Wýetnamdaky konflikt 1945-nji ýylda Ho Şi Minniň ýolbaşçylygynda Wýetnamda garaşsyzlyk yglan edilende başlandy.
Fransiýa, öňki kolonial güýç, soňra şol ýurdy Indokina urşy (1946–1954) diýlip atlandyrylýan
uruşda gaýtadan öz gözegçiligine almaga synanyşdy.
Bu geň galdyryjy, sebäbi Fransiýa – 60 million adamyň janyny alyp giden Ikinji jahan urşundan alnan sapak hökmünde,
beýleki köp ýurtlar ýaly – 1945-nji ýylyň 24-nji oktýabrynda BMG-niň güýji ulanmagy gadagan edýän kararyna gol çekdi.
2-nji maddada aýdylýar: "Ähli agzalar halkara gatnaşyklarynda haýsydyr bir döwletiň territoriýal bitewüligine ýa-da syýasy
garaşsyzlygyna garşy güýç howpy döretmekden ýa-da ony ulanmakdan, şeýle hem BMG-niň maksatlaryna gabat
gelmeýän başga hiç bir usuldan gaça durmalydyrlar."
Şeýle-de bolsa, ABŞ-nyň goldawy bilen Fransiýa diňe bir ýyl soňra indiki urşy başlatdy.
Urşyň ahyrynda ýurt Demirgazyk we Günorta Wýetnamlara bölündi, golaý wagtda erkin saýlawlar we gaýtadan birleşmek umydy bilen.
Emma bu ylalaşyk bozuldy – we ABŞ-nyň gizlin gullugy CIA-nyň kömegi bilen Günorta Wýetnamda garşy-prezident döredildi.
Katolik hökmünde ol Demirgazyk Wýetnam prezidenti Ho Şi Mininiň kommunist tarapdarlaryna we
buddistlere garşy örän zalymlyk bilen basyş etdi.
Bu ýagdaý 1963-nji ýylda Saigonda bir buddist keşişiň açyk ýerde özüni ýakmagy arkaly esasan bütin dünýäde belli boldy.
1963-nji ýylyň 2-nji noýabrynda CIA öz garşy-prezidentini öldürdü.
Şol ýylyň 22-nji noýabrynda ABŞ Prezidenti Jon F. Kennedi hem öldürildi.
Gysga wagt mundan ozal ol ABŞ-nyň ähli geňeşçilerini Günorta Wýetnamdan çekip almagy meýilleşdiripdi.
Baglanyşykmy?
1963-nji ýylyň oktýabrynda, ölüminiň takmynan bir aý öň, Kennedi ABŞ goşunlaryny Wýetnamdan çekmäge başlady.
1963-nji ýylyň 11-nji oktýabryndaky resmi memorandumda ol ýylyň ahyryna çenli Wýetnamdan müň
amerikan harby gullukçysynyň çykarylmagyny buýrdy.
Robert McNamara, John F. Kennedyniň kabinetindäki goranyş sekretary, soňra Kennedy eger ol henizem diri
bolup bolsa, Wýetnamdan doly çekiljekdigini aýtdy.
Emma bu syýasat bilen Kennedi harby-senagat toplumyny we ABŞ-nyň gizlin gulluklaryny garşy aldy.
Bularyň maksady ABŞ-nyň hökmranlygyny goşmaça agressiýa uruşlary we harby müdahäleler arkaly
– şol sanda Wýetnamda we Kubada – giňeltmekdi.
Şu sebäpden Kubadaky Domuzlar körfezine basyp girme 1961-nji ýylda boldy – ýöne ol şowsuz boldy.
Bu, Kuba prezidenti Fidel Kastronyň häkimligini agdarmak maksady bilen CIA tarapyndan geçirilen gizlin harby operasiýa boldy.
Kennedy soňra CIA-nyň direktory Allen Dullesi wezipesinden boşatdy we CIA-nyň içindäki
güýç gurluşlaryny ýatyrmak niýetini yglan etdi.
Onuň maksady CIA-ny syýasy gözegçilik astyna gaýtadan getirmekdi.
Kennedyniň öldürilmeginiň arkasynda duranlary gözleýän wagtyňyz, yz şübhesiz ABŞ-nyň gizlin gullugyna alyp barýar.
Şweýsariýaly taryhçy Dr Daniele Ganser teswir berýär:
Meniň pikirimçe, Kennediniň öldürilmegi Allen Dulles tarapyndan buýruldy.
Allen Dulles ABŞ-nyň gizlin gullugy CIA-nyň direktory boldy.
Richard Bissell CIA-da gizlin operasiýalaryň ýolbaşçysy.
Ol Allen Dullesiň sag eli. Ol ikisini hem işden boşady.
Ikisi hem Kennediniň ABŞ üçin we ABŞ imperiýa bähbitleri üçin howpsuzlyk howpy bolup durýandygyna ynanýardy.
Çünki olar pikir etdiler: eger ol, mysal üçin, Fidel-e ýa-da Kuba garşy hüjüm etmezse, eger ol Wýetnama garşy hüjüm etmezse,
eger ol uruş açmazsa – onda dünýäde amerikan üstünligi bolmaz.
John F. Kennedy öldürilenden birnäçe sagat soň, Lyndon B. Johnson ABŞ-nyň täze
Prezidenti hökmünde Air Force One uçarynda and içdi.
Johnson şonuň bilen saýlanman ABŞ syýasatynyň iň ýokary derejesine çykdy.
Johnson Kennediniň parahatçylyk syýasatyny bes etdi we ABŞ-ny Demirgazyk Wýetnam bilen urşa çekdi.
1968-nji ýyla çenli Wýetnamda 500 müňden gowrak amerikan esgeri ýerleşdirilipdi.
CIA bu uruşda giňden gatnaşdy we köp sanly gizlin syýasy we harby operasiýalary geçirdi.
Allen Welsh Dulles CIA-nyň başydy.
Dulles bilen, Kennediniň öldürilmeginiň esasy şübheliýetlilerinden biri derňew komissiýasynda oturdy.
Ol we dogany Jon Foster Dullesiň David Rockefeller bilen maşgalalyk baglanyşyklary bardy we Daşary
gatnaşyklar geňeşiniň bilelikde esaslandyryjylary boldular.
Allen Dulles, 33-nji derejeli frimason, 1927-den 1969-a çenli CFR-iň dolandyryş geňeşiniň agzasy hem boldy.
Lyndon B. Johnson (1963–1969-njy ýyllarda prezident) Johnson hem frimason boldy.
Ol 1937-nji ýylda Teksasta Johnson City No. 561 lojasyna goşuldy we Janus Masonik lojasynyň hem agzasy boldy.
1964-nji ýylyň 2-nji awgustynda Demirgazyk Wýetnamyň territoriýa deňiz suwlarynda, Tonkin körfezinde, USS Maddox söweş
gämisi bilen birnäçe ýeňil ýaragly Demirgazyk Wýetnam tiz motorly gaýyklarynyň arasynda kiçi bir çaknyşyk boldy.
Emma 4-nji awgust gijesi täze prezident Johnson şol gün ABŞ-a ýene-de hüjüm edilendigini yglan etdi.
Olar indi parahatçylygy üpjün etmek üçin gaýtadan göreşmeli bolarlar.
Ýyllar soň, 2005-nji ýylyň dekabrynda ABŞ-nyň Milli Howpsuzlyk Agentligi (NSA) Tonkin
körfezi wakasynyň uydurma bolandygyny boýun aldy.
Çünki USS Maddox etrapda ýokdy.
Şeýlelik bilen olar Prezident Jonsonny uruş jenaýatçysy hökmünde açyp görkezdiler.
Munuň hiç hili netijesi bolmady, sebäbi hatda şu gün hem uruş sebäpleri henizem oýlap tapylýar ýa-da düzüp çykarylýar – mysal
üçin Iračda, Libiýada, Jugoslawiýada, Siriýada, Ýemende we ş.m.
Provokasiýalar, bozulýan wadalaryň we metbugat ýalanlarynyň hemmesi ýerde bardyr.
Häzir hem diri bolan uruş jenaýatçylary, mysal üçin Bush, Cheney we Colin Powell, jogapkärçilige çekilmeýärler.
Amerika Birleşen Ştatlary hem hiç haçan resmi taýdan ýazgarylmady, 1945-nji ýylda gol goýan zorluk
gadagançylygyny sanawsyz gezek bozandyklaryna garamazdan.
1964-nji ýyla gaýdyp:
Metbugat ABŞ hökümetiniň uruş ýalanlaryny ýaýratdy we şonuň bilen habarsyz amerikanlylary betbagtçylykly uruşa iterdi.
Üç million wýetnamly we 58 müň amerikan esgeri öldi.
Her uruşda bolşy ýaly zorlamalar, baş kesmeler, işgänçlikler boldy.
Aýratynlygy şunda eken: şol wagt daşary ýurtly žurnalistler erkin hereket edip bilýärdiler.
Olar häzirki wagtda ýene-de görülmeýän uruşyň hakyky suratlaryny döretdiler.
Ýa-da biz Owganstandan ýa-da Iragtan ABŞ we NATO ýurtlarynyň uruş jenaýatlaryny
edýändigini görkezýän suratlary hiç wagt gördükmi?
Şol wagt ABŞ napalm bilen söweşdi, bu ýelimli benzin garyndysy agyr ýanmalara sebäp bolýar.
Şol bir zat soňky nesillerde agyr deformasiýalara sebäp bolan defoliant Agent Orange üçin hem degişlidir.
Urşdan soňky ýyllarda munuň netijesinde ýene-de 400 000 wýetnamly öldi. Häzirki gün bilen deňeşdirme:
Biz häzirki esasy metbugatda Irakdan Siriýa çenli NATO uruşlarynda ulanylýan, adamkärçilige
ters gelýän guralaryň hiç bir suratyny görmeýäris.
Emma bu hemmesi däl.
1964-nji ýylda ABŞ goňşy Laosy hem hüjüm edip, 2 million tonna bomba saldy.
Bu, dokuz ýyl boýy her sekiz minutda bir uçaryň ýüküni deňdir.
1969-njy ýylda Kambodja hem hüjüm edildi – ilki bilen uçarlaryň ýerleşdirilişini görkezýän sahtalaşdyrylan ýazgylaryň
kömegi bilen, olar Wýetnamda söweşýändiklerini öňe sürüp.
Bu üç bikanun uruş BMG-niň ygtyýary bolmazdan we BMG-niň güýji ulanmagy gadagan edýän düzgünine ters gelip geçirildi.
1967-nji ýyldan başlap, Wýetnamdaky uruş suratlary we habarlary hippie parahatçylyk hereketini we Martin Luther Kingiň
ýolbaşçylyk edýän raýat hukuklary hereketini güýçlendirdi.
Mäşhur şahsyýetler, meselem boksçy Muhammad Ali, hem öz tankytlaryny aç-açan beýan etdiler.
Ol aýtdy: "Ak adamlar gara adamlary sary adamlara garşy söweşmäge ugradýarlar, gyzyl adamlardan ogurlanan ýurdy goramak üçin." .
Şonuň üçin ABŞ ahyrynda parahatçylyk şertnamasyny gepleşmeli boldy.
1975-nji ýylda, on bir ýyl soň, Wýetnam urşy tamamlandy.