2025-nji ýylyň 21-nji martynda Federal Geňeşiň karz paketini tassyklamagy bilen, Germaniýa Federatiw Respublikasynyň
taryhyndaky iň uly karz çykarmagy üçin ýol açyldy.
Esasy metbugat bu çemeleşmäniň täze karzda takmynan bir trillion ýewro boljakdygyny habar berdi.
Emma CDU/CSU bilen SPD-niň Yşyklar bilen baglaşan ylalaşygy baradaky häzirki hasaplamalar
görkezýärkä, täze bergler dagy has-da uly bolup çykyp biler.
Ekonomist Wolf Heinrich Reuter, koalisiýa dargalýança Federal Maliýe ministrliginiň baş ekonomisti bolup
işläpdi, şonuň üçin geljek on ýylda azyndan 1,8 trillion ýewro möçberinde täze karz garaşýar.
Bu uly möçberi nazara alyp, birnäçe öňdebaryjy ykdysadyýetçi we hatda Federal Audit Gullugy hem duýduryş berip, karz
paketiniň ýaramaz täsirleri barada çalt duýduryşlar berdi.
Emma olaryň duýduryşlary esasy metbugatda köplenç ünsden düşdi we diňe käbir iň abraýly ykdysadyýetçileriň duýduryş bermek
üçin seslerini galdyrandygy barada gysgaça agzalyp geçildi.
Meselem, bularyň hatarynda ● Lars Feld: Freiburg uniwersitetiniň ykdysady syýasat professory we Alman
ykdysady ekspertler geňeşiniň öňki başlygy bardy.
● Veronika Grimm: Ykdysadyýetçi, Nuremberg Tehniki Uniwersitetiniň professory we
Germaniýanyň Ykdysady Ekspertler Geňeşiniň agzasy
● Volker Wieland: Frankfurtdaky Goethe uniwersitetiniň Pul-we Maliýe durnuklylygy institutynyň (IMFS)
direktory we Alman Ykdysady Ekspertler Geňeşiniň öňki agzasy
● Justus Haucap: Düsseldorfdaky Heinrich Heine uniwersitetiniň dekani we Monopolýalar komissiýasynyň öňki başlygy
● Christoph M. Schmidt, Leibniz Ykdysady Gözlegler Institutynyň prezidenti
Bu öňdebaryjy ykdysadyýetçileriň ählisi karz paketiniň inflýasiýany güýçlendirjekdiginden we nemes ilatynyň
abadançylygyna uly zyýan ýetirjekdiginden gorkýarlar.
Bu hatda Ýewropanyň maliýe durnuklylygyny howp astyna salyp biler we ýewro krizisiniň täzeden güýçlenmegine sebäp bolup biler.
Bu kontekstde meşhur ykdysadyýetçi, dolandyryş maslahatçysy we ýazyjy Dr Markus Krall hem muny Germaniýa Federatiw
Respublikasynyň taryhyndaky iň uly ogurluk diýip atlandyrýar.
Aşakda meşhur mugallym we ýazyjy Krissy Rieger tarapyndan Dr. Krall we maliýe hünärmeni Ernst Wolff
bilen geçirilen iki interwýudan alnan parçalar berilýär.
Olar Friedrich Merziň ýolbaşçylygyndaky geljekki täze federal hökümetiň meýilnamalaryny takyk
seljerýärler we, iň esasy, onuň netijelerini jemleýärler:
Krissy Rieger: Salam hemmäňiz, şu gün söhbetdeşlik üçin Markus Krall bilen bilelikde. Wagtyňyz üçin köp sag boluň.
Markus Krall: Haýyş edýärin, Rieger hanım. Gaýtalap-gaýtalap.
Krissy Rieger: Soňky gezek gürleşenimizdäki ýaly, biz henizem dartgynly döwürleri başdan geçirýäris.
Indi umumy saýlawlaryň netijeleri belli boldy, hemmesi tamamlandy. Munuň barada näme diýersiň?
Soňky netijeler mälim bolansoň, Bileleşigiň ýene-de has köp goldaw gazandygyna haýran galdyňyzmy? Munuň barada näme pikirde?
Markus Krall: Ýagny, trafik çyrasy koalisiýa hökümetiniň betbagtçylykly çykyşyny nazara alsak, Bileleşik
hakykatdan hem bolmalydygyndan has erbet çykyş etdi.
Hawa, ýagdaý şeýle: oppozisiýada bolup, CDU-nyň oppozisiýada bolşy ýaly gowşak hökümet bilen bagly bolsañyz, onda
hakykatdan hem 35–40 göterim aralygynda ses almalysyňyz.
Esasan, Merziň saýlawlardan öňki ýaramaz çykyşy sebäpli, şertleri nazara alanyňda, CDU degişli derejede pes netije gazandy.
Saýlawlardan soň ol esasan maskany aýyryp, her bir saýlaw wadasyny bozmak bilen çäklenmän, olary
tersine-de öwürdi; şonuň üçin AfD-niň häzir CDU-dan diňe iki göterim nokat yzda galmagy geň däl.
Men AfD-niň ýakynda CDU-dan öňe geçjekdigine umyt edýärin, şonda CDU-da meselemde aýdylýan "Uzyn pyçaklar gijesi" başlanyp,
bu partiýa düýbünden şowsuz bolan başlygyndan halas bolar.
Krissy Rieger: Haýsy bozulýan saýlaw wadasyny iň erbet tapdyňyz?
Markus Krall: Bu kyn. Hakykatdanam, olaryň her biri şonça betbagtçylykly boldy welin, nireden başlamalygyny bilmek kyn.
Elbetde, onuň iň köp nygtan zady, onuň sagdyn maliýe syýasatlaryny durmuşa geçirmek isleýändigi boldy.
Indi dört hepde içinde ol 1949-njy ýylda döredileninden bäri tutuş Germaniýa Federal
Respublikasynyň ýygnan karzlaryndan hem köp karz aldy.
Şony diňe göz öňüne getiriň. Ol borçy iki esse köpeltmändigi hakykat, ýöne şol wagt Federal
Germaniýa Respublikasynyň hiç hili borjy ýok däldi.
Şonda nämeler bardy, şol döwür bilen häzirki wagtdaky tapawut takmynan jenap Merziň häzir borç paketini
bir zarbada gaýtadan amala aşyrýan işine gabat gelýär.
Şonuň üçin ol Germaniýanyň Federal Respublikasynyň karzlaryny iki esse artdyrýar, bu bolsa esasan ýurduň ýagdaýyny Italiýa bilen
deňleşdirer; onuň karzy umumy milli önümiň 100 göteriminden geçýär, bu bolsa hususy maýa goýumlaryň uly göçmesine getirýär.
Şahsy maýa goýum şonuň üçin bu hökümet talaby bilen yza süýşürilýär, ol soňra güýje girýär.
Bütin zat sosializme tarap ýörişdir.
Iň ikinji uly, ikinji uly betbagtçylykly, hawa, ikinji uly betbagtçylykly wada bozmak esasan göç bilen
baglanyşyklydyr. Bu ýerde ol güýçli adam roluny oýnady.
Indi bolsa biz görenimiz şundan ybarat: ol tigre meňzeş sekip, Eschen hanýmynyň ýatylýan ýeriň ýanyndaky halyçasy bolup düşdi.
Bolýar, käwagt özüňe şeýle zat bermeli bolýarsyň.
Hawa, men her irden, nähili aýtsam, ol bu ýatak ýany halçasynyň üstünden basyp geçende aýak
barmaklarynda hoş bir titremäni duýýar diýip ynanýaryn.
Onuň doly başarsyz bolan üçünji esasy meselesi bolsa, elbetde, energiýa we howa şertleri bilen baglanyşykly meseläniň hemmesi.
Çünki ol esasan Habekkiň alyp baran we Germaniýanyň senagatdan gaçmagyna sebäp bolan
betbagtçylykly syýasatlaryny dowam etdirýär.
Bularyň hemmesi birleşende, aýdyp geçsem, belli bir Honecker ýaly sosializm häsiýeti bar.
Şeýlelik bilen, bu Germaniýanyň agdarylyp düşmegini isleseňiz, etjek zadyňyza örän meňzeýär.
Krissy Rieger: Aýdyp boljak ýaly, ol saýlawdaky ähli wadalaryny ýerine ýetirdi.
Markus Krall: Hawa, öňem biraz eskiripdi, ýöne häzir ol hakykatdanam eskiripdir, diýseň bolýar.
Krissy Rieger: Karz meselesine gelende, adamlar hemişe onuň ykdysadyýet üçin möhümdigini aýdýarlar.
Siz aýdyp bilersiňizmi, bu karzlaryň häzirki wagtda ykdysadyýeti öňe sürýändigini we munuň häzir üýtgeýändigini?
Markus Krall: Bu karzyň ykdysadyýete kömek eder diýmek düýbünden manysyzlykdyr.
Bu karzlar uly korporasiýalara, ýagny ýarag öndürijilere we başga-da birnäçe uly korporasiýalara kömek edýär,
olar soňra Germaniýanyň ykdysadyýetine maýa goýmaýarlar.
Şonuň üçin mysal üçin, janap Merziň başlamak isleýän 500 milliardlyk goranyş çykdajylaryny alalyň.
Bundan kim peýda görýär? Rheinmetall ýaly kompaniýalar.
Emma Rheinmetall Germaniýada maýa goýmaýar, sebäbi Germaniýada energiýa çykdajylary bu ýokary energiýa sarp edýän
önümçilik üçin gaty ýokary bolup, olar üçin girdejili däl.
Olar häzirki wagtda Ukrainanyň galan böleginde ok-därman we beýleki dürli zatlar üçin täze zawodlar gurýarlar.
Hawa. Olar olary Ukrainanyň galan böleginde gurýarlar.
Olar kiçi ykdysady möjize döredýärler, ýöne Germaniýada däl. Şeýle hem bu her ýerde şeýle bolar.
Şonuň üçin bu pul boşa gider. Ol ykdysadyýete hiç hili kömek etmez, hatda bir ýa iki baş direktor eýýäm ellerini
sürtüp, "oh, bu ajaýyp bolar, öňümizde nämeler bar" diýip pikir edýär. Hawa, häzir biraz goşmaça girdeji gazanar.
Hawa, käbirleri uly girdejilere eýe bolar, ýöne kiçi we orta telekeçilikler uly
korporasiýalaryň hasabyna yzygiderli yzda galjakdyr.
Şeýlelik bilen bu bir ýörelge. Mussolini näme diýdi? Faşizm döwlet bilen uly korporasiýalaryň birleşigidir.
Ýene başladyk. Ykdysady taýdan aýdanymyzda.
Elbetde, biz göreris, bu programma ykdysadyýete kömek etmez, tersine giň gerimli zyýan getirer. Munuň birnäçe sebäbi bar.
Ilki bilen, häzirki wagtda eýýäm bar bolan bu 1,8 trillion nemesleriň dört ýarym ýyllyk ähli tygşytlaryny iýip gutarar.
Şonuň üçin 400 milliard Germaniýanyň her ýyl umumy milli önüminiň 10 göterimini tygşytlaýar.
Şonuň üçin daşary ýurtlardan karz almamak üçin dört ýarym ýyl boýy ähli tygşytlarymyzy milli karza goýmaly.
Elbetde, biz daşary ýurtda hem karz alarys, ýöne diňe möçberi anyklamak üçin.
Ikinji mesele Germaniýanyň kredit reýtingleriniň Italiýanyň derejesine düşmegi.
Şu wagta çenli Italiýa, Fransiýa we beýleki ýurtlar diňe Germaniýanyň kredit reýtingini ulanmak arkaly özlerini kabul
ederlikli pes çykdajy bilen gaýtadan maliýeleşdirip bildi.
Garantiyalar, ýewro we peýdalanylan ähli geçiriş mümkinçilikleri arkaly.
Elbetde, 1999-njy ýylda ýewro girizilende bize berlen ähli wadalary bozmak, ýöne bu başga mesele.
Şu wagt Germaniýa hem şol bir karz torgyna düşýär, we bize öz karz ygtybarlylygyny bergiji ýok.
Netijede Germaniýanyň obligasiýalarynda we halkara kapital bazarlaryndaky karzlarda göterim nyrhlary ýokarlanar.
Bu ýokarlanýan faiz nyrhlary hususy maýa goýumlaryny ýykyp çykarar.
Ipotekasy boýunça 5 ýa-da 6 göterim göterim töleýän öý gurujy indi ony özüne ýeterlik edip bilmeýär, şonuň üçin gurmaz.
Şol bir zat zawod gurmak ýa-da programma üpjünçiligi üçin maýa goýmak barada karar berýän telekeçilere hem degişlidir.
Bu maýa goýumlar mundan beýläk bolmaz, we ykdysadyýetiň tehniki jargonynda munuň
'crowding out' diýlip atlandyrylýandygy aýdylýar.
Başgaça aýdylanda, döwlet çykdajylarynyň hususy maýa goýumlarynyň ornuny basmagy.
We soň, elbetde, adamlaryň umyt edýän 1,8 trilliony alyp bilmejekdigimiz hakykaty bar.
Hormatly hanımlar we jenaplar, şunuň öwezine infrastruktura ýa-da şonça meňzeş zatlary aljakdygyňyza umyt etmegi unudaň.
Men ony diňe siziň üçin hasaplap bererin. Şonuň üçin ilki bilen 1,8 trilliondan 500 milliard
harby enjamlara gönükdirilýän mukdary aýyrarys.
Silahlanma maýa goýum däl, eýsem hökümetiň sarp edişidir, sebäbi tanklar başga zatlary öndürmek üçin amatly däl.
Dronlar hem kartricler hem däl. Olary diňe atmak bolýar.
Hawa, mesele şuna gelip degýär – olar munuňy hemişe maýa goýum diýip atlandyrýarlar –
hawa, biz howpsuzlygymyza we ş.m. maýa goýmaly.
Hawa, howpsuzlygymyza iň gowy maýa goýum ähli goňşularymyz bilen gowy gatnaşyklary saklamak bolar.
Emma soňra olar megalomanýa tutulyp, Adolf we Wilhelm döwürlerinden bäri görmedik
derejede hemmeler bilen çaknyşyk başlatdylar.
Şonuň üçin adamlar Hytaýyň prezidentini diktator diýip atlandyrýarlar, elbetde Russiýanyň prezidentini hem, şeýle hem
amerikan prezidentini, oňa prezident bolmaz diýip ýalňyş ynanyp, dürli-dürli ahmaklyklar aýdylypdy. Men
olaryň hemmesini şu ýerde sanamak hem islemeýärin.
Biz hakykatdanam hemmeleri aljyradýarys. Soňra bolsa, görünýän ýaly, howpsuzlyk üçin pul harç etmeli bolýarys; eger
biz şony etmesek, hiç haçan şeýle pul harç etmeli bolmazdyk.
Şeýlelik bilen bu hökümet sarp edişidir. Bu bolsa 1,3 trillion galdyrýar.
Bu 1,3 trillionyň 300 milliardy ähtimal maýa goýum üçin däl-de, bosgun çykdajylaryna sarp ediljek.
Öňünden yglan edildi, federal ştatlaryň häzir bu gaznadan peýdalanyp, doly töleg mümkinçiligi
bolmadyk göçü maliýeleşdirmäge dowam etjekdigi.
Hawa, şonda bir trillion galýar. Şol trillionyň ýarysy ähtimal "hawa" diýlip atlandyrylýan klimat maýa goýumlaryna, beýleki
ýarysy bolsa hakyky infrastruktura maýa goýumlaryna gönükdiriler.
Hormatly hanımlar we jenaplar, klimat maýa goýumlary düýbünden boşuna, sebäbi 1000 ýel turbinalary ýel bolmadyk mahaly
elektrik öndürmeýär, 10000 ýel turbinalary bolsa ýel bolan mahaly näçe elektrik öndürýär? Şonuň üçin bu işlemeýär.
Şonuň üçin Habeck janap üçlük düzgünini dogry ulanyp bilmeýär, we görünüşe görä Merz janap hem bilmeýär.
Emma men aýdşym ýaly, eger 1 000 ýel turbinalary hiç zat öndürmese, onda 10 000 hem hiç zat öndürmez.
Şonuň üçin nol bilen köpeltmek nol diýmekdir, jenaplar we hanımlar.
Şonuň üçin bu 500 milliard tygşytly bolmadyk we girdeji getirmez maýa goýumlaryna akdyrylyp
durar. Taryhda bolşy ýaly iň uly ýalňyş paýlaýyş.
Bularyň ählisini soňra uly çykdajy bilen ýykmaly bolarys, sebäbi bu delilik gutarandan soň hiç kim olardan peýdalanyp bilmez.
Şonuň üçin hakyky infrastruktura maýa goýumlary üçin 500 milliard galýar. Emma döwlet hemmelerden erbet satyn alujydyr.
Döwlet bir ýerde bina gurlanda, onuň bir kwadrat metriniň bahasy hususy şahslaryň
gurmagyna garanyňda hemişe iki-üç esse gymmat düşýär.
Bu, döwlet gurýan ähli zat—ýollar, köprüler, binalar, hassahanalar, mekdepler—hususy kompaniýalar guranda bolýan
bahasyndan hemişe iki esse gymmat düşýändigini aňladýar.
Netijede, bu 500 milliard üçin biz diňe 250 milliardlyk infrastruktura alarys.
Indi bolsa, döwlet döretmek isleýän bu uly talabyň janap Habekkiň ýylylyk kanuny sebäpli emläk bazaryny ýok edip, guryluşyk
pudagynyň ýarysyna çenli kiçelmegine we gaty köp guryluşyk kompaniýasynyň bankrotlyga uçramagyna sebäp
bolandygyny nazara alsak, onda bu uly talap häzir azaldylan üpjünçilik bilen ýüzbe-ýüz bolar.
Şeýle ýagdaýda näme bolýar? Bahalar ýokarlanýar.
Bu, biz 250 milliard üçin infrastruktura almarys, belki-de ony 150 milliard üçin alarys diýmekdir.
Emma infrastruktur üçin 150 milliard bar, we diňe demir ýol üçin boşluk 100 milliard bolup görünýär, onda näçe galdy?
50 milliard, biz ösüş kömegine 50 milliard we NGO-lara 15 milliard sarp edýäris? Nispler indi dogry däl.
Hormatly hanımlar we jenaplar, size 1,8 trillion dollarlyk karz ýüklenýär.
Siziň çagalaryňyz we nepesleriňiz olaryň üçin Versal üçin tölegden hem uzak wagtlap tölemäge mejbur bolarlar.
Munuň öwezine siz janap Merzden 150 milliardlyk, ýa-da iň köp 200 milliardlyk infrastruktura alarsyňyz. Şeýle bolar.
Ykdysadyýet üçin "peýdaly" bolmak barada aýdylýan zatlaryň hemmesi şonça. Bu nemes halkyna
häzire çenli amala aşyrylan iň uly ogurludyr.
Krissy Rieger: Menem şeýle görýärin. Siz geljekki nesiller hem munuň üçin tölemäge dowam eder diýdiňiz. O ýerde plan näme?
Elbetde, raýatlaryň tygşytlyklaryny, belki-de baýlyk salgytlaryny ulanmak barada gürrüňler, ara alyp
maslahatlaşmalar bar. Munuň ählisi nähili gaýtarylar?
Markus Krall: Ony gaýtaryp tölemek gyzykly mesele bolar. Gaýtaryp töleýşiň uly bölegi inflýasiýa arkaly bolar.
Bu, puluny döwlet obligasiýalaryna we nominal bahalara, ýagny ömür ätiýaçlandyryşyna, pensiýa ätiýaçlandyryşyna, tygşyt
hasaplaryna we ş.m., ýa-da nağda goýlan raýatlaryň inflýasiýa arkaly mülkiýetinden mahrum ediljekdigini aňladýar.
Bu nähili bolup biler? Kapital bazarynda şol mukdardaky puly uly göterimli faiz
artdyryşlaryna sebäp bolmazdan toplamak mümkin däl.
Bagyşlaň
Şonuň üçin, mysal üçin, bu işden uly girdeji gazanjak BlackRock ýaly aragatnaşdyryjylar arkaly, bu obligasiýalar
göni Germaniýa Federatiw Respublikasyndan satyn alynar.
Soňra BlackRock olary Ýewropa Merkez Bankyna satar. Elbetde, goşmaça baha bilen.
Bu, BlackRock-yň her gezek iki düwmä basjakdygyny aňladýar, ýagny satyn almak we satmak düwmelerini. Soňra ol ECB-e ugradyljak.
Munuň öwezine biz iki düwmä basmak bilen, hiç hili töwekgelçilik we tagalla etmezden, bir milliard funtlyk girdeji alýarys.
Şeýle boljak. Şonuň üçin BlackRock munuň şonça ajaýypdygyny pikir edýär.
Şonuň üçin Merz jenaplary, öňki BlackRock-yň Ýewropa baş direktory we BlackRock-yň Ýewropa Gözegçilik
Geňeşiniň başlygy hökmünde, muny gaty ajaýyp hasaplaýar.
Şonuň üçin onuň öňki iş berijisi Larry Fink eýýäm ellerini bir-birine sürtýär.
Elbetde, ol hem tutuş ýarag senagatynyň esasy paýdarlarynyň biridir.
Ýagny, bu basganatdan peýda görjekler.
Şeýle görünýär. Şonuň üçin jenap Merziň ygrarlylygy kimde?
Elbetde, nemes halkyna däl, olara sagdyn maliýe syýasatçysy bolandygy barada bir top ýalan gürledi.
Şeýle bolar.
BlackRock bu uly möçberdäki obligasiýalary satyn alyp, olary Ýewropa Merkez Bankyna satanda, Ýewropa
Merkez Banky olary täze çap edilen pul bilen satyn alar.
Bu pul üpjünçiligini artdyrar. Pul üpjünçiliginiň bu artmagy inflýasion täsir edýär.
Pul üpjünçiligi gowy artanda we pul gymmaty peseldilende, şol 1,8 trillion esasan durmuş ätiýaçlandyryş
polisiýalarynyň, döwlet obligasiýalarynyň we tygşyt hasaplarynyň gymmatynyň peseldilmegi arkaly gaýtadan alynar.
Şonuň üçin ol raýatlardan göni şu usulda alynýar.
Hanymlar we jenaplar, mugt nahar ýaly zat ýok.
Döwlet harç edýän ähli zatlarynyň tölegini raýatlaryna hemişe ödettirmeli bolar. Munuň başga ýoly ýok.
Krissy Rieger: Indiki salgyt baradaky çekişmeler gelýär. CDU, ýa-da takyk aýdylanda Merz,
has köp salgyt azaldyljakdygyny wada berdi.
Emma häzir munuň hem bolup geçmegi mümkin däldigi ýaly görünýär. Bu barada pikirňiz näme?
Almaniýada bir salgyt azaldylandygyny, şol bir wagtyň özünde on sany täze salgyt girizilmezden göreris mi?
Markus Krall: Bu syýasy gatlakda däl, bu anyk. Bu düýbünden düşnükli.
Olaryň näçe pul berýänligiňiň hiç hili ähmiýeti ýok.
Salyklary has-da ýokarlandyryp bilersiňiz. Has-da köp karz alyp bilersiňiz. Bu hiç haçan
ýeterlik bolmaz. Bu hiç haçan ýeterlik bolmaz.
Bu syýasy gatlagyň açgözlügi we korrupsiýasy çäksizdir.
Olary näçe köp berseniňiz-de, olaryň açgözlügi diňe artar. Muny öňünden çaklamak aňsat.
Şonuň üçin bu syýasy gatlak hem salgyt azaldylmasyny, hem-de hakyky ýeňillik, hem-de salgyt ýönekeýleşdirilmegi
ýa-da islendik reformany bermez. Munuň ýerine salgytlaryň ýokarlandyrylmagy we has köp karz bolar.
We adamlar puly erkin sarp ederler.
Biz Suriyada täzeden bolup geldik we häzir häkimiýetde oturan genosidçi katiller bilen 300 milliony ýene-de galdyrdyk.
Şu wagt biz salgyt pullarymyzy alawitleriň, dürzileriň we hristianlaryň genosidini maliýeleşdirmek üçin ulanýarys.
Şu bolup geçýär. Munuň örän düşnükli beýan edilmegi zerurdyr.
Şahsy pikirimçe, bu genosidiň amala aşyrylmagyna kömek etmek we goşant goşmak bolup, kanun boýunça jezalandyrylýar.
Hem-de bu adamlaryň hemmesi hakykatdan hem sudda jogapkärçilige çekilmeli, sebäbi olar
gyrgynçylyk režimini onuň ganly işlerinde goldaýarlar.
Emma bu düýbünden başga mesele.
Çykdajylar baý-bölek dowam eder.
Bu işi diňe pul sarp etmek islegi bilen düşündirýän adam biziň korrupsiýa batyran syýasy gatlagymyzy tanamaýar.
Men ynanýaryn, syýasatçylarymyzyň köpüsiniň Dubayda ýa-da başga ýerlerde, rüşwetleriň akýan hasaplary bar. Olar şol ýere birnäçe
ýüz million geçirýärler we munuň öwezine uzakdaky, pul ýuwmak düzgünleriniň ýoklugy sebäpli islendik
işi edip bolýan bir hasaba birnäçe million alýarlar.
Şonuň üçin men pikir edýärin, syýasy gatlagymyzyň şu ýerde edýän işi nemes halkyny
ogurlamak üçin korrupsiýa esasly bir meýilnama.
Amerikada bolsa, mysal üçin, Ukrainaya akdyrylan milliardlaryň uly böleginiň gaýtadan
Demokrat syýasatçylaryna gaýdyp barandygy ýüze çykdy.
Şonuň üçin bu üçünji taraplaryň, ýagny amerikan salgyt töleýjisiniň hasabyna geçirilýän aýlanma amaly boldy.
Eger Germaniýada başgaça bolsa, men süpürgi, tutawajy hem goşmak bilen, iýerin.
Krissy Rieger: Näme geljek, bu meniň indiki we soňky soragym: bäş ýyldan soň Germaniýanyň nähili geljegini garaşýarsyňyz?
Markus Krall: Men bäş ýylyň içinde häzirki ýagdaýymyzdan has gowy geljekde bolarys diýip pikir edýärin.
Şeýle-de bolsa, şu aralykda biz Merziň bu ýurdy içine alyp barjak mega-halokatyny başdan geçireris, sebäbi ol
çepleriň kömegi bilen kansler bolmaga berk ygrarly, dälmi? Bu onuň durmuşyndaky iň uly arzuwy.
Bagyşlaň
Ol häzir alyp barýan syýasatlary hakykatdan hem ähli ugurlarda betbagtçylyga alyp barar.
Ykdysady taýdan bu uly derejede senagatyň çökmegine we kompaniýalaryň köpçülikleýin göçmegine getirjek.
Men muny häzir işden boşadylan dolandyryjylary işe ýerleşdirýän işe ýerleşdiriş maslahatçylary bilen gürleşende duýýaryn.
Men soňky wagtlarda bu ugurda işleýän dostlarym bilen birnäçe gezek gürrüňdeş boldum, we olar hemmesi geçmişde dalaşgärleriň
bolan mahaly dalaşgärleriň köplenç şeýle diýýändiklerini aýtdylar: "Hawa, men bu ýerde özümden nähili kämilleşip
biljekdigimi görmek isleýärin. Kärýeramda indiki ädime mätäç."
Indi adamlar täzeden guramaçylyk gurmak, göç, ýapylmalar we tölegli borçlaryny ýerine ýetirip bilmezlik
ýaly ýagdaýlary göz öňünde tutup iş gözleýärler – ähli mümkin bolan ýagdaýlary, dogry?
Bu, ähli ugurlarda kompaniýalaryň ýa çökmegini ýa ýerini üýtgetmegini, ýa-da önümçiligi azaltmagyny we
işgärleri işden boşatmagyny görjekdigimizi aňladýar.
Bizde eýýäm 10 ýylyň iň ýokary işsizlik derejesi bar, dälmi?
Işsizlik ep-esli derejede ýokarlanýar we bu has-da çalt artar. Bankrotlyklar hem üç ýarymdan dört ýyla çenli
yzygiderli ýokarlanýar we her ýyl täze rekordlar goýulýar.
Zombiler düşýär, men köp wagt bäri şeýle diýýärin, dälmi?
Zombiler ýykylýar, olar häzir ýykylýar, olar köp sanly ýagdaýda ýykylýar, we hawa, bu ykdysady
krizis Merziň syýasatlary bilen has-da agyrlaşar.
Elbetde, ýeterlik pul paýlansa, käbir aýlar, belki-de käbir çärýekler üçin görnüşli abadançylyk bolar.
Emma munuň öwezini eksport senagatymyzyň çökmegi doly we artykmaç öder, birinjiden, biz bäsdeşlige ukyply
däldiris, ikinjiden, amerikanlar hökümet çykdajylaryny 3–5 trillion dollara azaltarlar.
Şonuň üçin DOGE , zynjyrly pyçak hakykatdanam ony kesýär.
Amerikan hökümetiniň çykdajylarynyň bu azaldylmagy amerikan imporçylyk talabynda örän uly, örän uly daralmaga
getirer, we olaryň imporçylyk talaby biziň eksport talabymyz.
Bu hem Hytaýda täsir eder, sebäbi amerikan çäreleri hem sazlaşyk krizisini döreder, we eger Hytaý hem
kiçelýän bolsa, onda Hytaýdan önümlerimize isleg galmaz.
Bu şonuň manysyny berýär: bu täsirleriň ählisi jemlenip, bir wagtda gabat geler we
soňra ýurt ykdysady çökgünlige sezewar bolar.
Şonuň üçin tejribä görä, ykdysady çökgüne sezewar bolan syýasy gatlak uruş açmaga taýýar.
Men çaklaýaryn, hatda uruş başlanmazdan ozal hem jenap Merziň Russiýadan Ukrainaya Taurus raketalaryny,
olaryň uçuş rugsady we nyşana rugsady bilen, ibermegine.
Şu maksat bilen ol, şeýle aýtsam, syýasatçylary derrew horlanma hökmünde kabul edilip bilinjek
sözleri ulanmazlyk üçin ýeterlik aç-açan pikirli.
Eger bu Taurus raketalarynyň biri Moskwany ýa-da hatda Kremli urup bilse, onda men gorkýaryn ruslaryň bize Berlininiň haýsy
etraplaryny we Günorta Bawariýadaky, Taurusi öndürýän haýsy zawodlary boşadyp biljekdigimiz barada maglumat berjekdigine, bu
garşy zarba netijesinde dörän adam zyýanyny çäklendirmek üçin.
Krissy Rieger: Geliň, göni häzirki mowzuga geçeliň. Koalisiýa ylalaşygy barada näme
pikirdeňiz? Haýsy taraplaryňyz alada döredýär?
Ernst Wolff: Hakykatdan-da aladalandyrýan zat umumy suratdyr. Koalisiýa ylalaşygynyň iki esasy ugry bar.
Birisi gaýtadan ýaraglanmak, beýlekisi sanlaşdyrmak.
Şonuň üçin meniň üçin koalisiýa ylalaşygy BlackRock-a Germaniýa üstünde has-da uly gözegçilik gazanmak
üçin berlen çäksiz ygtyýar bülleteninden başga zat däl.
Şonuň üçin Germaniýanyň goranmak güýçleriniň eýýäm hakykatdanam işe girişendigini ýadyňyzda saklamalysyňyz.
Olar F-35 söweş uçarlaryny sargyt etdiler. Olar Lockheed Martin tarapyndan tamamlanar ýa-da öndüriler.
Esasy paýdarlar BlackRock, Vanguard we State Street-dir.
Soňra helikopterler we suwasty gämiler sargyt edildi.
Merz henizden bäri Ukrainaya Taurus raketalaryny üpjün etmegiň tarapdarydygyny aýtdy.
Taurus raketalary MBDA we Saab tarapyndan öndürilýär.
MBDA Airbus-yň, ýagny BAE Systems-iň, şahamçasydyr.
Elbetde, iň uly paýdarlar hem bar, olaryň arasynda BlackRock hem bar.
Sanlaşdyryş meselesine gelende, biz hemmämiz bilýäris, iň iri sanly korporasiýalaryň
ählisiniň esasy maýa goýujysy BlackRock-dyr.
We hemmämiz bilýäris, jenap Merziň 2020-nji ýyla çenli bolan ýyllarda, ýagny 2016-dan 2020-nji ýyla çenli,
BlackRock Germaniýanyň Gözegçilik Geňeşiniň başlygy bolandygyny.
Şonuň üçin bu zatlaryň ählisi Germaniýada uly gaýtadan paýlamany dowam etdirmek üçin BlackRock-a berlen çagyryşdan başga zat däl.
Alman raýatlary tölerler we BlackRock pul gazanar.
Ernst Wolff: Biz häzire çenli iň ýokary işsizligiň derejesini başdan geçireris we bu şu kanun çykaryjylyk döwründe bolar.
Biz bahalaryň häzire çenli bolşy ýaly, ýokarlap uçmagyny dowam etdirjekdigini göreris. Esasan azyk pudagynda.
Biz uly durnuksyzlygy başdan geçireris. Häzirki wagtda biz söwda uruşlaryna şaýat bolýarys.
Olar halkara ykdysady işlerinde durnuklylygy hakykatdanam goldamaýarlar, tersine, tersini edýärler.
Hem-de her zatdan öň biz bir zady başdan geçireris. Biz aşakdan ýokara uly derejede gaýtadan paýlanmagy başdan geçireris.
Şonuň üçin size ýatlatmak isleýärin: geçen çarşenbe dünýäniň milliardçylary taryhda iň uly bir günlük girdejini gazandylar.
Olar geçen çarşenbe güni 303 milliard gazandylar.
Munuň sebäbi aksiýa bazarlarynyň şonça ýokary galmagy däl, eýsem bir günde şonça aşak düşüp, ertesi ýene-de ýokarlanmagydyr.
Bu döwürde, eger siziň dogry maslahatçylaryňyz we dogry içerki maglumatyňyz bar bolsa, bahalaryň düşmeginden hem gowy girdeji
gazanyp bilersiňiz. Bu adamlaryň elbetde şol maglumaty bardy.
Krissy Rieger: Hemmesi örän, örän, örän güýçli. Indi muny diňe şahsy baha diýip pikir edip bilersiňiz, ýöne
Merz muny örän, örän düşnükli aýdýar: ol häzir her zadyň has gymmat boljakdygyny aýdýar.
Ernst Wolff: Hawa, elbetde, munuň hiç hili ýagdaýda öňüni alyp bolmaz.
Şonuň üçin biz hakyky pul selini göreris.
Şonuň üçin bu 2007–2008-nji ýyllardaky global maliýe krizisinden hem uly.
Bu, elbetde, bahalaryň düýpgöter ýokarlanjakdygyny aňladýar.
Şonuň üçin biz bu güman edilýän ýörite gaznanyň häzir işjeňleşdirilendigini bilýäris.
Şeýlelik bilen, bu hem häzir hökümet tarapyndan tassyklanyldy.
Bu täze karzda 500 milliard. Elbetde, munuň hökümet obligasiýalary görnüşinde nädipdir gaýtadan ýygnalmagy zerurdyr.
Bu, elbetde, has köp puluň täzeden aýlanmaga gaýdyp gelýändigini we puluň özi
gymmatyndan düşmegini dowam etdirýändigini aňladýar.
Şonuň üçin biz geljekde puluň gymmatynyň agyr derejede pese gaçjakdygyny garaşmaly.
Markus Krall we Ernst Wolff-a görä, nemes raýatlary şonuň üçin belki-de öňden görülmedik derejede
BlackRock-yň bähbidine işleýän syýasatlar üçin tölejekler.
Emma dolandyryşynda 10 trillion funt sterlinden gowrak baýlyk bar bolan dünýäniň iň uly maýa
dolandyryjysy BlackRock-yň arkasynda kim bar?
Onuň müşderileri banklar, gaznalar, döwlet baýlyk gaznalary we pensiýa gaznalary ýaly edaralardan,
hem-de esasan hususy maýa goýujylardan ybaratdyr.
Bularyň hatarynda Rothschildlar, Rockefellerler we Warren Buffett ýaly superbaýlar bar.
BlackRock-yň iň uly aktiw dolandyryjysyna öwrülmeginiň sebäbi, mysal üçin, Rothschildlerden takmynan 2,8 trillion ABŞ
dollary möçberindäki aktiwleriň geçirilmegine bagly boldy.
Rothschildlar dünýäniň ýokary derejeli frimasonlygynyň liderleriniň hatarynda durýarlar.
Gyzykly ýagdaýda, BlackRock-yň esaslandyryjysy we baş direktory Larry Fink ýokary derejeli
frimason hem-de alty güýçli gadymy lojalaryň agzasydyr.
Şeýlelik bilen BlackRock maliýe mafiýasynyň we global ýokary derejeli frimasonçulugyň guraly hökmünde kesgitlenip bilner.
Programmada "Bu konspirasiýa Germaniýany ýok edýär" diýlip öňe sürlen ýaly, Friedrich Merz bu mafiýanyň ýönekeý ýardamçysy däl.
Onuň örän täsirli ýokary derejeli mason guramalarynyň birnäçe sanysyna agza bolmagy, ýokary derejeli mason Olaf Scholz ýaly,
onuň bu jenaýat karteli üçin öňdebaryjy adamdygyny görkezýär.
2024-nji ýyldaky Bilderberg konferensiýasyna gatnaşmagy, onuň Germaniýadaky ýokary derejeli frimasonçylygyň
maliýe mafiýasynyň saýlanan wekili bolandygyny aňladýar.
Häzir ol bu wezipäni uly ygrarlylyk bilen ýerine ýetirýär we munuň netijesinde nemes ilatyna uly zyýan ýetirýär.
Borç paketi diňe olaryň bähbitlerine hyzmat edýändigi üçin, ol hem adamzady rak kesel ýaly talýan bu
karteliň başga bir jenaýaty hökmünde yglan edilmelidir.
Mundan başga-da, "Uly Gaýtadan Düzüşmegiň Gün tertibi – Ykdysady Ýok ediş we Uruş" atly programma programmasynda, Germaniýanyň we
ÝB-niň ýokary derejeli frimasonlaryň gözegçilik edýän syýasatlary bilen takmynan on ýyldan bäri maksatlaýyn ykdysady
taýdan ýok edilýändigi we hatda Russiýa bilen gönüden-göni uruşa alnyp barylyp biljekdigi düşündirilýär.
Bu jenaýatkärleriň maksady diňe talanmak däl, eýsem ýokary derejeli frimason we Dünýä Ykdysady
Forumynyň (WEF) esaslandyryjysy Klaus Schwabyň yglan eden "Uly Gaýtadan Düzmek"dir.
Bu bolsa, netijede, ykdysady taýdan güýçli we garaşsyz döwletleriň ýeriniň bolmajak bir dünýä
hökümetiniň täze dünýä tertibini döretmegi maksat edinýär.
Bu nukdaýnazardan, Germaniýa we tutuş ýewrozonanyň maliýe durnuklylygy üçin betbagtçylykly netijelere
eýe bolan karz paketi düýbünden täze ölçeg alýar.
Aýdyň bolşy ýaly, Friedrich Merz SPD bilen bileleşip diňe öňki hökümetiň ýok ediji işini kesintisiz dowam
etdirip bolman, eýsem ony Germaniýanyň ykdysady çökgünligine we doly karzlyga çenli çaltlandyrýar.
Whistleblower John Perkins tarapyndan dokumentlenen ýaly, şeýle bir ösüş netijesinde indiki basyp almalara ýol açylýar, hakyky
garyplyk spiralasy döredilýär we ahyrynda ýurtlar bu jenaýat karteliniň doly gözegçiligine geçirilýär ýa-da
onuň "Uly Gaýtadan Sazlamak" taslamasyna taýýarlanýar.
Emma bu ýok ediji meýilnamalary nädip we haýsy serişdeler bilen togtadyp bolar – Donald Trump, başga bir halas ediji ýa-da
täze syýasy partiýalar arkaly? Netijede, Ernst Wolff-i diňläň:
Krissy Rieger: Emma adamlar aýdýarlar: "Bizde Milei bar we bizde Trump bar." We bu sanawa halas edijiler
hökmünde islendik başga kimi goşmak isleýän bolsaňyz.
Indi bolsa biz munuň düýbünden şeýle däldigini, olaryň edýän işleriniň köpçülik üçin oňyn däldigini gürrüň edýäris.
Köpçülik üçin umydyň çeşmesini näme diýip bilersiňiz?
Ernst Wolff: Hawa, umyt alyp geliji köpçülik özüdür. Ol adamlar özüdür.
Şonuň üçin hemmeler bilmeli, bizi diňe biz özümiz halas ederis, başga hiç kim däl.
Özümizi halas etmek üçin, ilki bilen töweregimizde bolup geçýän zatlary düşünmelidiris.
Şonuň üçin bu meseleleri çözmek we başyňyzy kumyň içine gömmekden gaça durmak örän möhümdir.
Hem-de her zatdan öň, başga biriniň yzyna diňe gözüňi ýumup yzarlaňma.
Şu wagt häkimiýetde oturan adamlara garanyňda, hakykatdanam iki gezek seretmegiň gerek ýok.
Bularyň hemmesi abadançylykda batyp ýören adamlardyr.
Şeýlelik bilen Donald Trump dünýäniň iň baý ýüz adamyň biridir. Milei hem lüks durmuş sürýär.
Şonuň üçin adamlar yzygiderli dostlaryny, ýaranlaryny baýlaşdyrýarlar.
Şeýle adamlardan käwagt tabagyňyza bir çörek bölejigini saljakdygyny garaşmak, elbetde,
durmuşa bolan düýbünden nädogry garaýyşdyr.
Şonuň üçin aýdyp geçmeli, dünýä hakykatdan hem gyssagly ýagdaýda, bu hem örän, örän howplydyr.
Çünki biz bilýäris, her ýerde söweş bar. Şeýle hem bilýäris, sosial deňsizlik häzirki wagtda göz
öňüne getirip bolmajak derejede partlap barýar.
Biz bilýäris, işsizligiň uly tolkuny biziň tarapymyzda gelýär.
We biz bu döwürler üçin özümizi taýýar etmeli.
Bu babatda daşardan hiç kim bize kömek edip bilmez; biz 100 göterim özümize daýanmaly bolarys.
Krissy Rieger: Takyk. We esasanam ulgam bizi sorag bermezlige, ýagdaýa görä diňe dogry soraglary bermäge,
çägeden daşarda köp pikirlenmezlige we iň esasy zat, passiw galmaga öwredýändigini nazara alsaň.
Hemmesi-de şygara görä: "Ha, ol eder, men diňe garaşyp görerin."
Bu garaşmak bolsa bize diktaturada ýaşaýan ýaly duýgy berýär.
Soňra oýanýarsyň we özüňe pikir edýärsiň: bu nähili boldy? Bilmeýärin, men şol ýerde idimmi?
Ernst Wolff: Hawa, mesele şunda: bu hereketsizlik beýleki adamlar tarapyndan razylyk hökmünde kabul edilýär.
Eger halk hereketsiz galýan bolsa, häkimler diňe işini dowam etdirýärler.
Ýewropa Bileleşiginiň şol wagtky Komissiýanyň Prezidenti Jean-Claude Juncker muny örän owadan aýtdy.
Ol: "Biz diňe adamlar bize rugsat beren çäkçe ilerleris" diýdi.
Adamlar duranda, biz bir ädim yzda galýarys we soňra ýene öňe ilerleýäris.
Adamlar hiç zat etmeýänçä, biz muny edýän işlerimiziň kabul edilýändigi diýip görýäris.
Krissy Rieger: Hawa, ony örän gowy jemläp berdiňiz. Sag boluň. Hem-de iň esasy zat, ähli maglumatlar üçin sag boluň.
Siz haýal-haýal tutuş ýagdaýyň suratyny düzmäge başlap bilersiňiz.
Hem-de her zatdan öň, kimdir biri "bolýar, şoňa çenli barýarys" diýende, bu hemişe arkama bir
urgudyr. Meniň ýeterlik boldy. Ýok. Sag boluň.
Ernst Wolff: Sag boluň.
Eger bu programma size pikirlenmek üçin material berdi bolsa, ony özüňizde saklamaň.
Bu maglumatlary ýaýratmaga kömek ediň we beýlekileri karz paketiniň netijeleri barada pikir etmäge höweslendiriň.