2025-жылдын 21-мартында Федералдык кеңеш карыз пакетин бекиткенден кийин Германия Федеративдик
Республикасынын тарыхындагы эң ири карыз чыгарууга жол ачылды.
Башкы агымдагы маалымат каражаттары бул жаңы карыз болжол менен бир триллион еврону түзөөрүн кабарлашты.
Бирок, CDU/CSU менен SPDдин Жашылдар менен түзгөн келишими боюнча учурдагы эсептөөлөр көрсөткөндөй,
карыздын жаңы тоосу алда канча чоң болуп чыгышы мүмкүн.
Экономист Вольф Генрих Рёйтер, коалиция тараганга чейин Федералдык каржы министрлигинин башкы экономисти
болуп иштегендиктен, кийинки он жыл ичинде «кеминде 1,8 триллион» евро жаңы карыз пайда болот деп күтөт.
Бул зор сумманы эске алып, бир катар алдыңкы экономисттер жана Федералдык аудит башкармалыгы да карыз пакетинин терс
таасирлери тууралуу эскертип, шашылыш эскертүүлөрдү беришти.
Бирок алардын эскертүүлөрү негизги масс-медиада дээрлик эске алынбай калды, жана кайсы жогорку деңгээлдеги экономисттер
эскертүү үчүн үн көтөргөнү жөнүндө гана кыскача гана айтылды.
Мисалы, бул ● Ларс Фельд: Фрайбург университетинин экономикалык саясат профессору жана Германиянын
экономикалык эксперттер кеңешинин мурдагы төрагасы
● Вероника Грримм: экономист, Нюрнберг техникалык университетинин профессору жана
Германиянын экономикалык эксперттер кеңешинин мүчөсү
● Волькер Виланд: Франкфурттагы Гёте университетинин Акча-каржы туруктуулугу институтунун (IMFS) директору жана
Германиянын Экономикалык Адистер Кеңешинин мурдагы мүчөсү
● Юстус Хаукап: Дюссельдорфтогу Генрих Хайне университетинин деканы жана Монополиялар комиссиясынын мурдагы төрагасы
● Кристоф М. Шмидт, Лейбниц экономикалык изилдөөлөр институтунун президенти
Бул алдыңкы экономисттердин баары карыз пакети инфляцияны күчөтүп, немис калкынын
жыргалчылыгына олуттуу зыян келтирет деп коркушат.
Бул Европанын каржылык туруктуулугуна коркунуч жаратып, евро кризисинин кайрадан курчушуна себеп болушу мүмкүн.
Бул контекстте белгилүү экономист, менеджмент боюнча консультант жана жазуучу доктор Маркус Кралл аны Германия Федеративдик
Республикасынын тарыхындагы эң ири тоноо деп да атап өтөт.
Төмөндө белгилүү педагог жана автор Крисси Ригер тарабынан доктор Кралл менен каржы адиси Эрнст
Вольфка алынган эки маектен үзүндүлөрдү көрө аласыз.
Алар Фридрих Мерцтин жетекчилиги астындагы келечектеги жаңы федералдык өкмөттүн пландарын так талдап,
эң негизгиси, алардын кесепеттерин кыскача баяндашат:
Крисси Ригер: Бардыгыңыздарга салам, бүгүн бизде Маркус Кролл менен маек куруп жатабыз. Убактыңызды бөлгөнүңүз үчүн чоң рахмат.
Маркус Кралл: Сураныч, Ригер айым. Кайра-кайра.
Крисси Ригер: Биз дагы деле солкулдаган учурларды баштан кечирип жатабыз, акыркы сүйлөшүүбүздө болгондой эле.
Эми жалпы шайлоонун жыйынтыктары чыкты, баары бүттү. Бул тууралуу эмне дейсиң?
Акыркы жыйынтыктар чыккандан кийин Биримдиктин популярдуулугун кайрадан калыбына келтиргенине сиз да
таң калдыңызбы? Бул тууралуу сиздин пикириңиз кандай?
Маркус Кролл: Жол кыймылынын чырак коалициясынын өкмөтүнүн апааттуу иши эске алынса,
Биримдик чындыгында күтүлгөндөн да начар иштеди.
Ооба, жакшы, оппозицияда болуп, CDU оппозицияда болгондой начар өкмөткө ээ болсоң, анда
чындыгында 35–40 пайызга чейин алууң керек.
Шайлоолордон мурда эле мырза Мерцтин начар иштеши себептүү, шарттарды эске алганда, ХДУ салыштырмалуу начар натыйжа көрсөттү.
Эгерде шайлоодон кийин ал маскасын түшүрүп, ар бир шайлоодо берген убадасын бузуп тим болбостон, тескерисинче аларды
артка кайтарганын эске алсак, AfDнин азыр CDUдан болгону эки пайыздык пунктка артта калганы таң калыштуу деле эмес.
Мен AfD жакын арада CDUдан алдыга чыгарына үмүттөнөм, ошондо CDUда «узун бычактардын түнү» чыгып, бул
партия толугу менен иштен чыккан төрагасынан кутулат.
Крисси Ригер: Сиз кайсы бузулган шайлоо убадасын эң жаманы деп таптыңыз?
Маркус Кралл: Жакшы, бул кыйын суроо. Чындыгында, ар бири ушунчалык апааттуу болгондуктан, кайсынысынан баштоо кыйын.
Албетте, ал эң негизгиси туруктуу каржылык саясатты жүргүзүүнү каалаарын баса белгиледи.
Азыр, төрт жуманын ичинде, ал 1949-жылы негизделгенден бери бүткүл Германия Федеративдик
Республикасы топтогон карыздан да көп карызга батты.
Муну элестетип көр. Ал карызды эки эсе көбөйтпөгөнү чын, бирок ошол кезде Германия
Федеративдик Республикасынын карызы нөлдөн башталган эмес.
Ошондо ал жакта эмне бар эле, ошол кездеги менен бүгүнкүдөгү айырма болжол менен мырза Мерц азыр карыз пакети
менен бир заматта кайра жасап жаткан нерсеге дал келет.
Ошондуктан ал Германия Федеративдик Республикасынын карызын эки эсеге көбөйтүп, натыйжада өлкөнү Италия менен бирдей абалга алып
келет: карыз жалпы улуттук продукциянын 100 пайызынан ашып, бул жеке инвестициялардын
ири көлөмдө багытын өзгөртүүсүнө алып келет.
Ошондуктан жеке инвестициялар бул өкмөттүн талабы күчүнө киргендиктен артка жылдырылууда.
Бул баары социализмге карай жүрүш.
Экинчи ири, экинчи ири катастрофалык, ооба, экинчи ири катастрофалык убада бузуу негизинен миграцияга
байланыштуу. Бул жерде ал күчтүү адамдын ролун ойногон.
Азыр биз көрүп турганыбыз – ал жолборс сыяктуу секирип, Эскен айымдын төшөк жанындагы килемчеси болуп түштү.
Жакшы, кээде өзүңө уруксат беришиң керек.
Ооба, менин оюмча, ар бир таң сайын, кантип айтсам, ал бул төшөк жанындагы килемче үстүнөн басканда
бут бармактарында жагымдуу шыпылдаган сезимди сезет.
Ал толугу менен ишке ашыра албай калган үчүнчү негизги маселе, албетте, энергия жана климат маселеси.
Анткени ал негизинен Хабек жүргүзгөн жана Германиянын деиндустриялашуусуна
жооптуу болгон кыйратуучу саясатты улантууда.
Жана булардын баары биригип, айтайын дегеним, белгилүү бир Хонеккерге окшогон социализмди эске салат.
Бул дээрлик Германияны кулашын кааласаң, эмне кылсаң, ошол сыяктуу.
Крисси Ригер: Айткандай, ал шайлоодо берген бардык убадаларын жок кылды деп айтууга болот.
Маркус Кролл: Ооба, ал буга чейин эле бир аз эскирген болчу, бирок эми чындап эле эскирип кетти деп айта аласыз.
Крисси Ригер: Карызга келгенде, адамдар ар дайым анын экономика үчүн маанилүү экенин айтышат.
Сиз бул карыздар азыркы учурда экономиканы алдыга жылдырып жатат жана бул абал эми өзгөрүп жатат деп айта аласызбы?
Маркус Кролл: Бул карыз экономикага жардам берет деп айтуу толугу менен маанисиз.
Бул карыздар ири корпорацияларга, тактап айтканда курал өндүрүүчүлөргө жана дагы бир нече башка ири корпорацияларга жардам
берет, алар кийин Германия экономикасына инвестиция салбайт.
Мисалы, мырза Мерц баштоону каалаган 500 миллиард коргонуу чыгымдарын алалы.
Бул кимге пайдалуу? Мисалы, Rheinmetall сыяктуу компанияларга.
Бирок Rheinmetall Германияда инвестиция салбайт, анткени бул өтө энергияны көп талап кылган өндүрүш үчүн Германиядагы энергия
чыгымдары өтө жогору болуп, алар үчүн пайда алып келбейт.
Учурда алар Украинанын калган аймактарында ок-дары жана ар кандай нерселерди чыгарган жаңы фабрикаларды куруп жатышат.
Ооба. Аларды Украинанын калган аймактарында куруп жатышат.
Алар кичинекей экономикалык керемет жаратып жатышат, бирок Германияда эмес. Жана баары жерде ушундай болот.
Ошентип, бул акча текке кетет. Бул экономикага эч кандай жардам бербейт, бир-эки башкы директор колдорун ышкырып, «оо,
бул абдан сонун болот, алдыда эмне күтүп турат» деп ойлоп жатышса да. Ооба, эми биз кошумча пайда табабыз.
Ооба, кээ бирөөлөр күтүлбөгөн чоң киреше табат, бирок чакан жана орто ишканалар, албетте, ири
корпорациялардын эсебинен артка сүрүлүп турууну улантышат.
Демек, бул принцип. Муссолини эмне деди? Фашизм — мамлекет менен ири корпорациялардын альянсы.
Мына, кайрадан баштадык. Бул экономикалык жактан алганда.
Албетте, биз көрө турганыбыз – бул программа экономикага жардам бербейт, тескерисинче
кеңири зыян келтирет. Мунун бир нече себептери бар.
Биринчиден, бул 1 800 миллиард, ал буга чейин эле бар, төрт жарым жылга Германиянын бардык жыйымдарын түгөнтүп салат.
Ошентип, 400 миллиард — бул Германиянын жыл сайын жалпы улуттук продукциясынын 10 пайызын үнөмдөйт.
Ошондуктан чет өлкөдөн карыз албоо үчүн төрт жарым жыл бою бардык үнөмдөгөн каражаттарыбызды улуттук карызга салышыбыз керек.
Албетте, биз чет өлкөдө да карыз алабыз, бирок бул болгону көлөмдү тактоо үчүн.
Экинчи маселе – Германиянын кредиттик рейтинги Италиянын деңгээлине түшүп баратат.
Азыркыга чейин Италия, Франция жана башкалар Германиянын кредиттик рейтингин колдонуп гана салыштырмалуу
төмөн чыгым менен кайра каржылоого жетишип келишкен.
Гарантиялар аркылуу, евро аркылуу жана пайдаланылган бардык которуу мүмкүнчүлүктөрү аркылуу.
Албетте, евро киргизилгенде 1999-жылы бизге берилген бардык убадаларды бузуп салышты, бирок бул башка маселе.
Эми Германия да ошол эле кредиттик тузакка түшүп жатат, жана бизге алардын кредиттик
ишенимдүүлүгүн карызга бере турган эч ким жок.
Натыйжада Германиянын облигацияларындагы жана эл аралык капитал рыногундагы насыялар боюнча пайыздык чендер өсөт.
Жана бул өсүп жаткан пайыздык чендер жеке инвестицияларды кысырыктайт.
Ипотека боюнча беш же алты пайыздык пайыз төлөгөн үй куруучу эми аны төлөй албай калды, ошондуктан куруп жатпайт.
Бул завод курууну же программалык камсыздоого инвестиция салууну чечкен ишкерлерге да тиешелүү.
Бул инвестициялар мындан ары болбойт, жана экономикадагы техникалык терминологияда бул «crowding out» деп аталат.
Башкача айтканда, мамлекеттик чыгымдардын эсебинен жеке инвестициялардын ыгынышы.
Андан кийин, албетте, адамдар үмүт кылып жаткан 1,8 триллионду ала албай тургандыгыбыз да бар.
Айымдар жана мырзалар, сиздер алмашуу катары инфраструктура же ага окшогон нерсени аласыздар деп ойлогонду унутуп коюңуздар.
Мен сага эсепти чыгарып берейин. Алгач 1,8 триллиондон 500 миллиардды алып салабыз, ал курал-жаракка жумшалат.
Курал-жарак инвестиция эмес, тескерисинче, мамлекеттик керектөө, анткени танктар башка нерселерди өндүрүүгө жарабайт.
Дрондор да, патрондор да ошол эле. Аларды болгону атууга болот.
Ооба, демек, баары ушуга келип такалат – алар муну ар дайым инвестиция деп коюшат – ооба, биз коопсуздугубузга жана ошол
сыяктуу бардык маанисиз нерселерге инвестиция салышыбыз керек.
Ооба, биздин коопсуздугубузга эң мыкты инвестиция – бардык коңшуларыбыз менен жакшы мамилелерди орнотуу болмок.
Бирок андан кийин алар мегаломаниянын агыусунда, Адольф менен Вильгельмдин доорунан бери көрбөгөндөй, баарына каршы согуш ачты.
Ошентип, адамдар Кытай президентин диктатор деп аташат, албетте, Орусия президентин да, ошондой эле Америка президентин да, ага ар
кандай идеяларды сиңирип коюшкан, ал эч качан президент болбойт деген жаңылыш ишеним менен. Мен
аларды бул жерде баарын тизмелеп чыгып отургум келбейт.
Биз чын эле баарына кийлигишебиз. Анан, көрсө, бизге коопсуздукка акча коротууга туура келет; эгерде биз
муну кылбасак, мындай чыгымга эч качан барбайт элек.
Бул өкмөттүн керектөөсү. Натыйжада 1,3 триллион калды.
Бул 1,3 триллиондун ичинен 300 миллиарды, балким, инвестицияга эмес, качкындардын чыгымдарына жумшалат.
Федералдык штаттар миграцияны каржылоону улантуу үчүн эми ушул фонддон пайдалана турганы буга чейин эле жарыяланган,
анткени ал толугу менен каржылоого мүмкүн болбой калды.
Ооба, андан кийин бир триллион калат. Ал триллиондун жарымы, балким, «климаттык инвестициялар» деп аталган долбоорлорго,
экинчи жарымы чыныгы инфраструктуралык инвестицияларга жумшалат.
Ханзаадалар жана мырзалар, климаттык инвестициялар толугу менен текке кетип жатат, анткени 1000 жел турбинасы жел болбогондо
электр энергиясын чыгарбайт, ал эми 10000 жел турбинасы жел болгондо канча электр энергиясын чыгарат? Демек, бул иштебейт.
Ошентип, мырза Хабек үчтүн эрежесин туура колдоно албай жатат, жана көрүнүп тургандай, мырза Мерз да туура колдоно албай жатат.
Бирок мен айткандай, эгер 1000 жел турбинасы эч нерсе өндүрбөсө, анда 10000 турбина да эч нерсе өндүрбөйт.
Ошондуктан нөлгө көбөйтүү нөлгө барабар экенин билдирет, айымдар жана мырзалар.
Ошентип, бул 500 миллиард пайдасыз жана кайтарымсыз инвестицияларга агып турат. Бул эң ири туура эмес бөлүштүрүү.
Бул нерселердин баарын кийин чоң чыгым менен бузуп салууга туура келет, анткени бул акылсыздык
бүткөндөн кийин эч ким алар менен эч нерсе кыла албайт.
Ошентип, чыныгы инфраструктуралык инвестициялар үчүн 500 миллиард калат. Бирок мамлекет – эң начар сатып алуучу.
Мамлекет кайсы жерде болбосун имарат курганда, анын чарчы метри жеке адамдар кургандагыга караганда эки-үч эсе кымбатка турат.
Бул биз куруп жаткан бардык нерселер — жолдор, көпүрөлөр, имараттар, ооруканалар, мектептер — мамлекет куруп
жатса, ар дайым жеке компаниялар куруп жатканга караганда эки эсе кымбатка турат дегенди билдирет.
Жана натыйжада бул 500 миллиард үчүн биз болгону 250 миллиардга тете инфраструктура алабыз.
Эми эгерде мамлекет жаратууну каалаган бул зор суроо-талапты мырза Хабектын жылытуу мыйзамынын айынан мүлк базарын талкалап,
курулуш компанияларынын өтө көп санын банкроттукка түртүп, натыйжада жарым-жартылай кыскарган эскирген
курулуш тармагына туш келсе, анда бул зор суроо-талап эми чектелген сунуш менен бетме-бет болот.
Мындай абалда эмне болот? Баалар көтөрүлөт.
Бул биз 250 миллиардга инфраструктура ала албай турганыбызды билдирет, балким аны 150 миллиардга алабыз.
Бирок андан кийин инфраструктурага 150 миллиард бар, ал эми темир жол үчүн гана 100 миллиард жетишпей жатат, анда эмне калды?
50 миллиардды жумшап жатабыз, ал эми өнүгүү жардамына 50 миллиард жана НКОлорго 15 миллиард
гана жумшайбызбы? Пропорциялар эми туура эмес.
Ханзаадалар жана мырзалар, сиздерге 1,8 триллион доллар карыз жүктөлүүдө.
Балдарыңыз жана неберелериңиз алар үчүн Версальдан да узак убакыт бою төлөп жүрүшөт.
Жана анын ордуна сиз мырза Мерзден 150 миллиардга же, эң көп дегенде, 200 миллиардга
бааланган инфраструктураны аласыз. Мына ушундай болот.
Экономикага «пайдалуу» болуу жөнүндө сөз да жок. Бул немис элине жасалган тарыхтагы эң ири тоноо.
Крисси Ригер: Мен да ушундай көрөм. Жана сен келечектеги муундар дагы деле анын төлөмүн төлөп
жүрө беришет дедиң. Ал жакта кандай план бар?
Айтор, жарандардын сактык каражаттарын, балким байлык салыгын колдонуу тууралуу да сөз
болуп жатат. Булардын баары кантип кайтарылат?
Маркус Кролл: Жакшы, аны кайтаруу кызыктуу маселе болот. Кайтаруунун чоң бөлүгү инфляция аркылуу болот.
Бул мамлекеттик облигацияларга жана номиналдык баалуулуктарга, мисалы, өмүргө камсыздандырууга, пенсиялык камсыздандырууга,
сактык эсептерге ж.б., же накталай акчага инвестиция салган жарандардын каражаттары
инфляция аркылуу тартып алынышын билдирет.
Ал кантип ишке ашат? Капиталдык базарда ушунчалык суммадагы акчаны чогултуу пайыздык
чендердин кескин жогорулашына алып келбей мүмкүн эмес.
Кечиресиз.
Ошентип, мисалы, BlackRock сыяктуу делдалдар аркылуу, алар бул ишти жасап байып калышат, бул облигациялар
түздөн-түз Германия Федеративдик Республикасынан сатып алынат.
Андан кийин BlackRock аларды Европа Борбордук Банкына сатат. Албетте, кошумча баа менен.
Бул BlackRock ар бир жолу эки баскычты — сатып алуу жана сатуу — басарын билдирет. Андан кийин бул ЕКБга жөнөтүлөт.
Жана анын ордуна биз эки баскычты гана басуу менен, эч кандай күч жумшабай, тобокелсиз миллиард фунт пайда алабыз.
Мына ушундай болот. Ошондуктан BlackRock аны абдан мыкты деп эсептейт.
Мына ошондуктан мырза Мерц, Европа боюнча BlackRock компаниясынын мурдагы башкы аткаруучу директору жана Европа боюнча BlackRock
байкоочу кеңешинин төрагасы, муну абдан мыкты деп эсептейт.
Ошондуктан анын мурдагы жумуш берүүчүсү Ларри Финк буга чейин эле колдорун ыргытып жатат.
Албетте, ал курал-жарак өнөр жайынын да ири акция ээси.
Башкача айтканда, бул чабуулдан пайда таба тургандар.
Мына ушундай көрүнөт. Анда мырза Мерцтин берилгендиги кимге?
Ал, албетте, немис элине эмес, аларга ал өзүн мыкты каржылык саясатчы катары көрсөтүү үчүн жалган сөздөрдүн топтомун айткан.
Мына ушундай болот.
Ал эми BlackRock бул чоң көлөмдөгү облигацияларды сатып алып, аларды Европа Борбордук Банкына сатканда, Европа Борбордук
Банкы аларды жаңыдан басылып чыккан акча менен сатып алат.
Жана бул акча сунушун көбөйтөт. Ал эми акча сунушунун бул көбөйүшү инфляциялык таасир тийгизет.
Эгер акча сунушу жакшы өсүп, акчанын баасы түшүрүлсө, анда бул 1,8 триллион негизинен өмүргө камсыздандыруу
полистеринин, мамлекеттик облигациялардын жана сактык эсептеринин баасы түшүрүлүү аркылуу кайтарылып алынат.
Ошондуктан ал жарандардан түздөн-түз ушундайча алынат.
Айалдар жана мырзалар, акысыз түшкү тамак деген болбойт.
Мамлекет ар дайым жарандарынан сарптаган бардык чыгымдары үчүн төлөтүүгө аргасыз болот. Булдан качууга жол жок.
Крисси Ригер: Кийинки салык боюнча талкуулар жакында өтөт. CDU, тактап айтканда Мерц, салыкты дагы да кыскартууга убада берди.
Бирок эми бул дагы ишке ашуусу мүмкүн эмес окшойт. Бул боюнча сиздин көз карашыңыз кандай?
Германияда бир салык кыскартылганын, ошол эле учурда он жаңы салык киргизилбей эле көрө алабызбы?
Маркус Кролл: Жакшы, бул саясий класста эмес. Бул толук ачык.
Сен аларга канча акча берсең деле айырмасы жок.
Салыктарды дагы да көтөрө аласыз. Карызды дагы да көбөйтө аласыз. Бул эч качан жетиштүү болбойт. Бул эч качан жетиштүү болбойт.
Бул саясий катмарынын ачкөздүгү, бул саясий катмарынын коррупциясы чексиз.
Канчалык көп берсең да, алардын ачкөздүгү гана өсөт. Бул оңой эле болжолдоого болот.
Ошондуктан бул саясий катмар салыкты кыскартууну да, чыныгы жеңилдиктерди да, салыкты жөнөкөйлөтүүнү да,
эч кандай реформаны да бербейт. Анын ордуна салыктарды көтөрүү жана карыздын көбөйүшү болот.
Жана адамдар акчаны эркин коротушат.
Биз жакында эле Сирияга кайтып келдик жана кайрадан ал жакта бийликке келген геноциддик
кыргынчылдар менен 300 миллионду калтырып кеттик.
Эми биз салык акчабызды алавиттерге, друздар менен христиандарга геноцид жүргүзүүнү каржылоого колдонуп жатабыз.
Мына ушундай болуп жатат. Бул абдан так айтылышы керек.
Мен жеке өзүм бул геноцидди уюштурууга жана ага катышууга жардам берүү болуп саналат жана
мыйзам боюнча жазага тартылууга тийиш деп эсептейм.
Жана бул адамдар чындыгында баары сотто каралышы керек, анткени алар кандуу кыргынчылык
жүргүзгөн режимди анын кандуу аракеттеринде колдошот.
Бирок бул таптакыр башка маселе.
Чыгымдар ашкере болууну улантат.
Бул нерсени жөн гана акча коротууга болгон каалоодон улам деп эсептегендер биздин жемкор саясий элитабызды билбейт.
Мен биздин саясатчылардын көбүнүн Дубайда же башка жерлерде, паралар агып турган эсептери бар экенине толук ишенем. Алар ал
жакка бир нече жүз миллион которуп, анын ордуна алыстан жайгашкан, акчаны адалдоо эрежелери колдонулбаган жана
каалаган ишиңди кыла ала турган эсепке бир нече миллион алышат.
Ошого жараша, менин оюмча, биздин саясий элита бул жерде немис элин тоноо үчүн коррупциялык схема түзүүдө.
Америкада эми белгилүү болгондой, мисалы, Украинага агып кирген миллиарддардын чоң бөлүгү
кайрадан демократиячыл саясатчыларга агып кеткен.
Ошондуктан бул үчүнчү жактардын, тактап айтканда америкалык салык төлөөчүлөрдүн эсебинен жүргүзүлгөн айланма операция болду.
Эгер Германияда башкача болсо, мен щетканы, колун да кошо жейм.
Крисси Ригер: Кайсы келечек, бул менин эми акыркы суроом, беш жылдан кийин Германия үчүн кандай келечекти күтөсүз?
Маркус Кралл: Менимче, беш жылдан кийин биз азыркы абалыбыздан да жакшыраак келечекте болобуз.
Бирок ошол аралыкта биз мырза Мерц жетектеген бул өлкө мега-апаатка дуушар болобуз, анткени ал
солчулардын ырайымы менен канцлер болууга бекем ниеттенип жатат, туурабы? Бул анын өмүрүндөгү эң чоң кыялы.
Кечиресиз.
Ал азыр жүргүзүп жаткан саясаты чындап эле бардык багытта апаатка алып келет.
Экономикалык жактан алганда, бул ири деиндустриялашууга жана компаниялардын массалык чыгып кетишине алып келет.
Мен муну азыр эле жумуштан кыскартылган менеджерлерди жаңыдан жумушка орноштурган рекрутинг
консультанттар менен сүйлөшүп жатып байкап жатам.
Жакында мен бул тармакта иштеген бир нече досум менен сүйлөштүм, алардын баары өткөндө талапкерлери болгондо талапкерлер көбүнчө
«Ооба, мен бул жерде өзүмдү кантип өнүктүрө аларымды көргүм келет. Карьерамдагы кийинки кадам мага керек» дешчү экенин айтышты.
Азыр адамдар реорганизация, көчүрүү, жабылыштар, банкроттук – жалпысынан ушул сыяктуу
нерселерди күтүп, жумуш издеп жатышат, туурабы?
Бул дегеним, бардык багыттарда компаниялардын кулашын же көчүрүлүшүн, өндүрүштү кыскартып,
кызматкерлерди жумуштан кыскартуусун көрөбүз.
Бизде акыркы 10 жылдагы эң жогорку жумушсуздук деңгээли бар, туурабы?
Ишсиздик олуттуу түрдө өсүүдө жана бул өсүш тездетет; банкроттуктар да үч жарым жылдан төрт жылга
чейин өсүп келет, жыл сайын жаңы рекорддор катталууда.
Зомбилер кулап жатат, мен көптөн бери айтып келем, туурабы?
Зомбилер кулап жатат, алар азыр кулап жатат, алар көп санда кулап жатат, жана ооба, бул
экономикалык кризис Мерц мырзанын саясаты менен курчуйт.
Албетте, эгер жетиштүү акча таратылса, бир нече ай, балким бир нече чейрекке созулган көрүнүктүү гүлдөө болот.
Бирок бул экспорттук өнөр жайыбыздын кулашы менен толук жана ашыкча компенсацияланат: биринчиден, биз эми
атаандаштыкка жөндөмдүү эмеспиз, экинчиден, америкалыктар өкмөттүк чыгымдарын үчтөн беш триллионго чейин кыскартат.
Ошентип, DOGE , бензопила чындап эле ага кирип жатат,
Жана бул Америка өкмөтүнүн чыгымдарынын кыскарышы Америкадагы импорттук суроо-талаптын өтө чоң кыскарышына
алып келет, ал эми алардын импорттук суроо-талабы биздин экспорттук суроо-талап болуп саналат.
Бул ошондой эле Кытайга да таасир этет, анткени америкалык чаралар ал жакта да тууралоо кризисин
жаратат, жана эгер Кытай да кыскарса, анда биздин товарларга Кытайдан суроо-талап болбой калат.
Бул дегеним, баары чокуга жетет, бул таасирлердин баары бир эле учурда дал келип, андан
кийин өлкө экономикалык кыйроого дуушар болот.
Ошентип, тажрыйбага таянып айтканда, экономикалык кыйроого дуушар болгон саясий катмар согуш жүргүзүүгө даяр.
Мен мушташ чыга электе эле мырза Мерц Орусиядан Украинага Таурус ракеталарын, алардын учуу аралыгына жана
максатка жетүү аралыгына ылайык, жеткирерин шектенем.
Ошол максатта ал, ушундайча айтканда, саясатчыларды дароо кемсинтүү катары кабыл алынышы мүмкүн
болгон сөздөрдү колдонбой тургандай жетиштүү ачык ойлуу.
Эгер ушул «Таурус» ракеталарынын бири Москвага же Кремлге тийсе, анда мен корком, орус бийликтери бизге кайсы Берлин аймактарын
жана «Таурус» өндүрүлгөн Түштүк Бавариядагы кайсы фабрикаларды эвакуациялоого уруксат бере турганы тууралуу
маалымат жиберишмек, бул кайтарым соккудан келип чыккан адамдык жоготууларды чектөө максатында.
Крисси Ригер: Азыркы темага түздөн-түз өтөлү. Коалициялык макулдашуу жөнүндө эмне
ойлойсуз? Кайсы бөлүктөрү сизди тынчсыздандырат?
Эрнст Вольф: Чындап тынчсыздандыра турган нерсе – жалпы сүрөт. Коалициялык макулдашуу эки негизги багытка басым жасайт.
Бири кайра куралдандыруу, экинчиси санариптештирүү.
Ошондуктан мен үчүн коалициялык макулдашуу — бул BlackRock компаниясына Германияны дагы да көбүрөөк
көзөмөлдөөгө берилген ак барактан башка эч нерсе эмес.
Ошондуктан эсиңде болсун, Германиянын куралдуу күчтөрү чындап эле активдүү аракетке өтүп калышты.
Алар F-35 согуштук учактарын заказ кылышкан. Аларды Lockheed Martin компаниясы бүтүрүп жатат же өндүрүп жатат.
Негизги акция ээлери – BlackRock, Vanguard жана State Street.
Андан кийин вертолёттор жана суу астындагы кемелер буйрутма кылынды.
Мерз мырза андан бери Украинанын Таурус ракеталарын жеткирүүнү колдой турганын билдирди.
Taurus ракеталары MBDA жана Saab тарабынан өндүрүлөт.
MBDA — Airbusтын, башкача айтканда BAE Systemsтин, туунду компаниясы.
Албетте, эң ири акция ээлери да бар, алардын катарына BlackRock да кирет.
Цифрлаштырууга келгенде, биз баарыбыз билебиз, ири санариптик корпорациялардын баарынын негизги инвестору BlackRock.
Биз баарыбыз билебиз, мырза Мерц 2020-жылга чейин, тактап айтканда 2016-жылдан 2020-жылга чейин BlackRock
Germany компаниясынын Көзөмөл кеңешинин төрагасы болгон.
Демек, бул бүт нерсе BlackRock компаниясына Германияда чоң кайра бөлүштүрүүнү улантууга чакыруу гана.
Германия жарандары төлөйт жана BlackRock пайда табат.
Эрнст Вольф: Биз тарыхтагы эң жогорку жумушсуздук деңгээлин баштан кечиребиз, жана бул ушул мыйзам чыгаруу мөөнөтүндө болот.
Баалар азыркыга чейин болгондой эле асмандан ашып өсө берерин көрөбүз. Айрыкча азык-түлүк тармагында.
Биз чоң туруксуздукту баштан кечиребиз. Учурда биз соода согуштарына күбө болуп жатабыз.
Алар эл аралык экономикалык иштерде туруктуулукту чындап колдобойт, тескерисинче.
Жана баарынан мурда биз бир нерсени баштан кечиребиз. Биз ылдыйдан жогоруга карай ири кайра бөлүштүрүүнү баштан кечиребиз.
Ошондуктан мен сага жөн гана эскертип коёюн: өткөн шаршемби күнү дүйнөнүн миллиардерлери
тарыхтагы эң ири бир күндүк кирешеге ээ болушту.
Өткөн шаршемби күнү алар 303 миллиардга ээ болушту.
Жана бул акциялар базары өтө жогору көтөрүлгөнү үчүн эмес, бир күнү өтө төмөндөп, кийинки күнү кайра көтөрүлгөнү үчүн.
Бүгүнкү күндө туура кеңешчилер жана ишенимдүү ички маалымат болсо, баалардын түшүшүнөн да жакшы киреше таба
аласыз. Ал эми бул адамдарда, албетте, ошол нерселер бар эле.
Крисси Ригер: Баары абдан, абдан, абдан чың. Азыр сиз ойлойсуз, балким бул жеке баалоо, бирок Мерц муну
абдан, абдан так айтат: ал баары кымбаттап кетет дейт.
Эрнст Вольф: Ооба, албетте, бул толугу менен болтурбай коюуга болбойт.
Ошентип, биз чыныгы акча толкунун көрөбүз.
Ошентип, 2007–2008-жылдардагы дүйнөлүк каржылык кризистен кийинкисинен да чоңураак.
Албетте, бул баалардын кескин жогорулашын билдирет.
Ошентип, биз бул болжолдонгон атайын фонд эми ишке киргизилгенин билебиз.
Ошентип, эми бул да өкмөт тарабынан бекитилди.
Бул жаңы карыз 500 миллиардды түзөт. Албетте, бул кандайдыр бир түрдө мамлекеттик облигациялар аркылуу кайтарылышы керек.
Албетте, бул көп акча кайра айланмага чыгып, акча өзү баасы түшүп жатканын билдирет.
Ошондуктан жакын арада акчанын баасы олуттуу төмөндөйт деп күтүүгө туура келет.
Маркус Кралл менен Эрнст Вольфтун айтымында, ошондуктан немис жарандары BlackRockка пайда алып келген
саясат үчүн, балким, мурда болбогон деңгээлде төлөшөт.
Бирок дүйнөдөгү эң ири активдерди башкаруучу, 10 триллион фунттан ашык активди
башкарган BlackRock компаниясынын артында ким турат?
Анын кардарлары банктар, фонддор, суверендүү байлык фонддору жана пенсиялык фонддор сыяктуу
мекемелерден, жана эң негизгиси жеке инвесторлордон турат.
Бул супербайлар, мисалы Ротшильддер, Рокфеллерлер жана Уоррен Баффет.
BlackRock эң ири активдерди башкаруучу компанияга айланышына, мисалы, Ротшильддерден болжол менен 2,8 триллион
АКШ долларына барабар активдерди өткөрүп берүү салым кошту.
Ротшильддер дүйнө жүзү боюнча жогорку деңгээлдеги фримасондуктун лидерлеринин катарында.
Кызыгы, BlackRock компаниясынын негиздөөчүсү жана башкы аткаруучу директору Ларри Финк жогорку даражалуу
фримасон болуп, алты күчтүү байыркы ложалардын мүчөсү.
Ошентип, BlackRock каржылык мафиянын жана дүйнөлүк жогорку деңгээлдеги фримасондуктун куралы катары аныкталат.
Программада «Бул конспирация Германияны жок кылууда» мурда эле көрсөтүлгөндөй, Фридрих
Мерц бул мафиянын жөн гана колдоочусу эмес.
Анын абдан таасирдүү жогорку деңгээлдеги масондук уюмдардын бүтүндөй бир катарына мүчө болуп турганы, жогорку
деңгээлдеги масон Олаф Шольц сыяктуу эле, ал бул кылмыштуу картелдин алдыңкы адамы экенин көрсөтөт.
2024-жылдагы Билдерберг конференциясына катышуусу Германиядагы жогорку деңгээлдеги фримасончулуктун
каржылык мафиясынын тандалган өкүлү экенин билдирет.
Ал азыр көрүнүп тургандай чоң чечкиндүүлүк менен алектенип жаткан тапшырма, бирок ал немис калкына чоң зыян алып келет.
Борж пакеттери алардын гана кызыкчылыктарын көздөгөндүктөн, аны адамзатты рак шишиги сыяктуу кыйратып
жаткан бул картелдин дагы бир кылмышы деп жарыялоо керек.
Мындан тышкары, «Чоң кайра баштоонун күн тартиби – экономикалык кыйроо жана согуш» программасы программасында акыркы он жылда
Германия менен Европа Биримдиги жогорку даражалуу фримасондор көзөмөлдөгөн саясаттар аркылуу атайылап
экономикалык жактан талкаланып, ошондой эле түздөн-түз Россия менен согушка сүйрөлүп баратканы түшүндүрүлдү.
Бул кылмышкерлердин максаты — жөн гана тоноо эмес, ошондой эле жогорку даражалуу фримасон жана Дүйнөлүк экономикалык форумдун
(WEF) негиздөөчүсү Клаус Шваб жарыялаган «Улуу кайра баштоо».
Бул, өз кезегинде, экономикалык жактан күчтүү жана суверендүү мамлекеттерге орун жок болгон бир дүйнөлүк
өкмөт менен жаңы дүйнөлүк тартипти орнотууну көздөйт.
Бул көз караштан алганда, карыз пакети Германияга жана бүт еврозонанын каржылык туруктуулугуна алып келген
апааттуу кесепеттери менен толук жаңы өлчөмгө ээ болот.
Фридрих Мерцтин SPD менен альянста болуп, мурдагы өкмөттүн кыйратуучу ишин үзгүлтүксүз улантып тим болбостон,
аны Германияны экономикалык кулашына жана толук карызга батууга чейин тездеткени ачык көрүнүп турат.
Ички кабарчы Жон Перкинс документтештиргендей, мындай өнүгүү кийинки чабуулдарга эшикти ачып, кедейленүүнүн чыныгы спиралин
жаратып, акыры өлкөлөрдү бул кылмыштуу картелдин толук көзөмөлүнө алып келет же аларды
анын «Улуу кайра баштоо» демилгесине даярдайт.
Бирок бул кыйратуучу пландарды кантип жана кайсы ыкмалар менен токтотсо болот – Дональд Трамп, дагы бир куткаруучу же жаңы саясий
партиялар аркылуу? Жыйынтыктап айтканда, Эрнст Вольфту угуңуз:
Крисси Ригер: Бирок адамдар: «Бизде Милей бар, бизде Трамп бар», – дешет. Ал эми
куткаруучулар катары бул тизмеге дагы кимди кошкуңуз келет?
Эми болсо биз бул таптакыр андай эмес экенин, алардын кылып жаткандары көпчүлүккө
пайда алып келбей турганын талкуулап жатабыз.
Элдин үмүтүнүн булагы эмнеде деп айтасыз?
Эрнст Вольф: Ооба, үмүт алып келгендер – эл массалары өзү. Бул – эл өзү.
Ошондуктан баарыбыз билишибиз керек, бизди өзүбүздөн башка эч ким куткара албайт.
Жана өзүбүздү сактап калуу үчүн, биринчи кезекте айланабызда болуп жаткан нерселерди түшүнүшүбүз керек.
Ошондуктан ушул маселелерди чечүү абдан маанилүү, башыңды кумга тыгып жашынба.
Жана баарынан мурда, жөн гана башка бирөөнү көзүңдү жумуп ээрчип жүрбө.
Азыр бийликте отурган адамдарды эки жолу карап туруунун деле кажети жок.
Бул — гүлдөп-өсүүнүн ырахатында чөгүп жүргөн адамдар.
Ошентип, Дональд Трамп дүйнөдөгү эң бай жүз адамдын бири. Милей да люкс жашоосун өткөрөт.
Ошентип, адамдар үзгүлтүксүз досторун жана шериктерин байытып жатышат.
Ал эми мындай адамдардан кээде табагыңа бир аз нандын сыныгын ыргытып коюшун күтүү, албетте,
жашоого болгон толугу менен туура эмес мамиле.
Ошондуктан дүйнө чындап эле өзгөчө абалда экенин айтуу керек, ал абдан, абдан коркунучтуу.
Анткени биз ар жерде согуш болуп жатканын билебиз. Ошондой эле социалдык теңсиздик азыр
элестегис деңгээлде жарылып жатканын да билебиз.
Бизге чоң жумушсуздук толкуну келе жатканын билебиз.
Жана биз бул учурларга өзүбүздү даярдашыбыз керек.
Ал жакта сырттан эч ким бизге жардам бере албайт; биз 100 пайыз өзүбүзгө таянышыбыз керек.
Крисси Ригер: Так ошондой. Ал эми система бизди суроо бербөөгө, же болбосо болгону туура суроолорду гана берүүгө,
чектен тышкары ойлонбоого жана, эң негизгиси, жөн гана пассивдүү бойдон калууга үйрөтөөрүн эске алсаң.
Жана булардын баары «эй, ал жасап берет, мен болсо күтүп көрөйүн» деген ураанга ылайык.
Бул күтүү бизге диктатурада жашап жаткандай сездирет.
Анан ойгонуп, өзүңө: «Бул кантип болду?» деп ойлойсуң. Мен билбейм, мен ал жерде болчумунбу?
Эрнст Вольф: Ооба, көйгөй – бул иш-аракетсиздик башкалар тарабынан макулдук катары кабыл алынышында.
Эгер эл кыймылсыз калса, бийликтегилер жөн гана уланта беришет.
Евробиримдиктин ошол кездеги комиссия президенти Жан-Клод Юнкер муну абдан жакшыча айтты.
Ал: «Биз адамдар бизге канчалыкга чейин уруксат берсе, ошончолукга чейин гана барабыз», – деди.
Ал эми адамдар чындап туруп калышса, биз бир кадам артка чегинип, анан кайра алдыга жылууну улантабыз.
Эгер адамдар эч нерсе кылбаса, биз муну биздин кылган ишибизди кабыл алуу катары карайбыз.
Крисси Ригер: Ооба, сиз аны абдан жакшы кыскартып айтып бердиңиз. Рахмат. Жана баарынан мурда, бардык маалымат үчүн рахмат.
Сиз акырындык менен бүтүндөй абалдын сүрөтүн түзө баштай аласыз.
Жана баарынан мурда, кимдир бирөө «ошол жерге чейин гана барабыз» десе, бул ар дайым артка тепкич
болгондой сезилет. Мен муну менен эле жетиштим. Жок. Рахмат.
Эрнст Вольф: Рахмат.
Эгер бул программа сизге ой жүгүртүүгө азык берген болсо, аны өзүңүздө гана кармап турбаңыз.
Бул фактыларды таратууга жардам бериңиз жана башкаларды карыз пакетинин кесепеттерин ойлонууга үндөңүз.