1982 წლიდან, სინდისის მიხედვით უარისმთქმელთა საერთაშორისო დღე 15 მაისს აღინიშნება.
სინდისის მიზეზით უარის თქმა ადამიანის უფლებაა!
1987 წელს გაეროს გენერალურმა ასამბლეამ სინდისის მიზეზით უარის თქმის უფლება ადამიანის საერთაშორისო უფლებად აღიარა.
2004 წელს, გაეროს ადამიანის უფლებათა კომიტეტმა მოუწოდა გაეროს წევრ სახელმწიფოებს, თავიანთ ეროვნულ კანონმდებლობაში
დაარეგულირონ და დაიცვან სინდისის ნიადაგზე უარის თქმის უფლება.
ვიკიპედიის თანახმად, სინდისის მიზეზით უარის თქმა სამხედრო სამსახურზე კანონიერად დაცული სამოქალაქო
უფლებაა დემოკრატიულ კონსტიტუციურ სახელმწიფოებში.
თუმცა, ეს, როგორც წესი, ექვემდებარება გარკვეულ პროცედურებსა და მოთხოვნებს, და მათთან შეუსაბამობამ
შეიძლება გამოიწვიოს სისხლისსამართლებრივი დევნა.
დიქტატურებსა და სახელმწიფოს მიერ დაწესებული საგანგებო მდგომარეობის დროს (როგორიცაა სამხედრო მდგომარეობა), სინდისის მიზეზით
უარის თქმა ხშირად უკანონოა და კრიმინალურ დანაშაულად ითვლება.
მაგრამ როგორ ეპყრობიან სხვადასხვა ქვეყანაში სინდისის მიუკერძოებლობის ამ ადამიანის უფლებას?
ვინ აღმოჩნდება "დემოკრატიული კონსტიტუციური სახელმწიფო" და ვინ — "დიქტატურა"?
ქვემოთ უფრო დეტალურად განვიხილავთ რამდენიმე ქვეყანას:
ყოფილ საბჭოთა რესპუბლიკებში, აზერბაიჯანსა და თურქმენეთში, სინდისის პატიმრებს რამდენიმე წლით თავისუფლების აღკვეთა ემუქრებათ.
ჩრდილოეთ კვიპროსში სასამართლოს წინაშე უკვე წარდგნენ რამდენიმე სინდისის ნიადაგზე უარის მთქმელები.
თურქეთში ასევე დევნიან სამხედრო სამსახურზე სინდისის მიზეზით უარის შემტყვევ პირებს.
არ არის გასაკვირი, რომ დიქტატორულ ჩრდილოეთ კორეაში სინდისის მიზეზით უარის თქმა დასჯადი ქმედებაა, რომელიც
შეიძლება თავისუფლების აღკვეთასაც კი ითვალისწინებდეს.
მაგრამ თითქოსდა დემოკრატიულ სამხრეთ კორეაშიც კი, სინდისის მიხედვით უარისმთქმელები ათწლეულების განმავლობაში დევნილნი იყვნენ.
68 წლის განმავლობაში, თითქმის 20,000-მა სინდისის მოწინააღმდეგემ ჯამში თითქმის 37,000 წელი მოიხადა ციხეში.
მიუხედავად იმისა, რომ 2019 წლის ბოლოს სინდისის მიზეზით თავის არიდების შესახებ კანონი მიიღეს, 36-თვიანი
"ალტერნატიული სამსახური" პატიმრობის პირობებში უნდა გაიაროს.
ეს დაახლოებით ორჯერ აღემატება ჩვეულებრივი სამხედრო სამსახურის ხანგრძლივობას.
მათი ყოველდღიური მოვალეობები ციხეებში მოიცავს "მომსახურებასა და ჰიგიენას".
სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნები, სინგაპური და ტაილანდი, ასევე არ აღიარებენ სინდისის მიზეზით უარის თქმის უფლებას.
ერიტრეაში, ჩრდილო-აღმოსავლეთ აფრიკაში, ქალებსა და კაცებს ზოგჯერ თვითნებურად იწვევენ 20 წლამდე
სამხედრო სამსახურში; ამიტომ ბევრმა დატოვა ქვეყანა.
ისრაელი მხოლოდ სამხედრო სამსახურის ვალდებულების მქონე ქალებს აღიარებს სინდისის მიზეზით თავის არიდების შეზღუდულ უფლებას.
კაცების მხრიდან სინდისის მიხედვით უარის თქმა სამხედრო სამსახურზე განიხილება როგორც უსიტყვო მორჩილების დარღვევა ან დეზერტირობა.
2025 წლის 16 აპრილს Tagesschau.de-მ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ სინდისის მიხედვით
უარისმთქმელები ისრაელისთვის პრობლემად იქცეოდნენ.
ისრაელის არმია ეყრდნობა ეგრეთ წოდებულ რეზერვისტებს, რომლებსაც 40 წლის ასაკამდე სამხედრო სამსახურში შეიძლება დაიბარონ.
2023 წლის 7 ოქტომბერს "ჰამასის" თავდასხმის შემდეგ, გავრცელებული ინფორმაციით, 100 000-ზე მეტმა
რეზერვისტმა უარი თქვა ისრაელის არმიაში სამსახურზე.
ახლა კი უკრაინაში 2022 წლის 24 თებერვლიდან მიმდინარე ომს:
გერმანული ასოციაცია "Connection e.V.", რომელიც მშვიდობიანი მოძრაობისთვისაა ახლოს, ვარაუდობს, რომ 2022 წლის
სექტემბრისთვის სამხედრო სამსახურის ვალდებულების მქონე 22 000-ზე მეტი მამაკაცი დატოვებს ბელარუსს.
ბელარუსში, 18-დან 27 წლამდე ასაკის ყველა მამაკაცს სავალდებულო სამხედრო სამსახურში გაწვევა ემუქრება.
სისხლის სამართლის კოდექსის თანახმად, სინდისის ნიადაგზე უარის მთქმელებს ემუქრებათ ჯარიმა და ხუთ წლამდე თავისუფლების აღკვეთა.
დამოუკიდებელი რუსული ქსელის, Connection e.V.-ის მიერ ჩატარებულ კვლევაზე დაყრდნობით, ორგანიზაცია ასკვნის, რომ 2022 წლის 24
თებერვლიდან 2023 წლის ივლისამდე, სულ მცირე, 250,000 რუსმა ჯარისკაცმა დატოვა ქვეყანა და სხვა ქვეყნებში თავშესაფარი მოიძია.
რუსეთში, 18-დან 30 წლამდე ასაკის ყველა მამაკაცისთვის სავალდებულო სამხედრო სამსახურია.
სინდისის ნებადართვაზე განაცხადი მხოლოდ სამხედრო სამსახურში გაწვევამდეა შესაძლებელი.
რეზერვისტებს – რომლებსაც 65 წლის ასაკამდე შეიძლება გაიწვიონ – და ჯარისკაცებს არ აქვთ სინდისის მიზეზით უარის თქმის უფლება.
2022 წლის ნოემბერში კანონში შეტანილი ცვლილება ასევე ნიშნავს, რომ სინდისის მიზეზით სამხედრო სამსახურზე უარის მთქმელ პირებს,
რომლებიც ე.წ. ალტერნატიულ სამსახურს გადიან, შეიძლება სამხედრო სამსახურში დაიძახონ იარაღის გარეშე მოვალეობების შესასრულებლად.
რუსეთში – რომელიც დიქტატურად არის მიჩნეული – სინდისის ნიადაგზე უარის თქმის განაცხადები ნაწილობრივ
გარანტირებულია, ხოლო უკრაინის მთავრობამ ომის დაწყების შემდეგ სინდისის ნიადაგზე უარის თქმის უფლება სრულად შეაჩერა.
სინდისის მიზეზით უარისმთქმელებს სდევნიან და ზოგიერთ შემთხვევაში რამდენიმე წლით თავისუფლების აღკვეთას უსჯიან.
2023 წლის იანვრიდან სექტემბრის ჩათვლით, სინდისის ნიადაგზე უარის თქმის გამო თითქმის 19 000 სისხლისსამართლებრივი დევნა წარიმართა.
და დეზერტირებზე კიდევ ბევრად მეტი საქმეა.
მათ წლების განმავლობაში პატიმრობა ან ფრონტის წინა ხაზზე დაბრუნება ემუქრებათ.
18-დან 60 წლამდე ასაკის ყველა უკრაინელ მამაკაცს, მათ შორის საზღვარგარეთ მცხოვრებთაც, უნდა გაიაროს
სამხედრო აღრიცხვა და განაახლოს საცხოვრებელი ადგილის სტატუსი.
ორგანიზაცია "კონექშენის" (Connection e.V.) შეფასებით, 2024 წლის დასაწყისისთვის უკრაინაში 325 000-ზე მეტი მამაკაცი
თავს აარიდებს სამხედრო სამსახურს და ევროკავშირში გაიქცევა.
სხვა ქვეყნები, რომლებსაც მშვიდობიან დროს სინდისის მიზეზით უარის თქმის უფლება აქვთ, ომის
დროს ამ უფლებას ზღუდავენ ან სრულად აუქმებენ.
მათ სცილდებათ "დემოკრატიის ნიღაბი" და ვლინდება მათი ჭეშმარიტი, ანთროპოფილური სახე.
ეს იმიტომ, რომ სინდისის მიზეზით უარის თქმის უფლება ვრცელდება ერის სიცოცხლისთვის საფრთხის შემცველი ეროვნული საგანგებო
მდგომარეობის დროსაც კი, როგორც ადამიანის უფლებათა საკითხებში გაეროს უმაღლესმა კომისარმა ერთ-ერთ პუბლიკაციაში დაწერა.
აღსანიშნავია, რომ დასავლელი პოლიტიკოსები და მედია უკრაინისადმი მხარდაჭერას იმით ამართლებენ, რომ თავს
იჩენენ, თითქოს უკრაინა "დემოკრატიულ ნიადაგზე" დგას.
სწორედ ამას გააკეთა SRF-მა, მაგალითად, 2023 წლის 22 აგვისტოს, თავის გადაცემაში "Tagesgespräch", გერმანელი პროპაგანდის
მკვლევრისა და ისტორიკოსის, კრისტიან ჰარდინგჰაუსის მონაწილეობით.
ამიტომ, გასაკვირი არ არის, რომ როდესაც საქმე ეხება სინდისის მიზეზით უარის თქმას, SRF მხოლოდ რუსეთს
ადანაშაულებს და უკრაინაში არსებულ ვითარებაზე არაფერს ამბობს.
ამგვარად, SRF საკუთარ თავს უკრაინის მთავრობის პროპაგანდისტურ ხელსაყრელად ამტკიცებს და, შესაბამისად, ომის მონაწილეა.
თუმცა, როგორც ამას მისი შეხედულებისამებრ სინდისის მიხედვით თავშეკავების უფლებით მოსარგებლეების მიმართ არაადამიანური მოპყრობა
აჩვენებს, უკრაინის მთავრობა სულაც არ არის "დემოკრატიული".
ამას ასევე ადასტურებს შვეიცარიაში მცხოვრები 36 წლის უკრაინელი swissinfo.ch-თან ინტერვიუში:
მთელი სისტემა, ვფიქრობ, თავიდან ბოლომდე კორუმპირებულია.
სწორედ ამიტომ ტოვებენ ადამიანები ფრონტს და კარგავენ იქ წასვლის მოტივაციას.
ჩემი მეგობარი, რომელიც იქ ცხოვრობს, სულ მეუბნება: "აქ ჩამოსვლაზე კი არ იფიქრო!"
ბოლოს, განვიხილავთ, თუ როგორ მოწესრიგებულია ევროკავშირში და, კერძოდ, გერმანიაში,
სინდისის მიზეზით უარის თქმის ადამიანის უფლება.
ასოციაცია "Connection e.V."-ის წარმომადგენლის, რუდი ფრიდრიხის თქმით, ფედერალური მიგრაციის სამსახურის ინფორმაციით,
დაახლოებით 3500-მა რუსმა სინდისის ნიადაგზე გერმანიაში თავშესაფრის სტატუსის მისანიჭებლად განაცხადი შეიტანა.
EU-ს მასშტაბით დაახლოებით 10,000-ია, მაგრამ მათი საასილმო განაცხადების უდიდესი უმრავლესობა უარყოფილია.
ყოფილმა ფედერალურმა მთავრობამ განაცხადა, რომ რუსეთიდან დეზერტირებს ლტოლვილის სტატუსი უნდა მიენიჭოთ.
მაგრამ მათგან მხოლოდ რამდენიმეა.
დასავლეთში გაქცეული რუსების უმეტესობა სამხედრო სამსახურის თავის არიდებელები არიან, რომლებსაც თავიდანვე არ სურთ გაწვევა.
მათს თავშესაფრის განაცხადებს, როგორც წესი, უარყოფენ იმ საფუძვლით, რომ არ არსებობს
"მნიშვნელოვანი" ალბათობა, რომ ისინი ომში გაიწვეონ.
გერმანიის სასამართლოების განსხვავებული გადაწყვეტილებები აჩვენებს, რომ რუსი სამხედრო დეზერტირებისთვის შექმნილი
საფრთხის შეფასება სულაც არ არის ერთგვაროვნად რეგულირებული.
სინდისის მიხედვით უარისმთქმელები უკრაინიდან გერმანიაში ამ დრომდე სამართლებრივად დაცულები არიან:
როგორც ყველა უკრაინელ მოქალაქეს, მათ ამჟამად კვლავ აქვთ დროებითი ჰუმანიტარული საცხოვრებელი
სტატუსი, რომელიც ძალაში 2026 წლის მარტამდე დარჩება.
თუმცა, უკრაინის მთავრობა ზრდის ზეწოლას გერმანიის მთავრობაზე, რათა გადასცეს სამხედრო სამსახურისთვის ვარგისი მამაკაცები.
როდესაც საქმე ეხება "სახელმწიფო ხელისუფლებისადმი წინააღმდეგობას", ექსტრადიცია, რა თქმა უნდა, დასაშვებია.
– 2025 წლის 16 იანვარს ფედერალური სამართლიანობის სასამართლოს მიერ უკრაინელი შეგნების მიზეზით სამხედრო
სამსახურის უარმყოფელთა დაბრუნების შესახებ მიღებულმა გადაწყვეტილებამ დიდი აჟიოტაჟი გამოიწვია.
ეს უფრო შორს მიმავალი ვერ იქნებოდა:
ადვოკატ რენე ბოიკეს თანახმად, რომელიც შვიდი წლის განმავლობაში ფედერალური მიგრაციისა და ლტოლვილთა სამსახურში
მუშაობდა, ფედერალურმა სამართლიანობის სასამართლომ დაარღვია ადამიანის ღირსება და რამდენიმე შეცდომა დაუშვა.
ფედერალური სამართლიס სასამართლო შემდეგი აზრის არის:
თუ ექსტრადიციის პროცესში მყოფი "დევნილი პირი" სინდისის ნიადაგზე უარს იტყვის სამხედრო სამსახურზე, მისი ექსტრადიცია მაინც უნდა
მოხდეს, თუ მის მშობლიურ ქვეყანას, რომელიც ექსტრადიციას ითხოვს, საერთაშორისო სამართლის
დარღვევით შეიარაღებული ძალა დაესხმება თავს.
იმის გათვალისწინებით, რომ უკრაინის აღმოსავლეთში ფრონტის წინა ხაზზე მყოფი ჯარისკაცის საშუალო სიცოცხლის ხანგრძლივობა მხოლოდ ოთხ
საათს შეადგენს — როგორც 2023 წლის თებერვალში ABC News-ს აშშ-ის ყოფილმა საზღვაო ქვეითმა
განუცხადა — ადამიანის უფლებები ფეხქვეშ ირთვება.
ამერიკელი მარინოსი ბახმუტში უკრაინულ ძალებთან ერთად იბრძოდა.
ბოიკეს თანახმად, სამართლიანობის ფედერალური სასამართლოს ამ გადაწყვეტილებას შორსმიმავალი
შედეგები მოჰყვება – განსაკუთრებით გერმანელებისთვის.
ციტატა: "მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილება ფაქტობრივად უკრაინელის ექსტრადიციას ეხება, გადაწყვეტილების ტექსტიდან ნათელი
ხდება, რომ ის, სინამდვილეში, იმ კითხვას ეხება, აქვთ თუ არა გერმანელებს ომის დროს
სამხედრო სამსახურისგან თავის არიდების უფლება."
ხოლო ფედერალური სამართლიანობის სასამართლო ამ კითხვას უარყოფს და ამას საკმაოდ დამაბნეველი ფორმით გამოხატავს,
როდესაც აცხადებს, რომ "სინდისის მიზეზით თავის არიდების უფლების შეჩერება წარმოუდგენელი არ არის".
რა სიგნალსაც იგზავნის ფედერალური სამართლიანობის სასამართლო ამით! (...) ეს, ბუნებრივია, გზას უხსნის მომავალ განვითარებას.
ბოიკე ასკვნის:
"მოდით, რეალისტები ვიყოთ: ომის შემთხვევაში, გერმანიაში სინდისის მიზეზით უარის თქმის უფლება არ იქნება. (...)
მიუხედავად იმისა, რომ ფედერალური სამართლიანობის სასამართლო ამ საკითხზე მხოლოდ სუბჯუნქტივში გამოთქვამს თავის
მოსაზრებას, ის ამას მაინც უჩვეულო სიცხადით აკეთებს. (...)
ყველას, ვისაც სურს, დაინახოს, აშკარაა, რომ ევროპა დიდ ომს ამზადებს.
ამიტომ, უნდა ვივარაუდოთ, რომ ერთი შეხედვით დემოკრატიული კონსტიტუციური სახელმწიფოები, როგორიცაა
გერმანია და ევროკავშირის ქვეყნები, ომის დროს რკინის მუშტით მმართველი დიქტატურები აღმოჩნდებიან.
სინდისის მიზეზით უარის თქმის უფლება სერიოზულად ძირს ითხრება.
– განზრახ, რადგან სინდისის მიზეზით უარის თქმა ქარს უჭრის ომის გამჩაღებლებს.
სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციების ალიანსმა, რომელიც სოლიდარობას უცხადებს ომის მოწინააღმდეგე ყველა
ადამიანს, მიმდინარე წლის სამხედრო სამსახურზე უარის მთქმელთა საერთაშორისო დღესთან დაკავშირებით მიმართვა გამოაქვეყნა:
ომების პრევენცია "ომისთვის მზადყოფნის" ნაცვლად
ციტატა: "ჩვენ სინდისის მიზეზით უარის თქმას ვხედავთ, როგორც ომის დაძლევისა და, შესაბამისად, ომში
სიკვდილისა და განადგურების აღმოფხვრის მნიშვნელოვან საყრდენს."
ჩვენ ვითხოვთ სრული პატივისცემა მიდგეს სინდისის მიზეზით უარის თქმის უფლებისადმი, განსაკუთრებით ომის დროს.
ჩვენ ვითხოვთ დაცვასა და თავშესაფარს ყველა ომის ლტოლვილისთვის, დევნილი სინდისის პატიმრებისა და ომის მოწინააღმდეგეებისთვის.
შენ ჩვენი მხარდაჭერა გაქვს!
ათწლეულების განმავლობაში ქვეყნის მასშტაბით ომები მძვინვარებდა, ხშირად ცრუ საბაბით.
რამდენი ადამიანის სიცოცხლე დაისვა საფრთხის ქვეშ მედიის ტყუილების მიერ წაქეზებული და აშფოთებული ხალხის მიერ?
ჩვენ არ გვინდა ომი, წამოდექით, რომ ის აღარ არსებობდეს.
ევროპის ხალხები უარყოფენ ამ ომს, რომელშიც მხოლოდ დამარცხებულები არიან და გამარჯვებულები არავინ.
ჩვენ ომი არ გვინდა, წამოდექით, რომ ის აღარ არსებობდეს.
ევროპის ხალხები უარყოფენ ამ ომს, რომელშიც მხოლოდ წაგებულები არიან და გამარჯვებულები არ არიან.
მედიის მიერ შეცდომაში შეყვანილი ხალხი კვლავ ომისკენ მოუწოდებენ.
რუსეთის, ჩინეთისა და ირანის წინააღმდეგ, თავიანთი მცონარეობით ხალხებს სიკვდილისკენ უბიძგებენ.
ჩვენ ომი არ გვინდა. მოდით, წამოვდგეთ, რომ ის აღარასდროს არსებობდეს.
ევროპის ხალხები უარყოფენ ამ ომს, რომელშიც მხოლოდ დამარცხებულები არიან და გამარჯვებულები არავინ.
ჩვენ ომი არ გვინდა, წამოდექით, რომ ის აღარ არსებობდეს.
ევროპის ხალხები უარყოფენ ამ ომს, რომელშიც მხოლოდ წაგებულები არიან და გამარჯვებულები არ არიან.
ჩვენ არასდროს წავალთ ომში.
უარყავი, სანამ მშვიდობა არ იქნება.
ჩვენ ხელს ვკრავთ ერთმანეთს და მთელ ჩვენს ქვეყანას სიყვარულით ვარტყამთ გარს.
ჩვენ არასდროს წავალთ ომში.
უარყავი, სანამ მშვიდობა არ იქნება.
ჩვენ ხელს ვკრავთ ერთმანეთს და მთელ ჩვენს ქვეყანას სიყვარულით ვარტყამთ გარს.