Компьютердик оюнга көз каранды адам эси чыгып калганга чейин ойнойт!
"Бөгөлүп өлгөн: 13 жаштагы кыз TikTokтун «Blackout Challenge» чакырыгын аткарып жатып көз жумду"
"8 жаштагы балдар өзүнүн жалаңач сүрөттөрүн тартып, аларды интернетте сатышат."
"TikTok, өлүмгө алып келген баңги" – Социалдык тармактарда балдар кантип акылдан адаштырылып жатат.
Күндөн-күнгө көбүрөөк кыйынчылыктар адам өмүтүн алып жатат.
"Жаш балдар аскердик өлтүрүүчү машыгуу оюндарына оңой эле кире алышат."
Мындай аталыштар бизди жоопкерчиликти өз мойнубузга алууга мажбур кылат: өтө пайдалуу техникалык мүмкүнчүлүктөр, эмгекти
жеңилдеткен шаймандар жана инновациялар менен бирге, дээрлик алмаштырылгыс болуп калган
санариптештирүү ошондой эле чоң тобокелдиктерди камтыйт.
Санариптик медианы колдонуу эрте курактан башталат.
Германиянын Ишеним жана Коопсуздук Институтунун (DIVSI) изилдөөсүнө ылайык, үч жаштагы
балдардын 11%ы буга чейин эле интернетти колдонушат.
Жашы өскөн сайын кызмат кылуу мөөнөтү кескин жогорулайт.
жаштар күн сайын негизинен смартфондору аркылуу бир нече саатты интернетте өткөрүшөт , жана бул тенденция өсүүдө.
DAK изилдөөсү көрсөткөндөй, коронавирус карантин учурунда балдар менен жаштар арасында компьютердик
оюндарга орточо күнүмдүк сарптоо убактысы 75%га өскөн.
Германияда болжол менен 700 000 бала жана жаштар патологиялык компьютердик оюндарга көз каранды жүрүм-турум көрсөтүшөт.
Ошентип аталган патологиялык компьютердик оюндарга болгон жүрүм-турум же компьютердик оюндарга көз карандылык учурунда
оюндар ушунчалык маанилүү орунду ээлейт, андан улам жумуш, мектеп, социалдык мамилелер, саламаттык жана жеке кызыкчылыктар сыяктуу
жашоонун башка маанилүү чөйрөлөрү толугу менен четте калат.
Көпчүлүк оюн тиркемелери «дээрлик чексиз колдонууга» ылайыкташтырылган.
Оюнду үзгүлтүккө учураткандар упайларын жоготушу мүмкүн, ал эми башка учурларда күнүмдүк ойноо сыйланат.
Бул ашыкча медиа колдонуу ден соолукка гана эмес, үй-бүлөлүк жашоого жана окуудагы ийгиликке да зыяндуу.
Балдар жана жаштар өздөрүн изоляциялап, социалдык байланыштан качып, дээрлик көнүгүү кылышпайт.
Тамак же дааратканага баруу үчүн тыныгуу алуудан качуу максатында айрымдары катетер салып,
айрымдары оюн столунун жанына челек коюшкан.
Алардын жалгыз токтошу – уйку.
Истөөнү азайтууга аракет кылгандар токтотуу симптомдорун баштан өткөрүшөт.
Таасирленген үй-бүлөлөрдө ата-энелер мобилдик телефонду колдонууга чектөө киргизгиси келгенде же белгилүү бир тиркемени
колдонууну жөнгө салгысы келгенде чыр-чатактар өзгөчө курчуйт.
Бул таасирленгендерге «медиа-наркотигин» колдонууга уруксат берилбесе, агрессивдүү ачуулануу агымдарына, өзүн-өзү
өлтүрүү коркутууларына же ал тургай адам өлтүрүүгө чейин алып келиши мүмкүн, деп билдирет дарыгер Берт те Вильт.
Ал Клостер-Дийзендеги психосоматикалык клиниканын башкы дарыгери.
Жана, кымбаттуу көрүүчүлөр, бул өтө сейрек кездешүүчү учурлар деп ойлобоңуз. Мындай учурлар экспоненциалдуу түрдө көбөйүүдө.
Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму (WHO) өзү Масондук Бириккен Улуттар Уюмунун түзүмүндөгү уюм болуп, патологиялык коюм
оюндарын диагноздук каталогуна чыныгы оору катары киргизет.
Албетте, мындай жүрүм-турум ЮНЕСКО сыяктуу өнөктөштөрү тарабынан билип туруп колдоого алынгандан
кийин гана болду. Бул тууралуу кийинчерээк кененирээк.
Азыркы учурда, эң кечиктирбестен, адам ойгонуп, бул менен башка өмүрдү жок кылган дары-дармектердин
ортосунда эч кандай айырма жок экенин түшүнүшү керек!
Мындан тышкары, социалдык медиа бар.
Айрыкча TikTok сыяктуу платформалар алардын алгоритмдери аркылуу кооптуу тренддерди илгерилетүүгө жана
экстремалдык, провокациялык мазмунду дем берүүгө айыпталууда.
Социалдык тармактардагы, өзгөчө «челлендждер», адамдардын өмүрүн тобокелге салып, интернетте «даңк»
табууга умтулган жаштарга психологиялык басым көрсөтүүдө:
 Дарчинди кашык-кашык жутуу – тытылып калууга жана пневмонияга алып келиши мүмкүн
 Бонемашинг – беттин өзгөчө мүнөздөрүн күчөтүү максатында сөөктөрдү атайылап сындыруу
Хроминг – уулануу коркунучу жогору болгон уулуу заттарды дем алуу
 Мектептердеги өрт коюу – дааратканаларга атайылап өрт коюу
Колдонуучулардын «чыгармачылыгы» чексиз, жана өлүмгө алып келген жаңы, тынчсыздандырарлык агымдар үзгүлтүксүз пайда болууда.
Бир нече мисал келтирсек: . 2024-жылдын апрелинде Кассель районунан 13 жаштагы кыз TikTok'тогу
«черноут челлендж» деп аталган сынак учурунда каза болду.
Бул сынактын түрү адамды эсинен тандырганга чейин демди кармоону камтыган.
«Көк кит челленджи» оюнунун акыркы сынагы катары өз жанын кыйууну тандаган Россиядагы 100дөн ашуун жаш адамдын өмүрүн алды.
Бир кезде тынчсызданууга себеп болгон нерсе көптөн бери үнсүз эпидемияга айланды.
2015-жылдан бери Инстаграмда кумирлерин издеген жаш кыздардын психологиялык чыңалуусу кескин жогорулады.
Айрыкча оор кесепеттери менен: өзүн-өзү жаралоодон улам ооруканага жаткырылгандардын саны кескин өсүүдө.
Кыскача эскертүү: Instagram 2012-жылы Facebook тарабынан сатып алынган.
Жакшы белгилүү Facebook компаниясынын негиздөөчүсү Марк Цукерберг коронавирус кризисинен
пайда көргөн 12 алдыңкы адамдын катарында болду.
Ошондой эле ал жана анын оюн индустриясындагы шериктери социалдык тармактардан жана компьютердик оюндардан байлык топтошту, ал
эми алар жаштар гана эмес, атайын манипуляция аркылуу дээрлик шайтандык көз карандылыктарга түртүлүп жатканын жакшы билишет.
"Жакында жүргүзүлгөн изилдөөлөр социалдык медианы колдонууда көз каранды болуунун жогорку мүмкүнчүлүгүн көрсөтүүдө; онлайн
секс көз карандылыгы да өзгөчө кеңири тараган," деп айтылат ZDF Panorama News'теги бир аз эки жүздүү баяндамада.
Gamescom 2024 тууралуу макаласында алар оюнга көз каранды болуунун тобокелдиктерин кыскача гана карап чыгып, бирок ошол эле
макаланын ичинде дароо эле продюсерлер, инвесторлор, оюнчулар ж.б. оюндардын оң жактары тууралуу сөз
кылган 45 мүнөттүк документалдуу тасманы сунушташат.
Германия компьютердик оюндарды чыгарууда алдыңкы өлкөлөрдүн катарына кирбейт деген кеңири өкүнүч менен
алар өзүн-өзү жок кылуучу пландары менен федералдык өкмөттүн колуна ойноп жатышат...
Өкмөт салык төлөөчүлөрдүн акчасынан миллиондогон суммада компьютердик оюндарды каржылап жатат.
Жогоруда сүрөттөлгөн кыйратуучу кесепеттерге карабастан, Британия өкмөтү салык төлөөчүлөрдүн миллиондогон фунт
стерлингтерин компьютердик оюндарды өнүктүрүүгө жумшап жатат.
Акыркы алты жыл ичинде федералдык өкмөт оюн иштеп чыгуучуларга 200 миллион евро бөлүштүргөнү айтылат.
Ар бир жыл сайын Хабектын казынасынан 50 миллион евро же андан көп каражат бөлүнүп келген, " бирок «түстүү светофор» коалициясы
башынан эле башка эч нерсеге эмес, акчага гана кыйналган. " .
Федералдык өкмөт берген коркунучтуу суммадагы акчалар «Oma Hühner Run» (чоң эненин тооктун чуркоосу) же
Октоберфестти имитациялоо сыяктуу абдан өзгөчө жана толугу менен керексиз долбоорлорду да каржылаган.
Бул чаралардын болжолдонгон максаты — Германиянын оюн иштеп чыгуу жаатындагы атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн бекемдөө.
Айта кетсек, Германияда 2008-жылдан бери компьютердик оюндар расмий түрдө маданий байлык катары, тактап
айтканда «материалдык эмес маданий байлык» катары таанылган.
Бул чечимди Германиянын маданий ассоциацияларынын чатыр уюму – Германиянын Маданий Кеңеши кабыл алды.
Германиянын Маданий Кеңеши ошондой эле Германиянын ЮНЕСКО комиссиясынын мүчөсү.
Кыскача эскертүү: Масондук ЮНЕСКО 194 мүчө мамлекетти салым кошуучулар катары катуу кармап турат жана Бириккен Улуттар
Уюмунун адистештирилген агенттиги катары билим берүү, табигый илимдер, коомдук жана гуманитардык илимдер, маданият, байланыш
жана маалымат боюнча беш негизги программаны жүзөгө ашырат.
2024 жана 2025-жылдарга сиздин бюджет: 1,68 миллиард АКШ доллары, анын 586 миллиону мүчөлүк төгүмдөрдөн каржыланат.
Германия АКШ, Кытай жана Япониядан кийин ЮНЕСКОго төртүнчү ири салым кошуучу өлкө.
Айлана-чөйрөнү жана климаттын өзгөрүүсүн, башкача айтканда 2030-жылга карата күн тартибинин максаттарын көздөгөн көптөгөн
оюндар да бар деген алсыз негиз менен, , бул негиздер жаштарды көрүнбөгөн чынжырлар менен отургучтарга
байлап, өкмөттүн мээси жок кулдоруна айлантуу үчүн ишенимдүү көрүнгөн себептерди сунуштоого тийиш.
Жана акыркы билдирүү абадан эле алынган жок; бул тема боюнча да изилдөөлөр жүргүзүлгөн:
Мисалы, Ульм университетинин изилдөөсү ашыкча оюндануу мээнин алдыңкы лобдун түзүлүшүн өзгөртөөрүн көрсөтөт – бул аймак
импульстарды көзөмөлдөөгө жана чечим кабыл алууга жооптуу.
Күн сайын онлайнда оюн ойноп өткөн алты жуманын ичинде эле маңдай бөлүгүндөгү боз заттын азайышы байкалган. Бул эс тутумдун
начарлашына, көңүлдүн төмөндөшүнө, багыт-учуру боюнча кыйынчылыктарга, ал тургай
инсандык өзгөрүүлөргө жана депрессияга алып келген.
Цифрдык келишим Германия
Күндөлүк турмуштун көңүлдү алаксытуучу жагдайлары жетишсиз болгондой эле, өкмөттөр андан да ары кетишти.
Мисалы, Германиянын Цифрдык келишиминин алкагында мектептерди кең жолдуу интернет байланыштары жана планшеттер, смартфондор, ак
такталар сыяктуу санариптик түзүлүштөр менен жабдуу каралган, ага федералдык каражаттардан, башкача айтканда
салык төлөөчүлөрдүн акчасынан беш миллиард евро бөлүнгөн.
Цифровизацияны жактагандар баардыгынын максаты балдарды түзмөктөрдү «акылдуу», «жоопкерчиликтүү» жана
«кесипкөй» колдонууга үйрөтүү экенин айтып, ашыкча узун-узак кепилдиктерди берип жатышат.
Биз бул темага байланыштуу нейробиолог профессор-доктор Тёхерт-Нуодттун пикирин келтиребиз:
"Цифрдык пакт" тарыхта "цифрдык мүмкүн эместик пакты" катары кала турган болот Балдардын мээси санариптик жөндөмдүүлүккө ээ эмес.
Медианы «жоопкерчиликтүү» колдоно алгандар — мурда аналогдук мектепти бүтүрүү күбөлүгүн алган
окуучулар гана, дейт Теухерт-Нуодт айым жөнөкөй тилде.
Ал бир кадам ары барып, ата-энелер менен окутуучулардын да жетиштүү көндүмдөрү жок деп эсептейт.
"Жазуу жана сүрүп коюу ар кандай үйрөнүүнү тосуп коёт."
Арифметика, окуу жана жазуу — нейрондук тармактарга түбөлүккө сиңирилиши керек болгон негизги көндүмдөр.
Мындан тышкары, мектепте жана үйдө санариптик түзмөктөрдү колдонуу балдар менен жаштарда көз
каранды болуунун жогорку тобокелдигин жаратат.
Смартфондор менен компьютерлердин таасиринен катуу жабыркаган жаштар айдоочулук күбөлүк алууну күндөн-күнгө кыйын көрүшүүдө.
Сенин мээң жол кыймылында талап кылынган татаал мейкиндик-убакыттык иштетүүгө жетиштүү даярдалган эмес.
Мындан тышкары, рулдагы санариптик көз карандылык дагы баңги же алкоголдук заттарды кыянаттык менен колдонуу
сыяктуу эле жогорку тобокелдик жаратат, дейт Тюхерт-Нуодт.
Биздин саясатчыларга мектептерди санариптик технологиялар менен жаңыртуудан дароо баш тартуу туура болот.
IT тармагындагы техникалык жабдууларга миллиарддаган акчаны текке кетирүүдөн жана бүт бир муун
балдарынын ооруп калышына себепкер болгондон алыс болуңуздар
Жыйынтык:
Эми, сураныч, бул өнүгүүнү кокустандык деп ойлобоңуз.
Бул программа көрсөткөндөй, ЮНЕСКО, федералдык өкмөт, Маданий кеңеш жана башкалар тарабынан атайын илгерилеткен
«компьютердик оюндар» деген материалдык эмес маданий мурас, салыштыргыс эсептелген көз карандылык тузагын жашырып турат.
Жана эч ким келе жаткан коркунучту көргөн эмес деп айта албайт.
Титулдук тизмеде көрсөтүлгөн булактар коомчулукка ачык изилдөөлөр болуп саналат жана жооптуу адамдарга жакшы белгилүү.
Техникалык элита, баарынан да жакшы билет, атайылап өз балдарын санариптик медиадан алыс кармап, мүмкүн
болушунча мобилдик технологиясыз өсүүсүнө шарт түзүшөт.
Мисалы, Калифорниянын Силикон өрөөнүндө, миллиарддаган фунт стерлингдик технологиялык индустрия жана Apple, Google, Amazon,
Facebook сыяктуу ири оюнчулар жайгашкан жерде, жаштар атайылап планшеттер менен ChatGPT ордуна такта,
калем жана кагаз колдонулган мектептерге жөнөтүлөт.
«iPadдагы тиркеме балдарыма окууну же эсептөөнү жакшыраак үйрөтө алат деген ой абсурд», — дейт Google
компаниясынын мурдагы коммуникациялар менеджери Алан Игл.
Apple компаниясынын негиздөөчүсү Стив Жобс бир жолу биринчи жолу чыкканда балдарына iPad
колдонууга уруксат берилбегенин моюнга алган.
Microsoft компаниясынын негиздөөчүсү Билл Гейтс маегинде балдарына 14 жашка чейин уюлдук телефон кармоого тыюу салынганын,
андан кийин алардын колдонулушун жөнгө салганын билдирген.
Кызыгы, Microsoft да, Apple да билим берүү тармагында активдүү.
Экөө тең санариптештирилген дүйнөдө келечекке даярданууга мектептерге колдоо көрсөтүүнү каалашат.
Бул дээрлик эки жүздүүлүктөн ашып кетмек эмес!
Бирок санариптештирүү мамлекеттик мектептерибизге рак сыяктуу жайылып жатат.
2025-жылдын башында ар түрдүү илимий тармактардан келген 75 алдыңкы немис илимпозу мектептерде жана бала бакчаларда
санариптештирүүнү токтотууну федералдык өкмөттөн өтүнүштү.
Медиа билим берүү адиси, профессор Ральф Ланкау жетектеген адистер абалды талдап, планшеттер жана ноутбуктар менен окутуу
окуучулардын окуу, эсептөө жана жазуу боюнча негизги компетенцияларынын, ошондой эле билим берүүнүн жалпы
деңгээлинин туруктуу төмөндөшүнө алып келгенин түшүндүрүшөт.
Ошол эле учурда балдар тынчсыздануу, депрессия жана жалгыздык сыяктуу психологиялык стресстерден жабыркашат.
Бирок адистердин эскертүүлөрүн олуттуу кабыл алуунун ордуна, он жаштагы балдар да биринчи жактагы ок атуу оюндарын ойноп жатышат,
ал оюндар башында америкалык аскерлер сыяктуу чоң курактагы эркектерди сезимсиз жана зулум кылуу
максатында аскердик муктаждык үчүн иштелип чыккан.
Албетте, Германиянын Маданий Кеңеши да бул маселеден өзүн сөз менен куткарып алат: Көңүл ачуучу программалык
камсыздоону өз алдынча жөнгө салуу органы (USK) компьютердик оюндарга курактык чектөөлөрдү коюп, өз милдетин аткарат.
Бирок чынчыл бололу: мисалы, ар бир сигарет пачкасында тарттыруучу эскертүү бар, бирок ал өзүн кармай алган
тарткандарды тартууну улантуудан чындап эле токтото албайт.
Жалгыз акмак гана жаш курак боюнча рейтингдердин кандайдыр бир таасири бар деп ойлойт!
Ал эми баары экрандарына таң калып карап турганда, дүйнө бийликке умтулган адамдар тарабынан дагы терең кулга айлантылып жатат.
Бул зыянсыз бош убакытты өткөрүү ыкмасы экенине дагы деле ишенгендер чындыкты көрбөстүккө салып жатышат.
Бир нерсе так: акысыз тиркемелер өмүрүң менен төлөнөт – жана көңүлү чачыраган коом критикалык суроолорду бербейт.
Бир түндө бардык коркунучтуу маалымат каражаттарын жабууга мүмкүн болмок – дал ошол сыяктуу эле, канчалык чакан болбосун, ар
бир билим берүүчү веб-сайт жагымсыз фактыларды ачыктаса бөгөлөт.
Биз жогоруда аталган кукла башкаруучуларды жана алардын аракеттеринин кесепеттерин
адамзатка каршы кылмыш катары таанышыбыз керек.
Ошондуктан, урматтуу көрүүчүлөр, бизди байкап туруңуздар жана бул программа жөнүндө баарына кабар таратыңыздар! Чоң рахмат.