1
00:00:00,000 --> 00:00:01,445


2
00:00:01,445 --> 00:00:03,398
Si nou gade sa, kiyès ki ta dwe okipe l?

3
00:00:03,398 --> 00:00:07,406
Mwen te etabli pwòp sant mwen ak kèk kòlèg, sa vle di:

4
00:00:07,406 --> 00:00:15,367
Sant pou ankèt, re-evalyasyon, pouswit
legal ak prevansyon krim kont limanite.

5
00:00:15,367 --> 00:00:18,960
Anpil moun toujou mande, poukisa krim kont limanite?

6
00:00:18,960 --> 00:00:22,992
Paske sa nou te fè eksperyans isit la se te krim kont limanite.

7
00:00:22,992 --> 00:00:26,671
Moun yo te pèsekite. Doktè yo toujou ap pèsekite jodi a.

8
00:00:26,671 --> 00:00:32,880
Yo ap voye doktè nan prizon paske yo t ap fè travay yo.

9
00:00:39,648 --> 00:00:46,420
Kòlèg mwen Rainer Fuellmich nan prizon
nan Göttingen. Li se tou yon gwo edikatè.

10
00:00:52,401 --> 00:00:59,131
Rekonsilyasyon ka sèlman rive si
nou chanje sitiyasyon politik la.

11
00:00:59,131 --> 00:01:06,315
Paske sikonstans politik kote nou ye a, kote nou senpleman lage
pouvwa a, pap janm mennen nan yon re-evalyasyon ki apwopriye.

12
00:01:06,315 --> 00:01:10,039
Paske, jan mwen te di, lè sa a, moun ki te
komèt zak yo ta dwe konfwonte sa yo te fè.

13
00:01:10,039 --> 00:01:18,726
Pèsonn pa ka sipoze ke moun ki te komèt krim kont
limanite sa yo ap leve kanpe epi di: Wi, se nou ki te fè l.

14
00:01:18,726 --> 00:01:27,641
E kounye a nou vle kanpe devan tribinal la nou menm, devan
jij nou menm nou te chwazi yo, devan pwokirè nou menm nou te

15
00:01:27,641 --> 00:01:32,712
chwazi yo, pou yo ka jije si sa nou te fè a te kòrèk oswa mal.

16
00:01:32,712 --> 00:01:43,041
Jij yo, ki twa mwa de sa, anvan dosye RKI yo te sòti, tout
te di m yo te fè tout bagay kòrèk nan moman an, kounye a

17
00:01:43,041 --> 00:01:49,118
yo sipoze toudenkou revize ka a... Sa p ap mache non plis.

18
00:01:49,118 --> 00:01:57,768
Li pral sèlman mache... – e Ralf Boes fèk
anonse sa, e mwen dakò ak Ralf Boes ak anpil lòt

19
00:01:57,768 --> 00:02:03,381
moun. Tanpri gade sit entènèt li te mansyone a.

20
00:02:03,381 --> 00:02:06,420
Mwen kwè nou bezwen pase atravè eta federal yo.

21
00:02:06,420 --> 00:02:10,826
Nou gen pwòp konstitisyon nou nan chak eta federal.

22
00:02:10,826 --> 00:02:17,615
Epi, paske se konstitisyon separe, chak
konstitisyon nan eta federal la pèmèt nou amande yo.

23
00:02:17,615 --> 00:02:21,037
Nou gen pouvwa a nan men nou. Ou jis pa konnen sa...

24
00:02:21,037 --> 00:02:27,779
Jodi a, mwen ta renmen akeyi avoka Ralf
Ludwig ak chalè nan estidyo Kla.TV nou an.

25
00:02:27,779 --> 00:02:28,815
Bonjou.

26
00:02:28,815 --> 00:02:36,974
Nan demonstrasyon an nan Bèlen, ou te di ke nou
gen pouvwa a nan men nou, men nou pa menm konnen sa.

27
00:02:36,974 --> 00:02:41,006
Ebyen, mwen pa konnen non plis. Mwen pa menm
konnen ki kalite pouvwa mwen gen nan men mwen.

28
00:02:41,006 --> 00:02:47,969
E mwen pa menm konnen kijan mwen ta dwe
enfliyanse desizyon politik yo, kijan sa mache.

29
00:02:47,969 --> 00:02:53,715
Èske ou ka ede nou, èske ou ka ede m,
èske ou ka ede telespektatè yo yon ti kras?

30
00:02:53,715 --> 00:02:55,620
Wi, an prensip li pa twò difisil.

31
00:02:55,620 --> 00:03:03,316
Nou gen 16 eta federal nan Almay, e tout
eta federal yo gen pwòp konstitisyon leta yo.

32
00:03:03,316 --> 00:03:13,761
E chak konstitisyon leta – eksepte sa ki nan Hesse, men an
reyalite enkli Hesse – prevwa posiblite pou lejislasyon popilè.

33
00:03:13,761 --> 00:03:19,136
Sa vle di ke moun ki abite nan eta
federal respektif la ka fè pwòp lwa pa yo.

34
00:03:19,136 --> 00:03:23,215
Epi yo pa sèlman kapab fè lwa, men yo
kapab tou amande konstitisyon respektif eta a.

35
00:03:23,215 --> 00:03:32,074
Konsa yo ka chanje règ koeksistans yo, règ estrikti
yo, estrikti politik la, nan eta federal yo si yo vle.

36
00:03:32,074 --> 00:03:37,449
Sa mande sèten majorite. Sa vle di
ke toujou gen twa etap ki enplike.

37
00:03:37,449 --> 00:03:40,769
Premye etap la se yon petisyon
sitwayen. Sa vle di ou prezante lide a.

38
00:03:40,769 --> 00:03:43,230
Ou dwe ranmase yon sèten kantite vòt.

39
00:03:43,230 --> 00:03:45,371
Dezyèm nan se sa yo rele yon referandòm.

40
00:03:45,371 --> 00:03:51,402
Sa vle di ou dwe pwouve ke yon sèten
kantite moun nan peyi a enterese nan sijè sa a.

41
00:03:51,402 --> 00:03:58,315
Sa a se toujou etap ki pi difisil la, e yon fwa ou fin simonte l,
se tankou yon eleksyon, jan nou konnen l lan, Lè sa a, yon

42
00:03:58,315 --> 00:04:05,229
dimanch, yo rele moun yo nan biwo vòt yo epi yo ka vote sou
kesyon politik sa a oswa yon lwa k ap prezante oswa yon bagay ki

43
00:04:05,229 --> 00:04:11,641
sanble, epi yo ka di, kòm pèp nan eta federal sa a, nou
vle li fèt konsa oswa konsa, oswa nou vle lwa sa a egziste,

44
00:04:11,641 --> 00:04:14,577
oswa nou vle règleman sa a oswa lòt règleman an egziste.

45
00:04:14,577 --> 00:04:18,022
An prensip, sa a prevwa nan konstitisyon chak eta.

46
00:04:18,022 --> 00:04:24,261
E sa vle di ke si nou ta vle, nou ta ka entèvni nan desizyon
politik yo nou menm, olye de jis mete yon ti koche

47
00:04:24,261 --> 00:04:30,482
nan yon bwat chak kat oswa senk ane epi espere ke
moun ki dwat yo pral eli epi pran bon desizyon yo.

48
00:04:30,482 --> 00:04:39,757
Ah wi. E konstitisyon eta yo – kounye a mwen yon
ti jan konfonn... Nou gen tou yon Lwa Fondamantal.

49
00:04:39,757 --> 00:04:47,028
Kisa sa ye? Yon jan, li pa mache nan nivo
federal la, li sèlman mache nan nivo leta a. Poukisa?

50
00:04:47,028 --> 00:04:52,594
Wi, byen, natirèlman nou gen Lwa Fondamantal la, e Lwa
Fondamantal la aktyèlman rele Lwa Fondamantal – pa

51
00:04:52,594 --> 00:04:57,780
Konstitisyon Almay oswa Konstitisyon Alman, men
pito "Lwa Fondamantal pou Repiblik Federal Almay la".

52
00:04:57,780 --> 00:05:03,037
Sa gen rezon istorik, natirèlman. Apre
Dezyèm Gè Mondyal la, Almay te divize.

53
00:05:03,037 --> 00:05:12,279
Almay te okipe, okipe pa diferan, an reyalite pa kat
pisans viktorye yo, e Almay te prèske divize teritoryalman.

54
00:05:12,279 --> 00:05:16,927
Sa te vle di ke entegrite
teritoryal Anpi Alman an pa t egziste ankò.

55
00:05:16,927 --> 00:05:25,021
Epi Lame Fwad la te kòmanse, ant Lwès la ak Lès la,
esansyèlman Larisi – e nan epòk sa a Inyon Sovyetik la.

56
00:05:25,021 --> 00:05:33,001
Epi pouvwa oksidantal yo te gen opinyon diferan sou kijan pou
jere Almay, kijan pou trete Almay, ak kisa avni Almay ta dwe ye.

57
00:05:33,001 --> 00:05:41,299
Epi wi, sa te mennen nan etablisman Repiblik
Federal Almay an 1949, e Repiblik Federal Almay se,

58
00:05:41,299 --> 00:05:45,850
natirèlman, sèlman yon pati nan tout Reich Alman an.

59
00:05:45,850 --> 00:05:52,499
Epi nan epòk sa a, yo te toujou panse ke yon solisyon ta finalman
jwenn, yon solisyon pou tout Almay, e se poutèt sa yo pa t kreye

60
00:05:52,499 --> 00:05:58,688
yon konstitisyon Alman, paske konstitisyon an te ka sèlman
kreye pou tout teritwa Reich la, ansyen teritwa Reich la, tout

61
00:05:58,688 --> 00:06:02,313
teritwa Alman an, e se poutèt sa yo te rele l Lwa Fondamantal.

62
00:06:02,313 --> 00:06:09,125
Sa a se fondamantalman lwa fondamantal twa pisans
Alye ki te genyen yo, ki te negosye apre sa ak

63
00:06:09,125 --> 00:06:12,698
politisyen yo nan Herren-Chiemsee, plis ou mwens.

64
00:06:12,698 --> 00:06:15,903
Epi Lwa Fondamantal sa a te siviv tou apre reyinyon an.

65
00:06:15,903 --> 00:06:22,969
Menm lè sa a, byenke sa te prevwa nan Lwa Fondamantal
la, yo pa t kreye yon konstitisyon pou tout Almay, men pito

66
00:06:22,969 --> 00:06:26,495
yo te kontinye Lwa Fondamantal la kòm yon konstitisyon.

67
00:06:26,495 --> 00:06:32,464
E mwen toujou di ke yon konstitisyon ka
sèlman yon konstitisyon si li gen yon sovèren.

68
00:06:32,464 --> 00:06:39,040
Epi sovèren an se pa, jan Carl Schmitt senpleman deklare, moun
ki detèmine eta ijans lan, men pito moun ki kapab chanje règ yo.

69
00:06:39,040 --> 00:06:43,276
E konstitisyon nou an pa prevwa pou moun ka chanje règ yo.

70
00:06:43,276 --> 00:06:49,812
Sa vle di ke Lwa Fondamantal la pa ka yon konstitisyon nan sans
sa a, paske Lwa Fondamantal la pa rekonèt okenn pouvwa souverèn.

71
00:06:49,812 --> 00:06:56,440
Oswa sèl akt sovèren nou konnen kòm sitwayen se
egzakteman eleksyon an – eli Bundestag la yon fwa chak kat ane.

72
00:06:56,440 --> 00:07:00,280
E se sèl patisipasyon pèp la nan Repiblik Federasyon Almay la.

73
00:07:00,280 --> 00:07:03,534
Sinon, pa gen anyen ki planifye. Pa gen okenn lejislasyon popilè.

74
00:07:03,534 --> 00:07:09,674
Malgre Atik 20 toujou presize ke souverèn
nan detèmine politik la atravè eleksyon ak

75
00:07:09,674 --> 00:07:13,120
referandòm, pa gen okenn referandòm nan Almay.

76
00:07:13,120 --> 00:07:17,026
Pa gen okenn lwa sou vòt, e kidonk pa gen okenn vòt.

77
00:07:17,026 --> 00:07:24,218
Apre sa, gen Atik 146, ki presize ke pèp Alman an ka
adopte yon nouvo konstitisyon oswa yon konstitisyon.

78
00:07:24,218 --> 00:07:29,038
Anpil avoka konstitisyonèl di paragraf sa a
oswa atik sa a pa aplike, ke nòm sa a pa aplike.

79
00:07:29,038 --> 00:07:39,048
Yon moun ta ka diskite sa anpil, men nan chak konstitisyon eta
nan Almay gen posiblite pou moun entèvni aktivman nan

80
00:07:39,048 --> 00:07:48,407
pwosesis lejislatif la atravè twa etap mwen sot mansyone
yo, pou kreye lwa yo menm, e konsa chanje règ yo menm.

81
00:07:48,407 --> 00:07:54,847
E se pa sèlman règ aplikasyon yo ki ka chanje lwa, men yo menm –
jan mwen te di, ak yon ti kòmantè sou

82
00:07:54,847 --> 00:08:00,600
Hesse – ka chanje konstitisyon nan chak eta
federal, sa vle di chanje règ koekzistans yo.

83
00:08:00,600 --> 00:08:03,733
Gen de valè esansyèl ki dwe respekte.

84
00:08:03,733 --> 00:08:08,952
Sa se toujou prensip demokrasi a, sa vle di ke
chak desizyon politik dwe baze sou volonte pèp la.

85
00:08:08,952 --> 00:08:15,798
Dezyèm lan se garanti diyite imen. Kidonk, nou pa dwe
chanje règ yo nan yon fason ki ta elimine garanti diyite imen.

86
00:08:15,798 --> 00:08:21,501
Men se sèl règ sa yo, e nan kad règ sa yo,
moun nan chak eta federal ka deside pou tèt yo.

87
00:08:21,501 --> 00:08:26,584
Kidonk, pa egzanp, nou ta ka deside ke nou pa vle elè
gouvènman leta a oswa palman leta a chak senk

88
00:08:26,584 --> 00:08:29,112
(koreksyon: kat) ane ankò, men pito nou vle elè yo chak de ane.

89
00:08:29,112 --> 00:08:34,631
Oswa nou ta ka deside ke nou pa vle yon
gouvènman leta ankò, men ke palman leta a ta dwe

90
00:08:34,631 --> 00:08:37,855
nonmen administratè pou fè sèten travay, elatriye.

91
00:08:37,855 --> 00:08:43,763
Nou ta ka tou, teyorikman, elimine Palman an
si nou te gen yon altènativ ki, olye pou l

92
00:08:43,763 --> 00:08:47,284
reprezante volonte demokratik la, ta eksprime li.

93
00:08:47,284 --> 00:08:53,370
Kidonk nou ka chanje anpil, men sèlman nan
nivo leta, pa vrèman nan nivo nasyonal la.

94
00:08:53,370 --> 00:08:57,721
Wi, trè enteresan. E kijan yo ka inisye yon pwosesis konsa?

95
00:08:57,721 --> 00:09:08,913
Ann sipoze nou ta vle chanje yon bagay nan tout estrikti politik
sa a, oswa nou ta vle chanje fason yo nonmen jij yo,

96
00:09:08,913 --> 00:09:19,438
pa egzanp, oswa menm pwokirè piblik yo, pou yo pa
nonmen yo ankò pa Ministè Jistis la, men pito pa pèp la.

97
00:09:19,438 --> 00:09:22,353
Kijan ou ka fè sa? Kijan ou ka pran inisyativ la?

98
00:09:22,353 --> 00:09:27,587
Fondamantalman, jan mwen te di, tout
lwa, enkli konstitisyon leta yo, ka chanje.

99
00:09:27,587 --> 00:09:32,040
Epi an prensip, nenpòt moun ka senpleman lanse yon
inisyativ; youn oswa de moun ka lanse yon inisyativ...

100
00:09:32,040 --> 00:09:32,760
…Kidonk, nou toulede?

101
00:09:32,760 --> 00:09:39,345
Nou ta ka toulede – byen, pwobableman pa kounye a,
paske nou pa abite nan menm eta a, men an prensip, wi.

102
00:09:39,345 --> 00:09:44,876
Si nou te viv nan menm eta federal la, nou ta ka
senpleman di ke nou vle yon chanjman nan lwa a.

103
00:09:44,876 --> 00:09:49,989
Apre sa, nou prepare yon pwojè lwa,
jan nou wè l – an lòt mo, sa nou fè.

104
00:09:49,989 --> 00:09:50,454
Mhm.

105
00:09:50,454 --> 00:09:58,574
Genyen tou diferans. Ou ka soumèt demann piblik tou,
sa vle di Palman an dwe okipe sèten demann epi fè

106
00:09:58,574 --> 00:10:02,977
yon sesyon, yon sesyon palmanè, pou okipe pwoblèm nan.

107
00:10:02,977 --> 00:10:10,396
Men kounye a, anba lejislasyon popilè, nou
toulede ekri yon pwojè lwa, pou nou di, epi soumèt

108
00:10:10,396 --> 00:10:15,055
li, anjeneral bay komite prezidan palman leta a.

109
00:10:15,055 --> 00:10:23,495
Epi y ap anonse nòmalman ke kounye a y ap lanse isit
la yon inisyativ sitwayen, ak chanjman sa a nan lwa a.

110
00:10:23,495 --> 00:10:28,845
Epi nou ka kòmanse epi ranmase vòt pou
amannman lejislatif sa a nou genyen.

111
00:10:28,845 --> 00:10:35,516
Epi yon fwa nou rive jwenn yon kowòm sèten – nan premye etap la
li relativman ba, nan kèk peyi li se sèlman

112
00:10:35,516 --> 00:10:41,490
6,000 oswa 5,000 vòt – yon fwa nou gen vòt sa
yo, nou gen dwa lanse sa yo rele yon referandòm.

113
00:10:41,490 --> 00:10:47,873
Sa vle di ke palman leta a pral konsidere petisyon
sitwayen yo epi li ka apwouve li oswa li pa ka

114
00:10:47,873 --> 00:10:51,579
apwouve li. Nan ka sa a, pa t ap gen okenn referandòm.

115
00:10:51,579 --> 00:10:58,696
Apre sa, li ale nan yon referandòm, e pou yon
referandòm ou dwe ranmase yon kantite siyati nan yon

116
00:10:58,696 --> 00:11:02,438
peryòd tan ki fikse, anjeneral ant sis ak uit mwa.

117
00:11:02,438 --> 00:11:08,640
Epi yon fwa yo fin depase kowòm sa a, palman
leta a pral revize kesyon an epi deside si

118
00:11:08,640 --> 00:11:12,016
wi ou non pou apwouve inisyativ lejislatif la.

119
00:11:12,016 --> 00:11:17,185
E si li pa apwouve li, ap gen yon
referandòm, ki tankou yon eleksyon.

120
00:11:17,185 --> 00:11:19,697
Apre sa, yo rele sitwayen yo pou vote yon dimanch.

121
00:11:19,697 --> 00:11:24,313
Epi yo di: Oke. Yo mande sitwayen
yo si yo vle lwa sa a, wi oswa non.

122
00:11:24,313 --> 00:11:30,904
Jan ou te di nan demonstrasyon an nan Bèlen,
desizyon final la dwe ankò pran pa pèp la.

123
00:11:30,904 --> 00:11:40,079
Sa a ta ka konsa inisye nan pratik
atravè konstitisyon nasyonal sa yo.

124
00:11:40,079 --> 00:11:48,009
Wi, egzakteman. Pandan pandemi kowonaviris la,
nou te wè kijan politik te anvayi lavi moun.

125
00:11:48,009 --> 00:11:53,665
E mwen panse li dwe posib pou moun
defann tèt yo kont politik entruzif sa yo.

126
00:11:53,665 --> 00:11:58,813
E sa mwen sot dekri a, etap sa yo,
twa etap sa yo, pran yon etènite.

127
00:11:58,813 --> 00:12:01,563
E jiskaske lè sa a, natirèlman, nou pa t ka anpeche anyen.

128
00:12:01,563 --> 00:12:08,258
E se poutèt sa mwen sijere pou nou premye mete sa
yo rele dwa veto nan tout konstitisyon leta yo.

129
00:12:08,258 --> 00:12:15,399
Kidonk, nou di fondamantalman ke chak lwa ak chak règleman ke
gouvènman leta a adopte ap antre an vigè pi bonè apre twa mwa.

130
00:12:15,399 --> 00:12:21,399
Pandan twa mwa sa yo, moun ki gen yon
sèten kowòm gen tan pou ranmase siyati.

131
00:12:21,399 --> 00:12:27,637
E si yo gen yon kantite siyati, mwen panse se de
pousan edmi nan popilasyon an, men sa ka òganize yon

132
00:12:27,637 --> 00:12:30,115
lòt jan, lè sa a ap gen yon referandòm sou lwa sa a.

133
00:12:30,115 --> 00:12:33,065
Paske lè sa a, de pousan edmi yo te di
fondamantalman, nou pa vle lwa sa a.

134
00:12:33,065 --> 00:12:36,774
Sa pa piti ditou. Mwen vle di, senk
pousan se yon faksyon nan palman leta a.

135
00:12:36,774 --> 00:12:39,375
Kidonk isit la, de pousan edmi ap di nou pa vle sa.

136
00:12:39,375 --> 00:12:47,860
Ke tout popilasyon an, sètadi sitwayen nan eta federal
konsène a, vote pou deside si yo vle lwa oswa règleman sa a.

137
00:12:47,860 --> 00:12:54,499
Men si lejislatè a prezante yon règleman oswa yon lwa – paske li
di li absoliman ijan, nou dwe fè l vit kounye a

138
00:12:54,499 --> 00:13:00,213
– si li pa bay peryòd twa mwa a, lè sa a li
obligatwa pou vote sou lwa sa a, sou règleman sa a.

139
00:13:00,213 --> 00:13:06,122
Pou nou pa fini nan yon sitiyasyon kote
lejislatè yo ap vote lwa yo prese prese.

140
00:13:06,122 --> 00:13:12,568
Mwen toujou di ke si moun te kapab vote sou
egzijans pou mete mask la, yo pa t ap entwodui li.

141
00:13:12,568 --> 00:13:19,042
Wi, egzijans pou mete mask la te esansyèlman entwodwi nan yon
operasyon sekrè, e se sa ki te kreye pè a okòmansman, ki te

142
00:13:19,042 --> 00:13:22,818
vin tounen yon kondisyon pou moun te ka pran vaksen, pa egzanp.

143
00:13:22,818 --> 00:13:30,282
E nou dwe di ke si yo vle pase lwa anba kouvèti fènwa, pou nou di
konsa, ki pral antre an vigè nan yon ti tan,

144
00:13:30,282 --> 00:13:37,568
politisyen yo dwe imedyatman epi toujou mete lwa sa yo
sou vòt pèp la pou pèp la ka di "non" si sa nesesè.

145
00:13:37,568 --> 00:13:41,512
Se dwa veto sa a, otorite final pou
pran desizyon, jan mwen toujou di. Wi.

146
00:13:41,512 --> 00:13:46,918
Pèp la ka di "non" e bagay yo pa ka fèt konsa.

147
00:13:46,918 --> 00:13:49,424
Nou ka fè sa. Nou ka fè sa nan chak eta federal.

148
00:13:49,424 --> 00:13:55,216
E sa ta fè politisyen yo konprann klèman ke chak
lwa yo adopte – kounye a, pa egzanp, nan nivo

149
00:13:55,216 --> 00:13:58,384
federal la, se egzakteman dèt sa yo yo te akimile.

150
00:13:58,384 --> 00:14:04,434
Men, pou egzanp, li ta posib tou pou di... Menm ak lwa
federal yo, Konsèy Federal la dwe bay apwobasyon li.

151
00:14:04,434 --> 00:14:09,714
E si nou menm, kòm popilasyon eta federal
yo, di gouvènman an ke yo pa gen dwa dakò ak

152
00:14:09,714 --> 00:14:12,535
sa, lè sa a dèt sa yo pa t ap pran, pa egzanp.

153
00:14:12,535 --> 00:14:19,511
E nou menm, kòm popilasyon, dwe gen pouvwa sa a, pou nou pa
sèlman vote yon sèl fwa epi apre sa pa gen okenn kontwòl sou sa

154
00:14:19,511 --> 00:14:26,600
politisyen yo fè nan ka endividyèl, sou ki koalisyon ki fòme,
sou fason politisyen yo deside, men pou nou menm, kòm sitwayen,

155
00:14:26,600 --> 00:14:31,239
nou ka di nenpòt ki lè sou chak sijè politik, "Nou pa vle sa."

156
00:14:31,239 --> 00:14:38,910
Èske gen deja siy ke gwoup yo ap travay
nan direksyon sa a, ke yo pran inisyativ la?

157
00:14:38,910 --> 00:14:41,871
Wi, lide ki dèyè tout bagay la se fè l totalman desantralize.

158
00:14:41,871 --> 00:14:44,376
Kidonk nou pa vle yon òganizasyon santral fè sa.

159
00:14:44,376 --> 00:14:49,246
Olye de sa, nou te di
fondamantalman ke de bagay esansyèl pou nou.

160
00:14:49,246 --> 00:14:56,332
Gwoup ak òganizasyon ki fè sa yo dwe tèt yo
kominike youn ak lòt demokratikman nan yon sèten fason.

161
00:14:56,332 --> 00:14:58,480
Nou di, toujou pran desizyon ki baze sou akseptasyon.

162
00:14:58,480 --> 00:15:05,160
Sa vle di ke si nou vle genyen yon demokrasi
otantik, nou dwe pratike l nou menm anvan sou yon ti echèl.

163
00:15:05,160 --> 00:15:08,805
Sa vle di nou pa ka egzije pou sosyete nou an demokratik.

164
00:15:08,805 --> 00:15:13,648
E nou menm, sou yon ti echèl, nan zòn kote nou
opere a, nou pa aji demokratikman youn ak lòt,

165
00:15:13,648 --> 00:15:16,277
nou pa aji nan yon fason ki baze sou akseptasyon.

166
00:15:16,277 --> 00:15:21,503
Kidonk, sa se yon desizyon enpòtan nan sikonstans sa yo.

167
00:15:21,503 --> 00:15:29,200
E dezyèm pwen an se konsidere kijan nou ka motive
otan moun ke posib pou asire ke ase siyati ranmase pou

168
00:15:29,200 --> 00:15:33,605
yon referandòm konsa, oswa okòmansman pou petisyon an.

169
00:15:33,605 --> 00:15:39,652
Epi sa ta dwe totalman desantralize, fèt pa ti selil ki
pi byen plase pou deside lokalman pase nenpòt moun ki nan

170
00:15:39,652 --> 00:15:43,092
sant sou ki pwoblèm ki genyen, sa ki enteresan, elatriye.

171
00:15:43,092 --> 00:15:46,490
Epi gen anpil inisyativ k ap fòme kounye a.

172
00:15:46,490 --> 00:15:50,772
Nou jis te sijere sa epi nou te di, "Ale, fè yon bagay."

173
00:15:50,772 --> 00:15:53,537
Epi kounye a yo envite nou nan Baden-Württemberg.

174
00:15:53,537 --> 00:16:00,670
Gen yon gwo sèk inisyativ ki vle fè sa, ki vle aplike li.

175
00:16:00,670 --> 00:16:08,037
Mwen fèk rive soti nan Saxony-Anhalt, yon ti tan anvan
entèvyou sa a. Mwen te nan Güsten nan Saxony-Anhalt.

176
00:16:08,037 --> 00:16:13,723
Yon gwo kantite manm ak asosyasyon lokal ki soti
nan òganizasyon de baz DieBasis, ki enterese tou

177
00:16:13,723 --> 00:16:16,936
nan kalite demokrasi de baz sa a, te rankontre la.

178
00:16:16,936 --> 00:16:24,436
E se egzakteman sa nou te fè. Fondamantalman, nou jis te
diskite poukisa nenpòt moun ta dwe chwazi opsyon debaz la.

179
00:16:24,436 --> 00:16:28,022
Epi, etonanman, se egzakteman rezilta sa a li te ye:

180
00:16:28,022 --> 00:16:35,093
Paske nou se moun ki finalman reprezante kalite demokrasi popilè
sa a – kote desizyon yo pran sou baz sibsidyarite soti anba pou

181
00:16:35,093 --> 00:16:40,731
monte e pa ankò soti anlè pou desann, kote nou
dezentralize, kote tout desizyon enpòtan yo pran lokalman,

182
00:16:40,731 --> 00:16:43,897
e kote tout moun patisipe nan tout desizyon politik.

183
00:16:43,897 --> 00:16:48,740
Sa a se vrèman pwen vant inik baz la. E
nou vle kominike sa pi fò bay mond lan.

184
00:16:48,740 --> 00:16:53,311
Se egzakteman lide sa a, sètadi: desizyon yo pran anba, pa anwo.

185
00:16:53,311 --> 00:17:01,554
Nou pa bezwen yon biwo santral pou pran desizyon pou nou;
pito, tout desizyon enpòtan ki afekte lavi nou pran lokalman.

186
00:17:01,554 --> 00:17:10,140
Epi, an prensip, si ou gen yon gwo zòn tè ak tout sa,
desizyon yo ka pran lokalman e ansanm pou tout moun.

187
00:17:10,140 --> 00:17:22,037
Wi, trè enteresan, paske ou toujou tande moun di ke moun ki an
tèt yo fè sa yo vle avè nou e pa gen anyen nou ka fè pou sa.

188
00:17:22,037 --> 00:17:24,623
Yo oblije sipòte tout sa, menm jan ak lapli ak nèj.

189
00:17:24,623 --> 00:17:29,944
Fren dèt la lage e peyi nou an ap tonbe lib.

190
00:17:29,944 --> 00:17:34,020
Men li vrèman enteresan ke yo finalman jwenn yon fason.

191
00:17:34,020 --> 00:17:41,523
Kisa mwen ta ka fè kounye a, pou egzanp, ki kote mwen ta
ka patisipe si mwen ta enterese, jan ou te di a, pou

192
00:17:41,523 --> 00:17:45,955
reprann pouvwa ki aktyèlman pou mwen? Kisa mwen ta ka fè?

193
00:17:45,955 --> 00:17:56,791
Byen, an premye, li sifi pou
senpleman kòmanse yon gwoup nan katye ou.

194
00:17:56,791 --> 00:17:59,143
Oswa li pa menm bezwen yon gwoup; nou rele l yon selil.

195
00:17:59,143 --> 00:18:06,913
Kidonk, jis rankontre zanmi nan katye ou –
de preferans nan katye a – rasanble ak moun.

196
00:18:06,913 --> 00:18:10,117
Epi li, pa egzanp, "Poukisa Ti
Mouton yo An Silans?" pa Rainer Mausfeld.

197
00:18:10,117 --> 00:18:16,346
Paske Rainer Mausfeld analize trè, trè byen nan liv sa a kijan
estrikti politik nou an fonksyone vrèman, poukisa nou pa gen

198
00:18:16,346 --> 00:18:21,005
okenn vwa, poukisa nou gen yon demokrasi
reprezantativ ki pa gen anyen pou wè ak demokrasi e

199
00:18:21,005 --> 00:18:23,461
ki pa pèmèt nou vrèman pran pwòp desizyon nou.

200
00:18:23,461 --> 00:18:26,800
Ki objektif la? Kisa Mesye Mausfeld di?

201
00:18:26,800 --> 00:18:33,637
Byen, Mesye Mausfeld fondamantalman ap di ke sa a,
nan fondasyon Lèzetazini d Amerik, plis ou mwens

202
00:18:33,637 --> 00:18:37,736
premye konstitisyon an, premye konstitisyon demokratik la.

203
00:18:37,736 --> 00:18:40,435
Byen, gen kèk deba sou sa; konstitisyon Polonè a te pi rapid.

204
00:18:40,435 --> 00:18:44,800
Men premye gwo konstitisyon demokratik la
te, natirèlman, Konstitisyon Ameriken an.

205
00:18:44,800 --> 00:18:49,450
Epi Papa Fondatè Ameriken yo te
aktyèlman diskite sou sa nan epòk la:

206
00:18:49,450 --> 00:18:55,075
Èske nou vle entwodui demokrasi dirèk, kote nou enplike
pèp la nan pran desizyon, oswa èske nou vle demokrasi

207
00:18:55,075 --> 00:18:58,403
reprezantatif – ki an reyalite se yon kontradiksyon nan tèm yo.

208
00:18:58,403 --> 00:19:03,540
Demokrasi reprezantatif – ou swa reprezantatif
swa demokratik – kidonk yon demokrasi reprezantatif

209
00:19:03,540 --> 00:19:06,598
se, lè ou panse sou li pi pre, yon kontradiksyon.

210
00:19:06,598 --> 00:19:15,229
Epi nan moman sa a, nou reyalize ke si nou te gen yon pouvwa
demokratik reyèl ki soti nan baz la, richès moun ki rich

211
00:19:15,229 --> 00:19:24,207
yo ta an danje, paske moun ki pòv yo ta ka deside demokratikman
ke lajan oswa byen yo ta dwe distribye yon lòt fason.

212
00:19:24,207 --> 00:19:26,022
Se te yon konsiderasyon ekonomik sèlman, natirèlman.

213
00:19:26,022 --> 00:19:33,853
Epi nou te konsidere kijan nou ta ka toujou rele l yon
demokrasi, men estriktire l yon fason pou li pa t yon demokrasi.

214
00:19:33,853 --> 00:19:36,551
E se demokrasi reprezantatif nou genyen kounye a.

215
00:19:36,551 --> 00:19:41,512
Kidonk, jan mwen te di, sa ou sot di a,
fason moun yo ap viv li, se vrèman konsa li ye.

216
00:19:41,512 --> 00:19:44,348
Moun ki anlè yo ap fè yon bagay e nou pa ka deside anyen.

217
00:19:44,348 --> 00:19:50,325
Santi sa a pa twonpe, men pito li se
konsa: nou fè kwa nou, epi se fini...

218
00:19:50,325 --> 00:19:52,090
E se sa menm, nou pa konnen anyen ditou!

219
00:19:52,090 --> 00:19:59,110
Kidonk, nenpòt moun ki te vote pou CDU a kounye a pwobableman
pa t atann pou yo fini ak politik ki pi vèt pase sa yo

220
00:19:59,110 --> 00:20:02,900
te genyen anvan ak Pati Vèt la, ke yo te vote pou retire.

221
00:20:02,900 --> 00:20:04,809
Sa pa t sa moun yo te vle.

222
00:20:04,809 --> 00:20:09,755
Mwen pa konnen, men mwen sipoze yo pa t vle,
sinon yo t ap vote pou Vèt yo e pa pou CDU a.

223
00:20:09,755 --> 00:20:14,965
Men pa gen anyen yo ka fè. Kounye a y ap chita la pandan kat
ane, epi moun yo pral panse, oke, pwochen fwa n ap montre yo.

224
00:20:14,965 --> 00:20:17,489
Men nou pap vote pou CDU a fwa sa a, n ap vote pou SPD a.

225
00:20:17,489 --> 00:20:20,528
Se sa nou toujou fè eksperyans. Epi ankò anyen pa chanje.

226
00:20:20,528 --> 00:20:24,169
Lè sa a, yo sezi nèt lè lòt yo vini, paske anyen pa chanje ankò.

227
00:20:24,169 --> 00:20:29,106
Paske nou pa ka enfliyanse desizyon politik endividyèl yo.

228
00:20:29,106 --> 00:20:34,122
E nou ka fè sa an prensip dapre
konstitisyon eta yo, men nou pa fè l.

229
00:20:34,122 --> 00:20:37,892
Rainer Mausfeld di sa menm. Yo
tankou ilizyonis k ap kanpe devan li.

230
00:20:37,892 --> 00:20:45,512
Pòt sa yo egziste, e ilizyonis yo, majisyen yo, kanpe devan yo
epi yo kache yo efektivman devan nou, atravè yo nou ta ka mache.

231
00:20:45,512 --> 00:20:52,592
Epi demokrasi reprezantatif ka dekri kòm yon oligachi elit, yon
oligachi elektoral, yon aristokrasi, oswa kèlkeswa sa ou vle.

232
00:20:52,592 --> 00:21:00,473
Paske nou gen dwa chwazi pami yon sèten kantite
elit moun ki pral dirije nou pou kat ane k ap vini yo.

233
00:21:00,473 --> 00:21:03,083
Men nou pa vrèman gen chwa pou chanje anyen.

234
00:21:03,083 --> 00:21:07,122
Nou ka sèlman fè sa si nou kapab
entèvni nan desizyon politik endividyèl yo.

235
00:21:07,122 --> 00:21:10,489
E obstak yo jis twò wo. Se sa nou pa ka fè kounye a.

236
00:21:10,489 --> 00:21:12,408
Epi lide libète a kòmanse ak non.

237
00:21:12,408 --> 00:21:20,087
Kidonk, konsènan pwojè sa a mwen te inisye nan
Bèlen, fòk nou di klè ke nou dwe mete otorite pou pran

238
00:21:20,087 --> 00:21:24,217
desizyon final sou chak dosye politik nan men pèp la.

239
00:21:24,217 --> 00:21:27,090
Nou dwe deside: èske nou vle leve fren dèt la?

240
00:21:27,090 --> 00:21:30,372
Nou dwe deside kijan sistèm edikasyon nou an estriktire.

241
00:21:30,372 --> 00:21:34,180
Nou dwe deside kijan sistèm jistis nou an estriktire.

242
00:21:34,180 --> 00:21:39,106
Nou dwe deside kijan nou vle enèji nou ak tout lòt bagay konsa.

243
00:21:39,106 --> 00:21:40,770
Nou ka pran tout desizyon sa yo poukont nou.

244
00:21:40,770 --> 00:21:49,856
Epi mwen kenbe ke okenn moun pa ka pran yon desizyon ki pi
mal pase nenpòt ekspè oswa nenpòt moun ki deziyen kòm ekspè.

245
00:21:49,856 --> 00:21:52,278
Yo lib pou bay konsèy ak opinyon yo sou sijè a.

246
00:21:52,278 --> 00:21:55,865
Men, pou mwen menm, mwen kwè mwen konplètman
kapab pran pwòp desizyon mwen, e mwen fè konfyans

247
00:21:55,865 --> 00:21:57,760
tout lòt moun nan Almay pou yo fè menm bagay la.

248
00:21:57,760 --> 00:22:09,239
Byen, konsidere politik dènye ane yo, sa ta dwe klè pou
tout moun ke yo te ka fè yon pi bon travay poukont yo.

249
00:22:09,239 --> 00:22:18,473
Konsa mwen ta ka kòmanse mete sou pye yon
selil nan zòn mwen an epi jis pran inisyativ la.

250
00:22:18,473 --> 00:22:23,567
Men ki kote mwen ta ka jwenn
ankourajman, pa egzanp, oswa resevwa fidbak?

251
00:22:23,567 --> 00:22:28,434
Èske gen yon sit entènèt kote yon moun ka
aprann plis sou sa? Èske ou ka ban nou yon konsèy?

252
00:22:28,434 --> 00:22:37,622
Kidonk sit wèb la poko sou entènèt, men
"freiheit-beginnt-mit-nein.de" egziste.

253
00:22:37,622 --> 00:22:40,137
Jan sa di la a: Libète kòmanse ak non.

254
00:22:40,137 --> 00:22:46,153
Paj sa a ka sou entènèt tou lè entèvyou sa a pibliye.

255
00:22:46,153 --> 00:22:51,040
Nou kounye a nan dènye etap pou fini
li. Enfòmasyon yo ap disponib lè sa a.

256
00:22:51,040 --> 00:22:55,262
Men lide a la, epi ap gen tou yon opòtinite pou fè rezo.

257
00:22:55,262 --> 00:23:00,616
Men, opsyon rezo a pral òganize konsa
ke w ap oblije fè rezo nan fòm analòg.

258
00:23:00,616 --> 00:23:05,601
Epi sa ka repwodui dijitalman. Kidonk
nou pa vle moun fè rezo dijitalman.

259
00:23:05,601 --> 00:23:09,924
Pou moun yo, jan nou ap fè eksperyans kounye a,
ekri youn lòt sou rezo sosyal yo elatriye,

260
00:23:09,924 --> 00:23:12,780
eksprime kòlè yo, gen anpil lide, ekri anpil bagay.

261
00:23:12,780 --> 00:23:16,679
Olye de sa, moun bezwen fè rezo lokalman an pèsòn.

262
00:23:16,679 --> 00:23:21,933
E si yo konekte nan menm fason an, yo ka
montre tou sou pòtal la ke nou se yon gwoup

263
00:23:21,933 --> 00:23:24,106
oswa yon selil, nou la, nou vle fè yon bagay.

264
00:23:24,106 --> 00:23:29,866
Yo ka tou chèche èd nan men lòt
moun, ofri èd bay lòt moun, elatriye.

265
00:23:29,866 --> 00:23:32,007
Men nou plis konsène ak rezo analòg.

266
00:23:32,007 --> 00:23:43,273
Nou vle moun yo fè rezo youn ak lòt lokalman, kòmanse diskite
youn ak lòt epi kenbe lide sa a nan tèt yo: nou ka chanje sosyete

267
00:23:43,273 --> 00:23:48,376
sa a lè nou finalman ranmase ase siyati pou referandòm sa a.

268
00:23:48,376 --> 00:23:56,336
Paske dezyèm etap sa a tèlman difisil; jwenn
200,000 siyati se vrèman difisil. Nan Saxony, se 450,000.

269
00:23:56,336 --> 00:23:59,368
Men nou ka fè l si moun fè rezo anvan.

270
00:23:59,368 --> 00:24:01,516
Epi yo ta dwe angaje yo nan diskisyon politik youn ak lòt.

271
00:24:01,516 --> 00:24:08,089
Men yo ta dwe aprann tou kijan pou kreye yon espas pou deba kote
moun ka diskite sou pwoblèm yo ouvètman, san

272
00:24:08,089 --> 00:24:14,626
patipri e demokratikman, e kote menm opinyon ekstrèm yo
tolere – yon bagay Rainer Mausfeld pale sou li tou.

273
00:24:14,626 --> 00:24:22,001
Pa dwe gen okenn firewall. Opinyon ekstrèm yo enpòtan pou fòme
opinyon nan yon demokrasi. Opinyon ekstrèm yo pa janm genyen.

274
00:24:22,001 --> 00:24:29,243
Men yo nesesè pou jwenn yon bon opinyon sosyal, yon
bon reprezantasyon sosyal, kèlkeswa jan sosyete a gwo.

275
00:24:29,243 --> 00:24:38,060
E se sa moun aprann. Se lide nou, pou yo kòmanse
diskite bagay youn ak lòt konsa, pou yo konprann konsa:

276
00:24:38,060 --> 00:24:41,579
Kijan nou reyisi pran desizyon ke tout moun ka sipòte?

277
00:24:41,579 --> 00:24:45,149
E si nou ka fè l sou ti echèl, nou ka fè l sou gwo echèl tou.

278
00:24:45,149 --> 00:24:57,451
Wi, byen, si m konprann byen, li enpòtan pou aprann pale youn ak
lòt ankò, pou aprann tolere lòt opinyon, pou aprann travay ansanm

279
00:24:57,451 --> 00:25:09,485
pou atenn yon objektif komen, epi pou pare pou pran responsablite,
pou pare pou pran desizyon, pou fè fas ak pwoblèm elatriye.

280
00:25:09,485 --> 00:25:14,534
Men sa pa vle di delege sa bay politisyen
ki fè sa yo vle avè w, men pito di ankò:

281
00:25:14,534 --> 00:25:21,584
Mwen vrèman gen konfyans, mwen ap
reprann responsablite a nan pwòp men mwen.

282
00:25:21,584 --> 00:25:24,231
Bagay ki pi enpòtan an se yon pwen ki vrèman enpòtan.

283
00:25:24,231 --> 00:25:29,301
Ou te di nan diskou ou a ke ou pa t enkli yon
pwen ki te trè enpòtan, oswa an reyalite

284
00:25:29,301 --> 00:25:32,214
pwen ki pi enpòtan pou mwen, nan lis pwen ou yo.

285
00:25:32,214 --> 00:25:38,046
Ou te sètènman panse sa, men ou pa t di li, sètadi: Bagay ki
pi enpòtan an se pa pale youn ak lòt, men koute youn ak lòt.

286
00:25:38,046 --> 00:25:42,523
Nou pale souvan. Lè nou gade emisyon pale sa
yo, pa egzanp, ki toupatou sou televizyon,

287
00:25:42,523 --> 00:25:45,309
anpil moun ap pale. Men pèsonn pa koute lòt moun.

288
00:25:45,309 --> 00:25:53,256
E sistèm nou pwopoze a, sètadi nou sijere yon fason espesifik
pou selil yo pran desizyon ansanm, sètadi atravè konstriksyon

289
00:25:53,256 --> 00:25:57,542
konsansis sistemik, se esansyèlman sou koute youn lòt an premye.

290
00:25:57,542 --> 00:26:02,972
Tout moun gen menm opòtinite pou eksprime tèt yo,
e pèsonn pa gen dwa kritike lòt moun pou sa yo di.

291
00:26:02,972 --> 00:26:08,024
Olye de sa, deklarasyon an rete. Kidonk nou poze yon
kesyon, nou vle rezoud yon pwoblèm, epi gen repons pou li.

292
00:26:08,024 --> 00:26:11,881
E tout moun gen dwa bay repons yo, e
pèsonn pa gen dwa kritike repons yon lòt moun.

293
00:26:11,881 --> 00:26:16,191
Epi lè nou mande apre sa, ki jan rezistans ou fò?

294
00:26:16,191 --> 00:26:21,584
Kidonk, kisa ou santi andedan lè ou di sa se
repons ki kòrèk pou kesyon sa a? Kisa ou santi lè sa a?

295
00:26:21,584 --> 00:26:27,475
E se poutèt sa yo di libète kòmanse ak non. Paske si mwen
santi yon bagay pa bon pou mwen, mwen dwe kapab di non.

296
00:26:27,475 --> 00:26:30,217
Fòk mwen di, mwen pa vle sa – menm jan
ak vaksen kowonaviris la oswa ak mask la.

297
00:26:30,217 --> 00:26:33,695
Lè m reyalize ke mwen pa vle sa,
mwen dwe kapab di non. Paske se libète.

298
00:26:33,695 --> 00:26:37,220
Libète se kapab di: Non, mwen pa vle sa. Sa afekte sèlman mwen.

299
00:26:37,220 --> 00:26:40,678
E libète toujou kòmanse ak "non." Se poutèt sa yo rele l konsa.

300
00:26:40,678 --> 00:26:46,344
Paske chak fwa mwen di "sispann", mwen santi rezistans isit
la, epi yo fòme yon opinyon an gwoup, epi mwen reyalize mwen

301
00:26:46,344 --> 00:26:49,677
pa vle sa, lè sa a mwen di: Sispann, non, mwen pa alèz ak sa!

302
00:26:49,677 --> 00:26:51,999
Epi gwoup la koute! Epi gwoup la reyalize:

303
00:26:51,999 --> 00:26:57,840
Oke, moun sa a ap soufri, kidonk petèt nou bezwen chanje
desizyon nou yon ti kras pou doulè lòt moun nan disparèt.

304
00:26:57,840 --> 00:27:03,764
Epi toudenkou ou jwenn yon solisyon ke tout gwoup
la, selil la, sosyete a oswa kominote a aksepte.

305
00:27:03,764 --> 00:27:11,124
Kidonk, finalman, dwa veto a pa plis pase sa. Nou
toujou jwenn solisyon ki akseptab pou moun ki afekte yo.

306
00:27:11,124 --> 00:27:15,280
Paske nou koute "non" tout moun ki di, "Mwen pa alèz ak sa."

307
00:27:15,280 --> 00:27:20,006
Se lide ki dèyè sa. E nenpòt moun ka fè l.

308
00:27:20,006 --> 00:27:22,180
Men ou ka sèlman fè sa poukont ou.

309
00:27:22,180 --> 00:27:26,074
Nou pa ka òganize sa ni delege l nan
okenn fason, men nou ka sèlman ankouraje l.

310
00:27:26,074 --> 00:27:30,569
Epi moun fè sa. E nou ka aplike sa nan sosyete a tou.

311
00:27:30,569 --> 00:27:39,538
Wi. Ou te mansyone ke nou pa gen yon demokrasi
vre paske nou gen yon demokrasi reprezantan.

312
00:27:39,538 --> 00:27:50,332
Kounye a ou te mansyone tou, nan fen entèvyou sa a, ke ou
te di mwen te gen pwoblèm tou ak eleksyon sa yo, ke yo pa t

313
00:27:50,332 --> 00:27:56,897
vrèman fèt demokratikman. Aparamman te gen kèk manipilasyon.

314
00:27:56,897 --> 00:28:03,786
Premyeman, èske ou ka eksplike m ak
telespektatè yo ankò sa ki vin parèt aklè oswa sa nou vin

315
00:28:03,786 --> 00:28:08,180
konnen, epi kijan nou ta ka konbat sa alavni?

316
00:28:08,180 --> 00:28:15,816
Kidonk, an premye, sèl aksyon ke pèp
souverèn nan Almay gen dwa pran se (eleksyon an).

317
00:28:15,816 --> 00:28:19,487
Mwen te di pi bonè ke, selon mwen, se pa
sovèren an, paske yo pa pèmèt li chanje règ yo.

318
00:28:19,487 --> 00:28:26,121
Men se konsa sa ye: sèl aksyon souveren an gen dwa
fè se vote, sètadi mete yon ti koche nan bwat la.

319
00:28:26,121 --> 00:28:35,925
E sa vle di ke li ta dwe asire ke omwen aksyon sa a
nan men sovèren an vrèman reflete sa ki vrèman vle di.

320
00:28:35,925 --> 00:28:43,269
Sa vle di nou ta dwe vrèman panse, byen, nou nan Almay, e
Almay se yon demokrasi e Almay se yon leta konstitisyonèl.

321
00:28:43,269 --> 00:28:48,519
Epi an Almay, pwosesis eleksyon
sa a pral dewoule yon fason òdone.

322
00:28:48,519 --> 00:28:51,363
Nou pa bezwen pale ditou sou manipilasyon.

323
00:28:51,363 --> 00:28:56,254
Premyeman, nou ka pale sou lefèt ke pa gen okenn
estrikti ditou pou li ka fonksyone kòrèkteman.

324
00:28:56,254 --> 00:29:02,293
Lè Ofisye Retou Federal la anonse rezilta final
pwovizwa ofisyèl la nan aswè, li pa gen okenn

325
00:29:02,293 --> 00:29:05,871
lide konbyen distri elektoral ki genyen nan Almay.

326
00:29:05,871 --> 00:29:12,097
Li pa konnen sa. Yo rapòte yo. Men li dwe aksepte nenpòt
rapò ki vini, men li pa konnen sa. Li pa gen yon apèsi jeneral.

327
00:29:12,097 --> 00:29:19,675
Kidonk, si ou mande li jou anvan eleksyon an konbyen konstitiyans
moun yo pral vote demen, li pa ka di paske li pa konnen.

328
00:29:19,675 --> 00:29:27,573
Kidonk gen yon kantite X konstitiyans, e
pèsonn pa konnen kote yo ye anvan eleksyon an.

329
00:29:27,573 --> 00:29:30,355
Pa gen okenn rejis santralize pou distri elektoral yo.

330
00:29:30,355 --> 00:29:36,181
Kidonk, kijan ou ka verifye rezilta yo lè ou pa
menm konnen ki kote moun ap vote, konbyen moun k

331
00:29:36,181 --> 00:29:40,260
ap vote, oswa kijan yo ap vote? Pèsonn pa konnen.

332
00:29:40,260 --> 00:29:45,401
Sa vle di, nou te fonde òganizasyon sa a ki
rele WABEO, ki vle di obsèvasyon eleksyon.

333
00:29:45,401 --> 00:29:51,953
An reyalite, li te sipoze lanse nan mwa septanm, nan moman
eleksyon jeneral ki te planifye a, epi apre sa moun ki te fè l

334
00:29:51,953 --> 00:29:55,234
yo te oblije mete l sou pye depi nan kòmansman nan twa mwa.

335
00:29:55,234 --> 00:29:59,452
Mwen kwè ou te fè yon entèvyou isit la tou ak Stephanie
Tsomakaeva, ki te kòmanse tout bagay sa a depi nan zero.

336
00:29:59,452 --> 00:30:06,733
Kidonk, yon fanm vrèman, vrèman ekstraòdinè
e fò, ki te travay di anpil pou fè l mache.

337
00:30:06,733 --> 00:30:14,494
Epi moun yo te enskri, konsa ou te konnen se te moun reyèl, pa
kèk zonbi sou rezo sosyal oswa bot oswa anyen

338
00:30:14,494 --> 00:30:22,460
konsa, men moun reyèl – ki te oblije enskri epi ki te gen
enskripsyon yo verifye – ki te obsève eleksyon yo.

339
00:30:22,460 --> 00:30:27,055
Yon total de 3,700 moun te an mouvman – yon
bagay ki pa t janm rive anvan nan istwa Repiblik

340
00:30:27,055 --> 00:30:30,171
Federal Almay – pou wè kijan eleksyon yo vrèman fèt.

341
00:30:30,171 --> 00:30:33,696
E kounye a gen kèk règ pou swiv lè w ap vote.

342
00:30:33,696 --> 00:30:41,436
Pa egzanp, ke biwo vòt la ouvè soti 8è nan maten rive 6è nan
aswè, ke eleksyon an se sekrè, ke pa gen okenn piblisite

343
00:30:41,436 --> 00:30:48,978
elektoral andedan oswa alantou biwo vòt la, ke yo pa bay
moun konsèy sou kiyès pou yo vote nan biwo vòt la, epi ke

344
00:30:48,978 --> 00:30:53,453
pèsonn pa gen dwa akonpaye elektè yo andedan kabin vòt la.

345
00:30:53,453 --> 00:30:58,220
Oswa apre sa, li fèmen a 6è nan aswè,
epi yo pa konte vòt yo anvan 6è nan aswè.

346
00:30:58,220 --> 00:31:01,314
Moun yo gen dwa prezan epi gade tout pwosesis la.

347
00:31:01,314 --> 00:31:04,423
Epi apre sa, lè yo ap konte vòt yo,
moun yo gen dwa tou pou yo la epi gade.

348
00:31:04,423 --> 00:31:07,111
Gade yon fason pou yo wè sa k ap pase.

349
00:31:07,111 --> 00:31:14,158
Epi lè yo fin konte tout vòt yo, komite elektoral pou
distri elektoral sa a dwe anonse rezilta eleksyon yo byen fò.

350
00:31:14,158 --> 00:31:22,741
Li dwe anonse rezilta eleksyon yo nan biwo vòt li a pou
piblik la konnen se rezilta sa yo, ke mwen rapòte apre sa bay

351
00:31:22,741 --> 00:31:27,306
pwochen otorite siperyè a, anjeneral ofisye retou distri a.

352
00:31:27,306 --> 00:31:28,673
E te gen iregilarite.

353
00:31:28,673 --> 00:31:30,640
Egzakteman. Epi kounye a men pwen an.

354
00:31:30,640 --> 00:31:32,830
Kounye a gen anpil iregilarite.

355
00:31:32,830 --> 00:31:36,305
Sa yo se prensip debaz yon eleksyon, yon eleksyon demokratik.

356
00:31:36,305 --> 00:31:44,033
Epi men li. Premyeman, fòk nou di ke nou
resevwa anpil fidbak, sa ki vrèman eksitan.

357
00:31:44,033 --> 00:31:48,305
E nou ka di ke nan 80% nan fidbak yo, tout bagay te mache byen.

358
00:31:48,305 --> 00:31:55,931
Nan 80% nan konstitiyans yo, jan nou ka di
jiskaprezan, eleksyon an te dewoule kòrèkteman.

359
00:31:55,931 --> 00:32:01,640
Kidonk, tout règ debaz sa yo, prensip yo, prensip
elektoral yo te respekte. Nan 20% ka yo, sa pa t rive.

360
00:32:01,640 --> 00:32:08,920
Nan 20% ka yo, yo te fèmen biwo vòt yo a 5:30
p.m., yo te mete obsèvatè elektoral yo deyò paske

361
00:32:08,920 --> 00:32:12,853
yo pa t vle yo la, epi yo te plase yo 20 mèt lwen.

362
00:32:12,853 --> 00:32:17,351
Kèk nan estasyon vòt sa yo se vrèman jimnastik.

363
00:32:17,351 --> 00:32:22,533
Epi yo jis deplase yo 20 mèt pi lwen, kote,
natirèlman, ou pa ka wè ditou sa k ap pase sou chak pil.

364
00:32:22,533 --> 00:32:26,072
Nan kèk ka, yo pa t anonse rezilta eleksyon yo byen fò.

365
00:32:26,072 --> 00:32:30,840
Wi, anpil bagay te rive la ki pa t dwe rive.

366
00:32:30,840 --> 00:32:39,587
E si nou konsidere kounye a ke alyans Sahra Wagenknecht la sèlman
9,000 vòt lwen sa yo bezwen pou antre nan Bundestag la, nou ka

367
00:32:39,587 --> 00:32:46,147
kounye a, an prensip, nan sa yo, sa vle di an
total, se sèlman kantite nou genyen, ke nou rapòte

368
00:32:46,147 --> 00:32:50,533
kounye a, ki gen 300 konstitisyon kote erè konsa te fèt.

369
00:32:50,533 --> 00:32:55,986
300, jan nou te rapòte, 300 distri
elektoral gen irregilarite sa yo.

370
00:32:55,986 --> 00:33:04,787
E nou pa konnen tout kantite votè nan konstitiyans sa yo, men
pami sa nou konnen yo, gen 99,000 vòt sèlman kote iregilarite sa

371
00:33:04,787 --> 00:33:12,122
yo te tèlman grav ke nou pa ka, an prensip, verifye si rezilta yo
te voye yo se rezilta yo te vote pou yo

372
00:33:12,122 --> 00:33:18,884
toutbon, paske, jan m te di a, rezilta eleksyon
yo pa t menm anonse nan konstitiyans sa a.

373
00:33:18,884 --> 00:33:29,108
Sa vle di nou gen 99,000, omwen 99,000 vòt, si ou ekstrapole sa
– nou te gade sèlman 3,000 konstitiyans, e gen anviwon 90,000.

374
00:33:29,108 --> 00:33:33,790
Si ou ekstrapole sa, ou ka wè echèl n ap pale de li isit la.

375
00:33:33,790 --> 00:33:37,640
Pa bezwen gen okenn manipilasyon,
pèsonn pa bezwen twonpe oswa fè anyen lòt.

376
00:33:37,640 --> 00:33:43,035
Men an prensip, nou pa gen okenn fason pou verifye si
sa k rive nan biwo Ofisye Federal Retou a pandan

377
00:33:43,035 --> 00:33:47,337
lannwit lan se vrèman rezilta ki te detèmine lokalman an.

378
00:33:47,337 --> 00:33:51,220
E pa gen okenn rekont vòt oswa anyen konsa.
Kidonk, an prensip, se yon gwo jwèt lotri.

379
00:33:51,220 --> 00:33:55,340
Kidonk nou pa konnen si alyans Sahra
Wagenknecht la gen senk pousan oswa non.

380
00:33:55,340 --> 00:34:02,558
Mwen sipoze yo gen senk pousan, men sa pa ka verifye paske
estrikti a li menm vle di se pa yon eleksyon demokratik.

381
00:34:02,558 --> 00:34:09,750
E si, pou egzanp, rezilta eleksyon sa a poko anonse, kijan nou
sipoze konnen si sa yo te detèmine kòm rezilta a

382
00:34:09,750 --> 00:34:15,996
kòrèk, oswa si yon moun te ajoute kèk bilten
vòt oswa retire kèk bilten vòt oswa yon lòt bagay.

383
00:34:15,996 --> 00:34:19,108
Nou pa konnen, paske yo mete atik yo nan anvlòp.

384
00:34:19,108 --> 00:34:25,381
An pasan, pwochen pwen an se ke kèk nan bilten vòt yo pa t mete
nan anvlòp sele, jan sa nesesè, men yo te jis

385
00:34:25,381 --> 00:34:31,138
mete yo nan sak ki fèmen ak elastik, sa ki
vle di yo te ka louvri epi chanje nenpòt ki lè.

386
00:34:31,138 --> 00:34:34,305
Pa janm sipoze ke yo fè sa. Men li posib ke yo fè sa.

387
00:34:34,305 --> 00:34:41,322
E nou pa ka, nan yon eleksyon demokratik,
menm bay enpresyon ke sa k te pase a pa kòrèk.

388
00:34:41,322 --> 00:34:46,543
Espesyalman lè, jan mwen te di, nou gen sèlman
yon diferans 9,000 ero ak Sahra Wagenknecht.

389
00:34:46,543 --> 00:34:47,478
9,000 vòt!

390
00:34:47,478 --> 00:34:50,000
9,000 vòt, egzakteman. Yon diferans de 9,000 vòt.

391
00:34:50,000 --> 00:35:00,080
E se egzakteman sa li ye. Sa vle di ke eleksyon nou yo, mwen
pa konnen kijan pou m di l, men yo definitivman pa demokratik.

392
00:35:00,080 --> 00:35:05,760
Yo pa konsistan, yo pa konpreyansib, yo pa transparan.

393
00:35:05,760 --> 00:35:10,869
Nan yon nivo tèlman gwo ke li
definitivman, definitivman enpòtan pou manda a.

394
00:35:10,869 --> 00:35:17,767
E sa a kounye a etabli pou premye fwa gras
a siveyans elektoral sistematik pa WABEO.

395
00:35:17,767 --> 00:35:23,463
Epi èske m ka fè yon lòt koneksyon? Nou
te jis ap pale sou referandòm pi bonè.

396
00:35:23,463 --> 00:35:32,874
Men si kounye a nou konnen referandòm sa yo fèt tankou eleksyon,
e nou konnen rezilta yo pa detèmine nan yon pwosesis ki jis,

397
00:35:32,874 --> 00:35:42,159
e ke n ap jere majorite ki vrèman, vrèman sansib isit la – ak
kesyon sou si wi ou non pou amande konstitisyon an – lè sa a

398
00:35:42,159 --> 00:35:44,503
Egzakteman, se te kesyon mwen ta poze.

399
00:35:44,503 --> 00:35:48,354
Egzakteman, se sèl kesyon sa a. Kidonk, pou
amande yon konstitisyon, nou bezwen yon kowòm.

400
00:35:48,354 --> 00:35:52,549
Sa vle di, yon sèten kantite sitwayen
ki aktyèlman patisipe nan vòt sa a.

401
00:35:52,549 --> 00:35:56,471
Epi gen pou genyen yon majorite
sèten pami kantite patisipan sa yo.

402
00:35:56,471 --> 00:36:03,111
Kidonk, si ou senpleman bese kworòm nan yon ti kras konsa – sa
vle di, teyorikman nou gen yon majorite de tyè pou yon amannman

403
00:36:03,111 --> 00:36:08,855
konstitisyonèl, men ou di, wi, men malerezman se
sèlman 39.8 pousan moun ki te vote e se pa 40 pousan moun ki

404
00:36:08,855 --> 00:36:12,049
te vote – lè sa a amannman konstitisyonèl sa a echwe.

405
00:36:12,049 --> 00:36:19,944
Wi, e nou pa ka kontwole si rezilta eleksyon yo, kantite votè yo
ak sou sa Nan lòt mo, rezilta nan sant vòt sa a pa anonse

406
00:36:19,944 --> 00:36:27,336
piblikman e nou gen omwen yon moun ki chita nan chak sant vòt
oswa nan chak distri elektoral ki koute, ekri li desann epi

407
00:36:27,336 --> 00:36:35,604
bay nou rezilta a pou nou ka verifye li; rezilta ki finalman
detèmine a se vrèman rezilta yo te anonse nan sant vòt yo.

408
00:36:35,604 --> 00:36:40,198
Kidonk, pou nou jwenn chemen nou nan demokrasi dirèk.

409
00:36:40,198 --> 00:36:52,495
Pou nou menm konsidere chanje konstitisyon nasyonal
yo, nou dwe asire nou aktif nan obsèvasyon eleksyon yo.

410
00:36:52,495 --> 00:36:56,456
Kidonk, si m konprann byen, yo
bezwen obsèvatè elektoral toupatou.

411
00:36:56,456 --> 00:36:58,317
Wi, ou te mande pi bonè sa mwen te ka fè.

412
00:36:58,317 --> 00:37:06,409
Apa de mete selil sa a sou pye, ki mande anpil efò, mwen
ta definitivman rekòmande pou vizite sit wèb wabeo.de.

413
00:37:06,409 --> 00:37:11,851
Ane pwochèn, mwen kwè, ap gen eleksyon leta nan
Baden-Württemberg, Mecklenburg-Pomerani Lwès ak Saxony-Anhalt.

414
00:37:11,851 --> 00:37:19,616
Eleksyon sa yo pral obsève nan tout peyi a pou premye fwa.

415
00:37:19,616 --> 00:37:24,893
Ou ka enskri la, verifye idantite ou, e sa koute £6.50.

416
00:37:24,893 --> 00:37:32,323
6.50 ero paske gen pwosesis verifikasyon sa a, ki
konplike anpil, men li montre klè ke gen yon moun reyèl dèyè l.

417
00:37:32,323 --> 00:37:35,948
Epi nou ka vrèman verifye tout bagay sou tout bò:

418
00:37:35,948 --> 00:37:43,542
Èske sa yo anonse nan fen an se vrèman rezilta ki sòti nan
biwo vòt yo oswa nan distri elektoral yo? E sa vrèman eksitan.

419
00:37:43,542 --> 00:37:50,967
E sa pa vrèman ka a – yon administratè distri, li se majistra
Speyer, ki te resevwa yon lèt nan men yon obsèvatè elektoral –

420
00:37:50,967 --> 00:37:58,573
mwen dwe mansyone sa isit la kòm yon ti detay... an reyalite, se
pa yon ti detay, se vrèman tris anpil – li te ekri pou plenyen

421
00:37:58,573 --> 00:38:02,824
sou fason yo te trete l kòm obsèvatè elektoral nan biwo vòt la.

422
00:38:02,824 --> 00:38:09,993
Epi majistra Speyer sa a, nan kapasite li kòm ofisye
retou distri a, te aktyèlman reponn pou di ke, selon

423
00:38:09,993 --> 00:38:13,568
li, li vrèman terib ke moun vin obsève eleksyon yo.

424
00:38:13,568 --> 00:38:23,012
Paske sa ta esansyèlman vle di ke eleksyon yo pa fèt kòrèkteman,
konsa li ta delegitimen demokrasi nou an. Jis imajine sa.

425
00:38:23,012 --> 00:38:29,184
Nati piblik eleksyon yo se youn nan prensip
fondamantal lwa elektoral nou an ak règleman elektoral yo.

426
00:38:29,184 --> 00:38:38,171
Epi yon ofisye retou distri ki responsab vini epi li di ke, selon
pwen de vi li, lefèt ke yon moun vle siveye eleksyon an, ke

427
00:38:38,171 --> 00:38:47,543
yon moun vle verifye si sa k ap fèt isit la – sa nou toujou rele
yon zak souverènte, sèl zak souverènte a – ap fèt kòrèkteman.

428
00:38:47,543 --> 00:38:54,871
Sa t ap sanble tankou yo pa t fè yo
konfyans, jis paske yo te kanpe la.

429
00:38:54,871 --> 00:38:57,168
E se konsa li ye. Imajine sa.

430
00:38:57,168 --> 00:39:05,507
Yon majistra gen yon opinyon konsa sou moun ki
responsab pou li te nan pozisyon sa a depi nan kòmansman.

431
00:39:05,507 --> 00:39:10,613
Trè enteresan. Trè bèl. Mesye Ludwig,
mèsi anpil paske ou te pale avèk nou!

432
00:39:10,613 --> 00:39:17,590
Sa te vrèman yon eksperyans ki louvri je. Anplis de tout,
kounye a li posib pou wè ki etap chak moun ka vrèman pran.

433
00:39:17,590 --> 00:39:21,766
Premyeman, ou ka patisipe nan obsèvasyon eleksyon yo.

434
00:39:21,766 --> 00:39:24,910
Mwen kwè ou ka kontakte WABEO.

435
00:39:24,910 --> 00:39:31,457
Apre sa, ou ka jis wè kijan ou ka kreye yon
selil oswa rantre nan yon selil ki egziste deja.

436
00:39:31,457 --> 00:39:35,074
Lè sa a, ou jis dwe fè l. Libète kòmanse ak non.

437
00:39:35,074 --> 00:39:46,863
Mwen panse kounye a ou ban nou kèk premye etap sou kijan
nou ka vrèman aplike sa, pou sitwayen yo ka reprann kontwòl.

438
00:39:46,863 --> 00:39:50,012
Mèsi anpil pou entèvyou a ki louvri je m anpil!

439
00:39:50,012 --> 00:39:51,637
Mèsi anpil paske nou pèmèt mwen la.