Эгер биз муну карасак, ага ким жооптуу?
Мен кээ бир кесиптештерим менен бирге өзүмдүн борборумду ачтым, демек:
Адамзатка каршы кылмыштарды иликтөө, кайра баалоо, соттук куугунтуктоо жана алдын алуу борбору.
Көптөгөн адамдар дайыма сурашат: «Адамзатка каршы кылмыштар эмнеге?»
Анткени бул жерде биз адамзатка каршы кылмыштарды баштан кечирдик.
Адамдар куугунтукка кабылып келишкен. Дарыгерлер бүгүнкү күндө да куугунтукка кабылып жатышат.
Дарыгерлер жумушун аткарганы үчүн түрмөгө камалып жатышат.
Менин кесиптешим Райнер Фюльмих Геттингендеги абактан отурат. Ал ошондой эле мыкты окутуучу.
Татулашуу саясий абалды өзгөртсөк гана мүмкүн.
Биз өзүбүздү тапкан саясий абал, анда биз жөн гана бийликти тапшырып салабыз, эч качан туура баалоого алып келбейт.
Анткени, мен айткандай, анда кылмышкерлер өздөрү жасаган иштерин моюндап, ага макул болууга туура келет.
Эч ким адамзатка каршы бул кылмыштарды жасагандар туруп: «Ооба, биз жасадык» дешет деп ойлой албайт.
Эми биз өзүбүз тандап алган сотто, өзүбүз тандап алган судьялардын жана прокурорлордун алдында соттолууну каалайбыз,
алар биздин кылганыбыз туурабы же туура эмеспи деп чечишсин.
Үч ай мурун, RKI файлдары ачыкка чыга электе, баары мага ошол кезде баарын туура кылганын айтышкан судьялар эми күтүүсүздөн
бул ишти кайра карап чыгышы керек болуп жатат... Бул да иштебейт.
Ал гана иштейт эгерде... – жана Ральф Боэс муну жакында жарыялады, мен Ральф Боэс жана башка көптөгөн адамдар
менен макулмун. Ал айтып өткөн веб-сайтка көз чаптырыңыз.
Мен биз федералдык штаттар аркылуу өтүшүбүз керек деп эсептейм.
Ар бир федеративдүү мамлекетте бизде өзүнүн конституциясы бар.
Жана алар өзүнчө конституциялар болгондуктан, федеративдик мамлекеттеги ар бир
конституцияны өзгөртүүгө бизге мүмкүнчүлүк берет.
Күч бизде, биздин колдо. Сен жөн гана муну билбейсиң...
Бүгүн мен адвокат Ральф Людвигди биздин Kla.TV студиясына жылуу тосуп алам.
Салам.
Берлиндеги демонстрацияда сиз бизде бийлик колубузда экенин, бирок биз аны өзүбүз деле билбей турганыбызды айттыңыз.
Жакшы, мен да билбейм. Колдорумда кандай күч бар экенин да билбейм.
Мен саясий чечимдерге кантип таасир этүүм керектигин жана бул кандайча иштээрин деле билбейм.
Сиз бизге жардам бере аласызбы, мага жардам бере аласызбы, көрүүчүлөргө бир аз жардам бере аласызбы?
Ооба, принципиалдуу жактан алганда бул анчалык кыйын эмес.
Германияда 16 федералдык штат бар, жана ар бир федералдык штаттын өзүнүн мамлекеттик конституциясы бар.
Жана ар бир штаттын конституциясы – Гессенди эске албаганда, бирок негизинен Гессенди да
камтыйт – элдик мыйзам чыгаруу мүмкүнчүлүгүн карайт.
Бул тиешелүү федералдык штатта жашаган адамдар өз мыйзамдарын кабыл ала алышат дегенди билдирет.
Жана алар мыйзамдарды гана чыгарып тим болбостон, тиешелүү мамлекеттик конституцияга да өзгөртүүлөрдү киргизе алышат.
Ошентип, эгер кааласа, алар өз федералдык мамлекетинде жашап-иштешүү эрежелерин,
түзүмдүн эрежелерин, саясий түзүмдү өзгөртө алышат.
Бул белгилүү бир көпчүлүктү талап кылат. Бул ар дайым үч кадамдан турат дегенди билдирет.
Биринчи кадам – жарандык демилге. Бул сиз идеяны сунуштайсыз дегенди билдирет.
Сиз белгилүү бир добуш санын чогултушуңуз керек.
Экинчиси — референдум деп аталган нерсе.
Бул сизден өлкөдө белгилүү бир адамдардын саны бул темага кызыкдар экенин далилдөөнү талап кылат.
Бул ар дайым эң кыйын этап болуп саналат, жана аны жеңип өткөндөн кийин, ал биз билгендей шайлоого окшош болуп калат, Андан кийин
жекшемби күнү адамдар добуш берүү участкаларына чакырылып, ушул саясий маселе боюнча же киргизилип жаткан мыйзамга же окшош бир
нерсеге добуш берип, андан соң мындай дешсе болот: «Биз, бул федералдык мамлекеттеги эл катары, аны ушундай же
ошондой каалайбыз, же биз бул мыйзамдын болушун каалайбыз, же биз бул эреженин же ошол эреженин болушун каалайбыз».
Принципиалдуу жактан алганда, бул ар бир мамлекеттин конституциясында каралган.
Бул биз кааласак, саясий чечимдерге өзүбүз кийлигише алабыз дегенди билдирет, төрт-беш жылда бир жолу гана
кутучага белги коюп, туура адамдар шайланып, туура чечимдерди кабыл алышат деп үмүттөнүүдөн көрө.
Ооба. Жана мамлекеттик конституциялар – эми мен бир аз адашып калдым... Бизде Негизги мыйзам да бар.
Бул эмне? Кандайдыр бир себептен улам ал федералдык деңгээлде иштебейт, ал болгону штат деңгээлинде гана иштейт. Эмнеге?
Ооба, албетте, бизде Негизги Заң бар, жана ал чындыгында эле «Негизги Заң» деп аталат – Германиянын
Конституциясы же немис Конституциясы эмес, тескерисинче «Германия Федеративдик Республикасынын Негизги Заңы».
Албетте, мунун тарыхый себептери бар. Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин Германия бөлүнгөн.
Германия оккупацияланган эле, ар башка, тактап айтканда төрт жеңүүчү держава тарабынан, жана
Германия аймактык жактан дээрлик бөлүнүп кеткен.
Бул Германия империясынын аймактык бүтүндүгү эми жок болуп калганын билдирген.
Андан кийин Батыш менен Чыгыштын ортосунда, негизинен Россия менен — ал кезде Совет Союзу — Суук согуш башталды.
Батыш державалары Германия менен кантип мамиле кылуу, аны кандайча кабыл алуу жана Германиянын келечеги кандай болушу
керек деген маселелер боюнча ар башка көз карашта болушкан.
Ооба, бул 1949-жылы Германия Федеративдик Республикасынын түзүлүшүнө алып келди, жана ал,
албетте, бүтүндөй Германия рейхинин бир гана бөлүгү.
Ошол учурда дагы деле бүт Германия үчүн чечим табыларына үмүт бар эле, ошондуктан немис конституциясы кабыл алынган эмес, анткени
конституция Райхтин мурдагы аймагы, бүт немис аймагы үчүн гана кабыл алынышы мүмкүн болчу,
ошондуктан аны «Негизги мыйзам» деп аташкан.
Бул негизинен үч жеңишке жеткен союздаш күчтөрдүн негизги мыйзамы, андан кийин аны, бир топ-аз,
Херен-Кимзедеги саясатчылар менен сүйлөшүп макулдашкан.
Ал эми бул Негизги мыйзам кайра биригүүдөн кийин да сакталып калды.
Ошентсе да, Негизги мыйзамда каралганына карабастан, бүт Германия үчүн конституция кабыл алынган жок;
анын ордуна Негизги мыйзам конституция катары улантылды.
Мен ар дайым айтам: конституция суверендүү ээ болгондо гана чыныгы конституция болуп эсептелет.
Суверений — Карл Шмитт айткандай гана өзгөчө кырдаалды жарыялаган эмес, тескерисинче эрежелерди өзгөртө алган адам.
Жана биздин конституция элге эрежелерди өзгөртүүгө мүмкүнчүлүк бербейт.
Бул Негизги мыйзам ушул мааниде конституция боло албайт, анткени ал эч кандай суверендүү бийликти тааный албайт.
Же жарандар катары биз билген жалгыз суверендүү акт так ошол шайлоо — ар төрт жылда бир жолу Бундестагды шайлоо.
Жана бул — Германия Федеративдик Республикасынын элинин жалгыз катышуусу.
Андай болбосо, эч нерсе пландалган эмес. Популярдуу мыйзамдар жок.
20-беренеде дагы деле суверений саясатты шайлоолор жана референдумдар аркылуу аныктайт деп
белгиленген, бирок Германияда референдумдар жок.
Шайлоо жөнүндө мыйзам жок, демек добуш берүү жок.
Андан кийин 146-берене бар, анда немис эли жаңы конституцияны же конституцияны кабыл ала алаары белгиленген.
Көптөгөн конституциялык юристтер бул абзац же бул берене колдонулбайт, бул норма колдонулбайт дешет.
Муну узак талкууга алса болот, бирок Германиянын ар бир штаттын конституциясында жогоруда айтылган үч кадам
аркылуу эл мыйзам чыгарууга активдүү катышып, өзү мыйзамдарды иштеп чыгып, эрежелерди өзү өзгөртө алат.
Жана колдонуу эрежелери мыйзамдарды гана өзгөртпөстөн, мен айткандай, Гессен тууралуу кичинекей кошумча менен, ар бир
федеративдик штатта конституцияны да өзгөртө алат, башкача айтканда, алардын биргелешип жашоо эрежелерин өзгөртө алат.
Эки негизги баалуулук бар, аларды сактоо зарыл.
Бул ар дайым демократиянын принциби болуп саналат, демек ар бир саясий чечим элдин эркине негизделиши керек.
Экинчиси – адамдын ар-намысын кепилдөө. Ошондуктан адамдын ар-намысын кепилдөө жокко
чыгарылчудай эрежелерди өзгөртпөшүбүз керек.
Бирок ушул гана эрежелер бар, жана ушул эрежелердин алкагында ар бир федералдык
штаттагы адамдар өз алдынча чечим кабыл ала алышат.
Мисалы, биз мамлекеттик өкмөттү же мамлекеттик парламентти ар беш (туура: төрт) жыл сайын шайлоону токтотуп,
анын ордуна ар эки жыл сайын шайлоону чечишибиз мүмкүн.
Же биз мамлекеттик өкмөттү каалабай турганыбызды, бирок мамлекеттик парламент белгилүү бир тапшырмаларды аткаруу
үчүн администраторлорду дайындашы керек деп чечишибиз мүмкүн.
Эгерде бизде демократиялык эркти билдирүүнүн ордуна аны чындап эле чагылдырган альтернатива болсо, биз
теориялык жактан Парламентти жоюп салганга да болчубуз.
Ошондуктан биз көп нерсени өзгөртө алабыз, бирок бул өзгөртүүлөр мамлекеттик деңгээлде
гана болуп, чындап эле улуттук деңгээлде эмес.
Ооба, абдан кызыктуу. Ал эми мындай процессти кантип баштоого болот?
Келгиле, бул бүт саясий түзүмдө бир нерсени өзгөрткүбүз келген деп элестетели, мисалы, судьяларды же коомдук
прокурорлорду дайындоону өзгөртүп, аларды мындан ары Юстиция министрлиги эмес, эл дайындай тургандай кылгыбыз келген дейли.
Муну кантип жасай аласың? Демилгени кантип көтөрө аласың?
Негизинен, мен айткандай, бардык мыйзамдар, анын ичинде мамлекеттик конституциялар да өзгөртүлүшү мүмкүн.
Жана принципиалдуу жактан алганда, ар ким жөн гана демилге көтөрө алат; бир-эки адам деле демилге көтөрө алат...
…Ошондо, экөөбүзбү?
Биз экөөбүз тең – жакшы, балким азыр эмес, анткени биз бир эле штатта жашабайбыз, бирок принципиалдуу жактан, ооба.
Эгерде биз бир эле федералдык мамлекетте жашаганда, биз жөн гана мыйзамды өзгөртүүнү каалайбыз деп айта алмакпыз.
Андан кийин биз аны өзүбүз элестеткендей долбоор түрүндө даярдайбыз – башкача айтканда, биз эмне кылабыз.
Мм-мм.
Айырмачылыктар да бар. Сиз коомдук суроолорду да жөнөтө аласыз, бул Парламент белгилүү суроолор менен алектенип, маселени
кароо үчүн парламенттик сессия өткөрүшү керек экенин билдирет.
Бирок эми элдик мыйзам чыгаруунун алкагында биз экөөбүз, айткандай, мыйзам долбоорун жазып, аны адатта
мамлекеттик парламенттин төрагалык комитетине тапшырабыз.
Андан кийин мыйзамдагы бул өзгөртүү менен бул жерде жарандык демилге ишке киргизилип жатканы жөн гана жарыяланат.
Андан кийин биз ишке кирише алабыз жана бул бизде бар мыйзам долбооруна добуштарды чогулта алабыз.
Жана белгилүү бир кворумга жеткенде – биринчи этапта ал салыштырмалуу аз, айрым өлкөлөрдө болгону 6 000 же 5
000 добуш – ушул добуштарга жеткенде бизге «референдум» деп аталган добуш берүүнү өткөрүүгө уруксат берилет.
Бул деген мамлекеттик парламент андан соң жарандардын петициясын карап чыгып, аны бекитиши да,
бекитпеши да мүмкүн. Мындай учурда референдум болбойт.
Андан кийин ал референдумга өтөт, жана референдум үчүн белгилүү бир мөөнөт ичинде, адатта алтыдан сегиз
айга чейин, белгилүү бир сандагы кол чогултуу керек.
Ал кворум ашып кеткенден кийин, мамлекеттик парламент бул маселени кайра карап чыгып, мыйзам демилгесин
бекитүү же бекитпес болуу тууралуу чечим кабыл алат.
Эгер ал аны бекитпесе, анда шайлоого окшош референдум болот.
Андан кийин жарандар жекшемби күнү добуш берүүгө чакырылат.
Андан кийин мындай дешет: «Жарайт». Жарандардан бул мыйзамды каалаары же каалабасы суралат: «Ооба» же «Жок».
Берлиндеги демонстрацияда айткандай, акыркы чечимди кайрадан элге калтыруу керек.
Ошондуктан бул практикада ушул улуттук конституциялар аркылуу ишке ашырылышы мүмкүн.
Ооба, так ошондой. Коронавирус пандемиясы учурунда биз саясаттын адамдардын жашоосуна кантип кийлигишип жатканын көрдүк.
Менимче, адамдарга бул кийлигишүүчү саясаттардан өзүн коргоо мүмкүн болушу керек.
Жана мен эми эле сүрөттөгөн бул кадамдар, бул үч кадам, түбөлүккө созулат.
Ал маалга чейин, албетте, биз эч нерсени токтото алган эмеспиз.
Ошондуктан менин сунушум – биринчи кезекте бардык мамлекеттик конституцияларга «вето укугу» деп аталган норманы киргизүү.
Ошентип, биз негизинен мамлекеттик өкмөт кабыл алган ар бир мыйзам жана ар бир жобо
кеминде үч айдан кийин күчүнө кирет деп айтабыз.
Бул үч айдын ичинде кворумга жеткен адамдар кол топтоого убактысы бар.
Эгерде алар калктын эки жарым пайызын түзгөн кол топтошсо, бирок бул көрсөткүч өзгөртүлүшү
мүмкүн, анда бул мыйзам боюнча референдум өткөрүлөт.
Анткени андан кийин эки жарым пайыз негизинен «Биз бул мыйзамды каалабайбыз» дешти.
Бул аз эмес. Мен айтам, беш пайыз — мамлекеттик парламентте фракция.
Бул жерде болсо эки жарым пайыз адамдар «Биз муну каалабайбыз» дешет.
Бардык калк, башкача айтканда тиешелүү федералдык штаттын жарандары, бул мыйзамды же эрежени
каалаары же каалабай турганы боюнча добуш беришсин.
Бирок эгер мыйзам чыгаруучу бир жобо же мыйзам киргизип, «бул өтө чукул, биз аны азыр тез арада кабыл алышыбыз
керек» десе жана үч айлык мөөнөт бербесе, анда бул мыйзамга же жобого добуш берүү милдеттүү болот.
Мыйзам чыгаруучулар мыйзамдарды шашылыш кабыл алып жиберген абалга жол бербешибиз үчүн.
Мен дайыма айтам: эгерде адамдар беткап кийүү талабы боюнча добуш бере алса, аны киргизбейт эле.
Ооба, беткап тагынуу талабы негизинен жашыруун жана айлакер ыкма менен киргизилген, жана дал ушул нерсе, мисалы,
адамдарды эмдөөгө мажбур кылган коркууну башында жараткан.
Жана биз айтышыбыз керек: эгерде саясатчылар, айтор, караңгылыкта кабыл алынып, кыска убакыттын ичинде күчүнө кире турган
мыйзамдарды кабыл алгысы келсе, анда алар бул мыйзамдарды дароо жана дайыма элдин добушуна коюшу
керек, ошондо эл зарыл болсо «жок» деп айта алат.
Бул — мен дайыма айткандай, вето укугу, акыркы чечим кабыл алуу ыйгарым укугу. Ооба.
Эл «жок» деп айта алат жана иштер мындайча жүргүзүлбөйт.
Биз муну жасай алабыз. Биз муну ар бир федералдык штатта жасай алабыз.
Бул саясатчыларга алар кабыл алган ар бир мыйзамдын – мисалы, азыр федералдык деңгээлде –
так ушул карыздарды жаратканын ачык көрсөтмөк.
Бирок, мисалы, мындай деп да айтууга болот... Федералдык мыйзамдарга карабастан, Федералдык Кеңеш макулдугун бериши керек.
Эгерде биз, федералдык мамлекеттердин калкы катары, өкмөттү муну макулдашууга уруксат жок деп
айтсак, анда, мисалы, бул карыздар пайда болбой калмак.
Ал эми биз, эл катары, бул бийликке ээ болушубуз керек, ошондо биз бир жолу добуш берип коюп, андан кийин саясатчылардын ар бир
учурда эмне кылып жатканына, кайсы коалициялар түзүлүп жатканына, саясатчылар кантип чечим кабыл алып жатканына эч кандай көзөмөл
жүргүзө албай калбай, биз, жарандар, ар бир саясий маселе боюнча каалаган учурда «Биз муну каалабайбыз» деп айта алабыз.
Бул багытта топтор иштеп жатканына жана демилге көтөргөнүнө белгилер барбы?
Ооба, бул нерсенин баарынын артындагы идея — аны толугу менен децентралдаштыруу.
Ошондуктан биз муну кандайдыр бир борбордук уюмдун жасашын каалабайбыз.
Анын ордуна биз негизинен эки нерсе биз үчүн өтө маанилүү экенин айттык.
Муну жасаган топтор жана уюмдар өздөрү да бири-бири менен белгилүү бир жол менен демократиялык түрдө өз ара аракеттениши керек.
Биз ар дайым кабыл алууга негизделген чечимдерди кабыл алууну айтабыз.
Бул биз чыныгы демократияга ээ болгубуз келсе, биринчи кезекте аны өзүбүз чакан деңгээлде ишке ашырышыбыз керек дегенди билдирет.
Бул биздин коом демократиялуу болушун талап кыла албай турганыбызды билдирет.
Ал эми биз өзүбүз, иштеп жаткан аймакта чакан масштабда, бири-бирибизге демократиялык мамиле кылбайбыз,
бири-бирибизди кабыл алууга негизделген мамиле кылбайбыз.
Ошондуктан бул шарттарда бул маанилүү чечим.
Экинчи пункт – мындай референдумга же баштапкыда петицияга жетиштүү кол топтоо үчүн мүмкүн
болушунча көп адамдарды кантип шыктандырууну карап чыгуу.
Бул толугу менен децентралдаштырылышы керек, маселелер эмнеде, эмне кызыктуу ж.б. чечимдерди борбордон эмес,
жергиликтүү деңгээлде кабыл алууга алда канча ылайыктуу чакан топтор аркылуу жүргүзүлүшү зарыл.
Азыр абдан көп демилгелер түзүлүүдө.
Биз чындап эле сунуштап койдук да: «Келгиле, бир нерсе кылалы».
Эми бизди Баден-Вюртембергге чакырышты.
Муну жасап, ишке ашыргысы келген демилгелердин чоң чөйрөсү бар.
Мен бул маекке бир аз мурун Саксония-Анхальттан келдим. Мен Саксония-Анхальттын Гүстен шаарында болчумун.
Бул жерде түпкү деңгээлдеги DieBasis уюмунун мүчөлөрүнүн жана жергиликтүү ассоциациялардын көп саны чогулду, алар
да ушул түрдөгү түпкү деңгээлдеги демократияга кызыгышат.
Жана биз дал ушуну жасадык. Негизинен, биз жөн гана эмнеге кимдир бирөө негизги вариантты тандашы керектигин талкууладык.
Жана таң калыштуусу, натыйжа дал ошол болду:
Анткени биз – чечимдер жогорудан ылдый эмес, ылдыйдан жогору карай, субсидиардык принципте кабыл алынып, бийлик
децентралдашкан, бардык маанилүү чечимдер жергиликтүү деңгээлде кабыл алынып, ар бир адам бардык саясий
чечимдерге катышкан ушул түрдөгү элдик демократияны акыр-аягында жүзөгө ашырган адамдарбыз.
Бул чындыгында базанын өзгөчө сатуучулук артыкчылыгы. Биз аны тышкы дүйнөгө дагы күчтүүүрөөк жеткирүүнү каалайбыз.
Мына ушул идея так ушундай: чечимдер жогоруда эмес, төмөндө кабыл алынат.
Бизге чечимдерди кабыл алуу үчүн башкы кеңсе керек эмес; тескерисинче, жашообузга таасир эткен бардык
маанилүү чечимдер жергиликтүү деңгээлде кабыл алынат.
Жана андан кийин, принципиалдуу жактан алганда, эгерде сизде чоң жер тилкеси жана башка ушундай нерселер болсо,
жергиликтүү чечимдерди да биргелешип кабыл алууга болот, ошентип баарына ылайыктуу чечимдерди табууга мүмкүнчүлүк бар.
Ооба, абдан кызыктуу, анткени адамдар дайыма жогорку бийликтегилер биз менен каалаганын
кылышат жана биз ага эч нерсе кыла албайбыз дешет.
Алар мунун баарын жамгыр менен кардай чыдап турушу керек.
Карыз тормозу бошотулуп жатат жана өлкөбүз эркин кулап баратат.
Бирок чындап эле кызыктуу, акыры бир жол табылып жатканы.
Азыр мен эмне кыла алам, мисалы, эгер мен, сиз айткандай, чындыгында мага таандык бийликти кайра кайтарып
алууга кызыксам, кайсы жерге кошула алам? Мен эмне кыла алам?
Жакшы, эң биринчи кезекте жөн гана өзүңүздүн конушуңузда топ түзүп баштоо жетиштүү.
Же ал топ болушунун деле кереги жок; биз аны клетка деп атайбыз.
Ошондуктан жөн гана конушуңдагы досторуң менен жолугуш – эң жакшысы конушуңда – адамдар менен чогул.
Мисалы, Райнер Маусфельддин «Эмнеге койчулар үнсүз?» деген китебин окуңуз.
Райнер Маусфельд бул китепте биздин саясий түзүлүшүбүз чындыгында кантип иштээрин абдан-абдан жакшы талдап чыккан, бизде добуш
айтууга мүмкүнчүлүк жок экенин, демократияга эч кандай тиешеси жок жана бизге чыныгы чечимдерибизди кабыл алууга жол
бербеген өкүлчүлүк демократиясы эмнеге бар экенин түшүндүргөн.
Маңызы эмнеде? Маусфельд мырза эмне дейт?
Жакшы, мырза Маусфельд негизинен Америка Кошмо Штаттарынын негизделишинде бул, бир аз же көп жеринде, биринчи конституция,
биринчи демократиялык конституция экенин айтып жатат.
Жакшы, бул боюнча айрым талаш-тартыштар бар; Польшанын конституциясы тезирээк кабыл алынган.
Бирок албетте, биринчи улуу демократиялык конституция Америкалык конституция болгон.
Ал эми Американын негиздөөчүлөрү чындап эле бул тууралуу ошол кезде талашышкан:
Биз элди чечим кабыл алууга түздөн-түз катыштырган түз демократияны киргизгибиз келеби же чындыгында терминдик
карама-каршылык болгон өкүлдүк демократияны тандагыбыз келеби?
Өкүлчүлүк демократия – бир нерсе же өкүлчүлүк, же демократиялык болот – демек, өкүлчүлүк демократия,
аны жакындан карасаң, карама-каршылык болуп саналат.
Ошол учурда эгерде бизде чыныгы элдик деңгээлдеги демократиялык чечим кабыл алуу укугу болгондо, байлардын байлыгы
тобокелге учураарын түшүндүк, анткени кедейлер демократиялык жол менен акча же мүлктү башкача бөлүштүрүүнү чечиши мүмкүн эле.
Албетте, бул таза экономикалык каражат эле.
Андан кийин биз аны демократия деп атай берсек болобу, бирок аны демократия болбогондой түзсөк кантип болорун ойлонуп көрдүк.
Жана бул — бизде азыр бар өкүлчүлүк демократия.
Ошентип, мен айткандай, сен эми эле айтканыңдай, адамдар аны ошондой сезишет, жана чындыгында да ошондой.
Жогоркудагылар бир нерсе кылып жатышат, биз эч нерсе чече албай жатабыз.
Бул сезим алдамчы эмес, тескерисинче мындай: биз өз крестибизди жасайбыз, жана ошол гана...
Жана баары ушул, биз эч нерсе билбейбиз!
Ошентип, CDUга добуш бергендер эми, өкмөттөн четтеткен Жашылдардан да жашылраак саясатты аларын эч ким күтпөгөндүр.
Бул адамдар каалаган нерсе болбогон болушу мүмкүн.
Мен билбейм, бирок алар каалашкан эмес деп ойлойм, болбосо алар Гринс партиясына добуш берип, CDUга эмес беришмек.
Бирок алар эч нерсе кыла алышпайт. Эми алар төрт жыл отурушат, андан кийин эл ойлойт: «Жарайт, кийинки жолу аларга көрсөтөбүз».
Бирок бул жолу биз CDUга добуш бербейбиз, биз SPDге добуш беребиз.
Биз ар дайым ушуну баштан өткөрөбүз. Анан кайра эч нерсе өзгөрбөйт.
Андан кийин башкалар келгенде дагы эч нерсе өзгөрбөй турганына алар толугу менен таң калышат.
Анткени биз жеке саясий чечимдерге таасир эте албайбыз.
Жана биз муну мамлекеттик конституциялардын алкагында принципиалдуу жактан жасай алабыз, бирок жасабайбыз.
Райнер Маусфельд да дал ушундай дейт. Алар анын алдында турган иллюзионисттердей.
Бул эшиктер бар, бирок иллюзионисттер менен сыйкырчылар алардын алдында туруп, биз чындыгында кире
ала турган бул эшиктерди бизден натыйжалуу жашырышат.
Өкүлчүлүк демократияны элиталык олигархия, шайлоо олигархиясы, аристократия же каалаган башка аталыш менен мүнөздөсө болот.
Анткени бизге белгилүү бир сандагы элитадан кийинки төрт жылда бизди башкара турган адамдарды тандап алууга уруксат берилген.
Бирок чындыгында бизде эч нерсени өзгөртө турган тандоо жок.
Биз муну жеке саясий чечимдерге кийлигише алсак гана жасай алабыз.
Жана тоскоолдуктар өтө бийик. Азыр биз муну жасай албайбыз.
Жана эркиндик идеясы «жок» дегенден башталат.
Ошентип, мен Берлинде демилгелеген бул долбоор боюнча айрым саясий маселелер боюнча чечим кабыл алуу ыйгарым
укугун, анын ичинде акыркы чечим кабыл алуу ыйгарым укугун элдин колуна өткөрүп берүүбүз керек экенин айтыш керек.
Биз чечим кабыл алышыбыз керек: карыз тормозун көтөргүбүз келеби?
Биз билим берүү системабыз кандай түзүлүшү керектигин чечишибиз керек.
Биз адилеттик системабыз кандай түзүлүшү керектигин чечишибиз керек.
Биз энергиябызды жана башка нерселерди кандай пайдалангыбыз келерин чечишибиз керек.
Биз бул чечимдердин баарын өзүбүз кабыл ала алабыз.
Мен болсо эч бир адам адистен же адис деп таанылган адамдан да жаман чечим кабыл ала албайт деп эсептейм.
Алар бул маселе боюнча кеңеш берип, өз пикирин билдирүүгө чакырылат.
Бирок мен үчүн мен өз чечимдеримди өзүм кабыл алууга толук жөндөмдүү экениме ишенем жана
Германиядагы башка ар бир адам да ошондой кыларына ишенем.
Жакынкы жылдардагы саясатты эске алганда, алар өздөрү жакшыраак иштей алышмак экенин баары көрө алат.
Ошентип, мен өз аймагымда бир уюмду түзө баштап, демилгени өзүмө ала алам.
Бирок, мисалы, кайдан стимулдар ала алам же пикир ала алам?
Бул тууралуу көбүрөөк билүүгө боло турган веб-сайт барбы? Бизге бир кеңеш бере аласызбы?
Веб-сайт азырынча онлайнда жок, бирок "freiheit-beginnt-mit-nein.de" деген домен бар.
Бул жерде айтылгандай: Эркиндик «жок» дегенден башталат.
Бул баракча маек жарыяланганда да онлайнда болушу мүмкүн.
Биз азыр аны бүтүрүүнүн акыркы этаптарында турабыз. Андан кийин маалымат жеткиликтүү болот.
Бирок идея бар, жана байланыш түзүүгө мүмкүнчүлүк да болот.
Бирок тармакташуу мүмкүнчүлүгү мындай уюштурулат: сизге аналогдук форматта тармакташууга туура келет.
Жана аны андан кийин санариптик түрдө кайра чыгарууга болот. Ошондуктан биз
адамдардын санариптик түрдө байланышын каалабайбыз.
Ошентип адамдар, азыркыдай биз да байкап жаткандай, социалдык тармактарда бири-бирине кат жазышып, нааразычылыгын
билдирип, көп идеялары болуп, көп нерселерди жазышат.
Анын ордуна адамдар жергиликтүү деңгээлде бетме-бет байланыш түзүшү керек.
Эгерде алар ошол эле жол менен байланышкан болсо, анда порталда биз топ же клетка экенибизди, бул жерде
экенибизди жана бир нерсе кылгыбыз келерин көрсөтө алышат.
Андан кийин алар башкалардан жардам сурай алышат, башкаларга жардам бере алышат жана ушундайча уланта алышат.
Бирок биз негизинен аналогдук тармактык байланышка көңүл бурабыз.
Биз адамдарды жергиликтүү деңгээлде бири-бири менен байланыш түзүүгө, бири-бири менен маселелерди талкуулоону баштоого жана
бул идеяны эстен чыгарбоого чакырабыз: акыры бул референдумга керектүү колдорду чогултсак, биз бул коомду өзгөртө алабыз.
Анткени бул экинчи этап өтө кыйын; 200 000 кол чогултуу абдан кыйын. Саксонияда болсо 450 000.
Бирок эгер адамдар алдын ала байланыш түзсө, биз муну жасай алабыз.
Жана алар бири-бири менен саясий талкууларга катышышы керек.
Бирок алар адамдар ачык, адилеттүү жана демократиялык түрдө талкуу жүргүзө турган, ал тургай өтө кескин
пикирлерге да чыдаган дебат мейкиндигин кантип түзүүнү да үйрөнүшү керек – муну Райнер Маусфельд да айтат.
Файрволдор болбошу керек. Демократияда пикирлерди калыптандырууда өтө катуу көз караштар маанилүү.
Өтө катуу көз караштар эч качан үстөмдүк кылбайт.
Бирок коом канчалык чоң болбосун, жакшы коомдук пикирди жана коомдун жакшы кесилишин табуу үчүн алар зарыл.
Жана адамдар дал ушуну үйрөнүшөт. Бул биздин идеябыз: алар ушинтип бири-бири менен талкуу жүргүзө баштап, ушинтип түшүнүшөт:
Чындыгында эле баары колдогон чечимдерди кантип кабыл алабыз?
Эгер биз муну чакан масштабда жасай алсак, анда биз муну чоң масштабда да жасай алабыз.
Ооба, эгер мен туура түшүнсөм, кайрадан бири-бирибиз менен сүйлөшүүнү үйрөнүү, башкалардын пикирлерин чыдап үйрөнүү, жалпы
максатка жетүү үчүн бирге иштөөнү үйрөнүү, жоопкерчиликти өз мойнуна алууга, чечим кабыл алууга, көйгөйлөргө бетме-бет
турууга жана башка ушундай нерселерге даяр болуу маанилүү.
Бирок бул сиз менен каалаганын кылган саясатчыларга тапшырып коюу дегенди билдирбейт,
тескерисинче, дагы бир жолу айтуу дегенди билдирет:
Мен чындап эле ишенем, жоопкерчиликти кайра өз колума алып жатам.
Эң маанилүү нерсе – өтө маанилүү пункт.
Сен өз сөзүңдө менин үчүн өтө маанилүү, чындыгында эң маанилүү болгон бир пунктту тизмеңе киргизбей койгонуңду айттың.
Сен, албетте, муну ойлогонсуң, бирок айткан жоксуң: эң маанилүүсү — бири-бирибиз менен сүйлөшүү эмес, бири-бирибизди угуу.
Биз өтө көп сүйлөшөбүз. Мисалы, телевизордо ар кайсы жерде көрсөтүлүп жаткан бул ток-шоуларды көргөндө
көп адамдар сүйлөшөт. Бирок эч ким бири-бирин укпайт.
Биз сунуштаган система, башкача айтканда клеткаларга биргелешип чечим кабыл алуунун системалуу консенсус түзүү
жолу аркылуу так ыкмасын сунуштайт, негизинен биринчи кезекте бири-бирибизди угууга багытталган.
Ар бир адамда өзүн билдирүү үчүн бирдей мүмкүнчүлүк бар, жана эч ким башкалардын айткандары үчүн аларды сындоого укуктуу эмес.
Анын ордуна, билдирүү өз күчүндө калат. Ошентип, биз суроо коебуз, көйгөйдү чечүүнү каалайбыз, андан кийин ага жооптор болот.
Ар бир адамга өз жообун берүүгө уруксат берилет, ал эми эч кимге башка бирөөнүн жообун сындоого уруксат берилбейт.
Андан кийин биз сураганда, сиздин каршылыгыңыз канчалык күчтүү?
Ошондо бул суроого туура жооп деп айтканда ичиңде эмнени сезесиң? Анан эмнени сезесиң?
Ошондуктан эркиндик «жок» дегенден башталат дешет. Анткени эгер бир нерсе мага жакпаса, анда мен «жок» деп айта алам.
Айтышым керек, мен муну каалабайм – мисалы, коронавируска каршы эмдөө же беткапка байланыштуу.
Мен муну каалабай турганымды түшүнгөндө, «жок» деп айта алам. Анткени бул эркиндик.
Эркиндик – бул «Жок, мен муну каалабайм» деп айта алуу. Бул болгону мени гана тийгизет.
Жана эркиндик ар дайым «жок» дегенден башталат. Ошондуктан аны ошондой аташат.
Анткени мен «токто» десем эле бул жерде каршылыкты сезем, топтук пикир пайда болуп, мен муну каалабай турганымды түшүнөм,
анан мен: «Токто, жок, мен муну менен ыңгайлуу эмесмин!» дейм.
Андан кийин топ угат! Андан кийин топ түшүнөт:
Жарайт, ал адам ооруп жатат, ошондуктан башка адамдын оорусу басаңдаары үчүн биз
чечимибизди бир аз өзгөртүшүбүз керек болушу мүмкүн.
Жана күтүүсүздөн бүт топ, клетка, коом же жамаат тарабынан кабыл алынган чечимди табасың.
Акыр-аягында вето укугу – бул жөн гана ошол. Биз ар дайым таасир эткен тараптар үчүн кабыл алынуучу чечимдерди табабыз.
Анткени «бул мага ыңгайлуу эмес» деген ар бир адамдын «жок» деген сөзүн угабыз.
Мунун максаты ушунда. Жана аны ар ким жасай алат.
Бирок муну сен гана өзүң жасай аласың.
Биз муну эч кандай жол менен уюштура же тапшыра албайбыз, бирок аны гана колдоп кубалта алабыз.
Адамдар муну жасашат. Биз да коомдо муну ишке ашыра алабыз.
Ооба. Сиз бизде чыныгы демократия жок экенин, анткени бизде өкүлчүлүк демократия бар экенин айттыңыз.
Азыр бул маектин аягында сиз ошондой эле бул шайлоолордо да көйгөйлөр болгонун, алар чындап эле демократиялык эмес
өткөрүлгөнүн айтып бердиңиз. Көрсө, бир аз манипуляция болгон.
Биринчиден, мага жана көрүүчүлөргө дагы бир жолу эмнелер ачыкка чыкканын же белгилүү болгонун жана келечекте ага
кантип каршы чара көрсө болорун түшүндүрүп бере аласызбы?
Ошентип, эң биринчи кезекте, Германияда суверенден аткарууга уруксат берилген жалгыз аракет – (шайлоо).
Мен мурда эле айткам, менин оюмча, суверен эмес, анткени ага эрежелерди өзгөртүүгө уруксат берилбейт.
Бирок абал ушундай: суверенден аткарууга уруксат берилген жалгыз аракет – добуш берүү, башкача айтканда, кутучага белги коюу.
Бул болсо, эң болбосо, суверенден чыккан бул аракет чындап эле анын чыныгы маанисин
чагылдыраары камсыздалышы керек экенин билдирет.
Бул биз чындап эле ойлонушубуз керек экенин билдирет: биз Германиядабыз, ал демократия жана конституциялык мамлекет.
Германияда бул шайлоо процесси тартиптүү түрдө өтөт.
Биз манипуляция жөнүндө такыр эле сүйлөшүүнүн кереги жок.
Эң биринчи, анын туура иштеши үчүн эч кандай структура жок экенин айта алабыз.
Федералдык добуш берүүнү эсептөө комиссиясынын төрайымы кечинде расмий, убактылуу акыркы жыйынтыкты жарыялаганда,
Германияда канча шайлоо округу бар экенин ал билбейт.
Ал бул тууралуу билбейт. Алар тууралуу отчет берилет. Бирок ал келген бардык отчетторду кабыл алышы керек,
бирок ал бул тууралуу билбейт. Анын жалпы көрүнүшү жок.
Ошондуктан эгерде шайлоодон бир күн мурун сиз ага эртең адамдар чындыгында канча шайлоо округунда добуш
берерин сурасаңыз, ал билбейт, ошондуктан айта албайт.
Демек, X санында шайлоо округтары бар, жана шайлоодон мурун алардын кайда экенин эч ким билбейт.
Шайлоо округдарынын борборлоштурулган каттоосу жок.
Ошондуктан адамдар кайсы жерде добуш берип жатканын, канча адам добуш берип жатканын же кандай добуш берип жатканын билбей
туруп, жыйынтыктарды кантип текшере аласыз? Эч ким билбейт.
Демек, биз WABEO деп аталган, шайлоону байкоо дегенди билдирген уюмду негиздедик.
Ал чындыгында сентябрда, пландаштырылган жалпы шайлоо учурунда ишке киргизилиши керек болчу, бирок аны жасагандар
үч айдын ичинде нөлдөн баштап түзүүгө аргасыз болушкан.
Менимче, бул ишти нөлдөн баштап уюштурган Стефани Цомакаева менен да бул жерде маектешкенсиз.
Ошентип, чындап эле абдан мыкты, чыдамкай аял, ал бул ишти ийгиликтүү кылуу үчүн абдан көп эмгектенген.
Жана адамдар катталган, ошондуктан алар социалдык медиа зомбилери же боттор эмес, чыныгы адамдар экенин билсеңиз, ошол чыныгы
адамдар – катталып, каттоосу тастыкталган – шайлоону байкашты.
Жалпысынан 3 700 адам Германия Федеративдик Республикасынын тарыхында мынчалык эч качан болбогондой
шайлоолордун чындап кандай өтөөрүн көрүү үчүн кыймылда болушту.
Эми добуш берүүдө сактоого тийиш болгон айрым эрежелер бар.
Мисалы, добуш берүү участкасы саат 8:00дөн 18:00гө чейин ачык экени, шайлоо купуя өтөөрү, участканын ичинде же айланасында
шайлоо жарнамасы жок экени, участкада адамдарга кимге добуш берүү керектиги боюнча кеңеш берилбей турганы же
добуш берүү кабинасына башка эч ким киргизилбей турганы.
Же андан кийин ал саат 18:00дө жабылат, жана добуштар саат 18:00дөн мурун эсептелбейт.
Адамдарга катышып, бүт процессти көрүүгө уруксат берилет.
Андан кийин добуштар саналып жатканда, адамдарга да ошол жерде болуп, байкоого уруксат берилет.
Ошол нерсенин болуп жатканын алар көрө тургандай карап тур.
Бардык добуштар саналып бүткөндөн кийин, ал шайлоо округунун шайлоо комиссиясы шайлоо
натыйжаларын үн каткырып жарыялашы керек.
Ал шайлоо участкасында шайлоо жыйынтыктарын жарыялашы керек, ошондо коомчулук бул шайлоо жыйынтыктары
экенин билет, андан кийин мен аларды адатта райондук шайлоо комиссиясынын төрагасына отчет кылам.
Жана бузуулар болгон.
Так. Эми негизги маселе ушунда.
Азыр көптөгөн бузуктуктар бар.
Бул шайлоонун, демократиялык шайлоонун негизги принциптери.
Мына, ал ошол жерде. Биринчи кезекте айтыш керек, биз көптөгөн пикирлерди алдык, бул абдан кызыктуу.
Жана биз пикирлердин 80%ында баары жакшы өткөнүн айта алабыз.
Азыркы учурда биздин маалыматтарга караганда, шайлоо округтарынын 80%ында шайлоо туура өттү.
Ошентип, бул бардык негизги эрежелер, принциптер, шайлоо принциптери сакталган. 20% учурларда бул болгон жок.
20% учурларда добуш берүү жайларын саат 17:30да жабып, байкоочуларды ал жакта болбошун каалап
кууп чыгып, аларды 20 метр алыстыкта жайгаштырышты.
Бул добуш берүү участкаларынын айрымдары чындыгында спорт залдары.
Андан кийин аларды жөн гана 20 метрге алысыраак жылдырышты, ал жерде, албетте, кайсы кургак
казылга түшүп жаткан нерселерди эч көрө албайсың.
Кээ бир учурларда алар шайлоонун жыйынтыктарын үн катпай жарыялашкан.
Ооба, ал жерде болушу керек эмес көп нерселер болуп кетти.
Эми эгер биз Сахра Вагенкнехттин альянсына Бундестагга кирүү үчүн керектүү добуштардан болгону 9 000 добуш гана жетишпей жатканын
эске алсак, анда принципиалдуу жактан, жалпысынан, бизде азыр билдиргендей, мындай каталар болгон 300 шайлоо округу гана бар.
300, биз кабарлагандай, 300 шайлоо округунда мындай бузуулар бар.
Биз бул шайлоо округдарындагы бардык шайлоочулардын санын билбейбиз, бирок билгендерибиздин ичинен эле 99 000 добушта
мындай бузуулар болгон, алардын натыйжасында жөнөтүлгөн жыйынтыктардын чындап добуш берген жыйынтыктарга дал келерин
принципиалдуу түрдө текшере албайбыз, анткени, мен айткандай, Бул шайлоо округунда шайлоо жыйынтыктары да жарыяланган эмес.
Бул бизде 99 000 добуш бар экенин билдирет, эгер аны экстраполяция кылсак – биз болгону 3 000 шайлоо
округун карадык, ал эми алардын саны болжол менен 90 000.
Эгер муну экстраполяция кылсаң, биз бул жерде сөз кылып жаткан масштабды көрө аласың.
Манипуляция болбошу шарт эмес, эч ким алдаган же башка бир нерсе кылган болушунун кереги жок.
Бирок принципиалдуу жактан алганда, түнкүсүн Федералдык добуш берүүнү кайра эсептөө боюнча жооптуу кызматкердин кеңсесине
келген нерсенин чындыгында жергиликтүү деңгээлде аныкталган жыйынтык экенин текшерүүгө бизде эч кандай мүмкүнчүлүк жок.
Жана добуштарды кайра эсептөө же ага окшогон эч нерсе жок. Ошондуктан, принципиалдуу жактан алганда, бул чоң лотерея оюну.
Ошондуктан биз Сахра Вагенкнехттин альянсынын беш пайызы барбы же жокпу билбейбиз.
Мен аларда беш пайыз бар деп ойлойм, бирок аны текшерүү мүмкүн эмес, анткени бул түзүм
өзү демократиялык шайлоо эмес экенин билдирет.
Мисалы, эгер бул шайлоонун жыйынтыгы жарыяланган жок болсо, андан кийин аныкталган жыйынтык туурабы же кимдир бирөө
бир нече добуш берүү бюллетендерин кошуп же алып салып же башка бир нерсе кылганбы, биз кантип билмекпиз?
Биз билбейбиз, анткени буюмдар андан кийин конверттерге салынат.
Айтор, кийинки пункт: добуш берүү бюллетендердин айрымдары талап кылынгандай мөөр басылган конверттерге салынбай, жөн гана
резина тасмалар менен бекитилген баштыкчаларга салынган, демек, аларды каалаган учурда ачып, өзгөртүүгө мүмкүн болгон.
Алар андай кылат деп эч качан ойлобо. Бирок алар андай кылышы мүмкүн.
Жана биз демократиялык шайлоодо болгон окуя туура эмес деген ой жаратууга да жол бере албайбыз.
Айрыкча, мен айткандай, Сахра Вагенкнехт менен бизде болгону 9 000 евро гана айырма бар.
9 000 добуш!
Так 9 000 добуш. 9 000 добуштук айырма.
Жана дал ушундай. Бул биздин шайлоолор, кантип айтсам билбейм, бирок алар сөзсүз түрдө демократиялуу эмес экенин билдирет.
Алар туруктуу эмес, түшүнүктүү эмес, ачык эмес.
Ушунчалык чоң деңгээлде, ал тапшырмага сөзсүз, сөзсүз тиешелүү.
Бул эми WABEO тарабынан жүргүзүлгөн системалуу шайлоо байкоосу аркылуу биринчи жолу аныкталды.
Жана дагы бир байланыш түзсөм болобу? Биз жакында эле референдумдар жөнүндө сүйлөшүп жатканбыз.
Бирок эгерде биз азыр бул референдумдар шайлоо сыяктуу өткөрүлүп жатканын, натыйжалары адилеттүү эмес жол менен аныкталып жатканын
жана биз бул жерде өтө, өтө сезгич көпчүлүк менен иштеп жатканыбызды – конституцияга
өзгөртүү киргизүү же киргизбөө маселеси – анда
Так, ошол менин суроом болмок.
Так, ошол бир суроо. Ошондуктан конституцияны өзгөртүү үчүн бизге кворум керек.
Бул, чындап эле бул добуш берүүгө катышкан жарандардын белгилүү бир саны.
Андан кийин катышуучулардын бул санынын ичинде белгилүү бир көпчүлүк болушу керек.
Ошентип, эгерде сиз кворумду ушундайча бир аз төмөндөтсөңүз – башкача айтканда, конституциялык өзгөртүү үчүн теориялык жактан
экиден үчүнчү көпчүлүк талап кылынса да, сиз: «Ооба, бирок өкүнүчтүүсү, добуш бергендердин болгону 39,8
пайызы добуш берди, 40 пайыз эмес» десеңиз – анда бул конституциялык өзгөртүү ишке ашкан эмес.
Ооба, бирок шайлоонун жыйынтыктарын, добуш бергендердин санын жана башка нерселерди биз көзөмөлдөй албайбыз Башкача айтканда,
бул шайлоо участкасындагы жыйынтык коомчулукка жарыяланбайт жана бизде ар бир шайлоо участкасында же ар бир шайлоо округунда
кеминде бир адам отурат, ал угуп, жазып алып, андан кийин бизге жыйынтыкты берет, ошондо биз аны текшере алабыз;
акырында аныкталып калган жыйынтык чындыгында шайлоо участкаларында жарыяланган жыйынтык болуп саналат.
Ошентип, түз демократияга жол табуу үчүн.
Улуттук конституцияларды өзгөртүүнү караштыруу үчүн биз шайлоолорду активдүү байкоо жүргүзүшүбүз керек.
Ошондуктан, эгер мен туура түшүнсөм, шайлоо байкоочулары бардык жерде керек.
Ооба, сен мурда мен эмне кыла аларымды сурагансың.
Бул топту түзүү көп күч-аракетти талап кылганына карабастан, мен сөзсүз wabeo.de сайтына кирип көрүүнү сунуштайм.
Мен ишенем, кийинки жылы Баден-Вюртемберг, Мекленбург-Оңтүстік Померания жана Саксония-Анхальт штаттарында шайлоолор болот.
Бул шайлоолор биринчи жолу өлкө боюнча байкоого алынышы керек.
Сиз ал жакта каттоодон өтө аласыз, жеке инсандыгыңызды тастыктап, ага 6,50 фунт стерлинг керек.
6,50 евро, анткени бул татаал текшерүү процесси бар, бирок ал анын артында чыныгы адам турганын ачык көрсөтөт.
Андан кийин биз чындап эле бардык нерсени жалпы текшерип чыга алабыз:
Акырында жарыяланган жыйынтык чын эле добуш берүү участкаларында же шайлоо округдарында чыккан жыйынтыкпы? Бул абдан кызыктуу.
Ал эми бул абал мындай болбошу мүмкүн – райондук администратор, ал Шпейер шаарынын мэри, ага шайлоо байкоочусу кат жазган – мен
муну чакан кызык факт катары белгилей кетейин... Чындыгында, бул майда-чүйдө эмес, абдан кайгылуу – ал шайлоо участкасында байкоочу
катары кандай мамиле көргөнү тууралуу даттанган кат жазган.
Андан кийин Шпейердин мэри, райондук шайлоо комиссиясынын төрайымы катары, чындап эле жооп жазып, өзүнүн ою боюнча
адамдардын келип шайлоону байкоосу өтө эле жаман экенин билдирди.
Анткени бул, негизинен, шайлоолор туура өткөрүлбөй жатат дегенди билдирет, ошентип биздин демократиябыздын
легитимдүүлүгүн жокко чыгарат. Муну элестетип көр.
Шайлоолордун коомдук мүнөзү биздин шайлоо мыйзамдарыбыздын жана шайлоо эрежелерибиздин негизги принциптеринин бири болуп саналат.
Андан кийин жооптуу райондук добуш берүүнү эсептөө комиссиясынын төрайымы келип, өзүнүн көз карашынан алганда, бирөөлөр шайлоону
байкоону каалап жатканы, бул жерде болуп жаткан нерсени — биз ар дайым суверендүүлүктүн бирден-бир актысы деп
эсептеген нерсени — туура жүргүзүлүп жатканын текшерүүнү каалап жатканы тууралуу айтты.
Бул аларды жөн гана ал жерде тургандыгы үчүн ишенбей тургандай көрүнмөк.
Ошентип, абал ушундай. Муну элестетип көр.
Мэр бул кызматка биринчи кезекте аны дайындаган адамдарга ушундай пикирде.
Абдан кызыктуу. Абдан жакшы. Лудвиг мырза, биз менен сүйлөшкөнүңүз үчүн чоң рахмат!
Бул чындап эле көзүңдү ачкан тажрыйба болду. Эң негизгиси, эми ар бир адам чындап эле кандай
кадамдарды жасай аларын көрүүгө мүмкүн болду.
Биринчиден, сиз шайлоону байкоого катыша аласыз.
Менимче, сиз WABEO менен байланыша аласыз.
Андан кийин сиз клетканы кантип түзсөңүз болорун же бар клеткага кантип кошулсаңыз болорун жөн гана көрө аласыз.
Андан кийин сен жөн гана муну жасай аласың. Эркиндик «жок» дегенден башталат.
Менимче, сиз азыр бизге бул иш-чараны чындап ишке ашыруунун алгачкы кадамдарын көрсөтүп бердиңиз,
ошентип жарандар бийликти өз колуна кайра алышат.
Өтө көз ачкан маек үчүн чоң рахмат!
Бул жерде болууга мага мүмкүнчүлүк бергендигиңиз үчүн чоң ыраазычылык билдирем.