WEBVTT

00:00.259 --> 00:07.041
Ho tloha ka 1982, Letsatsi la Machaba la Bahanyetsi ba
Ntoa ka Lebaka la Letsoalo le ketekoa ka la 15 Mots'eanong.

00:07.041 --> 00:09.906
Kganetso ya letswalo ke tokelo ya botho!

00:09.906 --> 00:15.115
Ka 1987, Lekgotla le Akaretsang la Machaba a
Kopaneng le ile la ananela tokelo ya ho hana ho sebetsa ka

00:15.115 --> 00:18.640
lebaka la letswalo e le tokelo ya botho ya matjhaba.

00:18.640 --> 00:24.422
Ka 2004, Komiti ya Machaba a Kopaneng ya Ditokelo tsa Botho e ile
ya kopa dinaha tseo e leng ditho tsa yona ho

00:24.422 --> 00:30.145
laola le ho latela tokelo ya ho hana ho sebetsa
ka lebaka la letswalo molaong wa tsona wa naha.

00:30.145 --> 00:34.507
Ho ya ka Wikipedia, boipelaetso ba letswalo
ke tokelo ya botho e sireleditsweng ka molao

00:34.507 --> 00:37.812
dinaheng tsa demokerasi tse nang le molaotheo.

00:37.812 --> 00:41.583
Leha ho le jwalo, sena hangata se laolwa ke
mekgwa le ditlhoko tse itseng, mme ho se

00:41.583 --> 00:44.720
latele tsena ho ka fella ka qoso ya botlokotsebe.

00:44.720 --> 00:49.406
Mebusong ea bohatelli le nakong ea maemo a tšohanyetso a
behiloeng ke 'muso (joalo ka molao oa sesole), ho

00:49.406 --> 00:55.040
hana ho kena sesoleng ka lebaka la letsoalo hangata
hoa se be molaong 'me ho nkoa e le tlolo ea molao.

00:55.040 --> 01:01.077
Empa tokelo ena ea botho ea ho hana ho sebetsa ka
lebaka la letsoalo e sebetsoa joang ke linaha tse fapaneng?

01:01.077 --> 01:06.532
Ke mang ea ipakang e le "naha ea molao oa motheo ea
demokerasi" 'me ke mang e le "mmuso oa bohatelli"?

01:06.532 --> 01:10.132
Se latelang, re tla shebisisa linaha tse 'maloa:

01:10.132 --> 01:15.701
Liripaboliking tsa pele tsa Soviet tsa Azerbaijan le
Turkmenistan, ba hanang ntoa ka lebaka la lets'oao la

01:15.701 --> 01:18.920
bona la moea ba tobana le lilemo tse 'maloa chankaneng.

01:18.920 --> 01:21.696
Bahanyetsi ba bangata ba tshebeletso ya
sesole ka mabaka a letswalo ba se ba ile ba

01:21.696 --> 01:23.586
iswa makgotleng a dinyewe a Northern Cyprus.

01:23.586 --> 01:27.078
Le ba hanang ntoa ka lebaka la
lets'oao la bona la moea ba hlorisoa Turkey.

01:27.078 --> 01:33.820
Ha ho makatse hore, naheng ea bohatelli ea Korea Leboea,
ho hana ho kena sesoleng ka mabaka a letsoalo ho otloa ka

01:33.820 --> 01:37.149
likotlo tse ka fihlang ho ho koalloa kampong ea botšoaruoa.

01:37.149 --> 01:41.355
Empa le naheng eo ho thoeng ke ya demokerasi,
Korea Borwa, bahanani ba ntoa ka lebaka la

01:41.355 --> 01:44.224
letswalo ba ile ba hloriswa ka dilemo tse mashome.

01:44.224 --> 01:49.367
Ka lilemo tse 68, batho ba ka bang 20,000 ba
hanang ntoa ka lebaka la letsoalo ba sebelelitse

01:49.367 --> 01:52.217
chankaneng lilemo tse ka bang 37,000 kaofela.

01:52.217 --> 01:59.529
Leha molao o mabapi le boipelaetso ba letsoalo o
fetisitswe qetellong ya 2019, "tšebeletso e 'ngoe"

01:59.529 --> 02:03.636
ya dikgwedi tse 36 e tlameha ho etswa dikgolegelong.

02:03.636 --> 02:08.082
Sena se ka ba habeli bolelele ba
tshebeletso e tlwaelehileng ya sesole.

02:08.082 --> 02:13.424
Mesebetsi ea bona ea letsatsi le letsatsi
lichankaneng e kenyeletsa "tlhokomelo le bohloeki".

02:13.424 --> 02:17.917
Linaha tsa Asia Boroa-bochabela tsa Singapore
le Thailand le tsona ha li ananele tokelo ea

02:17.917 --> 02:20.570
ho hana ho kena sesoleng ka lebaka la letsoalo.

02:20.570 --> 02:25.928
Eriterea, ka leboea-bochabela ho Afrika, ka linako tse ling
basali le banna ba qobelloa ho kena sesoleng ka

02:25.928 --> 02:31.268
khatello, ba sebeletsa nako e ka fihlang lilemo tse
20; ka lebaka leo, ba bangata ba tlohile naheng eo.

02:31.268 --> 02:34.883
Iseraele e ananela feela tokelo e lekanyelitsoeng
ea ho hana ho kena sesoleng ka lebaka la letsoalo

02:34.883 --> 02:37.015
bakeng sa basali ba tlamehiloeng ho kena sesoleng.

02:37.015 --> 02:42.912
Ho hana ho kena sesoleng ka lebaka la letsoalo ho
nkuoa e le ho se mamele kapa ho baleha sesoleng.

02:42.912 --> 02:48.321
Ka la 16 Mmesa 2025, Tagesschau.de e ile ea tlaleha
hore batho ba hanang ho kena sesoleng ka lebaka la

02:48.321 --> 02:51.441
lets'oao la bona ba ne ba fetoha bothata ho Iseraele.

02:51.441 --> 02:57.186
Lebotho la Iseraele le itšetlehile ka seo ho
thoeng ke masole a polokelo, a ka bitsetsoang

02:57.186 --> 03:00.500
tšebeletsong ea sesole ho fihlela lilemo li 40.

03:00.500 --> 03:06.667
Ho tloha tlhaselong ea Hamas ka la 7 Mphalane
2023, ho thoe masole a polokelo a fetang

03:06.667 --> 03:11.490
100,000 a hanne ho sebeletsa sesoleng sa Iseraele.

03:11.490 --> 03:17.057
Jwale re le ntweng ya Ukraine ho tloha ka la 24 Hlakola 2022:

03:17.057 --> 03:25.752
Mokgatlo wa Jeremane "Connection e.V.", o atamelaneng le mokgatlo
wa kgotso, o hakanya hore banna ba fetang 22,000 ba tshwanetseng

03:25.752 --> 03:30.523
ho kena sesoleng ba tla be ba tlohile Belarus ka Lwetse 2022.

03:30.523 --> 03:35.475
Belarus, banna bohle ba lilemo tse pakeng
tsa 18 le 27 ba tlameha ho kena sesoleng.

03:35.475 --> 03:38.687
Ho ya ka Molao wa Botlokotsebe, bahanyetsi ba ka
lebaka la letswalo ba tobane le ditefiso le

03:38.687 --> 03:41.412
dikahlolo tsa chankana tsa ho fihla dilemo tse hlano.

03:41.412 --> 03:50.380
Ho latela phuputso e entsoeng ke mokhatlo o ikemetseng oa Russia,
Connection e.V., ho fihleloa qeto ea hore pakeng tsa la 24

03:50.380 --> 03:56.961
Hlakola 2022 le Phupu 2023, bonyane masole a
qobelloang a 250,000 a tsoang Russia a tlohile

03:56.961 --> 04:01.819
naheng eo mme a batla botshabelo linaheng tse ling.

04:01.819 --> 04:07.854
Naheng ea Russia, banna bohle ba lilemo li 18
ho isa ho 30 ba tlamehile ho kena sesoleng.

04:07.854 --> 04:12.903
Kopo ea boipelaetso ka lebaka la letsoalo e
a khoneha feela pele ho qobelloa sesoleng.

04:12.903 --> 04:18.218
Masole a polokelo – ao a ka bitswang ho fihlela
dilemo tse 65 – le masole a mang ha ba na tokelo ya ho

04:18.218 --> 04:22.259
etsa kopo ya ho hana ho sebeletsa ka mabaka a letswalo.

04:22.259 --> 04:29.133
Phetolo ea molao ka Pulungoana 2022 e boetse e bolela hore ba
hanang ho kena sesoleng ka lebaka la letsoalo, ba etsang

04:29.133 --> 04:36.643
seo ho thoeng ke tšebeletso e 'ngoe, ba ka bitsetsoa
tšebeletsong ea sesole ho etsa mesebetsi e sa jereng sebetsa.

04:36.643 --> 04:43.406
Leha naheng ea Russia – e nyatsitsoeng e le puso ea bohatelli –
likopo tsa ho hana ho kena sesoleng ka lebaka la

04:43.406 --> 04:50.999
letsoalo li tiisitsoe ka karolo, 'muso oa Ukraine o
emisitse ka ho feletseng tokelo eo ho tloha ha ntoa e qala.

04:50.999 --> 04:58.684
Banyholi ba tumelo ba qosoa 'me maemong a
mang ba ahloleloa lilemo tse 'maloa chankaneng.

04:58.684 --> 05:03.574
Pakeng tsa Pherekhong le Loetse 2023, ho ile ha
etswa nyeoe tsa botlokotsebe tse ka bang 19,000 ka

05:03.574 --> 05:07.298
lebaka la ho hana ho kena sesoleng ka lebaka la letswalo.

05:07.298 --> 05:10.677
Mme ho na le dinyewe tse ding tse ngata kgahlanong le bafutukisi.

05:10.677 --> 05:15.462
Ba tobane le dilemo tsa teronko kapa
ho kgutlisetswa mola wa pele wa ntwa.

05:15.462 --> 05:20.952
Banna bohle ba Ukraine ba lilemo li pakeng tsa 18 le 60 – ho
kenyeletsa le ba phelang mose ho maoatle – ba

05:20.952 --> 05:26.712
tlameha ho ingolisa bakeng sa tšebeletso ea
sesole le ho ntlafatsa boemo ba bona ba bolulo.

05:26.712 --> 05:34.597
Connection e.V. e hakanya hore banna ba fetang 325,000
naheng ea Ukraine ba tla be ba balehile tšebeletso ea

05:34.597 --> 05:39.944
sesole 'me ba balehetse EU ha ho fihla mathoasong a 2024.

05:39.944 --> 05:45.655
Linaha tse ling tse nang le tokelo ea ho hana ho sebetsa ka
lebaka la letsoalo nakong ea khotso le tsona li fokotsa

05:45.655 --> 05:49.554
tokelo ena maemong a ntoa kapa li e hlakola ka ho feletseng.

05:49.554 --> 05:55.901
Seipato sa bona sa demokrasi se a oa, 'me
sefahleho sa bona sa 'nete se hloileng batho se senoleha.

05:55.901 --> 06:01.964
Sena ke hobane tokelo ea ho hana ho sebetsa ka lebaka la letsoalo
e sebetsa le nakong ea tšohanyetso ea naha e sokelang

06:01.964 --> 06:09.678
bophelo ba sechaba, joalo ka ha Mokhomishenara e Moholo oa
Machaba a Kopaneng oa Litokelo tsa Botho a ngotse phatlalatsong.

06:09.678 --> 06:16.374
Ka bohlokoa, boradipolotiki le mecha ea phatlalatso ea
Bophirimela ba lokafatsa tšehetso ea bona bakeng sa

06:16.374 --> 06:21.103
Ukraine ka ho iketsa eka Ukraine e eme "mobung oa demokrasi".

06:21.103 --> 06:29.273
Sena ke seo SRF e se entseng, mohlala, lenaneong la eona la
Tagesgespräch ka la 22 Phato 2023 le mofuputsi oa phatlalatso

06:29.273 --> 06:34.375
ea maikutlo oa Mojeremane le rahistori Christian Hardinghaus.

06:34.375 --> 06:40.970
Ka hona, ha ho makatse hore ebe ha ho tluoa tabeng
ea khanyetso ea ka lebaka la lets'oao, SRF e supa

06:40.970 --> 06:44.804
Russia feela 'me ha e bue letho ka maemo a Ukraine.

06:44.804 --> 06:53.193
Ka hona, SRF e ipaka e le molomo oa phatlalatso ea maikutlo bakeng
sa 'muso oa Ukraine, 'me ka lebaka leo, e le karolo ea ntoa.

06:53.193 --> 06:57.465
Leha ho le jwalo, jwalo ka ha ho bontshitswe ke tshwaro ya yona e
se nang botho ho batho ba hanang ho kena

06:57.465 --> 07:02.080
sesoleng ka mabaka a letswalo, mmuso wa Ukraine
ha o na letho le tshwanang le 'demokerasi'.

07:02.080 --> 07:10.508
Sena se boetse se tiisitswe ke Mo-Ukraine ya dilemo di
36 ya dulang Switzerland, puisanong le swissinfo.ch:

07:10.508 --> 07:14.463
Ke nahana hore tsamaiso eohle e
bobodu ho tloha holimo ho isa tlase.

07:14.463 --> 07:18.980
Ke ka lebaka leo batho ba tlohelang mme ba
lahlehelwa ke tjantjello ya ho ya ntweng.

07:18.980 --> 07:25.980
Motsoalle oa ka ea lulang moo o nna a mpolella,
'Se ke oa nahana le ho nahana ka ho tla mona!'

07:25.980 --> 07:31.379
Qetellong, re tla sheba kamoo tokelo ea botho
ea ho hana ho sebetsa ka lebaka la letsoalo

07:31.379 --> 07:34.880
e sebetsoang kateng EU, haholo-holo Jeremane.

07:34.880 --> 07:40.378
Ho latela Rudi Friedrich oa mokhatlo oa "Connection e.V.", hoo e
ka bang Marussia a 3,500 a entse kopo ea botshabeli Jeremane ka

07:40.378 --> 07:44.071
lebaka la ho hana ho kena sesoleng ka lebaka
la letsoalo, ho latela tlhahisoleseling e

07:44.071 --> 07:46.758
tsoang Ofising ea Federale ea Phallo ea Batho.

07:46.758 --> 07:51.318
Ho na le ba ka bang 10,000 ho pholletsa le EU,
empa boholo bo boholo ba dikopo tsa bona tsa

07:51.318 --> 07:54.287
botshabelo bo a hakanngwa ho pholletsa le EU.

07:54.287 --> 08:00.810
Mmuso o fetileng wa kopanelo o phatlaladitse hore balehi ba
tswang Russia ba lokela ho fuwa tshireletso ya baphaphathehi.

08:00.810 --> 08:02.558
Empa ke tse seng kae feela.

08:02.558 --> 08:07.253
Bongata ba Marussia ba balehetseng Bophirimela ke
balehi ba ho qobella sesole, bao ho tloha qalong

08:07.253 --> 08:10.254
ba neng ba sa batle ho qobelloa ho kena sesoleng.

08:10.254 --> 08:19.131
Likopo tsa bona tsa botshabelo hangata li hanoa ka lebaka la hore
ha ho na monyetla o moholo oa hore ba tla hiroa bakeng sa ntoa.

08:19.131 --> 08:24.768
Likahlolo tse fapaneng tsa makhotla a Jeremane li bontša
hore tlhahlobo ea boemo ba kotsi bakeng sa masole a

08:24.768 --> 08:29.053
Russia a balehileng ha e laoloe ka mokhoa o tšoanang hohle.

08:29.053 --> 08:31.959
Bahanyetsi ba ntoa ka mabaka a letsoalo ba
tsoang Ukraine ho fihlela joale ba bile ka

08:31.959 --> 08:34.121
lehlakoreng le sireletsehileng molaong Jeremane:

08:34.121 --> 08:40.381
Jwaloka baahi bohle ba Ukraine, hajwale ba ntse
ba na le bodulo ba nakwana ba thuso ya botho, bo

08:40.381 --> 08:44.638
tla dula bo sebetsa ho fihlela ka Hlakubele 2026.

08:44.638 --> 08:48.426
Leha ho le jwalo, mmuso wa Ukraine o ntse o
eketsa kgatello hodima mmuso wa Jeremane hore o

08:48.426 --> 08:51.600
kgutlisetse banna ba loketseng tshebeletso ya sesole.

08:51.600 --> 08:58.176
Ha ho tluwa tabeng ya "khanyetso ya matla a
mmuso", ka nnete kgutlisetso ya batho e a dumellwa.

08:58.176 --> 09:04.307
– Kahlolo ea Lekhotla la Federale la Toka ka la 16 Pherekhong
2025 mabapi le ho khutlisetsoa ha batho ba Ukraine ba hanang

09:04.307 --> 09:08.369
ntoa ka lebaka la letsoalo e ile ea baka moferefere o moholo.

09:08.369 --> 09:11.689
Sena se ka ba le litlamorao tse
pharaletseng ho feta kamoo ho ka khonehang:

09:11.689 --> 09:18.052
Ho ya ka 'muelli wa molao René Boyke, ya sebeleditseng Ofising ya
Federale ya Phalliso le Baphaphathehi ka dilemo

09:18.052 --> 09:24.062
tse supileng, Lekgotla la Federale la Toka le
tlotse seriti sa botho mme la etsa diphoso tse mmalwa.

09:24.062 --> 09:27.520
Lekhotla la Federale la Toka le na le pono e latelang:

09:27.520 --> 09:34.597
Haeba 'motho ea hlorisoang lits'ebetsong tsa phetisetso' a hana
tšebeletso ea sesole ka mabaka a letsoalo, o ntse a tlameha

09:34.597 --> 09:42.051
ho phetisetsoa haeba naha ea habo e kopang phetisetso e
hlaseloa ka matla a hlometseng ka tlolo ea molao oa machaba.

09:42.051 --> 09:49.603
Ka lebaka la hore nako e ka etsang hore lesole le ka pele
bochabela ho Ukraine le phele ke lihora tse 'ne feela –

09:49.603 --> 09:58.115
joalo ka ha lesole la mehleng la US Marine le bolelletse ABC
News ka Hlakola 2023 – litokelo tsa botho li hatakeloa fatše.

09:58.115 --> 10:02.969
Lesole la US Marine le ile la lwana le mabotho a Ukraine Bakhmut.

10:02.969 --> 10:08.125
Ho ya ka Boyke, qeto ena ya Lekgotla la Toka la Federale e
na le ditlamorao tse pharaletseng – haholoholo ho Majeremane.

10:08.125 --> 10:17.747
Leha qeto e amana le ho nehelanngoa ha Mo-Ukraine, ho bala
kahlolo ho hlakisa hore e mabapi le potso ea hore na Majeremane

10:17.747 --> 10:23.945
a na le tokelo ea ho qoba tšebeletso ea sesole nakong ea ntoa.

10:23.945 --> 10:30.214
Mme Lekgotla la Toka la Federale le hana potso ena, le e hlahisa
ka tsela e ferekanyang ha le bolela hore 'ho

10:30.214 --> 10:35.957
emisiwa ha tokelo ya ho hana ka lebaka la
letswalo ha ho kgopolo e sa ka ke ya nahannwa'.

10:35.957 --> 10:41.242
Ke pontsho e kaakang eo Lekgotla la Toka la
Federale le e romelang ka sena! (...) Sena ka tlhaho

10:41.242 --> 10:44.463
se bula tsela bakeng sa ntshetsopele ya kamoso.

10:44.463 --> 10:46.592
Boyke o phethela:

10:46.592 --> 10:50.409
"Ha re bueng nnete: ha ntoa e ka qhoma, ho
ke ke ha e-ba le tokelo ea ho hana ho kena

10:50.409 --> 10:53.164
sesoleng ka lebaka la letsoalo Jeremane. (...)

10:53.164 --> 10:57.351
Leha Lekgotla la Toka la Federale le hlahisa maikutlo a lona
feela ka mokgwa wa ketsahalo e sa etsahalang tabeng ena,

10:57.351 --> 11:00.088
leha ho le jwalo le etsa jwalo ka ho hlaka ho sa tlwaelehang.

11:00.088 --> 11:06.601
Mang kapa mang ea batlang ho bona a ka
bona hore Europe e itokisetsa ntoa e kholo.

11:06.601 --> 11:11.841
Ka hona, ho lokela ho nkuwe hore dinaha tse bonahalang e le tsa
molaotheo wa demokerasi, jwalo ka Jeremane le

11:11.841 --> 11:17.197
dinaha tsa EU, di tla ipaka e le mebuso ya
bohatelli e busang ka letsoho le thata nakong ya ntwa.

11:17.197 --> 11:20.830
Tokelo ya ho hana ho nka karolo ka lebaka
la letswalo e ntse e nyenyefatswa haholo.

11:20.830 --> 11:26.054
– Ka boomo, hobane boitelo ba
letsoalo bo felisa matla a bahlabani.

11:26.054 --> 11:32.576
Mokhatlo o kopaneng oa mekhatlo ea sechaba o emang 'moho le batho
bohle ba hananang le ntoa o phatlalalitse

11:32.576 --> 11:38.864
boipiletso ka Letsatsi la Machaba la Ba Hananang
le Ntoa ka Lebaka la Letsoalo la selemo sena:

11:38.864 --> 11:42.062
Thibelo ea lintoa ho e-na le 'boitokisetso ba ntoa'

11:42.062 --> 11:50.880
Re bona boikganyo ba letsoalo e le motheo wa bohlokwa
wa ho hlola ntwa, mme ka hona, lefu le tshenyo ya ntwa.

11:50.880 --> 11:58.522
Re batla hore tokelo ea ho hana ho nka karolo ka lebaka la
letsoalo e hlomphuoe ka botlalo, haholo-holo linakong tsa ntoa.

11:58.522 --> 12:02.865
Re batla tšireletso le bodulo bo tshireletsehileng bakeng
sa baphaphathehi bohle ba ntwa, ba hananang le ntwa ka

12:02.865 --> 12:05.387
lebaka la letswalo ba hlorisitsweng, le bahanyetsi ba ntwa.

12:05.387 --> 12:07.551
U na le tshehetso ya rona!

12:33.577 --> 12:41.731
Ka mashome a dilemo, dintwa di ntse di ruruha naheng ka
bophara, kgafetsa kgafetsa tlasa maiketsetso a bohata.

12:41.731 --> 12:50.258
Ke maphelo a makae a behiloeng kotsing, a
qholotsoeng le ho ferekanyoa ke mashano a mecha ea litaba?

12:50.258 --> 12:58.281
Ha re batle ntoa, a re emeng hore e se be teng hape.

12:58.281 --> 13:06.277
Batho ba Europe ba hana ntoa ena, eo ho yona ho
se nang bahlodi, empa ho na le bahlolohadi feela.

13:06.277 --> 13:14.217
Ha re batle ntoa, a re emeng hore e se be teng.

13:14.217 --> 13:21.874
Batho ba Europe ba hana ntoa ena, eo ho yona
ho nang le ba hlōlehileng feela, eseng bahlōli.

13:38.060 --> 13:45.833
Ka ho thetsoa ke litlaleho tsa mecha ea
litaba, batho ba boetse ba qholotsoa ntoeng.

13:45.833 --> 13:54.283
Khahlanong le Russia, China le Iran, ba
qobella batho lefung ka mehopolo ea bona ea booatla.

13:54.283 --> 14:02.124
Ha re batle ntoa. A re emeng hore e se be teng hape.

14:02.124 --> 14:10.257
Batho ba Europe ba hana ntoa ena, eo ho yona ho
se nang bahlodi, empa ho na le bahlolohadi feela.

14:10.257 --> 14:18.318
Ha re batle ntwa, a re emeng hore e se be ya hlola e le teng.

14:18.318 --> 14:27.210
Batho ba Europe ba hana ntoa ena, eo ho yona
ho nang le ba hlōlehileng feela, eseng bahlōli.

14:27.210 --> 14:34.140
Re ke ke ra tsamaya ntoeng.

14:34.140 --> 14:43.156
E haneng ho fihlela ho ba le kgotso.

14:43.156 --> 14:59.129
Re tshwarana ka matsoho, re
pota-potile naha ya rona yohle ka lerato.

14:59.129 --> 15:06.046
Re ke ke ra tsamaya ntoeng.

15:06.046 --> 15:15.068
E haneng ho fihlela ho ba le kgotso.

15:15.068 --> 15:30.514
Re tshwarana ka matsoho, re
potoloha naha ya rona kaofela ka lerato.
