WEBVTT

00:00.440 --> 00:05.120
Компьютер уеннарына бәйле кеше аңын югалтырга кадәр уйный!

00:05.120 --> 00:12.400
"Боерылып үтерелгән: 13 яшьлек кыз TikTok
Blackout Challenge үткәргәндә вафат булды"

00:12.400 --> 00:17.440
"8 яшьлек балалар үзләренең ялангач
фотоларын төшереп, аларны интернетта саталар."

00:17.440 --> 00:22.960
"TikTok, үтергеч наркотик" – Социаль
челтәрләрдә балалар ничек акылдан яздырыла.

00:22.960 --> 00:25.359
Көннән-көн күбрәк сынаулар кешеләрнең гомерләрен ала.

00:25.359 --> 00:30.079
"Кечкенә яшьтәгеләр җиңел генә хәрби
үтерү күнегүләре уеннарына керә ала."

00:30.079 --> 00:37.671
Мондый баш исемнәр безне җаваплылыкны үз өстебезгә алырга мәҗбүр
итә: барлык бик файдалы техник мөмкинлекләр, хезмәтне җиңеләйтү

00:37.671 --> 00:41.917
чаралары һәм инновацияләр белән
беррәттән, инде диярлек алыштыргысызга әйләнгән

00:41.917 --> 00:44.759
цифрлаштыру шулай ук зур куркынычлар тудыра.

00:44.759 --> 00:49.600
Санлы медиа куллану иртә яшьтән башлана.

00:49.600 --> 00:54.963
Германия Ышаныч һәм Куркынычсызлык Институты
(DIVSI) үткәргән тикшеренүгә караганда, өч

00:54.963 --> 00:58.399
яшьлек балаларның 11%ы инде интернет куллана.

00:58.399 --> 01:01.960
Яшь арткан саен хезмәт итү вакыты кискен рәвештә арта.

01:01.960 --> 01:08.560
яшь кеше һәр көнне интернетта берничә сәгать үткәрә,
күбесенчә смартфоннары аша , һәм бу тенденция арта бара.

01:08.560 --> 01:14.660
DAK тикшеренүе күрсәткәнчә, коронавирус изоляциясе
вакытында балалар һәм яшьләр арасында компьютер

01:14.660 --> 01:18.319
уеннарын уйнауга уртача көндәлек вакыт 75%ка арткан.

01:18.319 --> 01:24.319
Германиядә якынча 700 000 бала һәм яшьләр
патологик компьютер уеннары белән мавыгучанлык күрсәтә.

01:24.319 --> 01:31.469
Шулай аталган патологик компьютер уеннары тәртибе, яки компьютер
уеннарына бәйлелек очрагында, уеннар шулкадәр өстен урын ала ки,

01:31.469 --> 01:36.069
эш, мәктәп, социаль мөнәсәбәтләр, сәламәтлек
һәм шәхси кызыксынулар кебек тормышның

01:36.069 --> 01:39.200
башка мөһим өлкәләре тулысынча игътибарсыз кала.

01:39.200 --> 01:42.959
Күпчелек уен кушымталары «чыннан
да чиксез куллану» өчен эшләнгән.

01:42.959 --> 01:50.920
Уенны өзүчеләр баллларын югалтырга мөмкин, ә
башка очракларда көндәлек уен өчен бүләкләнә.

01:50.920 --> 01:58.400
Бу артык күп медиа куллану сәламәтлеккә генә
түгел, гаилә тормышына һәм укудагы уңышларга да зыянлы.

01:58.400 --> 02:03.920
Балалар һәм яшьләр үз-үзләрен изоляцияли, социаль
элемтәдән кача һәм бик аз физик күнегүләр ясый.

02:03.920 --> 02:11.919
Ашарга яки бәдрәфкә барырга тәнәфесләр булмасын өчен кайберәүләр
хәтта катетер куйган яки уен өстәле янында чиләк куйган.

02:11.919 --> 02:14.400
Аларның бердәнбер өзелүе — йокы.

02:14.400 --> 02:18.960
Куллануны киметергә тырышучылар аерылу симптомнарын кичерә.

02:18.960 --> 02:24.873
Зыян күргән гаиләләрдә низаглар, ата-аналар мобиль
телефон куллануны чикләргә яки билгеле бер

02:24.873 --> 02:29.319
кушымтаны куллануны көйләргә теләгәндә аеруча кискенләшә.

02:29.319 --> 02:35.192
Әгәр тәэсирләнгән кешеләргә үзләренең «медиа наркотигын»
кулланырга рөхсәт итмәсәләр, бу агрессив ачу китереп

02:35.192 --> 02:41.520
чыгарулардан башлап үлем белән янауларга яки үтерүләргә
кадәр барып җитә ала, дип хәбәр итә табиб Берт те Вильт.

02:41.520 --> 02:46.319
Ул Клостер-Дийзендагы психосоматик клиниканың баш табибы.

02:46.319 --> 02:53.560
Һәм, кадерле тамашачылар, зинһар, боларны чикләнгән аерым очраклар
дип уйламагыз. Мондый очраклар экспоненциаль рәвештә арта.

02:53.560 --> 02:59.068
Дөнья сәламәтлек оешмасы (WHO) үзе, масоннарның
БМОның бер бүлекчәсе буларак , диагноз

02:59.068 --> 03:03.159
каталогына патологик уенчылыкны чын авыру буларак кертә.

03:03.159 --> 03:12.439
Әлбәттә, мондый тәртипне аларның союздашлары, мәсәлән,
ЮНЕСКО, аңлап белеп кенә хуплаганнан соң гына. Бу хакта соңрак.

03:12.439 --> 03:20.759
Бу вакытта инде, иң соңгы чиктә, кеше уянып, моның башка тормышны
юк итүче дарулардан бернинди аермасы юклыгын аңларга тиеш!

03:20.759 --> 03:23.120
Моннан тыш, социаль челтәрләр бар.

03:23.120 --> 03:29.562
Аеруча TikTok кебек платформалар үз алгоритмнары
аша куркыныч трендларны алга этәрүдә һәм экстремаль,

03:29.562 --> 03:33.080
провокацион эчтәлекне стимуллаштыруда тәнкыйтьләнә.

03:33.080 --> 03:41.648
Социаль челтәрләрдәге «челленджлар», аеруча,
кешеләрнең гомерен куркыныч астына куя һәм онлайнда

03:41.648 --> 03:47.039
«мәшһүр» булырга омтылган яшьләргә психологик басым ясый:

03:47.039 --> 03:52.719
 Дарчинны кашык-кашык йоту –
тыгылуга һәм пневмониягә китерергә мөмкин

03:52.719 --> 03:59.439
 Бөмеашинг – йөзнең үзенчәлекле сызыкларын
ачыграк күрсәтү өчен сөякләрне махсус вату

03:59.439 --> 04:06.199
Хроминг – агулану куркынычы зур
булган токсик матдәләрне сулыш белән кертү

04:06.199 --> 04:11.039
 Мәктәпләрдә яндыру – бәдрәфләргә ниятләп ут кую

04:11.039 --> 04:19.959
Кулланучыларның «иҗадилыгы» чиксез, һәм үлемгә китерүче
яңа, куркыныч тенденцияләр даими рәвештә барлыкка килә.

04:19.959 --> 04:26.411
Мәсәлән, берничә генә мисал китерсәк: . 2024 елның
апрелендә Кассель районыннан 13 яшьлек кыз TikTok'тагы

04:26.411 --> 04:30.720
«блэкаут челленджы» дип аталган сынау вакытында вафат булды.

04:30.720 --> 04:36.120
Бу төр сынау сулышыңны тотып, аң
югалтырга кадәр дәвам итүне үз эченә ала.

04:36.120 --> 04:45.800
«Күк кит челленджы» уенының соңгы сынавы буларак үз-үзенә
кул салып, Русиядә 100 дән артык яшь кешенең гомере өзелде.

04:45.800 --> 04:51.079
Элек борчу тудырган хәл күптән инде тын эпидемиягә әйләнде.

04:51.079 --> 04:58.720
2015 елдан бирле Инстаграмда үз идолларын эзләүче
яшь кызларның психологик киеренкелеге кискен артты.

04:58.720 --> 05:07.079
Куркыныч нәтиҗәләр белән: үз-үзенә зыян салу
сәбәпле хастаханәгә кабул ителүләр саны кинәт арта.

05:07.079 --> 05:12.959
Кыскача искәрмә: Instagramны 2012 елда Facebook сатып алды.

05:12.959 --> 05:20.360
Facebookның яхшы билгеле нигез салучысы Марк Цукерберг коронавирус
кризисыннан файда күрүче 12 алгы сафтагы кеше арасында булды.

05:20.360 --> 05:28.428
Шулай ук ул һәм уен индустриясендәге аның соратниклары социаль
челтәрләр һәм компьютер уеннары аша байлык тупладылар, ә шул ук

05:28.428 --> 05:37.680
вакытта яшьләр генә түгел, башка кешеләр дә ниятләп эләктерелә
торган диярлек шайтанча бәйлелекләр турында яхшы хәбәрдар.

05:37.680 --> 05:43.966
"Соңгы тикшеренүләр шулай ук социаль челтәрләрне куллануда
бәйлелеккә югары потенциал күрсәтә; онлайн җенси

05:43.966 --> 05:50.680
бәйлелек тә аеруча киң таралган," дип хәбәр итә ZDF
Panorama News-та чыккан шактый икейөзле репортаж.

05:50.680 --> 05:59.351
Gamescom 2024 турында язган мәкаләләрендә алар уен бәйлелеге
куркынычларына кыскача гына тукталалар, әмма шул ук мәкаләдә

05:59.351 --> 06:05.299
шундук 45 минутлык документаль фильм тәкъдим
итәләр, анда продюсерлар, инвесторлар,

06:05.299 --> 06:09.680
уенчылар һ.б. уеннарның уңай яклары турында сөйлиләр.

06:09.680 --> 06:18.512
Германия компьютер уеннары җитештерүдә алдынгы илләрнең
берсе түгел дигән киң таралган үкенеч белән алар үз-үзләрен

06:18.512 --> 06:24.000
юк итүче планнары белән федераль хөкүмәт кулына эләгәләр...

06:24.000 --> 06:28.680
Хөкүмәт салым түләүчеләрнең
миллионлаган акчасын компьютер уеннарына тота.

06:28.680 --> 06:33.926
Югарыда тасвирланган аяныч нәтиҗәләргә карамастан,
Бөекбритания хөкүмәте салым түләүчеләр акчасыннан миллионлаган

06:33.926 --> 06:37.079
фунт сарыф итеп компьютер уеннары үстерүне алга этәрә.

06:37.079 --> 06:44.399
Соңгы алты ел эчендә федераль хөкүмәт инде уен
эшләүчеләргә 200 миллион евро бүлеп биргән, диелә.

06:44.399 --> 06:52.996
Һәр ел саен Хабекның кассасыннан 50 миллион евро яки аннан
да күбрәк акча бар иде, « хәтта светофор коалициясе

06:52.996 --> 06:58.160
баштан ук бары тик акча мәсьәләсе белән генә көрәшеп килә. » .

06:58.160 --> 07:05.218
Федераль хөкүмәт биргән коточкыч зур акчалар шулай ук «Ома Хюхнер
Рүн» (Апаның тавык йөгереше) яки Октоберфестны имитацияләү кебек

07:05.218 --> 07:09.120
шактый гаҗәеп һәм бөтенләй кирәксез проектларны да финанслады.

07:09.120 --> 07:16.879
Бу чараларның фараз ителгән максаты — Германиянең
уен эшләү өлкәсендәге көндәшлеккә сәләтлелеген ныгыту.

07:16.879 --> 07:22.891
Компьютер уеннарының 2008 елдан бирле Германиядә рәсми
рәвештә мәдәни кыйммәтләр, төгәлрәге «материаллаштырылмаган

07:22.891 --> 07:26.600
мәдәни кыйммәтләр» буларак танылуын әйтеп тә торырга кирәкми.

07:26.600 --> 07:32.199
Бу карарны Германия мәдәни оешмаларының
зонтик-оешмасы – Германия Мәдәни Шурасы кабул итте.

07:32.199 --> 07:36.480
Германия Мәдәният Шурасы шулай ук
Германия ЮНЕСКО комиссиясенең әгъзасы.

07:36.480 --> 07:46.540
Кыскача искәрмә: Масоннарның ЮНЕСКОсы 194 әгъза дәүләтне өлеш
кертүчеләр буларак кысып тотып, БМОның махсус агентлыгы буларак

07:46.540 --> 07:57.360
белем, табигый фәннәр, социаль һәм гуманитар фәннәр, мәдәният,
элемтә һәм мәгълүмат буенча биш төп программаны гамәлгә ашыра.

07:57.360 --> 08:11.519
2024 һәм 2025 еллар өчен сезнең бюджет: 1,68 миллиард АКШ доллары,
шуның 586 миллионы әгъзалык түләүләре хисабына финансланачак.

08:11.519 --> 08:18.000
Германия — АКШ, Кытай һәм Япониядән соң
UNESCOга иң зур өлеш кертүче дүртенче ил.

08:18.000 --> 08:25.870
Күп кенә уеннар да әйләнә-тирә мохиткә һәм климат үзгәрешенә,
ягъни 2030 ел Акциясе максатларына багышланган дигән йомшак

08:25.870 --> 08:32.570
нигезләмә белән, , бу нигезләмәләр яшьләрне күренми торган
капчыклар белән урындыкларына бәйләп, аларны

08:32.570 --> 08:39.519
хөкүмәтнең мие юк колларына әйләндерү өчен
ышанычлы кебек тоелган сәбәпләр тәкъдим итәргә тиеш.

08:39.519 --> 08:46.399
Һәм соңгы әйтелгән фикер дә һавадан гына
алынмаган; бу тема буенча инде тикшеренүләр үткәрелгән:

08:46.399 --> 08:55.715
Мисал өчен, Ульм университеты үткәргән тикшеренү күрсәтә ки, артык
күп уен уйнау миеңнең алгы лоб структурасын үзгәртә – бу өлкә

08:55.715 --> 09:00.919
импульсларны контрольдә тоту һәм карарлар кабул итү өчен җаваплы.

09:00.919 --> 09:11.318
Көн саен алты атна буе онлайн-уеннар уйнаганнан соң, алгы мидәге
соры матдә кимүе күзәтелде. Бу хәтер бозылуы, игътибарның

09:11.318 --> 09:21.960
кимүе, ориентлашу авырлыклары һәм хәтта депрессияне дә үз
эченә алган шәхес үзгәрешләре кебек нәтиҗәләргә китерде.

09:21.960 --> 09:24.399
Цифрлы Пакты Германия

09:24.399 --> 09:29.000
Көндәлек тормышның игътибарны читкә юнәлтүче
әйберләре җитмәгән кебек, хөкүмәтләр тагын да алга киттеләр.

09:29.000 --> 09:36.189
Мәсәлән, Германиянең Цифрлы килешүе кысаларында мәктәпләрне
киңкүләмле интернет тоташулары һәм планшетлар, смартфоннар, ак

09:36.189 --> 09:41.964
такталар кебек цифрлы җайланмалар белән җиһазлау
каралган иде, бу федераль фондлардан, ягъни салым

09:41.964 --> 09:46.440
түләүчеләр акчасыннан биш миллиард еврога төшәргә тиеш иде.

09:46.440 --> 09:52.771
Цифрлаштыру яклылары бу эшләрнең барысының да максаты балаларга
җайланмаларны «акыллы», «җаваплы» һәм

09:52.771 --> 09:59.279
«компетентлы» рәвештә кулланырга өйрәтү икәнлеген
ышандыру өчен аеруча күп сүз сарыф итәләр.

09:59.279 --> 10:04.360
Без бу тема буенча нейробиолог
профессор-доктор Тёхерт-Нуодтның сүзләрен китерәбез:

10:04.360 --> 10:12.000
"«Цифрлы пакт» тарихта «цифрлы мөмкинсезлек пакты» буларак
кереп калачак Балаларның мие цифрлы яктан сәләтле түгел."

10:12.000 --> 10:18.630
«Аналог мәктәпне тәмамлау таныклыгын алдан ук
тапшырган укучылар гына медианы "җаваплы" рәвештә

10:18.630 --> 10:22.639
куллана ала», — ди Тёхерт-Нуодт ханым гади тел белән.

10:22.639 --> 10:31.240
Ул хәтта бер адым алга китеп, ата-аналарның һәм
укытучыларның да җитәрлек күнекмәләре юк дип саный.

10:31.240 --> 10:34.360
"Язу һәм свайплау һәрбер өйрәнүне булдырмый."

10:34.360 --> 10:42.399
Арифметика, уку һәм язу — нейрон челтәрләргә
мәңгегә сеңдерелергә тиешле төп күнекмәләр булып кала.

10:42.399 --> 10:47.484
Моннан тыш, мәктәптә һәм өйдә санлы
җайланмаларны куллану гадәттә балалар һәм яшьләр

10:47.484 --> 10:51.039
өчен бәйлелек куркынычын югары дәрәҗәгә күтәрә.

10:51.039 --> 10:57.279
Смартфоннар һәм компьютерлар йогынтысында нык торган
яшьләргә машина йөртү таныклыгын алу көннән-көн авырлаша.

10:57.279 --> 11:03.720
Сезнең миегез юл хәрәкәтендә кирәк булган
катлаулы вакыт-киңлек эшкәртү өчен җитәрлек әзер түгел.

11:03.720 --> 11:13.039
Моннан тыш, руль артында цифрлы бәйлелек наркотик яки алкоголь
куллану кебек үк югары куркыныч тудыра, дип белдерә Тёхерт-Нуодт.

11:13.039 --> 11:19.759
Безнең сәясәтчеләргә мәктәпләрне санлы технологияләр
белән яңартудан шунда ук баш тарту яхшы булыр иде.

11:19.759 --> 11:30.200
IT сәнәгате өчен техник җайланмаларга миллиардлар әрәм итүдән
һәм бөтен бер балалар буынын авыруга дучар итүдән тыелыгыз

11:30.200 --> 11:31.440
Йомгаклау:

11:31.440 --> 11:35.360
Хәзер, зинһар, бу үсешне очраклы дип уйламагыз.

11:35.360 --> 11:42.393
Бу программа күрсәткәнчә, UNESCO, федераль хөкүмәт, Мәдәният
шурасы һәм башкалар тарафыннан махсус алга сөртелгән

11:42.393 --> 11:49.799
«компьютер уеннары»ның матди булмаган мәдәни мирасы да
тиңе булмаган исәпләп уйланган бәйлелек тозагын яшерә.

11:49.799 --> 11:55.200
Һәм беркем дә килә торган куркынычны күрмәдем дип әйтә алмаячак.

11:55.200 --> 12:01.960
Титул битләрендә күрсәтелгән чыганаклар җәмәгатькә ачык
тикшеренүләр булып тора һәм җаваплы кешеләргә яхшы таныш.

12:01.960 --> 12:09.580
Техника элитасы, башкалардан яхшырак белгән кешеләр, үз
балаларын санлы медиадан махсус рәвештә читтә тота һәм

12:09.580 --> 12:13.960
мөмкин кадәр мобиль технологияләрсез үсүләренә юл куя.

12:13.960 --> 12:22.260
Мәсәлән, Калифорниянең Силикон үзәнендә, миллиардлаган фунт
стерлинглык технологияләр сәнәгате һәм Apple, Google, Amazon,

12:22.260 --> 12:29.187
Facebook кебек эре уенчылар урнашкан урында,
яшьләрне планшетлар һәм ChatGPT урынына такта, каләм һәм

12:29.187 --> 12:33.399
кәгазь кулланыла торган мәктәпләргә махсус җибәрәләр.

12:33.399 --> 12:39.920
«iPadтагы кушымта балаларымны укырга яки
арифметиканы яхшырак эшләргә өйрәтә ала дигән фикер

12:39.920 --> 12:44.279
көлке», — ди элекке Google элемтәләр менеджеры Алан Игл.

12:44.279 --> 12:51.919
Apple нигез салучысы Стив Джобс бервакыт iPad беренче тапкыр
чыкканда үз балаларына аны кулланырга рөхсәт итмәвен таныды.

12:51.919 --> 12:59.453
Microsoft нигезләүчесе Билл Гейтс шулай ук бер әңгәмәдә балаларына
14 яшькә кадәр мобиль телефон тотарга рөхсәт ителмәгәнен,

12:59.453 --> 13:03.519
ә аннан соң аларның кулланылышын контрольдә тотуларын әйтте.

13:03.519 --> 13:08.679
Кызыклысы шунда ки, Microsoft та,
Apple да мәгариф секторында актив.

13:08.679 --> 13:15.480
Икесе дә мәктәпләргә санлы дөньяда
киләчәккә әзерләнергә ярдәм итәргә тели.

13:15.480 --> 13:17.799
Бу инде икейөзлелектән дә артык була алмас иде!

13:17.799 --> 13:24.559
Ләкин санлылаштыру хәзерге вакытта
безнең дәүләт мәктәпләрен рак кебек йота.

13:24.559 --> 13:30.714
2025 ел башында төрле фәннәр буенча 75 алдынгы
немец галиме мәктәпләрдә һәм балалар бакчаларында

13:30.714 --> 13:34.480
цифрлаштыруны туктатуны федераль хөкүмәттән үтенделәр.

13:34.480 --> 13:42.727
Медиа белем бирү белгече профессор Ральф Ланкау җитәкчелегендәге
экспертлар хәлне йомгаклап, планшетлар һәм ноутбуклар белән укыту

13:42.727 --> 13:51.240
укучыларның уку, арифметика һәм язу төп күнекмәләрендә, шулай
ук гомуми белем дәрәҗәсендә тотрыклы кимүгә китерүен аңлаталар.

13:51.240 --> 13:58.559
Шул ук вакытта балалар борчылу, депрессия һәм
ялгызлык кебек психологик стресстан интегәләр.

13:58.559 --> 14:05.418
Ләкин белгечләрнең кисәтүләрен җитди кабул итү урынына хәтта ун
яшьлек балалар да беренче зат ату уеннары уйныйлар,

14:05.418 --> 14:12.320
алар башта хәрби максатларда, мәсәлән, АКШ
солдатларын кеше үтерүгә күнектерү һәм кырыс итү өчен эшләнгән.

14:12.320 --> 14:21.521
Әлбәттә, Германия Мәдәният Шурасы да моны сүз белән читкә этәрә:
Күңел ачу программаларын үз-үзен регуляцияләү органы (USK)

14:21.521 --> 14:26.559
компьютер уеннарына яшь рейтинглары билгеләп үз эшен башкара.

14:26.559 --> 14:33.100
Ләкин чынлыкны әйтсәк, мәсәлән, һәр сигарет пачкасында тәмәке
тартуны кире кагучы кисәтү язылган, ул үз-үзен тота белгән

14:33.100 --> 14:37.279
тәмәке тартучыларны тартуны дәвам итүдән чынлап та тыя алмый.

14:37.279 --> 14:41.080
Яшь чикләүләренең бернинди тәэсире
бар дип уйлау – бары тик ахмак эше!

14:41.080 --> 14:49.639
Һәм һәркем экраннарына сихерләнгән кебек карап торганда, дөньяны
хакимлек итәргә теләүчеләр тагын да тирәнрәк коллыкка этәрәләр.

14:49.639 --> 14:56.759
Бу әле дә зыянсыз ял итү чарасы дип
ышанучы һәркем чынбарлыкка күз йома.

14:56.759 --> 15:05.240
Чөнки бер нәрсә ачык: бушлай кушымталар синең гомерең белән
түләнә – һәм игътибарсыз җәмгыять тәнкыйди сораулар бирми.

15:05.240 --> 15:12.037
Барлык куркыныч медианы бер төн эчендә ябып куярга мөмкин
булыр иде – нәкъ менә һәр белем бирүче веб-сайт, нинди

15:12.037 --> 15:16.600
генә кечкенә булмасын, күңелсез фактларны ачыкласа, блоклана.

15:16.600 --> 15:21.667
Без югарыда телгә алынган кукла осталарын һәм
аларның гамәлләре нәтиҗәләрен аларның чын асылы –

15:21.667 --> 15:25.159
кешелеккә каршы җинаятьләр итеп билгеләргә тиешбез.

15:25.159 --> 15:31.240
Шулай итеп, кадерле тамашачылар, безне күзәтеп
барыгыз һәм бу тапшыру турында хәбәр таратыгыз! Зур рәхмәт.