Վիետնամի հակամարտությունը սկսվեց 1945 թվականին, երբ Հո Չի Մինի գլխավորությամբ Վիետնամում հռչակվեց անկախություն։
Ֆրանսիան, նախկին գաղութատիրական տերությունը, ապա փորձեց երկիրը կրկին իր վերահսկողության տակ
բերել կոչված Ինդոչինայի պատերազմում (1946–1954)։
Սա զարմանալի է, հաշվի առնելով, որ Ֆրանսիան՝ ինչպես բազմաթիվ այլ երկրներ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի, որը խլեց 60
միլիոն մարդու կյանք, դասեր քաղելուց հետո, 1945 թ. հոկտեմբերի 24-ին ստորագրեց ՄԱԿ-ի ուժի կիրառման արգելքը։
Հոդված 2-ը սահմանում է. «Բոլոր անդամները իրենց միջազգային հարաբերություններում պետք է զերծ մնան ուժի սպառնալիքից կամ
կիրառումից՝ որևէ պետության տարածքային ամբողջականության կամ քաղաքական անկախության դեմ, կամ որևէ այլ
կերպով, որը անհամապատասխան է Միացյալ Ազգերի նպատակներին։»
Այնուամենայնիվ, Միացյալ Նահանգների աջակցությամբ Ֆրանսիան մեկ տարի անց սկսեց հաջորդ պատերազմը։
Պատերազմի ավարտին երկիրը բաժանվեց Հյուսիսային և Հարավային Վիետնամի՝ ազատ
ընտրությունների և մոտ ապագայում վերամիավորման հեռանկարով։
Այնուամենայնիվ, այս համաձայնագիրը խախտվեց, և ամերիկյան գաղտնի ծառայության՝ CIA-ի օգնությամբ
Հարավային Վիետնամում հակահանրապետական նախագահ հաստատվեց։
Որպես կաթոլիկ, նա հետագայում շատ դաժան գործողություններ ձեռնարկեց Հյուսիսային Վիետնամի նախագահ Հո Չի
Մինի կոմունիստական կողմնակիցների և բուդդայականների դեմ։
Դրությունը ամբողջ աշխարհում առաջին հերթին հայտնի դարձավ 1963 թվականին Սայգոնում
բուդդայական վանականի հանրային ինքնավառման շնորհիվ։
1963 թ. նոյեմբերի 2-ին ԿՀՎ-ն սպանեց իր սեփական հակահակապետին։
Նույն տարվա նոյեմբերի 22-ին ԱՄՆ նախագահ Ջոն Ֆ. Քենեդին նույնպես սպանվեց։
Շուտով առաջ նա ծրագրել էր հետ կանչել Հարավային Վիետնամից բոլոր ամերիկացի խորհրդատուներին։
Կապ՞
1963 թվականի հոկտեմբերին, մահվանից ընդամենը մեկ ամիս անց, Քենեդին նույնպես սկսեց ԱՄՆ զորքերը դուրս բերել Վիետնամից։
1963 թ. հոկտեմբերի 11-ի պաշտոնական հուշագրով նա հրամայեց տարվա վերջի դրությամբ Վիետնամից
դուրս բերել հազար ամերիկացի ռազմական անձնակազմ։
Ռոբերտ ՄքՆամարան, Ջոն Ֆ. Քենեդիի կառավարությունում պաշտպանության նախարարը, հետագայում հայտարարել է, որ եթե Քենեդին
դեռ կենդանի լիներ, նա ամբողջությամբ դուրս կգար Վիետնամից։
Այս քաղաքականությամբ, սակայն, Քենեդին հակադրեց ռազմական-արդյունաբերական
համալիրին և ԱՄՆ գաղտնի ծառայություններին։
Նրանց նպատակը ԱՄՆ գերիշխանությունը ընդլայնելն էր՝ հետագա ագրեսիվ պատերազմների և ռազմական
միջամտությունների միջոցով, այդ թվում Վիետնամում և Կուբայում։
Հենց դրա համար է, որ 1961 թվականին Կուբայի Խոզերի ծոցի ներխուժումը տեղի ունեցավ, սակայն այն ձախողվեց։
Սա ԿՀՎ-ի գաղտնի ռազմական գործողություն էր, որի նպատակը Կուբայի նախագահ Ֆիդել Կաստրոյին տապալելն էր։
Կենեդին հետագայում ազատեց ԿՀՎ տնօրեն Ալեն Դալեսին և հայտարարեց ԿՀՎ-ի ներսում իշխանական
կառույցները քանդելու իր մտադրության մասին։
Նրա նպատակը ԿՀՎ-ն կրկին քաղաքական վերահսկողության տակ բերելն էր։
Քենեդիի սպանության հետևում գտնվողների որոնման ընթացքում հետքերը անխուսափելիորեն տանում են ԱՄՆ գաղտնի ծառայության։
Շվեյցարացի պատմաբան դոկտոր Դանիել Գանսերը մեկնաբանում է:
Իմ կարծիքով, Քենեդիի սպանությունը հրամայել է Ալեն Դալեսը։
Ալեն Դալեսը ամերիկյան գաղտնի ծառայության՝ ԿՀՎ-ի տնօրենն էր։
Ռիչարդ Բիսելը պատասխանատու է ԿՀՎ-ի գաղտնի գործողությունների համար։
Դա Ալեն Դալեսի աջ ձեռքն է։ Եվ նա երկուսին էլ ազատեց։
Երկուսն էլ հավատում էին, որ Քենեդին անվտանգության վտանգ է ներկայացնում Միացյալ
Նահանգների և ԱՄՆ կայսերապաշտական շահերի համար։
Քանի որ նրանք կարծում էին, որ եթե նա, օրինակ, չհարվածեր Ֆիդելին կամ Կուբային, չհարվածեր Վիետնամին, չսկսեր
պատերազմ, ապա աշխարհում ամերիկյան գերիշխանություն չի լինի։
Ջոն Ֆ. Քենեդիի սպանությունից մի քանի ժամ անց Լինդոն Բ. Ջոնսոնը Air Force One օդանավում երդվեց որպես ԱՄՆ նոր նախագահ։
Ջոնսոնը այդպիսով առանց ընտրվելու հասել էր ԱՄՆ քաղաքականության գագաթնակետին։
Ջոնսոնը դադարեցրեց Քենեդիի խաղաղ քաղաքականությունը և ներքաշեց Միացյալ Նահանգները Հյուսիսային Վիետնամի հետ պատերազմի մեջ։
1968 թվականին Վիետնամում տեղակայված էին ավելի քան 500 000 ամերիկացի զինվորներ։
ԿՀՎ-ն մեծապես ներգրավված էր այս պատերազմում և իրականացրեց բազմաթիվ գաղտնի քաղաքական և ռազմական գործողություններ։
Ալլեն Ուելշ Դալեսը ԿՀՎ-ի ղեկավարն էր։
Դալեսի հետ, Քենեդիի սպանության գլխավոր կասկածյալներից մեկը նստել է քննիչ հանձնաժողովում։
Նա և իր եղբայր Ջոն Ֆոսթեր Դալեսը Դավիդ Ռոքֆելլերի հետ ընտանեկան կապեր ունեին և «Արտաքին
հարաբերությունների խորհրդի» համահիմնադիրներ էին։
Ալեն Դալեսը, 33-րդ աստիճանի ֆրիմեյսոն, 1927 թվականից մինչև 1969 թվականը նույնպես եղել է CFR-ի խորհրդի անդամ։
Լինդոն Բ. Ջոնսոն (1963–1969 թթ. նախագահ) Ջոնսոնը նաև ֆրիմեյսոն էր։
Նա 1937 թվականին միացավ Տեխասի Ջոնսոն Սիթիի 561-րդ լոջային և նույնպես անդամ էր Յանուս մազոնական լոջայի։
1964 թվականի օգոստոսի 2-ին Հյուսիսային Վիետնամի տարածքային ջրերում, Տոնկինի ծոցում, ռազմանավ USS Maddox-ի
և մի քանի թեթև զինված հյուսիսավիետնամական արագընթաց նավակների միջև տեղի ունեցավ փոքր բախում։
Բայց օգոստոսի 4-ի գիշերը նորընտիր նախագահ Ջոնսոնը հայտարարեց, որ այդ օրը ԱՄՆ-ը կրկին հարձակման է ենթարկվել։
Նրանք այժմ ստիպված կլինեն պայքարել՝ խաղաղություն ապահովելու համար։
Տարիներ անց, 2005 թվականի դեկտեմբերին, ԱՄՆ Ազգային անվտանգության գործակալությունը (NSA)
ընդունեց, որ Տոնկինի ծոցի միջադեպը կեղծված էր։
Քանի որ USS Maddox-ը այլևս այդ տարածքում չէր։
Այս կերպ նրանք բացահայտեցին նախագահ Ջոնսոնին որպես պատերազմական հանցագործ։
Սա որևէ հետևանք չունեցավ, որովհետև մինչ օրս էլ պատերազմի պատճառներ հորինվում կամ կեղծվում են՝ ինչպես Իրաքում,
Լիբիայում, Յուգոսլավիայում, Սիրիայում, Եմենում և այլն։
Պրովոկացիաները, կոտրված խոստումները և լրատվամիջոցների ստերը ամենուր են։
Պատերազմի հանցագործները, որոնք դեռևս կենդանի են, օրինակ՝ Բուշը, Չեյնին և Քոլին Փաուելը, չեն ենթարկվում արդարադատության։
Միացյալ Նահանգները երբեք պաշտոնապես չեն դատապարտվել, չնայած բազմիցս խախտել են 1945 թվականին ստորագրված բռնության արգելքը։
Վերադարձ 1964 թվականին:
Մեդիան տարածեց ԱՄՆ կառավարության պատերազմական ստերը, այդպիսով անտեղյակ ամերիկացիներին մղելով ավերիչ պատերազմի մեջ։
Երեք միլիոն վիետնամցի և 58 000 ամերիկացի զինվորներ մահացան։
Կային բռնաբարություններ, գլխատումներ, խոշտանգումներ՝ ինչպես յուրաքանչյուր պատերազմում։
Այն, ինչը առանձնահատուկ էր, այն էր, որ օտարերկրյա լրագրողները այդ ժամանակ կարող էին ազատորեն տեղաշարժվել։
Նրանք ստեղծեցին պատերազմի իսկական պատկերներ, որոնք այսօր այլևս չեն հանդիպում։
Կամ արդյոք երբևէ տեսե՞լ ենք Աֆղանստանից կամ Իրաքից լուսանկարներ, որոնք ցույց են տալիս ԱՄՆ-ն ու ՆԱՏՕ-ի
երկրները պատերազմական հանցագործություններ կատարելիս։
Այդ ժամանակ ԱՄՆ-ը կռվում էր նապալմով՝ կպչուն բենզինային խառնուրդով, որը առաջացնում է ծանր այրվածքներ։
Նույնը վերաբերում է տերևաթափիչ «Աջենտ Օրենջ»-ին, որը հաջորդ սերունդներում առաջացրեց ծանր դեֆորմացիաներ։
Պատերազմից հետո ևս 400 000 վիետնամցի մահացավ դրա հետևանքով։ Համեմատություն այսօրվա հետ։
Այսօր հիմնական լրատվամիջոցներում մենք չենք տեսնում այնպիսի զենքերի պատկերներ, որոնք նույնքան անմարդկային են, որքան սպառված ուրանի
զենքը, որը ՆԱՏՕ-ն կիրառել է Իրաքից մինչև Սիրիա պատերազմներում։
Բայց դա դեռ ամենը չէ։
1964 թվականին ԱՄՆ-ը հարձակվեց նաև հարևան Լաոսի վրա՝ գցելով 2 միլիոն տոննա ռումբեր։
Դա հավասար է ինքնաթիռի մեկ բեռին յուրաքանչյուր ութ րոպեն մեկ, ինը տարվա ընթացքում։
1969 թվականին Կամբոջիան նույնպես հարձակման ենթարկվեց՝ սկզբում կեղծված օդանավերի տեղակայման գրառումներով, որոնցում պնդվում էր,
որ դրանք մարտական գործողություններ են իրականացնում Վիետնամում։
Այս երեք ապօրինի պատերազմները վարվել են առանց ՄԱԿ-ի մանդատի և ՄԱԿ-ի ուժի կիրառման արգելքի խախտմամբ։
1967 թվականից սկսած Վիետնամի պատերազմի պատկերներն ու լրատվությունները ամրապնդեցին հիպփի խաղաղության շարժումը և Մարտին
Լյութեր Քինգի գլխավորած քաղաքացիական իրավունքների շարժումը։
Բռնցքամարտիկ Մուհամմադ Ալիի նման հայտնիներն էլ անթաքույց արտահայտեցին իրենց քննադատությունը։
Նա ասաց. «Սպիտակ մարդիկ սև մարդկանց ուղարկում են մարտնչելու դեղնամաշկ մարդկանց դեմ՝ պաշտպանելու այն
երկիրը, որը նրանք գողացել են կարմիր մարդկանցից։» .
Ուստի ԱՄՆ-ը վերջապես ստիպված եղավ բանակցել խաղաղության պայմանագիր։
1975 թվականին, տասնմեկ տարվա ընթացքում, Վիետնամի պատերազմը ավարտվեց։