Kua piri rawa te tangata ki ngā kēmu rorohiko, ā, ka tākaro ia kia hinga rā!
"I mate pōrearea: kotiro tekau mā toru tau te pakeke i mate i a ia e whakahaere ana i te Wero Pōrearea o TikTok"
"Ka tango whakaahua korekore o rātou anō ngā tamariki e waru ō rātou tau, ā, ka hokona ā-ipurangi."
"TikTok, te tarukino whakamate" – Me pēhea e whakamataku ana ngā tamariki i runga i ngā pāpāho pāpori.
Kei te piki haere ngā wero e tango ana i ngā oranga.
"Ka māmā te uru a ngā taitamariki ki ngā kēmu whakangungu patu hōia."
Ka whakawhiwhi mai ngā taitara pēnei i te kawenga ki a mātou: i tua atu i ngā āheinga hangarau tino whai hua, ngā tikanga whakaora
mahi me ngā auahatanga, kei roto hoki i te whakawhanaketanga matihiko, kua tata kore e taea te kore, ngā tūraru nui.
Ka tīmata te whakamahi i ngā pāpāho matihiko i te wā tōmua.
E ai ki tētahi rangahau a te German Institute for Trust and Security (DIVSI), e 11 ōrau o ngā tamariki
e toru tau te pakeke kua whakamahi kē i te ipurangi.
Ka piki haere te pakeke, ka piki nui te roa o te ratonga.
ngā rangatahi e whakapau ana i ngā haora maha ia rā ki te ipurangi, ko te nuinga mā ā rātou
waea atamai , ā, kei te piki haere tēnei āhua.
I whakaatu tētahi rangahau a DAK i te wā o te aukatinga coronavirus, i piki te toharite o te roa o
te whakamahinga ia rā o ngā kēmu rorohiko i waenga i ngā tamariki me ngā rangatahi e 75%.
E pā ana ki te 700,000 ngā tamariki me ngā rangatahi i Tiamana e whakaatu ana i te whanonga tākaro rorohiko mate.
I te take o te whanonga tākaro rorohiko mate, arā ko te whakawhirinaki ki ngā kēmu rorohiko, ka tino rangatira te tākaro
kia warewarehia katoatia ērā atu wāhanga nui o te oranga, pērā i te mahi, te kura, ngā
hononga pāpori, te hauora me ōna ake hiahia.
Ko te nuinga o ngā taupānga kēmu kua hoahoatia mō te whakamahinga tata kore mutunga.
Ka ngaro pea i a rātou tā rātou tohu te hunga e whakararu ana i te kēmu, ā, i ētahi atu wā ka whakawhiwhia te tākaro ia rā.
Ehara i te mea he kino noa iho tēnei kai pāpāho nui rawa atu mō te hauora, engari he kino
hoki mō te oranga whānau me te angitū mātauranga.
Ka noho mokemoke ngā tamariki me ngā rangatahi, ka karo i ngā hononga pāpori, ā, kāore rātou e nui ana te whakangungu tinana.
Hei karo i ngā wā wehenga mō te kai, mō te haere ki te wharepaku rānei, i whakauru ētahi i tētahi katetere, ā, i
whakanoho ētahi i tētahi pākete ki runga i te tēpu kēmu.
Ko te moe anake te aukatinga a rātou.
Ko te hunga e ngana ana ki te whakaiti i te kai ka pāngia e ngā tohu whakamutu.
I roto i ngā whānau e pāngia ana, ka piki ake ngā tautohetohe, otirā i ngā wā e hiahia ana ngā mātua ki te aukati i
te whakamahinga o te waea pūkoro, ki te whakahaere rānei i te whakamahinga o tētahi taupānga motuhake.
Ka āhei tēnei ki te arahi i ngā mea katoa, mai i ngā pahūtanga riri kaha ki ngā whakatūpato whakamomori, tae noa ki ngā patunga
tangata, mēnā kāore ngā tāngata kua pāngia e whakaaetia kia kai i tā rātou 'rongoā pāpāho', e ai ki te rongoā Bert te Wildt.
Ko ia te tākuta matua i te Pokapū Rongoā Hinengaro-tinana o Kloster Dießen.
Ā, e ngā mātakitaki, kaua e whakapono he take tino motuhake ēnei. Kei te piki haere ngā take pēnei i runga i te tere nui.
Ko te WHO anō, hei rōpū ā-roto o te UN Masonic , e whakauru ana i te petipeti mate ki tōna rārangi tautuhi hei mate tūturu.
Āe mārika, i muri noa iho i te mea i whakatenatena ngā hoa piri pērā i a UNESCO i taua whanonga
me te mōhio. Ka kōrero atu anō mō tērā ā muri ake.
I tēnei wā, i te mutunga rawa, me oho ake, me mōhio hoki kāore he rerekētanga i waenga i
tēnei me ērā atu rongoā e whakangaro ana i te ora!
Hei tāpiri, kei reira ngā pāpāho pāpori.
E whakawhēhēhia ana ngā papa pērā i a TikTok, otirā, mō te whakatairanga i ngā āhua mōrearea mā ā rātou tātaitanga,
me te akiaki i ngā ihirangi tino kaha, whakaoho rānei.
Ko ngā "wero" i runga i ngā pāpāho pāpori, otirā, kei te piki haere te tūraru o ngā oranga, ā, kei te pēhanga hinengaro i
ngā rangatahi e whakapau kaha ana kia rongonui i runga ipurangi:
 Te kai i ngā punetepū kanamoni – tērā pea ka aukati i te manawa, ka puta te mate pūkahukahu
 Te pakaru wheua – te pakaru i ngā wheua kia puta ai he āhuatanga ā-kanohi motuhake ake
Te whakakromi – te hā i ngā matū paitini, he tūraru nui mō te mate paitini
 Te whakapae ahi i ngā kura – te whakatū ahi ki ngā wharepaku
Kāore he here ki te auahatanga o ngā kaiwhakamahi, ā, kei te puta tonu ngā āhua hou whakamataku e ārahi ana ki te mate.
Hei whakahua i ētahi tauira noa iho: I Aperira 2024, i mate tētahi kotiro tekau mā toru tau nō te rohe o
Kassel i te wā e whakahaere ana i tētahi wero e kīia nei ko te 'blackout challenge' i runga i TikTok.
Ko tēnei momo whakamātautau māia he pēhi i te manawa kia puta katoa te hau, kia ngaro ai te māramatanga.
I tango te Wero Tohorā Kikorangi i ngā oranga o ngā rangatahi neke atu i te 100 i Ruhia, i
whakamomori rātou hei wero whakamutunga o te kēmu.
Ko tērā i mua he take āwangawanga, kua roa kua huri hei mate urutā huna.
Mai i te tau 2015, kua piki nui te taumahatanga hinengaro ki ngā kōtiro rangatahi e rapu ana i ā rātou tārite i Instagram.
Me ngā hua whakamataku: kei te piki haere ngā tāpiritanga ki ngā hōhipera nā te whakamāuiui ā-tinana.
He kōrero poto: I hokona a Instagram e Facebook i te tau 2012.
Ko Mark Zuckerberg, te kaiwhakarewa rongonui o Facebook, tētahi o ngā tekau mā rua i riro i a
rātou he painga i te raru o te huaketo coronavirus.
Waihoki, ia me ōna hoa piri nō te umanga kēmu rorohiko kua whiwhi rawa nui i ngā pāpāho pāpori me ngā kēmu rorohiko, ahakoa e
tino mōhio ana rātou ki ngā whakawhirinaki tata ki te kino, ā, kāore ngā rangatahi anake e whakaritea kia taka ki roto i ēnei.
"E kitea ana hoki i ngā rangahau hou he tūponotanga nui mō te whakawhirinaki ki ngā pāpāho pāpori; he tino noa hoki te
whakawhirinaki ki ngā hononga ā-tinana ā-ipurangi," e ai ki tētahi pūrongo tino hēkē i runga i ZDF Panorama News.
I roto i tā rātou tuhinga mō Gamescom 2024, ka kōrero poto rātou mō ngā tūraru o te pākiki ki ngā kēmu rorohiko, ā, ka whai tonu i
muri iho i taua tuhinga kotahi he tuhinga whakaata 45 meneti e kōrero ana ngā kaihanga, ngā kaipūtea, ngā
kaitākaro kēmu rorohiko, me ērā atu mō ngā āhuatanga pai o te tākaro kēmu rorohiko.
Nā te pouri whānui e mea ana kāore a Tiamana i roto i ngā whenua rangatira o te hanga kēmu rorohiko, kei te tuku
rātou i a rātou ki ngā ringa o te kāwanatanga ā-motu me tōna mahere whakangaro i a rātou anō...
Kei te whakawhiwhi pūtea te kāwanatanga ki ngā kēmu rorohiko mā ngā miriona tāra moni tāke a te iwi.
Ahakoa ngā pānga whakamataku kua whakamārama ake nei, kei te whakatairanga te kāwanatanga Piritene i te
whakawhanaketanga o ngā kēmu rorohiko mā te whakamahi i ngā miriona tāra moni tāke a te iwi.
I roto i ngā tau e ono kua pahure, e ai ki ngā kōrero, kua tohaina e te kāwanatanga ā-motu
he €200 miriona ki ngā kaiwhakawhanake kēmu.
Ia tau, e 50 miriona euro, neke atu rānei, i wātea mai i ngā pūtea a Habeck, " ahakoa kua pakanga te kotahitanga
rama taraiwa ki te moni anake mai i te tīmatanga. " .
Ko ngā moni whakamataku i whakaratoa e te kāwanatanga ā-motu i tautoko hoki i ētahi kaupapa tino rerekē, kāore
rawa he take, pērā i te "Oma Hühner Run" (Te Oma Heihei a Kuia) me tētahi whakaari Oktoberfest.
Ko te whāinga e ai ki ngā tikanga nei, kia whakapakari ake i te kaha whakataetae o Tiamana i roto i te whakawhanaketanga kēmu.
Kāore hoki e kī ana kua whakamanahia ā-ture ngā kēmu rorohiko hei rawa ahurea i Tiamana mai i te
tau 2008, arā, hei "rawa ahurea kore-ā-tinana".
I whakatauhia tēnei e Te Kaunihera Ahurea Tiamana, te rōpū whakahaere whānui o ngā rōpū ahurea Tiamana.
Ko Te Kaunihera Ahurea Tiamana he mema anō hoki o te Komihana UNESCO Tiamana.
He kupu poto: Ko te Masonic UNESCO e 194 ngā whenua mema kei raro i tōna mauhere hei kaiāwhina, ā, hei tari motuhake o te UN, e
whakahaere ana i ngā hōtaka matua e rima mō te mātauranga, ngā pūtaiao ā-taiao, ngā pūtaiao ā-pāpori me ngā pūtaiao ā-tangata,
te ahurea, me te whakawhitiwhiti kōrero me te mōhiohio.
Tō tahua mō te tau 2024 me te tau 2025: 1.68 piriona tāra o Amerika, ā, ko te 586 miriona ka pūtea mā ngā utu mema.
Ko Tiamana te kaiwhakarato pūtea tuawhā nui rawa atu ki UNESCO, i muri i a Amerika, Haina me Hapani.
Me te whakamārama ngoikore e mea ana he maha ngā kēmu e aro ana hoki ki te taiao me te panonitanga āhuarangi, arā, ngā whāinga o
te Mahere 2030, , ko ēnei whakamārama e mea ana kia whakarato i ngā take e kitea ana he whakapono mō ngā
rangatahi kia herea ki ō rātou tūru mā ngā here huna, kia huri hei taurekareka mate-roro o te kāwanatanga.
Ā, ehara i te mea i puta noa i te hau te kōrero whakamutunga; kua oti kē ngā rangahau mō tēnei kaupapa:
Ko te rangahau a Te Whare Wānanga o Ulm, hei tauira, e whakaatu ana ka whakarerekē te nui rawa o te tākaro kēmu i te
hanganga o te pūwāhanga mua o te roro – te wāhanga e kawenga ana mō te whakahaere i ngā hiahia ohorere me te whakatau.
I muri i te ono wiki noa iho o te tākaro kēmu ipurangi ia rā, i kitea he hekenga o te matū hina i te pūwāhi mua o te roro. Nā
tēnei i puta ai ngā pānga pērā i te ngoikore mahara, te hekenga arotahi, ngā uauatanga ki te mōhio ki te wāhi me te wā,
tae atu ki ngā panonitanga ā-tuakiri, tae noa ki te pōuritanga.
Tiriti Matihiko Tiamana
Ahakoa kāore i ranea ngā whakararuraru o ia rā, i anga whakamua ake ngā kāwanatanga.
Hei tauira, i raro i te Digital Pact o Tiamana, ka whakaritea kia whai hononga ipurangi whānui ngā kura, me ngā pūrere matihiko
pērā i ngā papa rorohiko, ngā waea atamai me ngā papa mā, ā, ko te utu he rima piriona euro nō
ngā pūtea ā-motu, arā, nō te moni tāke a te iwi.
He tino roa ngā kupu a ngā kaitautoko o te whakawhiti matihiko i ā rātou whakamana, e mea ana ko te whāinga o ēnei mea
katoa kia ako ai ngā tamariki ki te whakamahi pūrere i runga i te huarahi whai whakaaro, haepapa, me te mātau.
Ka kī mātou i ngā kupu a te kairangahau roro, a Porofesa Tākuta Teuchert-Noodt, mō tēnei kaupapa:
"Ka tuhia te 'Digital Pact' ki te hītori hei 'Digital Pact o te Kore-āhei' Ehara i te
mea kaha ā-matihiko ngā roro o ngā tamariki."
Ko ngā ākonga anake kua oti i a rātou i mua tētahi tiwhikete wehenga kura ā-analoga ka taea te whakamahi i ngā pāpāho i runga
i te haepapa, e ai ki a Ms Teuchert-Noodt i roto i te reo māmā.
Ka anga atu ia ki tētahi taahiraa anō, ā, e whakapono ana ia kāore ngā mātua me ngā kaiako e whai pūkenga ana.
"Ko te patopato me te tō-whakawhiti e aukati ana i te ako katoa."
Ko te pāngarau, te pānui me te tuhi he pūkenga taketake e tika ana kia whakaurua tonu ki ngā whatunga neorona.
Hei tāpiri, ko te whakamahinga o ngā pūrere matihiko i te kura me te kāinga i te nuinga o te wā e tino mōrearea
ana mō te tūkinotanga o ngā tamariki me ngā rangatahi.
Kei te uaua haere ki ngā rangatahi kua tino pāngia e ngā waea atamai me ngā rorohiko te tiki raihana taraiwa.
Kāore tō roro i tino whakarite mō te tukatuka matatini o te wā me te wāhi e hiahiatia ana i ngā waka huarahi.
Hei tāpiri, e ai ki a Teuchert-Noodt, he tino mōrearea hoki te whakawhirinaki ki ngā taputapu matihiko i te wīra, pērā
tonu i te whakamahi tarukino, i te whakamahi waipiro rānei.
He mea tika kia whakatūpato i ā tātou kai-tōrangapū kia kaua e whakahou i ngā kura mā te hangarau matihiko ināianei.
Kaua e whakapau piriona ki ngā taputapu hangarau mō te ahumahi IT, kia kore ai e māuiui
tētahi whakatupuranga katoa o ngā tamariki.
Whakakapi:
Ināianei, kaua e whakaaro he tūponotanga noa tēnei whanaketanga.
E ai ki tēnei hōtaka, ko te taonga ahurea kore-ā-tinana o ngā kēmu rorohiko, i whakatairangahia motuhake e UNESCO, e te
kāwanatanga ā-motu, e te Kaunihera Ahurea me ētahi atu, e huna ana hoki he pūnaha here tarukino kua whakaritea, kāore he rite.
Kāore he tangata e taea te kī kāore rātou i kite i te mōrearea e tata mai ana.
Ko ngā puna kua rārangihia i ngā mihi he rangahau e wātea ana ki te marea, ā, e mōhiotia ana e te hunga e kawenga ana.
Ahakoa ngā rangatira hangarau, e mōhio ana rātou i runga ake i te katoa, ka whakarite rātou kia noho tawhiti ā rātou
tamariki i ngā pāpāho matihiko, ā, kia tipu rātou kāore e whakamahi i te hangarau pūkoro, kia taea ai.
I te Silicon Valley o California, hei tauira, he kāinga mō te ahumahi hangarau e neke atu ana i ngā piriona pauna, ā, he maha
ngā kaitākaro matua pērā i a Apple, Google, Amazon, Facebook me ērā atu, ka tukuna ngā rangatahi ki ngā kura e
whakamahia ana ngā papa pango, ngā pene me te pepa hei whakakapi i ngā papa rorohiko me ChatGPT.
"He whakakatakata te whakaaro ka taea e tētahi taupānga i runga i te iPad te whakaako i āku tamariki ki te pānui, ki te
pāngarau rānei kia pai ake," e kī ana a Alan Eagle, te kaiwhakahaere whakawhitiwhiti kōrero o mua i Google.
I whakaae a Steve Jobs, te kaiwhakatū o Apple, i tētahi wā kāore āna tamariki i whakaaetia kia
whakamahi i te iPad i te wā i tukuna tuatahi ai.
I mea hoki a Bill Gates, te kaiwhakatū o Microsoft, i tētahi uiui, kāore āna tamariki i whakaaetia kia whai
waea pūkoro kia tae rā rātou ki te 14 tau, ā, i muri iho ka whakahaerehia tō rātou whakamahinga.
He mea whakamīharo, e kaha ana a Microsoft rāua ko Apple i te rāngai mātauranga.
E hiahia ana rāua ki te tautoko i ngā kura kia whakarite mō te heke mai i roto i te ao matihiko.
Kaore e taea kia tino hēkē ake!
Heoi, kei te kai haere te huringa matihiko i ā tātou kura kāwanatanga, pērā i te mate pukupuku.
I te tīmatanga o te tau 2025, i tono atu ngā kairangahau Tiamana rangatira e 75 nō ngā rāngai maha ki te kāwanatanga ā-motu kia
whakamutu i te whakawhiti matihiko i ngā kura me ngā kōhanga reo.
Ko ngā mātanga i ārahi e te tohunga mātauranga pāpāho, a Porofesa Ralf Lankau , e arotake ana, ā, e whakamārama ana kua heke haere
tonu ngā mahi kura i ngā pūkenga matua o te pānui, te pāngarau me te tuhi, me te taumata mātauranga whānui,
nā te whakamahi papa rorohiko me ngā rorohiko pūkoro.
I taua wā anō, e pāngia ana ngā tamariki e te pēhanga hinengaro pērā i te āmaimai, te pōuritanga me te mokemoke.
Engari, kāore rātou e whakaaro nui ana ki ngā whakatūpato a ngā tohunga; ahakoa ngā tamariki tekau tau, kei te tākaro rātou i ngā
kēmu pahū-tuatahi i hangaia tuatahi mō te ope taua hei whakaiti i te aroha, hei whakaparuparu
hoki i ngā tāne pakeke, pērā i ngā hōia o Amerika.
Āe mārika, ka puta anō te Kaunihera Ahurea Tiamana i tēnei take mā āna kōrero: kei te mahi te Tinana Whakahaere-ā-Roto
mō ngā Pūmanawa Whakangahau (USK) i tana mahi mā te toha i ngā whakatauranga pakeke ki ngā kēmu rorohiko.
Engari kia pono tātou, ia pēke hikareti, hei tauira, kei roto he whakatūpato whakamutu, kāore e tino ārai i ngā
kaihāhā whai whakahaere kia haere tonu ai rātou ki te hāhā.
He pōrangi anake ka whakaaro he pānga tō ngā whakatauranga tau!
Ā, i te wā e mātakitaki whakamīharo ana te katoa ki ā rātou mata, kei te panaia te ao ki te herekore
hōhonu ake e ngā kaiwhakahaere e hiahia ana kia rangatira.
Ko te hunga e whakapono tonu ana he mahi whakangahau kore kino tēnei, kei te huna i ō rātou whatu ki te ao tūturu.
Nō te mea kotahi te mea e mārama ana: ka utua ngā taupānga kore utu mā tō oranga katoa – ā, kāore te
hapori e ngarongaro ana e pātai ana i ngā pātai tino hira.
Ka taea te whakaweto i ngā pāpāho katoa e mōrearea ana i te pō kotahi – pērā tonu i ngā paetukutuku mātauranga katoa, ahakoa he
iti rawa, ka aukatia mēnā ka whakaatu i ngā kōrero kāore e pai.
Me tohu i ngā rangatira pūpeti kua whakahuatia ake nei me ngā hua o ā rātou mahi hei hara ki te tangata.
Nō reira, e ngā kaimātakitaki, kia ū tonu mai, ā, whakawhānuitia te kōrero mō tēnei hōtaka! Ngā mihi nui.