WEBVTT

00:00.000 --> 00:09.053
Mgba agha na Vietnam malitere mgbe e kwupụtara
nnwere onwe na Vietnam n'okpuru Ho Chi Minh na 1945.

00:09.053 --> 00:17.081
France, ike ọchịchị alaeze ojii gara aga,
gbalịrị iweghachite mba ahụ n'okpuru njikwa ya

00:17.081 --> 00:22.060
n'ime ihe a na-akpọ Agha Indochina (1946–1954).

00:22.060 --> 00:29.869
Nke a na-atọ ụtọ n'ihi na France – dịka ọtụtụ mba ndị ọzọ, dịka
ihe ọmụmụ ha mụtara site na Agha Ụwa nke Abụọ, nke

00:29.869 --> 00:37.920
gburu ndụ nde mmadụ iri isii – debanyere aka na
nkwekọrịta UN nke machibidoro ime ihe ike na 24 Ọktoba 1945.

00:37.920 --> 00:47.520
Isiokwu nke 2 kwuru sị: "Ndị òtù niile ga-ezere, n'ime mmekọrịta
ha n'ụwa niile, ịkpọ egwu ma ọ bụ iji ike megide njikọ ala ma

00:47.520 --> 00:58.280
ọ bụ nnwere onwe ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke steeti ọ bụla, ma ọ bụ
n'ụzọ ọ bụla ọzọ na-emegide ebumnuche nke Ụmụ Mmekọrịta Ụwa."

00:58.280 --> 01:05.920
Otú ọ dị, site n'aka nkwado United States,
France malitere agha ọzọ otu afọ ka e mesịrị.

01:05.920 --> 01:11.008
N'ikpeazụ agha ahụ, kewara mba ahụ n'ime
Vietnam Ugwu na Vietnam Ndịda, na olileanya maka

01:11.008 --> 01:14.853
ntuli aka n'efu na ijikọta ya ọzọ n'ọdịnihu dị nso.

01:14.853 --> 01:20.761
Otú ọ dị, e mebiri nkwekọrịta a – ma site
n'enyemaka nke ọrụ nzuzo America, CIA, e

01:20.761 --> 01:25.320
guzobere onye isi ala megidere na Vietnam nke ndịda.

01:25.320 --> 01:31.791
Dịka Katọlik, o mechara were usoro ike dị
egwu megide ndị kwadoro komunizim nke Onye isi

01:31.791 --> 01:35.968
ala Vietnam Ugwu, Ho Chi Minh, na ndị Bụdda.

01:35.968 --> 01:45.520
E mechara mara ọnọdụ ahụ n'ụwa niile karịsịa site n'ịkụ onwe
ya ọkụ n'ihu ọha nke otu ụkọchukwu Buddha na Saigon n'afọ 1963.

01:45.520 --> 01:52.793
Na 2 Nọvemba 1963, CIA gbuuru onye isi megide onwe ya.

01:52.793 --> 01:59.904
Na 22 Nọvemba n'afọ ahụ, e gbuo
Onye isi ala Amerịka John F. Kennedy.

01:59.904 --> 02:05.824
N'oge na-adịghị anya tupu nke ahụ, ọ tụrụ atụmatụ
iwepụ ndị ndụmọdụ Amerịka niile si Vietnam nke ndịda.

02:05.824 --> 02:08.494
Njikọ?

02:08.494 --> 02:19.361
N'Ọktoba 1963, ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ otu ọnwa tupu
ọnwụ ya, Kennedy malitere iwepụ ndị agha US si Vietnam.

02:19.361 --> 02:27.562
N'akwụkwọ ncheta gọọmentị nke e dere na 11
Ọktoba 1963, ọ nyere iwu ka ewepụ puku otu ndị

02:27.562 --> 02:32.576
agha Amerịka si Vietnam tupu ngwụcha afọ ahụ.

02:32.576 --> 02:40.405
Robert McNamara, Onye Nchekwa Ọgụ n'ọgbakọ ndị
minista nke John F. Kennedy, kwuru mgbe e mesịrị na Kennedy

02:40.405 --> 02:45.986
ga-apụ kpamkpam na Vietnam ma ọ bụrụ na ọ ka dị ndụ.

02:45.986 --> 02:54.965
Site na iwu a, agbanyeghị, Kennedy kpasuru iwe n'otu ndị
agha na ụlọ ọrụ mmepụta ngwa agha na ọrụ nzuzo nke US.

02:54.965 --> 03:07.352
Ha nwere ebumnuche ịgbasawanye ọchịchị America site n'agha ndị
ọzọ nke ime ihe ike na ntinye agha – gụnyere na Vietnam na Cuba.

03:07.352 --> 03:16.860
Nke a bụ kpọmkwem ihe kpatara mwakpo Bay of
Pigs na Cuba ji mere na 1961 – mana ọ dara.

03:16.860 --> 03:26.753
Nke a bụ ọrụ agha nzuzo nke CIA nwere
ebumnuche ịtụfuo onye isi ala Cuba Fidel Castro.

03:26.753 --> 03:36.760
Kennedy mechara kpụọ Onye isi CIA Allen Dulles n'ọrụ
ma kwupụta ebumnuche ya ịkwaa usoro ike dị n'ime CIA.

03:36.760 --> 03:43.173
Ebumnuche ya bụ iweta CIA n'okpuru njikwa ndọrọndọrọ ọchịchị ọzọ.

03:43.173 --> 03:52.020
N'ịchọ ndị nọ n'azụ igbu Kennedy, ụzọ
ahụ doro anya na-eduga na ọrụ nzuzo US.

03:52.020 --> 03:56.416
Onye ọkà mmụta akụkọ ihe mere eme
Swiss, Dọkịta Daniele Ganser, kwuru:

03:56.416 --> 04:04.740
N'echiche m, Allen Dulles nyere iwu igbu Kennedy.

04:04.740 --> 04:09.960
Allen Dulles bụ onye ndu ọrụ nzuzo America, CIA.

04:09.960 --> 04:15.800
Richard Bissell na-ahụ maka ọrụ nzuzo n'ime CIA.

04:15.800 --> 04:18.910
Nke ahụ bụ onye aka nri Allen Dulles. O wepụrụ ha abụọ n'ọrụ.

04:18.910 --> 04:27.333
Ha abụọ kwenyere na Kennedy bụ ihe ize ndụ nchekwa
maka United States na maka ọdịmma ọchịchị alaeze US.

04:27.333 --> 04:36.245
N'ihi na ha chere na ọ bụrụ na ọ gaghị agba ọgụ, dịka ọmụmaatụ
megide Fidel ma ọ bụ megide Cuba, ọ gaghị agba ọgụ megide Vietnam,

04:36.245 --> 04:40.832
ọ gaghị ebido agha – mgbe ahụ ọchịchị America n'ụwa ga-akwụsị.

04:40.832 --> 04:47.509
Ọtụtụ awa ole na ole ka e gbuo John F.
Kennedy, a kpọrọ Lyndon B. Johnson ka ọ bụrụ Onye

04:47.509 --> 04:51.520
isi ala US ọhụrụ n'elu ụgbọelu Air Force One.

04:51.520 --> 04:56.764
Johnson si otú a bilitere n'elu
ndọrọndọrọ ọchịchị US na-enweghị ntuli aka.

04:56.764 --> 05:04.680
Johnson kwụsịrị usoro udo Kennedy ma duzie
United States n'ọgụ megide Vietnam Ugwu.

05:04.680 --> 05:13.103
Ruo afọ 1968, e debere ndị agha
Amerịka karịrị 500,000 na Vietnam.

05:13.103 --> 05:23.200
CIA sonyere nke ukwuu n'ọgụ a ma rụọ ọtụtụ
ọrụ nzuzo ndọrọ ndọrọ ọchịchị na nke agha.

05:23.200 --> 05:26.784
Allen Welsh Dulles bụ onyeisi CIA.

05:26.784 --> 05:32.979
Ya na Dulles, otu n'ime ndị a na-enyo enyo
kacha isi n'ịgbu Kennedy nọdụ na kọmitii nyocha.

05:32.979 --> 05:38.293
Ya na nwanne ya nwoke, John Foster Dulles,
nwere njikọ ezinụlọ na David Rockefeller ma

05:38.293 --> 05:42.057
bụrụ ndị guzobere Ọgbakọ Maka Mmekọrịta Mba Ọzọ.

05:42.057 --> 05:51.963
Allen Dulles, onye Freemason nke ọkwa iri atọ na
atọ, nọkwa na bọọdụ CFR site na 1927 ruo 1969.

05:51.963 --> 05:59.436
Lyndon B. Johnson (Onye isi ala site na
1963 ruo 1969) Johnson bụkwa Freemason.

05:59.436 --> 06:08.636
Ọ sonyere Johnson City Lodge No. 561 dị na Texas
n'afọ 1937, ọ bụkwa onye òtù Janus Masonic Lodge.

06:08.636 --> 06:18.322
N'ụbọchị 2 Ọgọst 1964, e mere obere ọgụ n'ime mmiri ókèala Vietnam
Ugwu, n'Ogba Tonkin, n'etiti ụgbọ mmiri agha USS Maddox na

06:18.322 --> 06:24.530
ọtụtụ ụgbọ mmiri ọsọ ndị Vietnam Ugwu nwere ngwa agha dị ntakịrị.

06:24.530 --> 06:32.633
Ma n'abalị nke 4 Ọgọst, Onye isi ala ọhụrụ Johnson
kwupụtara na e merụrụ United States ọzọ n'ụbọchị ahụ.

06:32.633 --> 06:36.490
Ugbu a, ha ga-alụ ọgụ azụ iji nweta udo.

06:36.490 --> 06:44.930
Afọ ole na ole gachara, na Disemba 2005, NSA
kwetara na ihe merenụ na Oké Osimiri Tonkin bụ ụgha.

06:44.930 --> 06:49.250
N'ihi na USS Maddox adịghịzi n'ógbè ahụ.

06:49.250 --> 06:54.356
Site n'ime nke a, ha gosipụtara Onye
isi ala Johnson dịka onye mpụ agha.

06:54.356 --> 07:03.705
Nke a enweghị nsonaazụ ọ bụla, n'ihi na ọbụna taa, a ka
na-emepụta ma ọ bụ na-akpụ akụkọ ụgha maka ihe kpatara agha –

07:03.705 --> 07:09.106
dịka na Iraq, Libya, Yugoslavia, Syria, Yemen na ndị ọzọ.

07:09.106 --> 07:15.050
Mkpali, nkwa dara na ụgha mgbasa ozi dị n'ebe niile.

07:15.050 --> 07:21.683
Ndị omekome agha ka dị ndụ, dịka Bush, Cheney
na Colin Powell, agaghị ebute ha n'ụlọikpe.

07:21.683 --> 07:28.593
A naghịkwa kpọrọ United States ikpe n'ụzọ
gọọmentị, ọ bụ ezie na ha mebiela mgbochi ime

07:28.593 --> 07:33.030
ihe ike ha debanyere aha na 1945 ọtụtụ ugboro.

07:33.030 --> 07:35.703
Laghachiri n'afọ 1964:

07:35.703 --> 07:44.383
Mgbasa ozi kesaara ụgha gọọmenti US gbasara agha, si otú a dọtara
ndị America na-amaghị ihe n'ime agha na-ebute nnukwu mmebi.

07:44.383 --> 07:49.776
Miliọn atọ ndị Vietnam na ndị agha US 58,000 nwụrụ.

07:49.776 --> 07:55.429
E nwere ime mpụ, ịkpụ isi, ịkpagbu – dịka n'ọgụ ọ bụla.

07:55.429 --> 08:00.428
Ihe pụrụ iche bụ na ndị nta akụkọ mba ọzọ nwere
ike ịga ebe niile n'enweghị mgbochi n'oge ahụ.

08:00.428 --> 08:06.443
Ha kere onyonyo eziokwu nke agha nke a naghịzi ahụ taa.

08:06.443 --> 08:14.999
Ma anyị hụla foto si Afghanistan ma ọ bụ Iraq nke
na-egosi United States na mba NATO na-eme mpụ agha?

08:14.999 --> 08:24.328
N'oge ahụ, USA na-alụ ọgụ na napalm, ngwakọta
mmanụ ụgbọala na-ejide nke na-akpata ọkụ siri ike.

08:24.328 --> 08:32.876
Ihe ahụ dịkwa otu a maka ọgwụ na-ewepụ ahịhịa Agent
Orange, nke kpatara mmejọ siri ike n'ọgbọ ndị sochiri.

08:32.876 --> 08:39.862
N'afọ ndị sochiri agha ahụ, ndị Vietnam ọzọ
400,000 nwụrụ n'ihi ya. Ntụnyere ya na nke taa:

08:39.862 --> 08:46.427
Anyị anaghị ahụ onyonyo ọ bụla na mgbasa ozi bụ isi taa
nke ngwa agha ndị na-adịkwa obi ọjọọ dịka uranium

08:46.427 --> 08:50.463
dara ogbenye, nke eji na agha NATO site na Iraq ruo Syria.

08:50.463 --> 08:52.483
Ma nke ahụ abụghị ihe niile.

08:52.483 --> 09:00.743
N'afọ 1964, Amerịka kpọkwara mwakpo mba agbata obi
Laos, tụfuru tọnụ ọgụgụ ruru nde abụọ nke bọmbụ.

09:00.743 --> 09:06.490
Nke ahụ pụtara otu ibu ụgbọelu kwa nkeji asatọ maka afọ itoolu.

09:06.490 --> 09:17.470
N'afọ 1969, ewakporo Kambodia kwa – na mbido, eji ndekọ ụgha
banyere mbupu ụgbọelu kwupụtara na ha na-alụ ọgụ na Vietnam.

09:17.470 --> 09:24.190
Agha atọ a na-ezighị ezi mere na-enweghị
ikike UN ma na-emegide iwu UN megide iji ike.

09:24.190 --> 09:30.644
Site na 1967 gaa n'ihu, onyonyo agha na akụkọ
sitere na Vietnam kpalitere mmegharị udo hippie na

09:30.644 --> 09:34.938
mmegharị ikike ụmụ mmadụ nke Martin Luther King na-eduga.

09:34.938 --> 09:40.276
Ndị a ma ama dịka onye mgba bọks Muhammad Ali
gosikwara nkwupụta mkpesa ha n'ụzọ doro anya.

09:40.276 --> 09:50.796
O kwuru, "Ndị ọcha na-eziga ndị ojii ka ha lụọ ndị
odo ọgụ iji chebe mba ha ji wepụ n'aka ndị uhie." .

09:50.796 --> 09:54.970
Ya mere, n'ikpeazụ, US ga-eme
mkparịta ụka iji nweta nkwekọrịta udo.

09:54.970 --> 09:59.813
N'afọ 1975, mgbe afọ iri na otu gachara, Agha Vietnam kwụsịrị.
