WEBVTT

00:00.000 --> 00:09.053
Ingxabano eVietnam yaqala lapho kwamenyezelwa
ukuzimela kweVietnam ngo-1945 ngaphansi kukaHo Chi Minh.

00:09.053 --> 00:17.007
IFrance, amandla ombuso wobukoloni wangaphambilini, yaze
yazama ukubuyisela izwe ngaphansi kokulawula kwayo

00:17.007 --> 00:22.060
empini eyayibizwa ngokuthi iMpi yase-Indochina (1946–1954).

00:22.060 --> 00:29.831
Kuyamangaza ukuthi iFrance – njengamanye amazwe amaningi,
njengesifundo esafundwa eMpini Yezwe Yesibili eyabulala abantu

00:29.831 --> 00:37.920
abayizigidi ezingama-60 – yasayina ukuvinjelwa kokusebenzisa
amandla yiZizwe Ezihlangene ngomhlaka 24 Okthoba 1945.

00:37.920 --> 00:46.333
Isigaba 2 sithi: "Onke amalungu kumele azigweme ebudlelwaneni
bawo bamazwe ngamazwe ekusongeleni noma ekusebenziseni amandla

00:46.333 --> 00:53.321
ngokumelene nobunye bomhlaba noma inkululeko
yezombusazwe yalo naliphi ilizwe, noma nganoma iyiphi enye

00:53.321 --> 00:58.280
indlela engahambisani nezinhloso zeZizwe Ezihlangene."

00:58.280 --> 01:05.920
Noma kunjalo, ngosizo lwe-United States, iFrance
yaqala impi elandelayo ngemva konyaka owodwa kuphela.

01:05.920 --> 01:10.190
Ekupheleni kwempi, izwe lahlukaniswa laba iVietnam YaseNyakatho
neVietnam YaseNingizimu, ngenhloso

01:10.190 --> 01:14.853
yokuba nezikhetho ezikhululekile nokubuyiselwa
ndawonye esikhathini esizayo esiseduze.

01:14.853 --> 01:20.730
Nokho, lesi sivumelwano saphulwa – futhi ngosizo
lwe-CIA, inkonzo eyimfihlo yaseMelika,

01:20.730 --> 01:25.320
kwasungulwa umongameli ophikisayo eVietnam eseningizimu.

01:25.320 --> 01:31.224
NjengomKatolika, kamuva wathatha izinyathelo ezinonya
kakhulu ngokumelene nabalandeli bamaKhomanisi

01:31.224 --> 01:35.968
bakaMongameli waseNyakatho Vietnam uHo Chi Minh kanye namaBhuda.

01:35.968 --> 01:45.520
Isimo saziwa emhlabeni wonke ikakhulukazi ngenxa
yokuzishisa komonki wobuBuddha eSaigon ngo-1963.

01:45.520 --> 01:52.793
Ngo-2 Novemba 1963, i-CIA yabulala umphikisi wayo oyinhloko.

01:52.793 --> 01:59.904
Ngo-22 Novemba walowo nyaka, uMongameli
wase-United States uJohn F. Kennedy naye wabulawa.

01:59.904 --> 02:05.824
Maduzane ngaphambi kwalokho, wayehlele ukukhipha
bonke abeluleki baseMelika eVietnam eseningizimu.

02:05.824 --> 02:08.494
Uxhumano?

02:08.494 --> 02:15.027
Ngo-Okthoba 1963, cishe ngenyanga eyodwa
ngaphambi kokushona kwakhe, uKennedy waphinde

02:15.027 --> 02:19.361
waqala ukukhipha amasosha aseMelika eVietnam.

02:19.361 --> 02:27.551
Ememoranandaweni esemthethweni ebhalwe ngomhla ka-11
Okthoba 1963, wayalela ukususwa kwabasosha baseMelika

02:27.551 --> 02:32.576
abayinkulungwane eVietnam ngaphambi kokuphela konyaka.

02:32.576 --> 02:40.221
uRobert McNamara, uNgqongqoshe Wezokuvikela
ekhabhinethi kaJohn F. Kennedy, kamuva wathi uKennedy

02:40.221 --> 02:45.986
wayezokhupha ngokuphelele eVietnam uma wayesaphila.

02:45.986 --> 02:54.965
Ngalomgomo, nokho, uKennedy wacasula inhlangano
yezempi nezimboni kanye nezinsizakalo eziyimfihlo zase-US.

02:54.965 --> 03:01.884
Lezi zazinehloso yokwandisa ubukhosi baseMelika
ngokwengeziwe ngezinye izimpi zokuhlasela

03:01.884 --> 03:07.352
nokungenelela kwezempi, kuhlanganise neVietnam neCuba.

03:07.352 --> 03:16.860
Yingakho ngempela ukuhlasela e-Bay of Pigs
eCuba kwenzeka ngo-1961 – kodwa kwahluleka.

03:16.860 --> 03:26.753
Lokhu kwakuyinhlelo yezempi eyimfihlo ye-CIA
ngenhloso yokumisa uMongameli waseCuba uFidel Castro.

03:26.753 --> 03:32.792
Kennedy kamuva wamxosha uMqondisi we-CIA,
u-Allen Dulles, wamemezela ukuthi uhlose

03:32.792 --> 03:36.760
ukudiliza izakhiwo zamandla ngaphakathi kwe-CIA.

03:36.760 --> 03:43.173
Inhloso yakhe kwakuwukubuyisela i-CIA
ngaphansi kokulawulwa kwezombusazwe.

03:43.173 --> 03:52.020
Ekusesheni labo abahileleke ekubulaweni kukaKennedy,
umkhondo uholela ngokusobala enkonzweni eyimfihlo yase-US.

03:52.020 --> 03:56.416
Isazi-mlando saseSwitzerland uDkt. Daniele Ganser uphawula:

03:56.416 --> 04:04.740
Ngokombono wami, ukubulawa kukaKennedy kwalawe ngu-Allen Dulles.

04:04.740 --> 04:09.960
U-Allen Dulles wayengumqondisi
wenkonzo eyimfihlo yaseMelika, i-CIA.

04:09.960 --> 04:15.800
URichard Bissell unesibopho semisebenzi eyimfihlo ye-CIA.

04:15.800 --> 04:18.910
Yilowo umuntu wakhe wesokudla
ka-Allen Dulles. Futhi wamxosha bobabili.

04:18.910 --> 04:27.333
Bobabili bakholelwa ukuthi uKennedy wayeyingozi yokuphepha
e-United States nasezintshisekelweni zobu-imperial zaseMelika.

04:27.333 --> 04:36.150
Ngoba babecabanga ukuthi uma engashayi, isibonelo, uFidel
noma iCuba, uma engashayi eVietnam, uma engazisi impi –

04:36.150 --> 04:40.832
khona-ke ubukhosi baseMelika emhlabeni ngeke bube khona.

04:40.832 --> 04:47.458
Emahoreni ambalwa ngemva kokubulawa kukaJohn F.
Kennedy, uLyndon B. Johnson waphonswa isifungo sokuba

04:47.458 --> 04:51.520
uMongameli omusha wase-United States e-Air Force One.

04:51.520 --> 04:56.764
UJohnson-ke wayenyukela phezulu
kwezombusazwe zase-US ngaphandle kokhetho.

04:56.764 --> 05:04.680
UJohnson waphelisa inqubomgomo yokuthula kaKennedy wabe
eseholela i-United States empini neVietnam YaseNyakatho.

05:04.680 --> 05:13.103
Ngo-1968, amasosha aseMelika
angaphezu kuka-500,000 ayebekwe eVietnam.

05:13.103 --> 05:23.200
I-CIA ibambe iqhaza kakhulu kule mpi futhi yenza
imisebenzi eminingi eyimfihlo kwezombusazwe nezempi.

05:23.200 --> 05:26.784
U-Allen Welsh Dulles wayengumholi we-CIA.

05:26.784 --> 05:32.979
NgeDulles, omunye wabasolwa abakhulu
ekubulaweni kukaKennedy wahlala ekhomishini yophenyo.

05:32.979 --> 05:38.235
Yena nomfowabo uJohn Foster Dulles babe
nobudlelwano bomndeni noDavid Rockefeller futhi babe

05:38.235 --> 05:42.057
abasunguli abambisene beCouncil on Foreign Relations.

05:42.057 --> 05:48.138
U-Allen Dulles, owayenguFreemason wesigaba
sesi-33, wayengomunye wamalungu ebhodi

05:48.138 --> 05:51.963
labaqondisi le-CFR kusukela ngo-1927 kuya ku-1969.

05:51.963 --> 05:59.436
uLyndon B. Johnson (uMongameli kusukela ngo-1963
kuya ku-1969) uJohnson wayenguFreemason futhi.

05:59.436 --> 06:08.636
Wajoyina iJohnson City Lodge No. 561 eTexas
ngo-1937 futhi wayeyilungu leJanus Masonic Lodge.

06:08.636 --> 06:15.767
Ngo-2 Agasti 1964, kwenzeka impi encane emanzini kazwelonke
aseNyakatho Vietnam, eGulf of Tonkin, phakathi

06:15.767 --> 06:24.530
kwesikebhe sempi i-USS Maddox nezikebhe eziningana
ezisheshayo zaseNyakatho Vietnam ezaziphethe izikhali ezilula.

06:24.530 --> 06:32.633
Kodwa ngobusuku bomhlaka 4 Agasti, uMongameli omusha uJohnson
wamemezela ukuthi i-United States ihlaselwe futhi ngalolo suku.

06:32.633 --> 06:36.490
Manje kuzofanele balwe ukuze bathole ukuthula.

06:36.490 --> 06:44.930
Emuva kweminyaka, ngoDisemba 2005, i-NSA yavuma
ukuthi isigameko seGulf of Tonkin sasenziwe ngokuqamba.

06:44.930 --> 06:49.250
Ngoba i-USS Maddox yayingasekho endaweni.

06:49.250 --> 06:54.356
Ngokwenza kanjalo, bavela
uMongameli Johnson njengomlweni wobugebengu.

06:54.356 --> 07:03.063
Lokhu akuzange kube nemiphumela, ngoba noma namuhla
izizathu zempi zisazokwakhiwa noma zikhiqizwe –

07:03.063 --> 07:09.106
njengase-Iraq, eLibya, eYugoslavia, eSyria, eYemen nokunye.

07:09.106 --> 07:15.050
Ukuvusa ingxabano, izithembiso eziphukile
namanga ezabezindaba zikhona kuyo yonke indawo.

07:15.050 --> 07:21.683
Abasolwa bezempi abasaphilayo, abafana noBush,
uCheney noColin Powell, ngeke balethwe enkantolo.

07:21.683 --> 07:28.355
Futhi i-United States ayizange igwetshwe
ngokusemthethweni, nakuba yayiphule kaningi

07:28.355 --> 07:33.030
kakhulu ukuvinjelwa kodlame eyayisayine ngo-1945.

07:33.030 --> 07:35.703
Buyela emuva eminyakeni ka-1964:

07:35.703 --> 07:44.383
Abezindaba basabalalisa amanga eMbuso waseMelika empini, ngaleyo
ndlela baphusha amaMelika angalindelekile empini ebhubhisayo.

07:44.383 --> 07:49.776
Izigidi ezintathu zabantu baseVietnam
nabasosha baseMelika abangama-58 000 bashona.

07:49.776 --> 07:55.429
Kwaba nokudlwengulwa, ukusikwa
kwamakhanda, nokuhlukunyezwa – njengazo zonke izimpi.

07:55.429 --> 08:00.428
Okuhlukile kwakuwukuthi izintatheli zakwamanye amazwe
zazikwazi ukuhamba ngokukhululekile ngaleso sikhathi.

08:00.428 --> 08:06.443
Badalela izithombe zangempela zempi ezingasabonwa namuhla.

08:06.443 --> 08:14.999
Noma sesikaze sibone izithombe ezivela e-Afghanistan noma
e-Iraq ezikhombisa i-US namazwe e-NATO bephula amacala empini?

08:14.999 --> 08:24.328
Ngaleso sikhathi, i-USA yayilwa nge-napalm,
ingxube kawoyela ebambekayo ebangela ukushiswa okukhulu.

08:24.328 --> 08:32.876
Kuyafana nakwi-defoliant i-Agent Orange, eyabangela ukuphazamiseka
okukhulu ekwakhiweni kwemizimba ezizukulwaneni ezalandelayo.

08:32.876 --> 08:39.862
Eminyakeni ngemva kwempi, abanye abantu abangama-400,000
baseVietnam bashona ngenxa yalokho. Ukuqhathanisa nanamuhla:

08:39.862 --> 08:44.913
Asiboni noma yiziphi izithombe eziteshini zezindaba ezinkulu
namuhla zezikhali ezingabangelwa ubuntu

08:44.913 --> 08:50.463
njengalokho okubangelwa i-uranium ehlisiwe,
esetshenziswe ezimpi ze-NATO kusukela e-Iraq kuya e-Syria.

08:50.463 --> 08:52.483
Kodwa akuyona yonke into.

08:52.483 --> 09:00.743
Ngo-1964, i-USA yaphinde yahlasela iLaos
eseduze, yaphonsa amathani ayizigidi ezimbili ezibhomu.

09:00.743 --> 09:06.490
Lokho kulingana nomthwalo wendiza owodwa njalo
ngemizuzu eyisishiyagalombili iminyaka eyisishiyagalolunye.

09:06.490 --> 09:17.470
Ngo-1969, iKhambodiya nayo yahlaselwa – ekuqaleni ngama-logi
angamanga okuthunyelwa kwezindiza athi zazilwa eVietnam.

09:17.470 --> 09:21.454
Le mpi ezintathu ezingekho emthethweni
zaqhutshwa ngaphandle kwemvume ye-UN futhi

09:21.454 --> 09:24.190
zaphula ukuvinjelwa kwe-UN ekusebenziseni amandla.

09:24.190 --> 09:31.016
Kusukela ngo-1967 kuqhubeke, izithombe zempi nokubika
okuvela eVietnam kwaba namandla umkhankaso wokuthula wama-hippie

09:31.016 --> 09:34.938
nomkhankaso wamalungelo abantu oholwa nguMartin Luther King.

09:34.938 --> 09:40.276
Abantu abadumile abafana nomdlali webhokisi uMuhammad Ali
nabo bavakalise ukugxeka kwabo ngokusobala nangokungangabazi.

09:40.276 --> 09:47.012
Wathi, "Abantu abamhlophe bathumela abantu
abamnyama ukuba balwe nabantu abaphuzi ukuze

09:47.012 --> 09:50.796
bavikele izwe abalithathe kubantu ababomvu."

09:50.796 --> 09:54.970
Ngakho-ke i-US ekugcineni kwadingeka
ixoxisane ngesivumelwano sokuthula.

09:54.970 --> 09:59.813
Ngo-1975, ngemva kweminyaka
eyishumi nanye, iMpi yaseVietnam yaphela.
