ҳастем ва мақомот тавсияҳои Созмони ҷаҳонии тандурустиро риоя кардаанд ва ғайра.
Ба ибораи дигар, мо дар асл аз дур идора мешавем.
Сарназорати дурдаст аз ҷониби Созмони ҷаҳонии тандурустӣ (СҶТ), бе иштироки ягон генералҳои низомӣ, вале танҳо аз он сабаб, ки
роҳбарони олии ҳукумати мо ихтиёран аз санҷиши мустақилона ва автономӣ маълумот худдорӣ мекунанд ва ба ин
ақидаи бардурӯғ бовар доранд, ки СҶТ беайб аст, ҳеҷ гоҳ хато намекунад ва ҳамеша дуруст аст.
Ва мо медонем, ки дар тамоми ҷаҳон касе нест, ки беайб бошад, ҳеҷ гоҳ хато накунад ва ҳамеша дуруст бошад. Ташаккур.
Ин комилан нопазир аст ва бояд дар асоси вазъи ҳуқуқии ҳозира бе ягон шак рад карда шавад.
Бале, ҳамаи ин ҳанӯз барои ман кофӣ нест, бо назардошти он фоҷиаҳое, ки дар ниҳоят нисбат ба аҳолӣ содир шуданд, вақте
шуморо, ҳамаи моро, ба хатаре бовар кунонданд, ки дар асл вуҷуд надошт, ва доруеро ҳамчун бебадал ва бе алтернатива
фурӯхтанд, ки ҳеҷ гуна мушкилоти бехатариро ба бор намеовард.
Ин фиреби тамоми аҳолӣ аст.
Ва чаро ин дар робита ба чунин ... аҳамият дорад? Чаро ин қадар муҳим аст? Хуб, ин хеле сода аст.
Мо бо моддае сарукор дорем, ки ҳадди ақал бояд онро таҷрибавӣ номид.
Ҳеҷ кас пешакӣ намедонист, ки дар онҳо чӣ ҳаст, ва ҳеҷ кас пешакӣ намедонист, ки ин моддаҳои бар асоси РНК-и паёмрасон
чӣ таъсир хоҳанд дошт. Ин намунаи барҷастаи як таҷриба аст.
Ва барои чунин вазъият мо дар ҳуқуқи байналмилалӣ ва дар Конститутсияи Федералии худ, моддаи 10, банди 3, дар доираи ҳуқуқи
байналмилалӣ ва дар доираи манъи шиканҷа меъёрҳои ҳатмӣ дорем.
Ва ин дар Созишномаи Байналмилалии ҳуқуқҳои шаҳрвандӣ ва сиёсӣ дар ин ҷо ба таври зебо тавсиф шудааст.
Ин қонуни байналмилалии комилан ҳатмӣ аст, ки дар ҳолати ҳолати фавқулоддаи ҷамъиятӣ, ки ҳаёти миллат таҳдид
мекунад ва расман эълон шудааст, низ татбиқ мегардад.
Барои ин қоидаи асосӣ ҳеҷ истисно вуҷуд надорад. Ҳеҷ касро бе розигии ихтиёрии ӯ ба озмоишҳои
тиббӣ ё илмӣ дучор кардан мумкин нест, ҳеҷ гоҳ.
Ва ҳукуматҳо, парламентҳо ва судҳо ба ҳар ҳол онро иҷозат доданд – ба ҳар ҳол онро иҷозат доданд.
Барои ман, ин бузургтарин ва даҳшатноктарин дарки ҳамаи ин «солҳои ноумедӣ», аз ин солҳои буҳронӣ дар давраи Корона аст.
Ин гуна фаҳмишҳои бунёдӣ, ки дар ниҳоят меваи Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ мебошанд ва бояд дар робита бо Кодекси Нюрнберг баррасӣ шаванд,
дар аввалин фурсат бе ҳеҷ шак-шубҳа ба як тараф тела дода мешаванд, танҳо аз он сабаб, ки чанд истеҳсолкунандаи
доруворӣ мехоҳанд маҳсулоти ваксинаи худро фурӯшанд.
Агар мо идома диҳем, ки инро иҷозат диҳем ва ба он эътибор надиҳем, ба куҷо мерасем?
Ин аст, ин аст ҷиноят алайҳи башарият, ки рух додааст.
Ин ҷиноят алайҳи башарият аст, ки аз ҷониби Созмони ҷаҳонии тандурустӣ содир шудааст, ки бо вуҷуди дониши беҳтари худ моро
водор кард, то ба хатаре бовар кунем, ки умуман вуҷуд надошт, ва то имрӯз ҳам ин корро идома медиҳад, ва моро
бовар мекунад, ки барои маҳсулоте, ки зараровар ва хатарноканд, ҳеҷ алтернативаи дигар вуҷуд надорад.
Ва танҳо ба ҳамин сабаб мо бояд эътимоди худро аз Созмони ҷаҳонии тандурустӣ бозпас гирем.
Дар маҷмӯъ, аз ин тағйиротҳо ба Қоидаҳои байналмилалии тандурустӣ мо чӣ интизор шуда метавонем?
Ин барнома барои барҳам додани ихтиёрӣ ҳамаи меъёрҳои сифат, ҳам дар соҳаи фармасевтӣ ва ҳам дар арсаи демократӣ мебошад.
Ин барномаест, ки барои фиреб додани аҳолӣ ба ихтиёр тарҳрезӣ шудааст. Ин барномаест, ки барои
таъмини манфиатҳои фармасевтӣ ба ихтиёр тарҳрезӣ шудааст.
Барномае, ки имкон медиҳад ҷудоии қудратҳо дар ҳимояи ҳуқуқҳои бунёдӣ ногаҳон барҳам дода шавад, онро бо роҳи қалбакӣ қонунӣ
нишон диҳад, бо маҳдудиятҳои ҳадди аксар нисбат ба суверенитет ва худмуайянкунӣ, бо хатарҳои беандоза ба
саломатӣ ва иқтисод ва ҳатто ҷиноятҳо алайҳи башарият.
Ба ибораи дигар, пурра бо тартиботи конститутсионии мо мувофиқат намекунад.
Мо бояд инро рад кунем ва бигӯем: «Ист!» Дуруст, ва ҳамин маро ба анҷом мерасонад.
Ман фикр мекунам, ки ба мо механизмҳои назоратӣ лозим аст, аз Созмони ҷаҳонии тандурустӣ бояд ҷавобгарӣ талаб карда
шавад ва ба мо механизмҳои санҷиш ва мувозинат лозим аст.
Ва мо бояд аз ин тасаввури кӯҳна, ки ба ин афрод низ масунияти мутлақ бояд дода шавад, даст кашем.
Ба ҳамин сабаб, ман тавсия медиҳам, ки шумо ҳамчун чорае фаврӣ ду муроҷиатномаро имзо кунед.
Ҳоло дар Швейтсария ду муроҷиатнома паҳн мешаванд.
Алҳол аллакай мехоҳанд мушкилотро аз реша ҳал карда, Созмони ҷаҳонии тандурустиро тарк кунанд.
Дили ман табиатан барои ин муроҷиат мезанад, ки аз ҷониби EDU бо маҳорати баланд ташкил шудааст.
Ва мо, ҳамчун Иттиҳоди амалиётии Швейтсарияи Озод, мехоҳем аз шумо пурсем: агар шумо пас аз ин симпозиум қарор диҳед амал
кунед, лутфан ба вебсайти мо ташриф оред ва итминон ҳосил кунед, ки ин муроҷиатномаро имзо мекунед, ки онро шумо метавонед аз Олмон
ё ҳар кишвари дигар низ имзо кунед. Ин танҳо як масъала аст:
Шӯрои Федералӣ бояд ин тағйиротҳоро рад кунад. Ин ба мо барои ҳамаи қадамҳои минбаъда вақт мехарад.
Ва бо ин суханҳо ман суханронамро хотима медиҳам.
Бисёр ташаккур. Мо хурсандем, ки бори дигар дар бораи баромадан аз Созмони ҷаҳонии тандурустӣ муҳокима кунем.
Зеро, чунон ки Горбачёв аллакай гуфтааст, мо омодаем аз таърих сабақ бигирем.
Мо аз таърих дер боз дарс гирифтаем ва намехоҳем, ки дар ҳеҷ шароит маҷбур шавем онро такрор кунем.
Барои диққати шумо бисёр ташаккур.