1
00:00:00,000 --> 00:00:09,053
Ingxabano yaseVietnam yaqala xa kwakubhengezwa
inkululeko yaseVietnam ngo-1945 phantsi kukaHo Chi Minh.

2
00:00:09,053 --> 00:00:17,215
IFrentshi, eyayililizwe elalibusa ngamandla, yaza
yazama ukubuyisela ilizwe phantsi kolawulo lwayo kwimfazwe

3
00:00:17,215 --> 00:00:22,060
eyayibizwa ngokuba yiMfazwe yase-Indochina (1946-1954).

4
00:00:22,060 --> 00:00:29,599
Oku kuyamangalisa ngenxa yokuba iFransi – njengezinye iindawo
ezininzi, njengesifundo esifundwe kwiMfazwe yesibini yeHlabathi,

5
00:00:29,599 --> 00:00:37,920
eyabulala abantu abazizigidi ezingama-60 – yasayina isithintelo
se-UN sokusetyenziswa kwamandla ngomhla wama-24 ku-Okthobha 1945.

6
00:00:37,920 --> 00:00:45,772
Inqaku 2 lithi: "Onke amaLungu kufuneka azibambe, kubudlelwane
bawo bamazwe ngamazwe, ekusongeleni okanye ekusebenziseni amandla

7
00:00:45,772 --> 00:00:53,439
ngokuchasene nokubumbeka komhlaba okanye inkululeko yezopolitiko
yalo naliphi na ilizwe, okanye ngayo nayiphi na enye indlela

8
00:00:53,439 --> 00:00:58,280
engahambelaniyo neenjongo zoMbutho weeZizwe eziManyeneyo."

9
00:00:58,280 --> 00:01:05,920
Nangona kunjalo, ngenkxaso yase-United States, iFrance
yalwa imfazwe elandelayo emva konyaka omnye kuphela.

10
00:01:05,920 --> 00:01:10,451
Ekupheleni kwemfazwe, ilizwe lahlulwa laba yiVietnam yaseMntla
neyaseMzantsi, kunye nethemba lononophelo

11
00:01:10,451 --> 00:01:14,853
lwezinyulo ezikhululekileyo
nokudityaniswa kwakhona kwixesha elizayo elingekude.

12
00:01:14,853 --> 00:01:21,126
Noko ke, esi sivumelwano saphulwa – yaye
ngoncedo lwenkonzo yezimfihlo yaseMelika, i-CIA,

13
00:01:21,126 --> 00:01:25,320
kwamiselwa umongameli ochasayo eMzantsi Vietnam.

14
00:01:25,320 --> 00:01:31,314
NjengomKatolika, kamva wathatha amanyathelo
anenkohlakalo kakhulu nxamnye nabaxhasi bokomunizim

15
00:01:31,314 --> 00:01:35,968
boMongameli waseMntla Vietnam uHo Chi Minh kunye namaBhuda.

16
00:01:35,968 --> 00:01:45,520
Le meko yaziwa kwihlabathi jikelele ikakhulu ngenxa
yokuzitshisa esidlangalaleni komonki wobuBhuda eSaigon ngo-1963.

17
00:01:45,520 --> 00:01:52,793
Ngomhla wesi-2 kuNovemba 1963, i-CIA
yabulala umphikisi wayo oyintloko.

18
00:01:52,793 --> 00:01:59,904
Ngomhla wama-22 kuNovemba kunyaka ofanayo,
uMongameli wase-US uJohn F. Kennedy naye wabulawa.

19
00:01:59,904 --> 00:02:05,824
Kungekudala ngaphambi koko, wayecwangcise
ukurhoxisa bonke abacebisi baseMelika eMzantsi Vietnam.

20
00:02:05,824 --> 00:02:08,494
Unxulumano?

21
00:02:08,494 --> 00:02:19,361
Ngo-Okthobha ka-1963, nje ngenyanga enye phambi kokusweleka
kwakhe, uKennedy waqala nokurhoxisa imikhosi yaseMelika eVietnam.

22
00:02:19,361 --> 00:02:26,929
Kwimemorandam esemthethweni enomhla we-11
Okthobha 1963, wayalela ukurhoxiswa kwamawaka

23
00:02:26,929 --> 00:02:32,576
alikhulu amajoni aseMelika eVietnam ekupheleni konyaka.

24
00:02:32,576 --> 00:02:40,167
URobert McNamara, owayeyiNobhala wezoKhuselo
kwikhabhinethi kaJohn F. Kennedy, kamva wathi uKennedy wayeza

25
00:02:40,167 --> 00:02:45,986
kuba ehle umva ngokupheleleyo eVietnam ukuba wayesaphila.

26
00:02:45,986 --> 00:02:54,965
Nangona kunjalo, ngalo mgaqo-nkqubo, uKennedy wacaphukisa
iqela lomkhosi namashishini kunye neenkonzo eziyimfihlo zase-US.

27
00:02:54,965 --> 00:03:02,052
Ezi zinjongo zazijolise ekwandiseni ulawulo
lweMelika ngamanye amadabi obundlongondlongo

28
00:03:02,052 --> 00:03:07,352
nongenelelo lomkhosi, kuquka naseVietnam naseCuba.

29
00:03:07,352 --> 00:03:16,860
Kungenxa kanye yoko ke uhlaselo lwe-Bay of
Pigs eCuba lwenzeka ngo-1961 – kodwa lwahluleka.

30
00:03:16,860 --> 00:03:26,753
Lo yayingumsebenzi wemfazwe obufihlakeleyo we-CIA,
owawujolise ekugxotheni uMongameli waseCuba uFidel Castro.

31
00:03:26,753 --> 00:03:32,782
UKennedy kamva wamgxotha uMlawuli we-CIA
u-Allen Dulles waza wabhengeza injongo yakhe

32
00:03:32,782 --> 00:03:36,760
yokudiliza izakhiwo zamagunya ngaphakathi kwi-CIA.

33
00:03:36,760 --> 00:03:43,173
Injongo yakhe yayikukubuyisela
i-CIA phantsi kolawulo lwezopolitiko.

34
00:03:43,173 --> 00:03:52,020
Kuphando lwabo baphembelela ukubulawa kukaKennedy, umkhondo
ukhokelela ngokungathandabuzekiyo kwi-arhente yezimfihlo yase-US.

35
00:03:52,020 --> 00:03:56,416
Isazi-mlando saseSwitzerland uGqr. Daniele Ganser uthi:

36
00:03:56,416 --> 00:04:04,740
Ngokoluvo lwam, ukubulawa kukaKennedy kwalelwa nguAllen Dulles.

37
00:04:04,740 --> 00:04:09,960
UAllen Dulles wayengumlawuli
wenkonzo yezimfihlo yaseMelika, i-CIA.

38
00:04:09,960 --> 00:04:15,800
URichard Bissell nguye ophethe imisebenzi eyimfihlo kwi-CIA.

39
00:04:15,800 --> 00:04:18,910
Yilowo ngumntu wakhe othembekileyo
u-Allen Dulles. Waza wabagxotha bobabini.

40
00:04:18,910 --> 00:04:27,333
Bobabini babekholelwa ukuba uKennedy wayeyingozi kwezokhuseleko
kwi-United States nakwizithakazelo zobukhosi baseMelika.

41
00:04:27,333 --> 00:04:33,966
Kuba babecinga ukuba ukuba akazange ahlasele, umzekelo, uFidel
okanye iCuba, ukuba akazange ahlasele

42
00:04:33,966 --> 00:04:40,832
iVietnam, ukuba akazange alwe imfazwe – ngoko ukubusa
kweMelika ehlabathini bekungayi kunokwenzeka.

43
00:04:40,832 --> 00:04:47,234
Kwiiyure ezimbalwa emva kokubulawa kukaJohn
F. Kennedy, uLyndon B. Johnson wafungiswa

44
00:04:47,234 --> 00:04:51,520
njengoMongameli omtsha wase-US ese-Air Force One.

45
00:04:51,520 --> 00:04:56,764
UJohnson ke wanyukela encotsheni
yezopolitiko zase-US enganyulwanga.

46
00:04:56,764 --> 00:05:04,680
UJohnson waphelisa umgaqo-nkqubo wokuxola kaKennedy waza
wakhokela i-United States emfazweni neVietnam esemantla.

47
00:05:04,680 --> 00:05:13,103
Ngo-1968, kwakukho amajoni aseMelika
angaphezu kwama-500,000 abemi eVietnam.

48
00:05:13,103 --> 00:05:23,200
I-CIA ibandakanyeke kakhulu kweli mfazwe kwaye yenza
iintshukumo ezininzi ezifihlakeleyo zezopolitiko nezomkhosi.

49
00:05:23,200 --> 00:05:26,784
U-Allen Welsh Dulles wayeyintloko ye-CIA.

50
00:05:26,784 --> 00:05:32,979
NgoDulles, omnye wabatyholwa abaphambili
ekubulaweni kukaKennedy wahlala kwikomishoni yophando.

51
00:05:32,979 --> 00:05:38,066
Yena nomntakwabo uJohn Foster Dulles
babenonxulumano losapho noDavid Rockefeller kwaye

52
00:05:38,066 --> 00:05:42,057
babengabasunguli-kunye beCouncil on Foreign Relations.

53
00:05:42,057 --> 00:05:47,928
U-Allen Dulles, owayenguFreemason wezinga
lama-33, wayekwangumlungu webhodi

54
00:05:47,928 --> 00:05:51,963
yabalawuli ye-CFR ukusukela ngo-1927 ukuya ku-1969.

55
00:05:51,963 --> 00:05:59,436
Lyndon B. Johnson (uMongameli ukusukela
ngo-1963 ukuya ku-1969) UJohnson wayekwangumFreemason.

56
00:05:59,436 --> 00:06:08,636
Wajoyina iJohnson City Lodge No. 561 eseTexas
ngo-1937 kwaye wayekwangumlungu weJanus Masonic Lodge.

57
00:06:08,636 --> 00:06:16,161
Ngomhla wesi-2 ku-Agasti 1964, kwenzeka ungquzulwano oluncinci
emanzini asemazweni aseMntla Vietnam, kwiGulf yaseTonkin,

58
00:06:16,161 --> 00:06:24,530
phakathi kwenqanawa yemfazwe i-USS Maddox neenqanawa
ezininzi ezikhawulezayo zaseMntla Vietnam ezazixhobe kancinci.

59
00:06:24,530 --> 00:06:32,633
Kodwa ngobusuku bango-4 Agasti, uMongameli omtsha
uJohnson wabhengeza ukuba i-US ihlaselwe kwakhona ngaloo mini.

60
00:06:32,633 --> 00:06:36,490
Ngoku kuza kufuneka balwe ukuze bafumane uxolo.

61
00:06:36,490 --> 00:06:44,930
Kwiminyaka eyalandelayo, ngoDisemba ka-2005, i-NSA
yavuma ukuba isiganeko saseGulf of Tonkin sasisiyintsomi.

62
00:06:44,930 --> 00:06:49,250
Kuba i-USS Maddox yayingasekho kuloo ndawo.

63
00:06:49,250 --> 00:06:54,356
Ngokwenza oko, bamtyhila uMongameli
uJohnson njengolwaphuli-mthetho wemfazwe.

64
00:06:54,356 --> 00:07:02,849
Oku akuzange kubekho ziphumo, kuba nanamhlanje
izizathu zemfazwe zisayilunyukiswa okanye zibunjwe –

65
00:07:02,849 --> 00:07:09,106
njengase-Iraq, eLibya, eYugoslavia, eSyria, eYemen njalo njalo.

66
00:07:09,106 --> 00:07:15,050
Izinto ezivusa ingxabano, izithembiso ezaphukileyo
kunye nobuxoki beendaba zikho kuyo yonke indawo.

67
00:07:15,050 --> 00:07:21,683
Abatyholi bemfazwe abasaphilayo, abanjengoBush,
Cheney noColin Powell, abazukusiwa enkundleni.

68
00:07:21,683 --> 00:07:29,035
Kwaye i-United States ayizange igxekwe ngokusesikweni,
nangona yayisophule isithintelo solwaphulo-mthetho

69
00:07:29,035 --> 00:07:33,030
eyayisayinile ngo-1945 amaxesha angenakubalwa.

70
00:07:33,030 --> 00:07:35,703
Sibuyela kunyaka ka-1964:

71
00:07:35,703 --> 00:07:40,828
Amajelo eendaba asasaza ubuxoki bomlo
bakarhulumente waseMelika, ngaloo ndlela etyhala

72
00:07:40,828 --> 00:07:44,383
amaMelika angakrokreliyo kumlo oyonakalisayo.

73
00:07:44,383 --> 00:07:49,776
Kwafa izigidi ezithathu zabantu
baseVietnam kunye namajoni aseMelika angama-58,000.

74
00:07:49,776 --> 00:07:55,429
Kwakukho izigebenga, ukunqunyulwa iintloko,
nokuthuthunjiswa – njengakulo lonke imfazwe.

75
00:07:55,429 --> 00:08:00,428
Into eyayikhethekile yayikukuba iintatheli zangaphandle
zazikwazi ukuhamba-hamba ngokukhululekileyo ngelo xesha.

76
00:08:00,428 --> 00:08:06,443
Benza imifanekiso yokwenyani yemfazwe engasabonwayo namhlanje.

77
00:08:06,443 --> 00:08:14,999
Okanye sakha sabona iifoto ezivela e-Afghanistan okanye e-Iraq
ezibonisa i-US namazwe e-NATO enza ulwaphulo-mthetho lwemfazwe?

78
00:08:14,999 --> 00:08:24,328
Ngelo xesha, i-USA yalwa nge-napalm, umxube
wepetroli onamathelayo obangela ukutsha okukhulu.

79
00:08:24,328 --> 00:08:32,876
Kunjalo ke nakwi-Agent Orange, isibulali-magqabi,
eyabangela ukukhubazeka okukhulu kwizizukulwana ezalandelayo.

80
00:08:32,876 --> 00:08:39,862
Kwiminyaka yasemva kwemfazwe, abanye abantu baseVietnam
abangama-400,000 bafa ngenxa yoko. Uthelekiso namhlanje:

81
00:08:39,862 --> 00:08:46,186
Namhlanje asiboni mifanekiso kwabezindaba abaphambili
yezixhobo ezingenantloni njenge-depleted uranium,

82
00:08:46,186 --> 00:08:50,463
ezisetyenziswa kwiimfazwe ze-NATO ukusuka e-Iraq ukuya e-Syria.

83
00:08:50,463 --> 00:08:52,483
Kodwa ayiphelelanga apho.

84
00:08:52,483 --> 00:09:00,743
Ngo-1964, i-USA yaphinda yahlasela ilizwe elingummelwane
iLaos, yaphosa iitoni ezizizigidi ezibini zeebhombu.

85
00:09:00,743 --> 00:09:06,490
Oko kulingana nomthwalo wenqwelomoya omnye
qho emva kwemizuzu esibhozo, iminyaka elithoba.

86
00:09:06,490 --> 00:09:13,213
Ngo-1969, iCambodia nayo yahlaselwa – ekuqaleni
kusetyenziswa iincwadi ezibubuxoki zokuthunyelwa

87
00:09:13,213 --> 00:09:17,470
kweenqwelomoya ezazibanga ukuba bayalwa eVietnam.

88
00:09:17,470 --> 00:09:24,190
Ezi mfazwe zintathu zingekho mthethweni zalwa ngaphandle kwemvume
ye-UN kwaye zaphula ukuvalwa kwe-UN kokusetyenziswa kwamandla.

89
00:09:24,190 --> 00:09:29,753
Ukususela ngo-1967 ukuza phambili, imifanekiso yemfazwe kunye
neengxelo ezivela eVietnam zomeleza intshukumo

90
00:09:29,753 --> 00:09:34,938
yoxolo yama-hippie kunye nentshukumo
yamalungelo oluntu eyayikhokelwa nguMartin Luther King.

91
00:09:34,938 --> 00:09:40,276
Iinkwenkwezi ezifana nomdlali wamanqindi
uMuhammad Ali nazo zaveza isigxeko sazo ngokucacileyo.

92
00:09:40,276 --> 00:09:46,876
Wathi, "Abantu abamhlophe bathumela abantu
abamnyama ukuba balwe nabantu abatyalomthubi ukuze

93
00:09:46,876 --> 00:09:50,796
bakhusele ilizwe abalithobile kubantu ababomvu." .

94
00:09:50,796 --> 00:09:54,970
Ngoko ke i-US ekugqibeleni kwanyanzeleka
ukuba ithethathethane ngesivumelwano sexolo.

95
00:09:54,970 --> 00:09:59,813
Ngo-1975, emva kweminyaka elishumi
elinanye, iMfazwe yaseVietnam yaphela.

