WEBVTT

00:00.000 --> 00:09.053
Ingxabano yaseVietnam yaqala xa kwakubhengezwa
inkululeko yaseVietnam ngo-1945 phantsi kukaHo Chi Minh.

00:09.053 --> 00:17.215
IFrentshi, eyayililizwe elalibusa ngamandla, yaza
yazama ukubuyisela ilizwe phantsi kolawulo lwayo kwimfazwe

00:17.215 --> 00:22.060
eyayibizwa ngokuba yiMfazwe yase-Indochina (1946-1954).

00:22.060 --> 00:29.599
Oku kuyamangalisa ngenxa yokuba iFransi – njengezinye iindawo
ezininzi, njengesifundo esifundwe kwiMfazwe yesibini yeHlabathi,

00:29.599 --> 00:37.920
eyabulala abantu abazizigidi ezingama-60 – yasayina isithintelo
se-UN sokusetyenziswa kwamandla ngomhla wama-24 ku-Okthobha 1945.

00:37.920 --> 00:45.772
Inqaku 2 lithi: "Onke amaLungu kufuneka azibambe, kubudlelwane
bawo bamazwe ngamazwe, ekusongeleni okanye ekusebenziseni amandla

00:45.772 --> 00:53.439
ngokuchasene nokubumbeka komhlaba okanye inkululeko yezopolitiko
yalo naliphi na ilizwe, okanye ngayo nayiphi na enye indlela

00:53.439 --> 00:58.280
engahambelaniyo neenjongo zoMbutho weeZizwe eziManyeneyo."

00:58.280 --> 01:05.920
Nangona kunjalo, ngenkxaso yase-United States, iFrance
yalwa imfazwe elandelayo emva konyaka omnye kuphela.

01:05.920 --> 01:10.451
Ekupheleni kwemfazwe, ilizwe lahlulwa laba yiVietnam yaseMntla
neyaseMzantsi, kunye nethemba lononophelo

01:10.451 --> 01:14.853
lwezinyulo ezikhululekileyo
nokudityaniswa kwakhona kwixesha elizayo elingekude.

01:14.853 --> 01:21.126
Noko ke, esi sivumelwano saphulwa – yaye
ngoncedo lwenkonzo yezimfihlo yaseMelika, i-CIA,

01:21.126 --> 01:25.320
kwamiselwa umongameli ochasayo eMzantsi Vietnam.

01:25.320 --> 01:31.314
NjengomKatolika, kamva wathatha amanyathelo
anenkohlakalo kakhulu nxamnye nabaxhasi bokomunizim

01:31.314 --> 01:35.968
boMongameli waseMntla Vietnam uHo Chi Minh kunye namaBhuda.

01:35.968 --> 01:45.520
Le meko yaziwa kwihlabathi jikelele ikakhulu ngenxa
yokuzitshisa esidlangalaleni komonki wobuBhuda eSaigon ngo-1963.

01:45.520 --> 01:52.793
Ngomhla wesi-2 kuNovemba 1963, i-CIA
yabulala umphikisi wayo oyintloko.

01:52.793 --> 01:59.904
Ngomhla wama-22 kuNovemba kunyaka ofanayo,
uMongameli wase-US uJohn F. Kennedy naye wabulawa.

01:59.904 --> 02:05.824
Kungekudala ngaphambi koko, wayecwangcise
ukurhoxisa bonke abacebisi baseMelika eMzantsi Vietnam.

02:05.824 --> 02:08.494
Unxulumano?

02:08.494 --> 02:19.361
Ngo-Okthobha ka-1963, nje ngenyanga enye phambi kokusweleka
kwakhe, uKennedy waqala nokurhoxisa imikhosi yaseMelika eVietnam.

02:19.361 --> 02:26.929
Kwimemorandam esemthethweni enomhla we-11
Okthobha 1963, wayalela ukurhoxiswa kwamawaka

02:26.929 --> 02:32.576
alikhulu amajoni aseMelika eVietnam ekupheleni konyaka.

02:32.576 --> 02:40.167
URobert McNamara, owayeyiNobhala wezoKhuselo
kwikhabhinethi kaJohn F. Kennedy, kamva wathi uKennedy wayeza

02:40.167 --> 02:45.986
kuba ehle umva ngokupheleleyo eVietnam ukuba wayesaphila.

02:45.986 --> 02:54.965
Nangona kunjalo, ngalo mgaqo-nkqubo, uKennedy wacaphukisa
iqela lomkhosi namashishini kunye neenkonzo eziyimfihlo zase-US.

02:54.965 --> 03:02.052
Ezi zinjongo zazijolise ekwandiseni ulawulo
lweMelika ngamanye amadabi obundlongondlongo

03:02.052 --> 03:07.352
nongenelelo lomkhosi, kuquka naseVietnam naseCuba.

03:07.352 --> 03:16.860
Kungenxa kanye yoko ke uhlaselo lwe-Bay of
Pigs eCuba lwenzeka ngo-1961 – kodwa lwahluleka.

03:16.860 --> 03:26.753
Lo yayingumsebenzi wemfazwe obufihlakeleyo we-CIA,
owawujolise ekugxotheni uMongameli waseCuba uFidel Castro.

03:26.753 --> 03:32.782
UKennedy kamva wamgxotha uMlawuli we-CIA
u-Allen Dulles waza wabhengeza injongo yakhe

03:32.782 --> 03:36.760
yokudiliza izakhiwo zamagunya ngaphakathi kwi-CIA.

03:36.760 --> 03:43.173
Injongo yakhe yayikukubuyisela
i-CIA phantsi kolawulo lwezopolitiko.

03:43.173 --> 03:52.020
Kuphando lwabo baphembelela ukubulawa kukaKennedy, umkhondo
ukhokelela ngokungathandabuzekiyo kwi-arhente yezimfihlo yase-US.

03:52.020 --> 03:56.416
Isazi-mlando saseSwitzerland uGqr. Daniele Ganser uthi:

03:56.416 --> 04:04.740
Ngokoluvo lwam, ukubulawa kukaKennedy kwalelwa nguAllen Dulles.

04:04.740 --> 04:09.960
UAllen Dulles wayengumlawuli
wenkonzo yezimfihlo yaseMelika, i-CIA.

04:09.960 --> 04:15.800
URichard Bissell nguye ophethe imisebenzi eyimfihlo kwi-CIA.

04:15.800 --> 04:18.910
Yilowo ngumntu wakhe othembekileyo
u-Allen Dulles. Waza wabagxotha bobabini.

04:18.910 --> 04:27.333
Bobabini babekholelwa ukuba uKennedy wayeyingozi kwezokhuseleko
kwi-United States nakwizithakazelo zobukhosi baseMelika.

04:27.333 --> 04:33.966
Kuba babecinga ukuba ukuba akazange ahlasele, umzekelo, uFidel
okanye iCuba, ukuba akazange ahlasele

04:33.966 --> 04:40.832
iVietnam, ukuba akazange alwe imfazwe – ngoko ukubusa
kweMelika ehlabathini bekungayi kunokwenzeka.

04:40.832 --> 04:47.234
Kwiiyure ezimbalwa emva kokubulawa kukaJohn
F. Kennedy, uLyndon B. Johnson wafungiswa

04:47.234 --> 04:51.520
njengoMongameli omtsha wase-US ese-Air Force One.

04:51.520 --> 04:56.764
UJohnson ke wanyukela encotsheni
yezopolitiko zase-US enganyulwanga.

04:56.764 --> 05:04.680
UJohnson waphelisa umgaqo-nkqubo wokuxola kaKennedy waza
wakhokela i-United States emfazweni neVietnam esemantla.

05:04.680 --> 05:13.103
Ngo-1968, kwakukho amajoni aseMelika
angaphezu kwama-500,000 abemi eVietnam.

05:13.103 --> 05:23.200
I-CIA ibandakanyeke kakhulu kweli mfazwe kwaye yenza
iintshukumo ezininzi ezifihlakeleyo zezopolitiko nezomkhosi.

05:23.200 --> 05:26.784
U-Allen Welsh Dulles wayeyintloko ye-CIA.

05:26.784 --> 05:32.979
NgoDulles, omnye wabatyholwa abaphambili
ekubulaweni kukaKennedy wahlala kwikomishoni yophando.

05:32.979 --> 05:38.066
Yena nomntakwabo uJohn Foster Dulles
babenonxulumano losapho noDavid Rockefeller kwaye

05:38.066 --> 05:42.057
babengabasunguli-kunye beCouncil on Foreign Relations.

05:42.057 --> 05:47.928
U-Allen Dulles, owayenguFreemason wezinga
lama-33, wayekwangumlungu webhodi

05:47.928 --> 05:51.963
yabalawuli ye-CFR ukusukela ngo-1927 ukuya ku-1969.

05:51.963 --> 05:59.436
Lyndon B. Johnson (uMongameli ukusukela
ngo-1963 ukuya ku-1969) UJohnson wayekwangumFreemason.

05:59.436 --> 06:08.636
Wajoyina iJohnson City Lodge No. 561 eseTexas
ngo-1937 kwaye wayekwangumlungu weJanus Masonic Lodge.

06:08.636 --> 06:16.161
Ngomhla wesi-2 ku-Agasti 1964, kwenzeka ungquzulwano oluncinci
emanzini asemazweni aseMntla Vietnam, kwiGulf yaseTonkin,

06:16.161 --> 06:24.530
phakathi kwenqanawa yemfazwe i-USS Maddox neenqanawa
ezininzi ezikhawulezayo zaseMntla Vietnam ezazixhobe kancinci.

06:24.530 --> 06:32.633
Kodwa ngobusuku bango-4 Agasti, uMongameli omtsha
uJohnson wabhengeza ukuba i-US ihlaselwe kwakhona ngaloo mini.

06:32.633 --> 06:36.490
Ngoku kuza kufuneka balwe ukuze bafumane uxolo.

06:36.490 --> 06:44.930
Kwiminyaka eyalandelayo, ngoDisemba ka-2005, i-NSA
yavuma ukuba isiganeko saseGulf of Tonkin sasisiyintsomi.

06:44.930 --> 06:49.250
Kuba i-USS Maddox yayingasekho kuloo ndawo.

06:49.250 --> 06:54.356
Ngokwenza oko, bamtyhila uMongameli
uJohnson njengolwaphuli-mthetho wemfazwe.

06:54.356 --> 07:02.849
Oku akuzange kubekho ziphumo, kuba nanamhlanje
izizathu zemfazwe zisayilunyukiswa okanye zibunjwe –

07:02.849 --> 07:09.106
njengase-Iraq, eLibya, eYugoslavia, eSyria, eYemen njalo njalo.

07:09.106 --> 07:15.050
Izinto ezivusa ingxabano, izithembiso ezaphukileyo
kunye nobuxoki beendaba zikho kuyo yonke indawo.

07:15.050 --> 07:21.683
Abatyholi bemfazwe abasaphilayo, abanjengoBush,
Cheney noColin Powell, abazukusiwa enkundleni.

07:21.683 --> 07:29.035
Kwaye i-United States ayizange igxekwe ngokusesikweni,
nangona yayisophule isithintelo solwaphulo-mthetho

07:29.035 --> 07:33.030
eyayisayinile ngo-1945 amaxesha angenakubalwa.

07:33.030 --> 07:35.703
Sibuyela kunyaka ka-1964:

07:35.703 --> 07:40.828
Amajelo eendaba asasaza ubuxoki bomlo
bakarhulumente waseMelika, ngaloo ndlela etyhala

07:40.828 --> 07:44.383
amaMelika angakrokreliyo kumlo oyonakalisayo.

07:44.383 --> 07:49.776
Kwafa izigidi ezithathu zabantu
baseVietnam kunye namajoni aseMelika angama-58,000.

07:49.776 --> 07:55.429
Kwakukho izigebenga, ukunqunyulwa iintloko,
nokuthuthunjiswa – njengakulo lonke imfazwe.

07:55.429 --> 08:00.428
Into eyayikhethekile yayikukuba iintatheli zangaphandle
zazikwazi ukuhamba-hamba ngokukhululekileyo ngelo xesha.

08:00.428 --> 08:06.443
Benza imifanekiso yokwenyani yemfazwe engasabonwayo namhlanje.

08:06.443 --> 08:14.999
Okanye sakha sabona iifoto ezivela e-Afghanistan okanye e-Iraq
ezibonisa i-US namazwe e-NATO enza ulwaphulo-mthetho lwemfazwe?

08:14.999 --> 08:24.328
Ngelo xesha, i-USA yalwa nge-napalm, umxube
wepetroli onamathelayo obangela ukutsha okukhulu.

08:24.328 --> 08:32.876
Kunjalo ke nakwi-Agent Orange, isibulali-magqabi,
eyabangela ukukhubazeka okukhulu kwizizukulwana ezalandelayo.

08:32.876 --> 08:39.862
Kwiminyaka yasemva kwemfazwe, abanye abantu baseVietnam
abangama-400,000 bafa ngenxa yoko. Uthelekiso namhlanje:

08:39.862 --> 08:46.186
Namhlanje asiboni mifanekiso kwabezindaba abaphambili
yezixhobo ezingenantloni njenge-depleted uranium,

08:46.186 --> 08:50.463
ezisetyenziswa kwiimfazwe ze-NATO ukusuka e-Iraq ukuya e-Syria.

08:50.463 --> 08:52.483
Kodwa ayiphelelanga apho.

08:52.483 --> 09:00.743
Ngo-1964, i-USA yaphinda yahlasela ilizwe elingummelwane
iLaos, yaphosa iitoni ezizizigidi ezibini zeebhombu.

09:00.743 --> 09:06.490
Oko kulingana nomthwalo wenqwelomoya omnye
qho emva kwemizuzu esibhozo, iminyaka elithoba.

09:06.490 --> 09:13.213
Ngo-1969, iCambodia nayo yahlaselwa – ekuqaleni
kusetyenziswa iincwadi ezibubuxoki zokuthunyelwa

09:13.213 --> 09:17.470
kweenqwelomoya ezazibanga ukuba bayalwa eVietnam.

09:17.470 --> 09:24.190
Ezi mfazwe zintathu zingekho mthethweni zalwa ngaphandle kwemvume
ye-UN kwaye zaphula ukuvalwa kwe-UN kokusetyenziswa kwamandla.

09:24.190 --> 09:29.753
Ukususela ngo-1967 ukuza phambili, imifanekiso yemfazwe kunye
neengxelo ezivela eVietnam zomeleza intshukumo

09:29.753 --> 09:34.938
yoxolo yama-hippie kunye nentshukumo
yamalungelo oluntu eyayikhokelwa nguMartin Luther King.

09:34.938 --> 09:40.276
Iinkwenkwezi ezifana nomdlali wamanqindi
uMuhammad Ali nazo zaveza isigxeko sazo ngokucacileyo.

09:40.276 --> 09:46.876
Wathi, "Abantu abamhlophe bathumela abantu
abamnyama ukuba balwe nabantu abatyalomthubi ukuze

09:46.876 --> 09:50.796
bakhusele ilizwe abalithobile kubantu ababomvu." .

09:50.796 --> 09:54.970
Ngoko ke i-US ekugqibeleni kwanyanzeleka
ukuba ithethathethane ngesivumelwano sexolo.

09:54.970 --> 09:59.813
Ngo-1975, emva kweminyaka elishumi
elinanye, iMfazwe yaseVietnam yaphela.
