1
00:00:00,000 --> 00:00:09,053
Mgba agha na Vietnam malitere mgbe e kwupụtara
nnwere onwe na Vietnam n'okpuru Ho Chi Minh na 1945.

2
00:00:09,053 --> 00:00:17,081
France, ike ọchịchị alaeze ojii gara aga,
gbalịrị iweghachite mba ahụ n'okpuru njikwa ya

3
00:00:17,081 --> 00:00:22,060
n'ime ihe a na-akpọ Agha Indochina (1946–1954).

4
00:00:22,060 --> 00:00:29,869
Nke a na-atọ ụtọ n'ihi na France – dịka ọtụtụ mba ndị ọzọ, dịka
ihe ọmụmụ ha mụtara site na Agha Ụwa nke Abụọ, nke

5
00:00:29,869 --> 00:00:37,920
gburu ndụ nde mmadụ iri isii – debanyere aka na
nkwekọrịta UN nke machibidoro ime ihe ike na 24 Ọktoba 1945.

6
00:00:37,920 --> 00:00:47,520
Isiokwu nke 2 kwuru sị: "Ndị òtù niile ga-ezere, n'ime mmekọrịta
ha n'ụwa niile, ịkpọ egwu ma ọ bụ iji ike megide njikọ ala ma

7
00:00:47,520 --> 00:00:58,280
ọ bụ nnwere onwe ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke steeti ọ bụla, ma ọ bụ
n'ụzọ ọ bụla ọzọ na-emegide ebumnuche nke Ụmụ Mmekọrịta Ụwa."

8
00:00:58,280 --> 00:01:05,920
Otú ọ dị, site n'aka nkwado United States,
France malitere agha ọzọ otu afọ ka e mesịrị.

9
00:01:05,920 --> 00:01:11,008
N'ikpeazụ agha ahụ, kewara mba ahụ n'ime
Vietnam Ugwu na Vietnam Ndịda, na olileanya maka

10
00:01:11,008 --> 00:01:14,853
ntuli aka n'efu na ijikọta ya ọzọ n'ọdịnihu dị nso.

11
00:01:14,853 --> 00:01:20,761
Otú ọ dị, e mebiri nkwekọrịta a – ma site
n'enyemaka nke ọrụ nzuzo America, CIA, e

12
00:01:20,761 --> 00:01:25,320
guzobere onye isi ala megidere na Vietnam nke ndịda.

13
00:01:25,320 --> 00:01:31,791
Dịka Katọlik, o mechara were usoro ike dị
egwu megide ndị kwadoro komunizim nke Onye isi

14
00:01:31,791 --> 00:01:35,968
ala Vietnam Ugwu, Ho Chi Minh, na ndị Bụdda.

15
00:01:35,968 --> 00:01:45,520
E mechara mara ọnọdụ ahụ n'ụwa niile karịsịa site n'ịkụ onwe
ya ọkụ n'ihu ọha nke otu ụkọchukwu Buddha na Saigon n'afọ 1963.

16
00:01:45,520 --> 00:01:52,793
Na 2 Nọvemba 1963, CIA gbuuru onye isi megide onwe ya.

17
00:01:52,793 --> 00:01:59,904
Na 22 Nọvemba n'afọ ahụ, e gbuo
Onye isi ala Amerịka John F. Kennedy.

18
00:01:59,904 --> 00:02:05,824
N'oge na-adịghị anya tupu nke ahụ, ọ tụrụ atụmatụ
iwepụ ndị ndụmọdụ Amerịka niile si Vietnam nke ndịda.

19
00:02:05,824 --> 00:02:08,494
Njikọ?

20
00:02:08,494 --> 00:02:19,361
N'Ọktoba 1963, ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ otu ọnwa tupu
ọnwụ ya, Kennedy malitere iwepụ ndị agha US si Vietnam.

21
00:02:19,361 --> 00:02:27,562
N'akwụkwọ ncheta gọọmentị nke e dere na 11
Ọktoba 1963, ọ nyere iwu ka ewepụ puku otu ndị

22
00:02:27,562 --> 00:02:32,576
agha Amerịka si Vietnam tupu ngwụcha afọ ahụ.

23
00:02:32,576 --> 00:02:40,405
Robert McNamara, Onye Nchekwa Ọgụ n'ọgbakọ ndị
minista nke John F. Kennedy, kwuru mgbe e mesịrị na Kennedy

24
00:02:40,405 --> 00:02:45,986
ga-apụ kpamkpam na Vietnam ma ọ bụrụ na ọ ka dị ndụ.

25
00:02:45,986 --> 00:02:54,965
Site na iwu a, agbanyeghị, Kennedy kpasuru iwe n'otu ndị
agha na ụlọ ọrụ mmepụta ngwa agha na ọrụ nzuzo nke US.

26
00:02:54,965 --> 00:03:07,352
Ha nwere ebumnuche ịgbasawanye ọchịchị America site n'agha ndị
ọzọ nke ime ihe ike na ntinye agha – gụnyere na Vietnam na Cuba.

27
00:03:07,352 --> 00:03:16,860
Nke a bụ kpọmkwem ihe kpatara mwakpo Bay of
Pigs na Cuba ji mere na 1961 – mana ọ dara.

28
00:03:16,860 --> 00:03:26,753
Nke a bụ ọrụ agha nzuzo nke CIA nwere
ebumnuche ịtụfuo onye isi ala Cuba Fidel Castro.

29
00:03:26,753 --> 00:03:36,760
Kennedy mechara kpụọ Onye isi CIA Allen Dulles n'ọrụ
ma kwupụta ebumnuche ya ịkwaa usoro ike dị n'ime CIA.

30
00:03:36,760 --> 00:03:43,173
Ebumnuche ya bụ iweta CIA n'okpuru njikwa ndọrọndọrọ ọchịchị ọzọ.

31
00:03:43,173 --> 00:03:52,020
N'ịchọ ndị nọ n'azụ igbu Kennedy, ụzọ
ahụ doro anya na-eduga na ọrụ nzuzo US.

32
00:03:52,020 --> 00:03:56,416
Onye ọkà mmụta akụkọ ihe mere eme
Swiss, Dọkịta Daniele Ganser, kwuru:

33
00:03:56,416 --> 00:04:04,740
N'echiche m, Allen Dulles nyere iwu igbu Kennedy.

34
00:04:04,740 --> 00:04:09,960
Allen Dulles bụ onye ndu ọrụ nzuzo America, CIA.

35
00:04:09,960 --> 00:04:15,800
Richard Bissell na-ahụ maka ọrụ nzuzo n'ime CIA.

36
00:04:15,800 --> 00:04:18,910
Nke ahụ bụ onye aka nri Allen Dulles. O wepụrụ ha abụọ n'ọrụ.

37
00:04:18,910 --> 00:04:27,333
Ha abụọ kwenyere na Kennedy bụ ihe ize ndụ nchekwa
maka United States na maka ọdịmma ọchịchị alaeze US.

38
00:04:27,333 --> 00:04:36,245
N'ihi na ha chere na ọ bụrụ na ọ gaghị agba ọgụ, dịka ọmụmaatụ
megide Fidel ma ọ bụ megide Cuba, ọ gaghị agba ọgụ megide Vietnam,

39
00:04:36,245 --> 00:04:40,832
ọ gaghị ebido agha – mgbe ahụ ọchịchị America n'ụwa ga-akwụsị.

40
00:04:40,832 --> 00:04:47,509
Ọtụtụ awa ole na ole ka e gbuo John F.
Kennedy, a kpọrọ Lyndon B. Johnson ka ọ bụrụ Onye

41
00:04:47,509 --> 00:04:51,520
isi ala US ọhụrụ n'elu ụgbọelu Air Force One.

42
00:04:51,520 --> 00:04:56,764
Johnson si otú a bilitere n'elu
ndọrọndọrọ ọchịchị US na-enweghị ntuli aka.

43
00:04:56,764 --> 00:05:04,680
Johnson kwụsịrị usoro udo Kennedy ma duzie
United States n'ọgụ megide Vietnam Ugwu.

44
00:05:04,680 --> 00:05:13,103
Ruo afọ 1968, e debere ndị agha
Amerịka karịrị 500,000 na Vietnam.

45
00:05:13,103 --> 00:05:23,200
CIA sonyere nke ukwuu n'ọgụ a ma rụọ ọtụtụ
ọrụ nzuzo ndọrọ ndọrọ ọchịchị na nke agha.

46
00:05:23,200 --> 00:05:26,784
Allen Welsh Dulles bụ onyeisi CIA.

47
00:05:26,784 --> 00:05:32,979
Ya na Dulles, otu n'ime ndị a na-enyo enyo
kacha isi n'ịgbu Kennedy nọdụ na kọmitii nyocha.

48
00:05:32,979 --> 00:05:38,293
Ya na nwanne ya nwoke, John Foster Dulles,
nwere njikọ ezinụlọ na David Rockefeller ma

49
00:05:38,293 --> 00:05:42,057
bụrụ ndị guzobere Ọgbakọ Maka Mmekọrịta Mba Ọzọ.

50
00:05:42,057 --> 00:05:51,963
Allen Dulles, onye Freemason nke ọkwa iri atọ na
atọ, nọkwa na bọọdụ CFR site na 1927 ruo 1969.

51
00:05:51,963 --> 00:05:59,436
Lyndon B. Johnson (Onye isi ala site na
1963 ruo 1969) Johnson bụkwa Freemason.

52
00:05:59,436 --> 00:06:08,636
Ọ sonyere Johnson City Lodge No. 561 dị na Texas
n'afọ 1937, ọ bụkwa onye òtù Janus Masonic Lodge.

53
00:06:08,636 --> 00:06:18,322
N'ụbọchị 2 Ọgọst 1964, e mere obere ọgụ n'ime mmiri ókèala Vietnam
Ugwu, n'Ogba Tonkin, n'etiti ụgbọ mmiri agha USS Maddox na

54
00:06:18,322 --> 00:06:24,530
ọtụtụ ụgbọ mmiri ọsọ ndị Vietnam Ugwu nwere ngwa agha dị ntakịrị.

55
00:06:24,530 --> 00:06:32,633
Ma n'abalị nke 4 Ọgọst, Onye isi ala ọhụrụ Johnson
kwupụtara na e merụrụ United States ọzọ n'ụbọchị ahụ.

56
00:06:32,633 --> 00:06:36,490
Ugbu a, ha ga-alụ ọgụ azụ iji nweta udo.

57
00:06:36,490 --> 00:06:44,930
Afọ ole na ole gachara, na Disemba 2005, NSA
kwetara na ihe merenụ na Oké Osimiri Tonkin bụ ụgha.

58
00:06:44,930 --> 00:06:49,250
N'ihi na USS Maddox adịghịzi n'ógbè ahụ.

59
00:06:49,250 --> 00:06:54,356
Site n'ime nke a, ha gosipụtara Onye
isi ala Johnson dịka onye mpụ agha.

60
00:06:54,356 --> 00:07:03,705
Nke a enweghị nsonaazụ ọ bụla, n'ihi na ọbụna taa, a ka
na-emepụta ma ọ bụ na-akpụ akụkọ ụgha maka ihe kpatara agha –

61
00:07:03,705 --> 00:07:09,106
dịka na Iraq, Libya, Yugoslavia, Syria, Yemen na ndị ọzọ.

62
00:07:09,106 --> 00:07:15,050
Mkpali, nkwa dara na ụgha mgbasa ozi dị n'ebe niile.

63
00:07:15,050 --> 00:07:21,683
Ndị omekome agha ka dị ndụ, dịka Bush, Cheney
na Colin Powell, agaghị ebute ha n'ụlọikpe.

64
00:07:21,683 --> 00:07:28,593
A naghịkwa kpọrọ United States ikpe n'ụzọ
gọọmentị, ọ bụ ezie na ha mebiela mgbochi ime

65
00:07:28,593 --> 00:07:33,030
ihe ike ha debanyere aha na 1945 ọtụtụ ugboro.

66
00:07:33,030 --> 00:07:35,703
Laghachiri n'afọ 1964:

67
00:07:35,703 --> 00:07:44,383
Mgbasa ozi kesaara ụgha gọọmenti US gbasara agha, si otú a dọtara
ndị America na-amaghị ihe n'ime agha na-ebute nnukwu mmebi.

68
00:07:44,383 --> 00:07:49,776
Miliọn atọ ndị Vietnam na ndị agha US 58,000 nwụrụ.

69
00:07:49,776 --> 00:07:55,429
E nwere ime mpụ, ịkpụ isi, ịkpagbu – dịka n'ọgụ ọ bụla.

70
00:07:55,429 --> 00:08:00,428
Ihe pụrụ iche bụ na ndị nta akụkọ mba ọzọ nwere
ike ịga ebe niile n'enweghị mgbochi n'oge ahụ.

71
00:08:00,428 --> 00:08:06,443
Ha kere onyonyo eziokwu nke agha nke a naghịzi ahụ taa.

72
00:08:06,443 --> 00:08:14,999
Ma anyị hụla foto si Afghanistan ma ọ bụ Iraq nke
na-egosi United States na mba NATO na-eme mpụ agha?

73
00:08:14,999 --> 00:08:24,328
N'oge ahụ, USA na-alụ ọgụ na napalm, ngwakọta
mmanụ ụgbọala na-ejide nke na-akpata ọkụ siri ike.

74
00:08:24,328 --> 00:08:32,876
Ihe ahụ dịkwa otu a maka ọgwụ na-ewepụ ahịhịa Agent
Orange, nke kpatara mmejọ siri ike n'ọgbọ ndị sochiri.

75
00:08:32,876 --> 00:08:39,862
N'afọ ndị sochiri agha ahụ, ndị Vietnam ọzọ
400,000 nwụrụ n'ihi ya. Ntụnyere ya na nke taa:

76
00:08:39,862 --> 00:08:46,427
Anyị anaghị ahụ onyonyo ọ bụla na mgbasa ozi bụ isi taa
nke ngwa agha ndị na-adịkwa obi ọjọọ dịka uranium

77
00:08:46,427 --> 00:08:50,463
dara ogbenye, nke eji na agha NATO site na Iraq ruo Syria.

78
00:08:50,463 --> 00:08:52,483
Ma nke ahụ abụghị ihe niile.

79
00:08:52,483 --> 00:09:00,743
N'afọ 1964, Amerịka kpọkwara mwakpo mba agbata obi
Laos, tụfuru tọnụ ọgụgụ ruru nde abụọ nke bọmbụ.

80
00:09:00,743 --> 00:09:06,490
Nke ahụ pụtara otu ibu ụgbọelu kwa nkeji asatọ maka afọ itoolu.

81
00:09:06,490 --> 00:09:17,470
N'afọ 1969, ewakporo Kambodia kwa – na mbido, eji ndekọ ụgha
banyere mbupu ụgbọelu kwupụtara na ha na-alụ ọgụ na Vietnam.

82
00:09:17,470 --> 00:09:24,190
Agha atọ a na-ezighị ezi mere na-enweghị
ikike UN ma na-emegide iwu UN megide iji ike.

83
00:09:24,190 --> 00:09:30,644
Site na 1967 gaa n'ihu, onyonyo agha na akụkọ
sitere na Vietnam kpalitere mmegharị udo hippie na

84
00:09:30,644 --> 00:09:34,938
mmegharị ikike ụmụ mmadụ nke Martin Luther King na-eduga.

85
00:09:34,938 --> 00:09:40,276
Ndị a ma ama dịka onye mgba bọks Muhammad Ali
gosikwara nkwupụta mkpesa ha n'ụzọ doro anya.

86
00:09:40,276 --> 00:09:50,796
O kwuru, "Ndị ọcha na-eziga ndị ojii ka ha lụọ ndị
odo ọgụ iji chebe mba ha ji wepụ n'aka ndị uhie." .

87
00:09:50,796 --> 00:09:54,970
Ya mere, n'ikpeazụ, US ga-eme
mkparịta ụka iji nweta nkwekọrịta udo.

88
00:09:54,970 --> 00:09:59,813
N'afọ 1975, mgbe afọ iri na otu gachara, Agha Vietnam kwụsịrị.

