WEBVTT 00:00.000 --> 00:09.053 Вьетнамдагы низаг 1945 елда Хо Ши Мин җитәкчелегендә бәйсезлек игълан ителгәндә башланды. 00:09.053 --> 00:16.924 Элекке колониаль көч булган Франция аннары илне үз контроленә кире кайтару өчен шул 00:16.924 --> 00:22.060 аталган Индокина сугышында (1946–1954) тырышты. 00:22.060 --> 00:29.451 Бу гаҗәп, чөнки Франция – Икенче бөтендөнья сугышыннан алынган дәрес буларак, 60 миллион кешенең гомерен алган бу сугыш 00:29.451 --> 00:34.057 нәтиҗәсендә – күп кенә башка илләр кебек үк, 1945 елның 24 октябрендә БМОның көч 00:34.057 --> 00:37.920 куллануны тыю турындагы резолюциясен имзалады. 00:37.920 --> 00:45.980 2-нче маддәдә болай дип әйтелә: «Барлык әгъзалар үзләренең халыкара мөнәсәбәтләрендә бер дәүләтнең территориаль бөтенлегенә 00:45.980 --> 00:53.254 яки сәяси бәйсезлегенә каршы көч куллану яки янаудан, шулай ук Берләшкән Милләтләр Оешмасының максатларына туры 00:53.254 --> 00:58.280 килмәгән башка теләсә нинди ысуллардан тыелырга тиешләр.» 00:58.280 --> 01:05.920 Шулай да, АКШ ярдәме белән Франция бер елдан соң киләсе сугышны башлап җибәрде. 01:05.920 --> 01:14.853 Сугыш ахырында ил Төньяк һәм Көньяк Вьетнамга бүленде, якын киләчәктә ирекле сайлаулар үткәрү һәм яңадан берләшү өмете белән. 01:14.853 --> 01:25.320 Ләкин бу килешү бозылды – һәм Американың яшерен хезмәте ЦРУ ярдәме белән Көньяк Вьетнамда каршы-президент билгеләнде. 01:25.320 --> 01:31.673 Католик буларак, ул соңрак Төньяк Вьетнам президенты Хо Ши Минның коммунист яклаучыларына 01:31.673 --> 01:35.968 һәм буддистларга каршы бик кырыс чаралар күрде. 01:35.968 --> 01:41.426 Бу хәл бөтен дөньяга нигездә 1963 елда Сайгон шәһәрендә будда монастырының үз-үзен яндыруы 01:41.426 --> 01:45.520 җәмәгатьчелеккә ачык булуы аркасында мәгълүм булды. 01:45.520 --> 01:52.793 1963 елның 2 ноябрендә ЦРУ үз контр-президентын үтерде. 01:52.793 --> 01:59.904 Шул ук елның 22 ноябрендә АКШ президенты Джон Ф. Кеннеди да үтерелде. 01:59.904 --> 02:05.824 Бераз элек ул Көньяк Вьетнамнан барлык АКШ киңәшчеләрен чыгаруны планлаштырган иде. 02:05.824 --> 02:08.494 Бәйләнешме? 02:08.494 --> 02:19.361 1963 елның октябрендә, үлеменә бер айдан бераз күбрәк вакыт кала, Кеннеди шулай ук АКШ гаскәрләрен Вьетнамнан чыгара башлады. 02:19.361 --> 02:32.576 1963 елның 11 октябрендәге рәсми меморандумда ул ел ахырына кадәр Вьетнамнан мең АКШ хәрби хезмәткәрен чыгаруны боерды. 02:32.576 --> 02:40.333 Роберт Макнамара, Джон Ф. Кеннеди кабинетындагы оборона министры, соңрак белдергәнчә, әгәр Кеннеди әле исән 02:40.333 --> 02:45.986 булса, ул Вьетнамнан тулысынча чыгып киткән булыр иде. 02:45.986 --> 02:54.965 Әмма бу сәясәт белән Кеннеди хәрби-сәнәгать комплексын һәм АКШның серле хезмәтләрен үпкәләндерде. 02:54.965 --> 03:02.456 Бу аларның максаты агрессив сугышлар һәм хәрби интервенцияләр аша — шул исәптән Вьетнамда 03:02.456 --> 03:07.352 һәм Кубада — АКШның өстенлеген киңәйтү иде. 03:07.352 --> 03:16.860 Нәкъ менә шуңа күрә 1961 елда Кубадагы Хрущова заливына басып керү булды – ләкин ул уңышсыз булды. 03:16.860 --> 03:26.753 Бу — Куба президенты Фидель Кастроны төшереп калдыру максатыннан ЦРУ тарафыннан үткәрелгән яшерен хәрби операция иде. 03:26.753 --> 03:32.975 Кеннеди соңыннан ЦРУ директоры Аллен Даллесны вазифасыннан алды һәм ЦРУ эчендәге хакимият 03:32.975 --> 03:36.760 структураларын таркатырга ниятләвен игълан итте. 03:36.760 --> 03:43.173 Аның максаты — ЦРУны яңадан сәяси контроль астына китерү иде. 03:43.173 --> 03:52.020 Кеннедины үтерү артында торганнарны эзләгәндә, эзләр шиксез рәвештә АКШ яшерен хезмәтенә китерә. 03:52.020 --> 03:56.416 Швейцария тарихчысы доктор Даниэле Гансер болай ди: 03:56.416 --> 04:04.740 Минемчә, Кеннедины үтерүне Аллен Даллес боерык иткән. 04:04.740 --> 04:09.960 Аллен Даллес Американың яшерен хезмәте – ЦРУның директоры иде. 04:09.960 --> 04:15.800 Ричард Бисселл ЦРУда яшерен операцияләр өчен җаваплы. 04:15.800 --> 04:18.910 Бу — Аллен Даллесның уң кулы. Һәм ул икесен дә эштән азат итте. 04:18.910 --> 04:27.333 Икесе дә Кеннедины АКШ өчен һәм АКШ империя мәнфәгатьләре өчен куркынычсызлык куркынычы дип санадылар. 04:27.333 --> 04:35.988 Чөнки алар уйлаган: әгәр ул, мәсәлән, Фидельгә яки Кубага каршы һөҗүм итмәсә, Вьетнамга каршы һөҗүм итмәсә, 04:35.988 --> 04:40.832 сугыш ачмаса – Американың дөньядагы өстенлеге бетәр иде. 04:40.832 --> 04:47.407 Джон Ф. Кеннеди үтерелгәннән соң берничә сәгать үткәч, Линдон Б. Джонсон Air Force One 04:47.407 --> 04:51.520 бортинда АКШның яңа президенты итеп ант бирде. 04:51.520 --> 04:56.764 Шулай итеп, Джонсон сайланмыйча АКШ сәясәтенең иң югары дәрәҗәсенә күтәрелде. 04:56.764 --> 05:04.680 Джонсон Кеннединың тынычлык сәясәтен тәмамлады һәм АКШны Төньяк Вьетнамга каршы сугышка кертте. 05:04.680 --> 05:13.103 1968 елга кадәр Вьетнамда 500 000-дән артык АКШ солдаты урнаштырылган иде. 05:13.103 --> 05:23.200 ЦРУ бу сугышта зур катнашлык күрсәтте һәм күпсанлы яшерен сәяси һәм хәрби операцияләр үткәрде. 05:23.200 --> 05:26.784 Аллен Уэлш Даллес ЦРУ башлыгы иде. 05:26.784 --> 05:32.979 Даллес белән бергә Кеннедины үтерүдә төп шикләнүчеләрнең берсе тикшерү комиссиясендә утырды. 05:32.979 --> 05:38.353 Ул һәм аның абыйсы Джон Фостер Даллесларның Дэвид Рокфеллер белән гаилә бәйләнешләре бар иде һәм 05:38.353 --> 05:42.057 алар Тышкы мөнәсәбәтләр шурасын бергә нигезләгәннәр. 05:42.057 --> 05:51.963 Аллен Даллес, 33-нче дәрәҗә фримасон, шулай ук 1927 елдан 1969 елга кадәр CFRның директорлар советы әгъзасы булган. 05:51.963 --> 05:59.436 Линдон Б. Джонсон (1963–1969 елларда президент) Джонсон шулай ук фримасон иде. 05:59.436 --> 06:08.636 Ул 1937 елда Техастагы Johnson City 561-нче ложасына кушылды һәм шулай ук Янус масон ложасының әгъзасы булды. 06:08.636 --> 06:16.484 1964 елның 2 августында Төньяк Вьетнамның территориаль суларында, Тонкин култыгында, USS Maddox су корабе 06:16.484 --> 06:24.530 белән берничә җиңел кораллы Төньяк Вьетнам тиз йөрешле көймә арасында кечкенә бәрелеш булды. 06:24.530 --> 06:32.633 Ләкин 4 август төнендә яңа президент Джонсон игълан итте, шул көнне АКШ тагын бер кат һөҗүмгә дучар булды. 06:32.633 --> 06:36.490 Хәзер аларга тынычлыкны саклап калу өчен кире көрәшергә туры киләчәк. 06:36.490 --> 06:44.930 Еллар узгач, 2005 елның декабрендә, NSA Тонкин култыгы вакыйгасы ясалма булуын таныды. 06:44.930 --> 06:49.250 Чөнки USS Maddox инде бу төбәктә юк иде. 06:49.250 --> 06:54.356 Шулай итеп, алар Президент Джонсонны сугыш җинаятьчесе итеп ачыкладылар. 06:54.356 --> 07:03.466 Бу бернинди нәтиҗәгә дә китермәде, чөнки хәтта бүген дә сугыш сәбәпләре уйлап табыла яки ясалма рәвештә тудырыла – 07:03.466 --> 07:09.106 мәсәлән, Иракта, Ливиядә, Югославиядә, Сүриядә, Йәмәндә һ.б. 07:09.106 --> 07:15.050 Провокацияләр, үтәлмәгән вәгъдәләр һәм масс-медиа ялганнары һәр җирдә. 07:15.050 --> 07:21.683 Сугыш җинаятьчеләре, мәсәлән Буш, Чейни һәм Колин Пауэлл кебек әле дә исән булганнар, җавапка тартылмаячаклар. 07:21.683 --> 07:28.498 АКШ та рәсми рәвештә беркайчан да тәнкыйтьләнмәде, хәтта 1945 елда имзаланган көч куллану 07:28.498 --> 07:33.030 тыюын санап бетергесез тапкыр бозган булсалар да. 07:33.030 --> 07:35.703 1964 елга кире кайту: 07:35.703 --> 07:44.383 Массакүләм мәгълүмат чаралары АКШ хөкүмәтенең сугыш ялганнарын таратып, шикләнмәгән американнарны җимергеч сугышка этәргәндерде. 07:44.383 --> 07:49.776 Өч миллион вьетнамлы һәм 58 мең американ солдат һәлак булды. 07:49.776 --> 07:55.429 Һәр сугышта булган кебек, җенси көч куллану, баш кисү, газаплаулар булды. 07:55.429 --> 08:00.428 Нык аерым булган шул: шул вакытта чит ил журналистлары иркен йөри ала иделәр. 08:00.428 --> 08:06.443 Алар бүген инде күренми торган сугышның чын сурәтләрен тудырдылар. 08:06.443 --> 08:14.999 Яки без Афганстаннан яки Ирактан АКШ һәм НАТО илләренең сугыш җинаятьләре кылуын күрсәткән фотоларны күргәнебез булдымы? 08:14.999 --> 08:24.328 Шул вакытта АКШ нафтальм белән сугышты, ул ябышкыч бензин катнашмасы булып, көчле янулар китерә. 08:24.328 --> 08:32.876 Шул ук хәл яфрак төшерүче агент «Оранж»га да кагыла, ул киләсе буыннарда җитди деформацияләргә китерде. 08:32.876 --> 08:39.862 Сугыштан соңгы елларда нәтиҗәдә тагын 400 000 вьетнамлы һәлак булды. Бүгенге көн белән чагыштырганда: 08:39.862 --> 08:46.805 Бүген төп массакүләм мәгълүмат чараларында Ирактан Сүриягә кадәр НАТО сугышларында кулланылган, кешелеккә каршы булган, бетерелгән 08:46.805 --> 08:50.463 уран кебек үк явыз коралларның бер генә сурәте дә күрсәтелми. 08:50.463 --> 08:52.483 Ләкин бу барысы да түгел. 08:52.483 --> 09:00.743 1964 елда АКШ шулай ук күрше Лаоска һөҗүм итте, 2 миллион тонна бомба ташлады. 09:00.743 --> 09:06.490 Бу тугыз ел дәвамында һәр сигез минут саен бер очкыч йөкләнешенә тиң. 09:06.490 --> 09:17.470 1969 елда Камбоджага да һөҗүм ителде – башта алар Вьетнамда сугышалар дип белдергән ялган очкычлар хәрәкәте журналлары белән. 09:17.470 --> 09:24.190 Бу өч законсыз сугыш БМО мандаты булмаган һәм БМОның көч куллануны тыюын бозып үткәрелде. 09:24.190 --> 09:30.864 1967 елдан башлап Вьетнам сугышының сурәтләре һәм хәбәрләре хиппиларның тынычлык хәрәкәтен һәм Мартин Лютер 09:30.864 --> 09:34.938 Кинг җитәкчелегендәге граждан хокуклары хәрәкәтен ныгытты. 09:34.938 --> 09:40.276 Боксчы Мөхәммәд Әли кебек танылган шәхесләр дә үз тәнкыйтьләрен ачыктан-ачык белдерделәр. 09:40.276 --> 09:46.950 Ул әйтте: «Ак тәнле кешеләр кара тәнле кешеләрне сары тәнле кешеләргә каршы сугышырга җибәрәләр, 09:46.950 --> 09:50.796 кызыл тәнле кешеләрдән урлаган илен яклау өчен.» . 09:50.796 --> 09:54.970 Шулай итеп, АКШ ахыр чиктә тынычлык килешүен сөйләшергә мәҗбүр булды. 09:54.970 --> 09:59.813 1975 елда, унбер ел узгач, Вьетнам сугышы тәмамланды.