Вьетнамдагы кагылышуу 1945-жылы Хо Ши Миндин жетекчилиги астында Вьетнамда көз карандысыздык жарыяланганда башталган.
Франция, мурдагы колониялык держава, андан соң өлкөнү өзүнүн көзөмөлүнө кайра алууга аталган
Индокина согушунда (1946–1954) аракет кылган.
Бул таң калыштуу, анткени Франция – Экинчи дүйнөлүк согуштан (60 миллион адамдын өмүрүн алган) алынган сабак катары көптөгөн
башка өлкөлөр сыяктуу эле – 1945-жылдын 24-октябрында Бириккен Улуттар Уюмунун зомбулукту тыюу салган резолюциясына кол койгон.
2-беренеде мындай деп айтылат: «Бардык мүчөлөр эл аралык мамилелеринде кайсы бир мамлекеттин аймактык бүтүндүгүнө же
саясий көз карандысыздыгына каршы күч колдонуу коркутуусунан же колдонуудан, ошондой эле Бириккен Улуттар Уюмунун максаттарына
шайкеш келбеген башка кандайдыр бир ыкмадан алыс болушу керек.»
Бирок АКШнын колдоосу менен Франция бир жылдан кийин кийинки согушту баштады.
Согуштун аягында өлкө Түндүк жана Түштүк Вьетнамга бөлүнүп, жакын арада эркин шайлоолор өткөрүлүп, кайра биригүүгө үмүт бар эле.
Бирок бул макулдашуу бузулду – жана Американын жашыруун кызматы ЦРУнун жардамы менен Түштүк Вьетнамда каршы-президент түзүлдү.
Католик катары ал кийинчерээк Түндүк Вьетнамдын президенти Хо Ши Миндин коммунисттик жактоочуларына
жана буддисттерге каршы өтө катаал чараларды көрдү.
Бул кырдаал дүйнө жүзүнө негизинен 1963-жылы Сайгондо будда монахинын коом алдында өзүн күйгүзүүсү аркылуу белгилүү болду.
1963-жылдын 2-ноябрында ЦРУ өзүнүн контр-президентин өлтүрдү.
Ошол эле жылдын 22-ноябрында АКШ президенти Жон Ф. Кеннеди да атып өлтүрүлдү.
Бир аз мурда ал Түштүк Вьетнамдан бардык АКШ кеңешчилерин чыгарууну пландаган.
Байланышпы?
1963-жылдын октябрь айында, каза болушуна бир айдан бир аз ашык убакыт калганда,
Кеннеди АКШ аскерлерин Вьетнамдан чыгара баштаган.
1963-жылдын 11-октябрындагы расмий меморандумда ал жылдын аягына чейин Вьетнамдан миң
америкалык аскер кызматкерин чыгарууну буйруду.
Роберт Макнамара, Жон Ф. Кеннединин кабинетиндеги коргоо министри, кийинчерээк эгер Кеннеди тирүү
болгондо Вьетнамдан толугу менен чыгып кетмек деп билдирген.
Бирок бул саясат менен Кеннеди аскердик-өнөр жай комплекси менен АКШнын жашыруун кызматтарын ыза кылды.
Булардын максаты агрессивдүү согуштар жана аскердик кийлигишүүлөр, анын ичинде Вьетнамда жана
Кубада, аркылуу АКШнын үстөмдүгүн кеңейтүү болгон.
Мына ушул себептен 1961-жылы Кубадагы Кочкорлор булуңуна басып кирүү болду – бирок ал ийгиликсиз аяктады.
Бул ЦРУ тарабынан Куба президенти Фидель Кастрону кулатуу максатында жүргүзүлгөн жашыруун аскердик операция болчу.
Кеннеди кийинчерээк ЦРУнун директору Аллен Даллести кызматтан бошотуп, ЦРУнун ичиндеги бийлик түзүмдөрүн жоюу ниетин жарыялады.
Анын максаты ЦРУну кайрадан саясий көзөмөлгө алуу болчу.
Кеннединин өлтүрүлүшүнүн артында кимдер турганын иликтөө учурунда издери так эле АКШнын жашыруун кызматына алып барат.
Швейцариялык тарыхчы доктор Даниэле Гансер комментарий берет:
Менин оюмча, Кеннединин өлтүрүлүшүн Аллен Даллес буйруган.
Аллен Даллес Америкалык жашыруун кызматынын, ЦРУнун директору болгон.
Ричард Бисселл ЦРУда жашыруун операцияларды жетектейт.
Ал Аллен Даллестин оң колу. Ал экөөнү тең кызматтан бошотуп жиберди.
Экөө тең Кеннедини АКШнын жана анын империялык кызыкчылыктарынын коопсуздугуна коркунуч деп эсептешкен.
Анткени алар ойлошкон: эгер ал, мисалы, Фиделге же Кубага каршы сокку урбаса, Вьетнамга каршы сокку урбаса, согуш жүргүзбөсө,
анда Американын дүйнөдөгү гегемониясы мүмкүн болбой калмак.
Жон Ф. Кеннединин атылып өлтүрүлгөндөн бир нече саат өткөндөн кийин, Линдон Б. Джонсон АКШнын жаңы
президенти катары Air Force One учагында ант берди.
Жонсон ушинтип шайланбай эле АКШ саясатынын эң жогорку чокусуна көтөрүлдү.
Жонсон Кеннединин тынчтык саясатын токтотуп, АКШны Түндүк Вьетнамга каршы согушка жетектеди.
1968-жылга карата Вьетнамда 500 000ден ашык америкалык аскер жайгашкан эле.
ЦРУ бул согушка катуу аралашып, көптөгөн жашыруун саясий жана аскердик операцияларды жүргүзгөн.
Аллен Уэлш Даллес ЦРУнун башчысы болгон.
Даллес менен бирге Кеннединин өлтүрүлүшүндө негизги шектүүлөрдүн бири иликтөө комиссиясында отурган.
Ал жана агасы Жон Фостер Даллес Давид Рокфеллер менен үй-бүлөлүк байланышта болуп, Сырткы
мамилелер кеңешинин биргелешип негиздөөчүлөрү болушкан.
Аллен Даллес, 33-даражадагы фримасон, 1927-жылдан 1969-жылга чейин CFRдин директорлор кеңешинин мүчөсү болгон.
Линдон Б. Джонсон (1963–1969-жылдары президент) Джонсон дагы масон болгон.
Ал 1937-жылы Техастагы Johnson City №561 ложасына кошулуп, ошондой эле Янус масондук ложасынын мүчөсү болгон.
1964-жылдын 2-августунда Тонкин булуңунда, Түндүк Вьетнамдын аймактык сууларында USS Maddox согуштук кемеси
менен бир нече жеңил куралданган Түндүк Вьетнам ылдам кайыктарынын ортосунда чакан кагылышуу болду.
Бирок 4-август түндө жаңы президент Жонсон АКШ ошол күнү кайрадан чабуулга кабылганын жарыялады.
Эми алар тынчтыкты камсыз кылуу үчүн кайрадан күрөшүүгө туура келет.
Бир нече жылдан кийин, 2005-жылдын декабрында, NSA Тонкин булуңундагы окуя жасалма экенин моюнга алды.
Анткени USS Maddox бул аймакта болбогон эле.
Муну менен алар президент Жонсонду согуш кылмышкери катары ачыкташты.
Бул эч кандай кесепетке алып келген жок, анткени бүгүнкү күнгө чейин согуш себептери ойлоп табылып же жасалма түрдө жаратылып
келет – мисалы, Ирак, Ливия, Югославия, Сирия, Йемен жана башка.
Провокациялар, аткарылбаган убадалар жана медианын жалган маалыматтары ар жакта бар.
Согуш кылмышкерлери, мисалы Буш, Чейни жана Колин Пауэлл сыяктуу азыр да тирүү жүргөндөр, жоопкерчиликке тартылбайт.
АКШ да эч качан расмий түрдө айыпталган эмес, ал 1945-жылы кол койгон зомбулукка тыюу
салган келишимди сансыз жолу бузганына карабастан.
1964-жылга кайтып:
Медиа АКШ өкмөтүнүн согуштук жалган маалыматтарын таратып, натыйжада шектенбеген
америкалыктарды кыйратуучу согушка жетектеди.
Үч миллион вьетнамдык жана 58 000 америкалык аскер каза болду.
Зордуктоолор, башты кесүүлөр, азаптоолор болду – ар бир согуштагыдай.
Айрыкча өзгөчө болгону, ошол учурда чет элдик журналисттер эркин кыймылдай алышкан.
Алар бүгүнкү күндө кайра көрүлбөгөн согуштун чыныгы сүрөттөрүн жараткан.
Же биз Ооганстандан же Ирактан АКШ менен НАТО өлкөлөрүнүн согуш кылмыштарын жасап жатканын көрсөткөн сүрөттөрдү көргөнбүз беле?
Ошол учурда АКШ нафтальм менен согушкан, ал катуу күйүктөрдү жараткан жабышчаак бензин аралашмасы.
Ошол эле нерсе жалбырактарын түшүрүүчү агент «Оранж»га да тиешелүү, ал кийинки муундарда олуттуу деформацияларды жараткан.
Согуштан кийинки жылдары дагы 400 000 вьетнамдык каза болду. Бүгүнкү күндөгү салыштыруу:
Бүгүнкү күндө негизги масс-медиада Ирактан Сирияга чейин НАТО согуштарында колдонулган, адамгерчиликсиздиги жагынан
жакырланган уран сыяктуу куралдардын бир да сүрөтү көрсөтүлбөйт.
Бирок бул баары эмес.
1964-жылы АКШ ошондой эле коңшу Лаоска да чабуул жасап, 2 миллион тонна бомба таштаган.
Бул тогуз жыл бою ар сегиз мүнөт сайын бир учак жүгүн ташууга барабар.
1969-жылы Камбоджа да чабуулга кабылган – башында алар Вьетнамда согушуп жатканы тууралуу
жасалма авиациялык жайгаштыруу журналдары менен.
Бул үч мыйзамсыз согуш Бириккен Улуттар Уюмунун мандаты жок жана Бириккен Улуттар Уюмунун күч
колдонууга тыюу салган эрежесин бузуу менен жүргүзүлдү.
1967-жылдан тартып Вьетнамдагы согуштун сүрөттөрү жана кабарлары хиппи тынчтык кыймылын жана Мартин Лютер
Кинг жетектеген жарандык укуктар кыймылын бекемдеди.
Боксчу Мухаммед Али сыяктуу белгилүү адамдар да өз сын-пикирлерин так жана ачык билдиришти.
Ал мындай деди: «Ак адамдар кара адамдарды сары адамдарга каршы согушка жиберип жатышат,
кызыл адамдардан уурдаган өлкөсүн коргоо үчүн.» .
Ошентип, АКШ акыры тынчтык келишимин түзүүгө мажбур болду.
1975-жылы, он бир жылдан кийин, Вьетнам согушу аяктады.