1
00:00:00,000 --> 00:00:01,445


2
00:00:01,445 --> 00:00:03,398
Әгәр без моны карасак, кем моны хәл итәргә тиеш?

3
00:00:03,398 --> 00:00:07,406
Мин кайбер хезмәттәшләрем белән
бергә үз үзәгемне ачтым, бу дигән сүз:

4
00:00:07,406 --> 00:00:15,367
Кешелеккә каршы җинаятьләрне тикшерү, яңадан
бәяләү, җинаять җаваплылыгына тарту һәм кисәтү үзәге.

5
00:00:15,367 --> 00:00:18,960
Күп кешеләр һәрвакыт сорыйлар: ни
өчен кешелеккә каршы җинаятьләр?

6
00:00:18,960 --> 00:00:22,992
Чөнки монда без кешелеккә каршы җинаятьләрне кичердек.

7
00:00:22,992 --> 00:00:26,671
Кешеләр эзәрлекләнгән. Табиблар бүген дә эзәрлекләнә.

8
00:00:26,671 --> 00:00:32,880
Табиблар үз эшләрен башкарган өчен төрмәгә җибәрелә.

9
00:00:39,648 --> 00:00:46,420
Минем хезмәттәшем Райнер Фюльмих
Гёттингендагы төрмәдә утыра. Ул шулай ук бөек укытучы.

10
00:00:52,401 --> 00:00:59,131
Татулашу бары тик сәяси вазгыятьне үзгәртсәк кенә була ала.

11
00:00:59,131 --> 00:01:06,315
Чөнки без хәзерге сәяси шартларда гади генә хакимияттән баш
тартабыз, һәм бу беркайчан да тиешле яңача бәяләүгә китермәячәк.

12
00:01:06,315 --> 00:01:10,039
Чөнки, мин әйткәнчә, шул вакытта гамәл кылучылар үзләре
кылган гамәлләре белән килешергә мәҗбүр булырлар иде.

13
00:01:10,039 --> 00:01:18,726
Кешелеккә каршы бу җинаятьләрне кылганнарның торып: «Әйе,
без булдык», — дип әйтерләрен беркем дә фараз итә алмый.

14
00:01:18,726 --> 00:01:27,891
Һәм хәзер без судка чыгарга телибез: үзебез сайлаган судьялар
каршында, үзебез сайлаган прокурорлар каршында, алар безнең

15
00:01:27,891 --> 00:01:32,712
гамәлләребезнең дөресме яки ялгышмы икәнен хөкем итсеннәр.

16
00:01:32,712 --> 00:01:40,567
Өч ай элек, RKI документлары агып чыкканчы, барлык судьялар да
миңа шул вакытта барысын да дөрес

17
00:01:40,567 --> 00:01:49,118
эшләгәннәрен әйтә иделәр, ә хәзер кинәт аларга бу
эшне яңадан карарга тиешләр... Бу да эшләми.

18
00:01:49,118 --> 00:01:57,863
Ул бары тик шул очракта гына эшләячәк... – һәм Ральф Боэс
моны әле генә игълан итте, һәм мин Ральф Боэс һәм башка күпләр

19
00:01:57,863 --> 00:02:03,381
белән килешәм. Зинһар, ул телгә алган веб-сайтка күз салыгыз.

20
00:02:03,381 --> 00:02:06,420
Мин ышанам, без федератив дәүләтләр аша үтәргә тиешбез.

21
00:02:06,420 --> 00:02:10,826
Һәр федератив дәүләттә безнең үз конституциябез бар.

22
00:02:10,826 --> 00:02:17,615
Һәм алар аерым конституцияләр булганлыктан, федератив
дәүләттәге һәр конституцияне үзгәртергә мөмкинлек бар.

23
00:02:17,615 --> 00:02:21,037
Көч безнең кулларда. Син моны гына белмисең...

24
00:02:21,037 --> 00:02:27,779
Бүген мин адвокат Ральф Людвигны
безнең Kla.TV студиясенә җылы каршы алам.

25
00:02:27,779 --> 00:02:28,815
Сәлам.

26
00:02:28,815 --> 00:02:36,974
Берлинда узган демонстрациядә сез безнең кулда
көч бар, ләкин без моны хәтта белмибез, дидегез.

27
00:02:36,974 --> 00:02:41,006
Мин дә белмим. Мин хәтта кулымда нинди көч барлыгын да белмим.

28
00:02:41,006 --> 00:02:47,969
Һәм мин сәяси карарларга ничек
йогынты ясарга, бу ничек эшләвен дә белмим.

29
00:02:47,969 --> 00:02:53,715
Сез безгә ярдәм итә аласызмы, миңа ярдәм итә
аласызмы, тамашачыларга бераз ярдәм итә аласызмы?

30
00:02:53,715 --> 00:02:55,620
Әйе, принципиаль яктан ул шулкадәр дә авыр түгел.

31
00:02:55,620 --> 00:03:03,316
Германиядә 16 федератив штат бар, һәм һәр
федератив штатның үз конституциясе бар.

32
00:03:03,316 --> 00:03:09,868
Һәм һәрбер штат конституциясе – Гессенны
исәпкә алмаганда, ләкин асылда Гессенны да

33
00:03:09,868 --> 00:03:13,761
кертеп – халык закон чыгару мөмкинлеген караган.

34
00:03:13,761 --> 00:03:19,136
Бу шул федераль штатта яшәүче кешеләргә
үз законнарын кабул итү мөмкинлеген бирә.

35
00:03:19,136 --> 00:03:23,215
Һәм алар фәкать законнар гына кабул итмиләр, ә
дәүләт конституциясенә дә үзгәрешләр кертә алалар.

36
00:03:23,215 --> 00:03:29,333
Шулай итеп, теләсәләр, алар үзләренең федератив
дәүләтендә бергә яшәү кагыйдәләрен, структура

37
00:03:29,333 --> 00:03:32,074
кагыйдәләрен, сәяси структураны үзгәртә алалар.

38
00:03:32,074 --> 00:03:37,449
Бу билгеле күпчелекләрне таләп итә.
Бу һәрвакыт өч адым булуын аңлата.

39
00:03:37,449 --> 00:03:40,769
Беренче адым – гражданнар инициативасы.
Бу сез идеяне тәкъдим итүегезне аңлата.

40
00:03:40,769 --> 00:03:43,230
Сезгә билгеле бер санлы тавыш җыярга кирәк.

41
00:03:43,230 --> 00:03:45,371
Икенчесе — референдум дип аталган.

42
00:03:45,371 --> 00:03:51,402
Бу сездән илдә билгеле бер санлы кешеләрнең бу
тема белән кызыксынуын исбатлавыгызны таләп итә.

43
00:03:51,402 --> 00:03:57,916
Бу һәрвакыт иң авыр этап, һәм аны җиңеп чыккач, ул без белгән
сайлау кебек була, Аннары якшәмбе көнне кешеләр сайлау

44
00:03:57,916 --> 00:04:05,159
участокларына чакырыла һәм бу сәяси мәсьәләгә яки кертелә торган
законга яки шундый ук нәрсәгә тавыш бирә алалар, һәм аннары әйтә

45
00:04:05,159 --> 00:04:11,280
алалар: «Без, бу федератив дәүләттәге халык буларак, аны
шундый яки болай булуын телибез, яки без бу законның

46
00:04:11,280 --> 00:04:14,577
булуын телибез, яки без бу кагыйдә яки шул кагыйдәне телибез».

47
00:04:14,577 --> 00:04:18,022
Принципиаль яктан, бу һәр дәүләт конституциясендә каралган.

48
00:04:18,022 --> 00:04:25,994
Һәм бу без теләсәк, сәяси карарларга үзебез катнаша алабыз дигән
сүз, дүрт-биш елга бер тапкыр гына тавыш биреп, дөрес кешеләр

49
00:04:25,994 --> 00:04:30,482
сайланып, дөрес карарлар кабул итәрләр дип өметләнү урынына.

50
00:04:30,482 --> 00:04:39,757
Әйе. Һәм дәүләт конституцияләре – хәзер мин
бераз буталдым... Бездә шулай ук Төп канун бар.

51
00:04:39,757 --> 00:04:47,028
Бу нәрсә ул? Ни өчендер ул федераль дәрәҗәдә
эшләми, ул бары тик штат дәрәҗәсендә генә эшли. Ни өчен?

52
00:04:47,028 --> 00:04:54,528
Әйе, әлбәттә, бездә Гыйфти Закон бар, һәм ул чынлап та «Гыйфти
Закон» дип атала — Германия Конституциясе яки немец Конституциясе

53
00:04:54,528 --> 00:04:57,780
түгел, ә «Германия Федератив Республикасы Гыйфти Закон».

54
00:04:57,780 --> 00:05:03,037
Бу, әлбәттә, тарихи сәбәпләре бар. Икенче
бөтендөнья сугышыннан соң Германия бүленде.

55
00:05:03,037 --> 00:05:12,279
Германия төрле, чыннан да дүрт җиңүче держава тарафыннан
оккупацияләнде һәм фактик рәвештә территориаль яктан бүленде.

56
00:05:12,279 --> 00:05:16,927
Бу Германия империясенең
территориаль бөтенлеге юкка чыкканын аңлатты.

57
00:05:16,927 --> 00:05:25,021
Аннары Көнбатыш белән Көнчыгыш арасында, нигездә Русия
– һәм шул вакытта Совет Союзы – Суык сугыш башланды.

58
00:05:25,021 --> 00:05:30,038
Һәм Көнбатыш державалары Германия белән ничек эш итәргә,
Германиягә ничек карарга, Германиянең киләчәге нинди

59
00:05:30,038 --> 00:05:33,001
булырга тиеш дигән мәсьәләләрдә төрлечә фикердә булдылар.

60
00:05:33,001 --> 00:05:41,342
Һәм әйе, бу 1949 елда Германия Федератив Республикасының
барлыкка килүенә китерде, һәм әлбәттә, Германия Федератив

61
00:05:41,342 --> 00:05:45,850
Республикасы бөтен Германия рейхының бары тик бер өлеше генә.

62
00:05:45,850 --> 00:05:52,631
Шул вакытта да хәл ителер дип уйладылар, бөтен Германия өчен бер
чишелеш табылыр дип ышандылар, шуңа күрә немец конституциясе

63
00:05:52,631 --> 00:05:58,706
кабул ителмәде, чөнки конституцияне бары тик Рейхның
элекке территориясе, бөтен Германия җирләре өчен генә кабул

64
00:05:58,706 --> 00:06:02,313
итәргә мөмкин иде, шуңа күрә аны «Төп Закон» дип атадылар.

65
00:06:02,313 --> 00:06:08,467
Бу, нигездә, өч җиңүче союздаш көчләрнең төп
законы, ул соңыннан, күбрәк-азрак,

66
00:06:08,467 --> 00:06:12,698
Херен-Кимзедәге сәясәтчеләр белән сөйләшеп килешенде.

67
00:06:12,698 --> 00:06:15,903
Һәм бу Төп Закон берләшүдән соң да сакланып калды.

68
00:06:15,903 --> 00:06:22,876
Шул вакытта да, ул Төп канунда каралган булса да,
бөтен Германия өчен конституция эшләнмәде; аның

69
00:06:22,876 --> 00:06:26,495
урынына Төп канун конституция буларак дәвам итте.

70
00:06:26,495 --> 00:06:32,464
Һәм мин һәрвакыт әйтәм: конституция
суверен булганда гына конституция була ала.

71
00:06:32,464 --> 00:06:39,040
Һәм суверен, Карл Шмитт әйткәнчә генә гадәттән тыш
хәлне билгеләүче түгел, ә кагыйдәләрне үзгәртә алучы.

72
00:06:39,040 --> 00:06:43,276
Һәм безнең конституция кешеләргә
кагыйдәләрне үзгәртергә мөмкинлек бирми.

73
00:06:43,276 --> 00:06:49,812
Бу шул мәгънәдә Төп канун конституция була алмый,
чөнки Төп канун бернинди суверен хакимиятне дә танымый.

74
00:06:49,812 --> 00:06:56,440
Яки без, гражданнар буларак, белгән бердәнбер суверен
гамәл нәкъ менә сайлау – һәр дүрт ел саен Бундестагны сайлау.

75
00:06:56,440 --> 00:07:00,280
Һәм бу — Германия Федератив
Республикасы халкының бердәнбер катнашуы.

76
00:07:00,280 --> 00:07:03,534
Югыйсә берни дә планлаштырылмаган. Халыкка популяр законнар юк.

77
00:07:03,534 --> 00:07:09,107
20-нче маддә әле дә суверенның сәясәтне
сайлаулар һәм референдумнар аша

78
00:07:09,107 --> 00:07:13,120
билгеләвен караса да, Германиядә референдумнар юк.

79
00:07:13,120 --> 00:07:17,026
Тавыш бирү турындагы закон юк, шуңа күрә тавыш бирү дә юк.

80
00:07:17,026 --> 00:07:24,218
Аннары 146-нчы маддә бар, ул Германия халкына яңа
конституцияне яки конституцияне кабул итәргә мөмкинлек бирә.

81
00:07:24,218 --> 00:07:29,038
Күп кенә конституция адвокатлары әйтәләр: бу абзац
та, бу маддә дә гамәлдә түгел, бу норма гамәлдә түгел.

82
00:07:29,038 --> 00:07:39,113
Бу турыда озак сөйләшергә мөмкин, ләкин Германиянең һәрбер штат
конституциясендә кешеләргә мин әйткән өч адым аша закон чыгару

83
00:07:39,113 --> 00:07:48,407
эшенә актив рәвештә катнашырга, үзләре законнар кабул итәргә
һәм шулай итеп кагыйдәләрне үзгәртергә мөмкинлек каралган.

84
00:07:48,407 --> 00:07:54,468
Һәм гамәлгә кую кагыйдәләре законнарны гына үзгәртми, ә,
әйткәнемчә, Гесс турында кечкенә искәрмә белән,

85
00:07:54,468 --> 00:08:00,600
һәр федератив дәүләттә конституцияне дә үзгәртә ала,
ягъни аларның бергә яшәү кагыйдәләрен үзгәртә ала.

86
00:08:00,600 --> 00:08:03,733
Ике төп кыйммәт бар, аларны саклау мәҗбүри.

87
00:08:03,733 --> 00:08:08,952
Бу һәрвакыт демократия принцибы: һәр сәяси
карар халык ихтыяры нигезендә кабул ителергә тиеш.

88
00:08:08,952 --> 00:08:13,005
Икенчесе – кешенең кадерен гарантияләү. Шуңа
күрә без кагыйдәләрне кешенең кадерен

89
00:08:13,005 --> 00:08:15,798
гарантияләүне бетерә торганча үзгәртергә тиеш түгелбез.

90
00:08:15,798 --> 00:08:19,480
Ләкин болар гына бердәнбер кагыйдәләр, һәм
шул кагыйдәләр кысаларында һәр федератив

91
00:08:19,480 --> 00:08:21,501
штаттагы кешеләр үзләре карар кабул итә ала.

92
00:08:21,501 --> 00:08:27,028
Мәсәлән, без хәзерге биш (дөрес: дүрт) ел саен дәүләт
хөкүмәтен яки дәүләт парламентын сайлауны туктатып,

93
00:08:27,028 --> 00:08:29,112
аларны ике елга бер тапкыр сайларга карар итә алабыз.

94
00:08:29,112 --> 00:08:34,873
Яки без дәүләт хөкүмәтен кире какарга карар кабул итә
алабыз, әмма дәүләт парламенты билгеле бурычларны үтәү өчен

95
00:08:34,873 --> 00:08:37,855
администраторлар билгеләргә тиеш, һәм шундый башка эшләр.

96
00:08:37,855 --> 00:08:44,058
Әгәр бездә демократик ихтыярны чагылдыру урынына
аны чыннан да белдерә алырдай альтернатива булса,

97
00:08:44,058 --> 00:08:47,284
без теоретик яктан Парламентны бетерә алыр идек.

98
00:08:47,284 --> 00:08:53,370
Шулай итеп, без күп нәрсәне үзгәртә алабыз, ләкин бары тик
дәүләт дәрәҗәсендә генә, чыннан да милли дәрәҗәдә түгел.

99
00:08:53,370 --> 00:08:57,721
Әйе, бик кызыклы. Һәм мондый
процессны ничек башлап җибәрергә була?

100
00:08:57,721 --> 00:09:11,838
Әйтик, без бу бөтен сәяси структураны үзгәртергә телибез,
мәсәлән, судьяларны билгеләү тәртибен үзгәртеп, аларны

101
00:09:11,838 --> 00:09:19,438
хәзергечә Гаделлек министрлыгы түгел, ә халык билгеләсен.

102
00:09:19,438 --> 00:09:22,353
Син моны ничек эшли аласың? Син ничек башлап карый аласың?

103
00:09:22,353 --> 00:09:27,587
Нигездә, мин әйткәнчә, барлык законнар, шул
исәптән штат конституцияләре дә, үзгәртелә ала.

104
00:09:27,587 --> 00:09:32,040
Һәм принципиаль яктан, теләсә кем гади генә инициатива башлап
җибәрә ала; бер-ике кеше дә инициатива башлап җибәрә ала...

105
00:09:32,040 --> 00:09:32,760
…Димәк, без икебез?

106
00:09:32,760 --> 00:09:39,345
Без икебез дә – әйе, мөгаен хәзер түгел, чөнки без
бер үк штатта яшәмибез, ләкин принципиаль яктан, әйе.

107
00:09:39,345 --> 00:09:44,876
Әгәр без бер үк федератив дәүләттә яшәсәк, без гади генә
итеп әйтә алабыз: без канунга үзгәреш кертүне телибез.

108
00:09:44,876 --> 00:09:49,989
Аннары без аны үзебез күз алдына китергәнчә – башка сүз белән
әйткәндә, без нәрсә эшлибез – закон проекты проектын әзерлибез.

109
00:09:49,989 --> 00:09:50,454
Мм-һм.

110
00:09:50,454 --> 00:09:58,764
Аермалар да бар. Сез шулай ук җәмәгать сорауларын да кертә аласыз,
бу парламентка билгеле сораулар белән шөгыльләнергә һәм бу

111
00:09:58,764 --> 00:10:02,977
мәсьәләне хәл итү өчен парламент утырышы уздырырга мәҗбүр итә.

112
00:10:02,977 --> 00:10:09,959
Ләкин хәзер, халык закон чыгару тәртибе нигезендә,
без икебез дә, әйтерсең лә, закон проекты язып,

113
00:10:09,959 --> 00:10:15,055
гадәттә, дәүләт парламентының рәислек комитетына тапшырабыз.

114
00:10:15,055 --> 00:10:23,495
Аннары гади генә рәвештә игълан ителәчәк: бу законга кертелгән
үзгәреш нигезендә монда гражданнар инициативасы башлана.

115
00:10:23,495 --> 00:10:28,845
Аннары без эшли башлый алабыз һәм безнең бу
законга кертелгән төзәтмә өчен тавышлар җыя алабыз.

116
00:10:28,845 --> 00:10:34,951
Һәм без билгеле бер кворумга ирешкәч – беренче этапта ул
чагыштырмача түбән, кайбер илләрдә ул бары тик 6000 яки

117
00:10:34,951 --> 00:10:41,490
5000 тавыш кына – без бу тавышларны җыйгач, безгә «референдум»
дип аталган тавыш бирүне башлап җибәрергә рөхсәт ителә.

118
00:10:41,490 --> 00:10:47,895
Бу димәк, дәүләт парламенты соңыннан
гражданнарның петициясен караячак һәм аны раслый да,

119
00:10:47,895 --> 00:10:51,579
расламый да ала. Бу очракта референдум булмаячак.

120
00:10:51,579 --> 00:10:58,598
Аннары ул референдумга күчә, һәм референдум өчен
билгеле бер вакыт эчендә, гадәттә алтыдан сигез

121
00:10:58,598 --> 00:11:02,438
айга кадәр, билгеле бер санлы имзалар җыярга кирәк.

122
00:11:02,438 --> 00:11:07,976
Һәм бу кворум узып китүгә, дәүләт парламенты
мәсьәләне яңадан караячак һәм закон

123
00:11:07,976 --> 00:11:12,016
инициативасын расларга яки расламаска карар кабул итәчәк.

124
00:11:12,016 --> 00:11:17,185
Әгәр ул ризалашмаса, референдум үткәреләчәк, ул сайлау кебек.

125
00:11:17,185 --> 00:11:19,697
Аннары гражданнарны якшәмбе көнне тавыш бирергә чакыралар.

126
00:11:19,697 --> 00:11:24,313
Аннары болай диелә: Ярар. Гражданнардан бу
канунны телиләрме-юкмы, «әйе» яки «юк» дип сорала.

127
00:11:24,313 --> 00:11:30,904
Берлинда узган демонстрациядә әйткәнегезчә,
соңгы карар тагын бер кат халыкка калдырылырга тиеш.

128
00:11:30,904 --> 00:11:40,079
Шулай итеп, моны гамәлдә бу милли
конституцияләр аша башлап җибәрергә мөмкин.

129
00:11:40,079 --> 00:11:48,009
Әйе, нәкъ менә. Коронавирус пандемиясе вакытында без
сәясәтнең кешеләрнең тормышына ничек үтеп керүен күрдек.

130
00:11:48,009 --> 00:11:53,665
Һәм минемчә, кешеләргә бу кысылучы
сәясәтләрдән үзләрен яклау мөмкинлеге булырга тиеш.

131
00:11:53,665 --> 00:11:58,813
Һәм мин әле генә тасвирлаган бу
адымнар, бу өч адым, мәңгелек вакыт ала.

132
00:11:58,813 --> 00:12:01,563
Һәм шул вакытка кадәр, әлбәттә, без бернәрсәне дә булдырмадык.

133
00:12:01,563 --> 00:12:08,258
Шуңа күрә минем тәкъдимем шундый: иң элек без барлык дәүләт
конституцияләренә «вето хокукы» дип аталган хокукны кертик.

134
00:12:08,258 --> 00:12:12,708
Шулай итеп, без нигездә болай дибез: дәүләт
хөкүмәте кабул иткән һәр закон һәм һәр

135
00:12:12,708 --> 00:12:15,399
кагыйдә иң иртәсе өч айдан соң гамәлгә керәчәк.

136
00:12:15,399 --> 00:12:21,399
Бу өч ай дәвамында билгеле бер кворумга ия
булган кешеләр имзалар җыярга вакытлары була.

137
00:12:21,399 --> 00:12:27,717
Әгәр алар халык санының ике ярым проценты кадәр
имза җыйсалар, минемчә, бу сан үзгәртелә ала,

138
00:12:27,717 --> 00:12:30,115
аннары бу закон буенча референдум үткәреләчәк.

139
00:12:30,115 --> 00:12:33,065
Чөнки шул вакытта ике ярым процент кешеләр
нигездә: «Без бу канунны теләмибез», – диделәр.

140
00:12:33,065 --> 00:12:36,774
Бу әһәмиятсез түгел. Мин әйтәм, биш
процент — дәүләт парламентында фракция.

141
00:12:36,774 --> 00:12:39,375
Монда ике ярым процент кеше «без моны теләмибез» дип әйтә.

142
00:12:39,375 --> 00:12:47,860
Шул законны яки кагыйдәне кабул итүне телиләрме-юкмы икәнен бөтен
халык, ягъни тиешле федератив дәүләт гражданнары, тавыш бирә.

143
00:12:47,860 --> 00:12:54,315
Ләкин әгәр депутат берәр кагыйдә яки закон кертә – чөнки ул моны
бик ашыгыч дип саный, без моны хәзер тиз арада

144
00:12:54,315 --> 00:13:00,213
эшләргә тиешбез – һәм ул өч айлык срок бирмәсә, бу
законга, бу кагыйдәгә тавыш бирү мәҗбүри булачак.

145
00:13:00,213 --> 00:13:06,122
Шулай итеп, без закон чыгаручыларның
законнарны ашыгып кабул итү хәленә калмас өчен.

146
00:13:06,122 --> 00:13:12,568
Мин һәрвакыт әйтәм: әгәр кешеләр битлек кию
таләбе буенча тавыш бирә алсалар, аны кертмәсләр иде.

147
00:13:12,568 --> 00:13:17,777
Әйе, битлек кию таләбе нигездә серле һәм хәйләле операция
рәвешендә кертелде, һәм нәкъ менә бу башта

148
00:13:17,777 --> 00:13:22,818
курку тудырды, ул соңыннан, мәсәлән,
кешеләрнең вакцинация ясату өчен кирәкле шарт булды.

149
00:13:22,818 --> 00:13:29,764
Һәм без әйтергә тиешбез: әгәр алар, әйтерсең лә, караңгылык
каплавы астында кыска вакыт эчендә гамәлгә керәчәк законнар кабул

150
00:13:29,764 --> 00:13:34,709
итәргә теләсәләр, сәясәтчеләр шушы законнарны
шунда ук һәм һәрвакыт халык тавышына куярга

151
00:13:34,709 --> 00:13:37,568
тиеш, халык кирәк булса «юк» дип әйтә алсын өчен.

152
00:13:37,568 --> 00:13:41,512
Бу — мин һәрвакыт әйткәнчә, вето
хокукы, соңгы карар кабул итү вәкаләте. Әйе.

153
00:13:41,512 --> 00:13:46,918
Халык «юк» дип әйтә ала һәм эшләрне бу рәвешле башкарып булмый.

154
00:13:46,918 --> 00:13:49,424
Без моны эшли алабыз. Без моны
һәр федератив дәүләттә эшли алабыз.

155
00:13:49,424 --> 00:13:55,402
Һәм бу сәясәтчеләргә ачык күрсәтер иде: алар
кабул иткән һәр закон – хәзер, мәсәлән, федераль

156
00:13:55,402 --> 00:13:58,384
дәрәҗәдә – нәкъ менә шушы бурычларны тудырды.

157
00:13:58,384 --> 00:14:04,434
Ләкин, мәсәлән, шулай дип тә әйтергә мөмкин булыр иде... Федераль
законнар булса да, Федераль Шура үз ризалыгын бирергә тиеш.

158
00:14:04,434 --> 00:14:09,573
Әгәр без, федератив дәүләтләр халкы буларак,
хөкүмәткә моңа ризалашырга ярамый дип әйтсәк,

159
00:14:09,573 --> 00:14:12,535
мәсәлән, бу бурычлар барлыкка да килмәгән булыр иде.

160
00:14:12,535 --> 00:14:18,755
Һәм без, халык буларак, бу көчкә ия булырга тиешбез, шуның өчен
без бер тапкыр гына тавыш биреп кенә калмыйча, сәясәтчеләрнең һәр

161
00:14:18,755 --> 00:14:24,155
очракта нәрсә эшләвен, нинди коалицияләр барлыкка килүен,
сәясәтчеләрнең карарларны ничек кабул итүен контрольдә

162
00:14:24,155 --> 00:14:31,239
тотарга, һәм без, гражданнар буларак, теләсә кайсы вакытта һәр
сәяси мәсьәләдә «Без моны теләмибез» дип әйтә алырга тиешбез.

163
00:14:31,239 --> 00:14:38,910
Бу юнәлештә төркемнәр инде эшләп килә,
инициативаны үзләренә алганнары турында билгеләр бармы?

164
00:14:38,910 --> 00:14:41,871
Әйе, бөтен эшнең төп идеясе – аны тулысынча децентрализацияләү.

165
00:14:41,871 --> 00:14:44,376
Шуңа күрә без моны ниндидер үзәк оешмага эшләтмәкче түгелбез.

166
00:14:44,376 --> 00:14:49,246
Аның урынына без нигездә ике әйбер
безнең өчен бик мөһим дип әйттек.

167
00:14:49,246 --> 00:14:56,332
Бу эшне башкара торган төркемнәр һәм оешмалар үзләре дә билгеле
бер рәвештә бер-берсе белән демократик рәвештә аралашырга тиеш.

168
00:14:56,332 --> 00:14:58,480
Без әйтәбез: һәрвакыт кабул итүгә
нигезләнгән карарлар кабул итегез.

169
00:14:58,480 --> 00:15:05,160
Бу без чын демократиягә ирешергә теләсәк, иң элек аны
үзебез кечкенә күләмдә гамәлгә ашырырга тиешбез дигән сүз.

170
00:15:05,160 --> 00:15:08,805
Бу безнең җәмгыять демократик
булсын дип таләп итә алмавыбызны аңлата.

171
00:15:08,805 --> 00:15:13,770
Һәм без үзебез дә, эшчәнлегебез алып барылган кечкенә
территориядә, бер-беребезгә демократик рәвештә мөнәсәбәт

172
00:15:13,770 --> 00:15:16,277
тотмыйбыз, кабул итүгә нигезләнгән рәвештә эш итмибез.

173
00:15:16,277 --> 00:15:21,503
Шулай итеп, бу шартларда бу мөһим карар.

174
00:15:21,503 --> 00:15:29,014
Икенче пункт – мөмкин кадәр күбрәк кешене ничек
рухландырырга, шундый референдум өчен, яки

175
00:15:29,014 --> 00:15:33,605
башта петиция өчен җитәрлек имзалар җыярга булышу.

176
00:15:33,605 --> 00:15:38,104
Һәм бу тулысынча децентрализацияләнгән булырга тиеш:
мәсьәләләрнең нәрсәдән гыйбарәт булуын, нәрсә кызыклы булуын һ.б.

177
00:15:38,104 --> 00:15:43,092
үзәкләрдән караганда җирле дәрәҗәдә хәл итү өчен күпкә уңайлырак
урнашкан кечкенә төркемнәр тарафыннан башкарылырга тиеш.

178
00:15:43,092 --> 00:15:46,490
Һәм хәзер бик күп инициативалар барлыкка килә.

179
00:15:46,490 --> 00:15:50,772
Без чынлап та бары тик шуны гына тәкъдим
иттек һәм: «Әйдәгез, берәр эш эшләгез», — дидек.

180
00:15:50,772 --> 00:15:53,537
Һәм хәзер безне Баден-Вюртембергка чакырдылар.

181
00:15:53,537 --> 00:16:00,670
Бу эшне башкарырга, аны гамәлгә ашырырга
теләгән инициативаларның зур бер түгәрәге бар.

182
00:16:00,670 --> 00:16:08,037
Мин бу әңгәмәгә аз гына вакыт кала Саксония-Анхальттан
килеп җиттем. Мин Саксония-Анхальтның Гүстен шәһәрендә идем.

183
00:16:08,037 --> 00:16:13,831
Түбән катламнан чыккан DieBasis оешмасының күпсанлы
әгъзалары һәм җирле ассоциацияләре, шулай ук бу төр түбән

184
00:16:13,831 --> 00:16:16,936
катлам демократиясенә кызыксынучылар, анда җыелдылар.

185
00:16:16,936 --> 00:16:24,436
Һәм без нәкъ менә шуны эшләдек. Гомумән алганда, без ни өчен
кемдер төп вариантны сайларга тиешлеге турында гына сөйләштек.

186
00:16:24,436 --> 00:16:28,022
Һәм гаҗәпкә каршы, нәтиҗә нәкъ менә шундый булды:

187
00:16:28,022 --> 00:16:35,859
Чөнки без – ниһаять, шушы төр халык демократиясен чынга
ашыручылар: карарлар өстән түгел, ә астан өскә кабул ителә,

188
00:16:35,859 --> 00:16:43,897
без үзәкләштерелмәгән, барлык мөһим карарлар җирле дәрәҗәдә
кабул ителә, һәм һәркем барлык сәяси карарларда катнаша.

189
00:16:43,897 --> 00:16:48,740
Бу чыннан да базаның уникаль сату ноктасы. Һәм без
моны тышкы дөньяга тагын да көчлерәк җиткерергә телибез.

190
00:16:48,740 --> 00:16:53,311
Нәкъ менә шушы фикер: карарлар иң
түбәндә кабул ителә, югарыда түгел.

191
00:16:53,311 --> 00:16:58,508
Безгә карарлар кабул итү өчен баш офис
кирәкми; киресенчә, тормышыбызга йогынты ясаучы

192
00:16:58,508 --> 00:17:01,554
барлык мөһим карарлар җирле дәрәҗәдә кабул ителә.

193
00:17:01,554 --> 00:17:06,409
Һәм принципиаль яктан, әгәр сездә зур җир мәйданы һәм башка
шундый мөмкинлекләр булса, җирле карарларны да

194
00:17:06,409 --> 00:17:10,140
уртак рәвештә кабул итәргә мөмкин, шуның белән
карарларны һәркем өчен бергә кабул итәргә була.

195
00:17:10,140 --> 00:17:17,919
Әйе, бик кызык, чөнки син даими рәвештә кешеләрнең:
«Иң югарыдагылар безнең белән теләсәләр нишлиләр, ә

196
00:17:17,919 --> 00:17:22,037
без моны үзгәртә алмыйбыз», – дип әйтүләрен ишетәсең.

197
00:17:22,037 --> 00:17:24,623
Аларга боларның барысына да яңгыр
һәм кар кебек түзәргә туры килә.

198
00:17:24,623 --> 00:17:29,944
Бурыч тормозын бушаталар, һәм безнең ил ирекле төшү хәлендә.

199
00:17:29,944 --> 00:17:34,020
Ләкин чыннан да кызык: ниһаять, хәзер бер юл табыла.

200
00:17:34,020 --> 00:17:41,049
Мин хәзер нишләргә мөмкин? Мәсәлән, әгәр мин, син
әйткәнчә, чынлап та минеке булган көчне кире

201
00:17:41,049 --> 00:17:45,955
кайтарырга теләсәм, кайда кушыла алам? Мин нишләргә мөмкин?

202
00:17:45,955 --> 00:17:56,791
Ярар, иң элек, гади генә
үзегезнең күршелектә төркем оештыру җитә.

203
00:17:56,791 --> 00:17:59,143
Яки ул хәтта төркем дә булырга тиеш
түгел; без аны күзәнәк дип атыйбыз.

204
00:17:59,143 --> 00:18:06,913
Шулай итеп, күрше-тирәдәге дусларың белән очрашыгыз –
иң яхшысы күрше-тирәдә – кешеләр белән бергә җыелыгыз.

205
00:18:06,913 --> 00:18:10,117
Мәсәлән, Райнер Маусфельдның «Нигә
сарыклар тын?» дигән китабын укыгыз.

206
00:18:10,117 --> 00:18:15,294
Чөнки Райнер Маусфельд бу китапта безнең сәяси структураның
чыннан да ничек эшләвен бик-бик яхшы анализлаган, ни өчен безнең

207
00:18:15,294 --> 00:18:20,680
сүз әйтү мөмкинлегебез юк, ни өчен бездә демократия белән бернинди
бәйләнеше булмаган һәм безгә чыннан да үз карарларыбызны кабул

208
00:18:20,680 --> 00:18:23,461
итәргә мөмкинлек бирмәгән вәкиллекле демократия булуын аңлаткан.

209
00:18:23,461 --> 00:18:26,800
Максаты нәрсә? Маусфельд әфәнде нәрсә ди?

210
00:18:26,800 --> 00:18:33,671
Ярар, Маусфельд әфәнде нигездә болай ди: Америка Кушма
Штатлары нигез салыну вакытында бу күбрәк-азрак

211
00:18:33,671 --> 00:18:37,736
беренче конституция, беренче демократик конституция булган.

212
00:18:37,736 --> 00:18:40,435
Ярар, бу хакта кайбер бәхәсләр бар;
Польша конституциясе тизрәк кабул ителде.

213
00:18:40,435 --> 00:18:44,800
Ләкин беренче бөек демократик
конституция, әлбәттә, Америка Конституциясе булды.

214
00:18:44,800 --> 00:18:49,450
Һәм Америка нигез салучылары чыннан да
шул вакытта моның турында бәхәсләшкәннәр:

215
00:18:49,450 --> 00:18:55,127
Без халыкны карарлар кабул итүдә турыдан-туры катнаштыручы
туры демократияне кертергә телибезме, әллә чынлыкта

216
00:18:55,127 --> 00:18:58,403
термин буларак каршылыклы вәкиллекле демократияне сайлыйбызмы?

217
00:18:58,403 --> 00:19:03,420
Вәкиллекле демократия – ул бер үк вакытта
вәкиллекле дә, демократик та була алмый; шуңа күрә, аны

218
00:19:03,420 --> 00:19:06,598
җентекләп уйласаң, ул каршылыклы төшенчә булып чыга.

219
00:19:06,598 --> 00:19:14,977
Һәм шул вакытта аңладык: әгәр бездә чын-чынлап халык катламында
демократик карар кабул итү вәкаләте булса, байларның

220
00:19:14,977 --> 00:19:24,207
байлыгы куркыныч астында калыр иде, чөнки ярлылар демократик
рәвештә акчаны яки мөлкәтне башкача бүлүне карар итә алыр иде.

221
00:19:24,207 --> 00:19:26,022
Әлбәттә, бу чиста икътисади карар иде.

222
00:19:26,022 --> 00:19:31,050
Аннары без аны әле дә демократия дип ничек
атарга мөмкин, ләкин аны демократия булмаслык

223
00:19:31,050 --> 00:19:33,853
итеп ничек оештырырга мөмкин икәнен уйладык.

224
00:19:33,853 --> 00:19:36,551
Һәм менә бездә хәзер вәкиллек демократиясе бар.

225
00:19:36,551 --> 00:19:41,512
Шулай итеп, мин әйткәнчә, син әйткән нәрсә,
кешеләр аны ничек кичерәләр — чынлыкта да шулай.

226
00:19:41,512 --> 00:19:44,348
Иң югарыдагылар нәрсәдер эшли, ә без берни дә хәл итә алмыйбыз.

227
00:19:44,348 --> 00:19:50,325
Бу хис алдау түгел, ә менә ничек: без
үз крестыбызны ясыйбыз да, шул гына...

228
00:19:50,325 --> 00:19:52,090
Һәм шул гына, без берни дә белмибез!

229
00:19:52,090 --> 00:19:59,131
Шулай итеп, CDUга тавыш биргән һәркем хәзер,
мөгаен, элек тавыш биреп хакимияттән куган Яшелләрдән дә

230
00:19:59,131 --> 00:20:02,900
яшелрәк сәясәт белән очрашырлар дип уйламагандыр.

231
00:20:02,900 --> 00:20:04,809
Бу, бәлки, кешеләр теләгән нәрсә булмагандыр.

232
00:20:04,809 --> 00:20:09,755
Мин белмим, ләкин, мөгаен, алар теләмәгәндер; югыйсә
алар CDUга түгел, Яшелләргә тавыш биргән булырлар иде.

233
00:20:09,755 --> 00:20:12,934
Ләкин алар моны үзгәртә алмыйлар. Хәзер алар
дүрт ел шунда утырачаклар, аннары халык

234
00:20:12,934 --> 00:20:14,965
уйлаячак: «Ярар, киләсе юлы без аларга күрсәтербез».

235
00:20:14,965 --> 00:20:17,489
Ләкин без бу юлы CDUга тавыш бирмибез, без SPDга тавыш бирәбез.

236
00:20:17,489 --> 00:20:20,528
Без моны һәрвакыт кичерәбез. Аннары тагын берни дә үзгәрми.

237
00:20:20,528 --> 00:20:24,169
Аннары алар бөтенләй аптырап калалар:
башкалар килгәч тә берни дә үзгәрми.

238
00:20:24,169 --> 00:20:29,106
Чөнки без шәхси сәяси карарларга йогынты ясый алмыйбыз.

239
00:20:29,106 --> 00:20:34,122
Һәм без моны дәүләт конституцияләре нигезендә
принципиаль яктан эшли алабыз, ләкин без эшләмибез.

240
00:20:34,122 --> 00:20:37,892
Райнер Маусфельд шулай ди. Алар аның
алдында торган иллюзионистлар кебек.

241
00:20:37,892 --> 00:20:42,561
Бу ишекләр бар, һәм иллюзионистлар, сихерчеләр
аларның алдында басып торалар һәм безгә чынлап та үтеп

242
00:20:42,561 --> 00:20:45,512
була торган бу ишекләрне нәтиҗәле рәвештә яшерәләр.

243
00:20:45,512 --> 00:20:52,592
Һәм вәкиллек демократиясен элита олигархиясе, сайлау
олигархиясе, аристократия яки теләсә ничек атарга була.

244
00:20:52,592 --> 00:21:00,473
Чөнки безгә билгеле бер санлы элитадан киләсе дүрт елга
безне идарә итәчәк кешеләрне сайларга рөхсәт ителгән.

245
00:21:00,473 --> 00:21:03,083
Ләкин без чынлап та бернәрсәне дә үзгәртә алмыйбыз.

246
00:21:03,083 --> 00:21:07,122
Без моны бары тик шәхси сәяси
карарларга тыкшына алсак кына эшли алабыз.

247
00:21:07,122 --> 00:21:10,489
Һәм киртәләр бик югары. Шуны без хәзерге вакытта эшли алмыйбыз.

248
00:21:10,489 --> 00:21:12,408
Һәм ирек идеясе юктан башлана.

249
00:21:12,408 --> 00:21:18,383
Шулай итеп, мин Берлинда башлап җибәргән бу проектка килгәндә,
аерым сәяси мәсьәләләр буенча карар кабул итү

250
00:21:18,383 --> 00:21:24,217
вәкаләтен, шул исәптән соңгы карар кабул итү вәкаләтен
халык кулына тапшырырга кирәклеген әйтергә кирәк.

251
00:21:24,217 --> 00:21:27,090
Безгә карар кабул итәргә кирәк: без
бурыч тормозын күтәрергә телибезме?

252
00:21:27,090 --> 00:21:30,372
Безгә белем бирү системабызның ничек
корылырга тиешлеген хәл итәргә кирәк.

253
00:21:30,372 --> 00:21:34,180
Без гаделлек системабызның ничек
корылырга тиешлеген хәл итәргә тиешбез.

254
00:21:34,180 --> 00:21:39,106
Безгә энергиябезне ничек кулланырга
теләгәнебезне һәм башка шундый әйберләрне хәл итәргә кирәк.

255
00:21:39,106 --> 00:21:40,770
Без бу карарларның барысын да үзебез кабул итә алабыз.

256
00:21:40,770 --> 00:21:49,856
Һәм мин шуны әйтәм: беркем дә белгечтән яки белгеч
дип билгеләнгәннән начаррак карар кабул итә алмый.

257
00:21:49,856 --> 00:21:52,278
Алар бу мәсьәлә буенча киңәш бирергә
һәм үз фикерләрен әйтергә рәхим ителә.

258
00:21:52,278 --> 00:21:57,760
Әмма минемчә, мин үз карарларымны кабул итәргә тулысынча
сәләтле, һәм Германиядәге һәркемнең дә шулай эшләячәгенә ышанам.

259
00:21:57,760 --> 00:22:09,239
Соңгы еллар сәясәтен исәпкә алганда, һәркемгә ачык
булырга тиеш: алар үзләре яхшырак эшләгән булырлар иде.

260
00:22:09,239 --> 00:22:18,473
Шулай итеп, мин үз төбәгемдә бүлек оештыра
башлый алам һәм шунда инициативаны үз кулыма алам.

261
00:22:18,473 --> 00:22:23,567
Ләкин, мәсәлән, мин стимулларны
кайдан алыр идем яки киңәшләр алыр идем?

262
00:22:23,567 --> 00:22:28,434
Бу турыда күбрәк белергә мөмкин булган
веб-сайт бармы? Безгә бер киңәш бирә аласызмы?

263
00:22:28,434 --> 00:22:37,622
Шулай итеп, сайт әле онлайнда юк,
ләкин «freiheit-beginnt-mit-nein.de» бар.

264
00:22:37,622 --> 00:22:40,137
Биредә язылганча: Ирек «юк» дип әйтүдән башлана.

265
00:22:40,137 --> 00:22:46,153
Бу бит әңгәмә басылып чыкканчы ук онлайнда булырга мөмкин.

266
00:22:46,153 --> 00:22:51,040
Без хәзер аны тәмамлауның соңгы
этапларында. Шул вакытта мәгълүмат булачак.

267
00:22:51,040 --> 00:22:55,262
Ләкин идея бар, һәм элемтәләр урнаштыру мөмкинлеге дә булачак.

268
00:22:55,262 --> 00:23:00,616
Ләкин челтәргә тоташу мөмкинлеге шундый итеп оештырылачак
ки, сезгә аналог формада челтәргә тоташырга туры киләчәк.

269
00:23:00,616 --> 00:23:05,601
Һәм аны соңыннан санлы рәвештә яңадан тергезергә мөмкин.
Шуңа күрә без кешеләрнең санлы челтәргә тоташуын теләмибез.

270
00:23:05,601 --> 00:23:10,118
Шулай итеп кешеләр, без хәзерге вакытта кичергәнчә,
социаль челтәрләрдә бер-берсенә язышалар, ачуларын

271
00:23:10,118 --> 00:23:12,780
белдерәләр, күп идеяләре була, күп нәрсәләр язалар.

272
00:23:12,780 --> 00:23:16,679
Моның урынына кешеләргә җирле дәрәҗәдә
шәхсән элемтәләр урнаштырырга кирәк.

273
00:23:16,679 --> 00:23:21,722
Әгәр алар шул ук рәвештә тоташтырылган булсалар,
порталда без төркем яки күзәнәк икәнен, без монда

274
00:23:21,722 --> 00:23:24,106
булуыбызны һәм нидер эшләргә теләүебезне дә күрсәтә алалар.

275
00:23:24,106 --> 00:23:29,866
Аннары алар башкалардан ярдәм сорарга, башкаларга
ярдәм итәргә һәм шундый башка эшләр башкарырга мөмкин.

276
00:23:29,866 --> 00:23:32,007
Ләкин без нигездә аналог челтәрләшү белән шөгыльләнәбез.

277
00:23:32,007 --> 00:23:40,739
Без кешеләрнең җирле дәрәҗәдә бер-берсе белән элемтә урнаштыруын,
фикер алышулар башлауларын һәм түбәндәге идеяне

278
00:23:40,739 --> 00:23:48,376
истә тотуларын телибез: без бу җәмгыятьне ахыр чиктә
референдум өчен җитәрлек имзалар җыеп үзгәртә алабыз.

279
00:23:48,376 --> 00:23:56,336
Чөнки бу икенче этап бик авыр; 200 000
имза җыю бик авыр. Саксониядә ул 450 000.

280
00:23:56,336 --> 00:23:59,368
Ләкин кешеләр алдан элемтә урнаштырсалар, без моны эшли алабыз.

281
00:23:59,368 --> 00:24:01,516
Һәм алар бер-берсе белән сәяси фикер алышырга тиеш.

282
00:24:01,516 --> 00:24:07,663
Ләкин аларга бәхәс өчен мәйдан булдыруны да өйрәнергә кирәк –
моны Райнер Маусфельд тә искәртә – анда

283
00:24:07,663 --> 00:24:14,626
мәсьәләләрне ачык, гадел һәм демократик рәвештә тикшереп була,
хәтта экстремаль фикерләргә дә түземлек күрсәтелә.

284
00:24:14,626 --> 00:24:19,313
Файрволлар булмаска тиеш. Демократиядә фикерләр
формалаштыру өчен экстремаль карашлар мөһим.

285
00:24:19,313 --> 00:24:22,001
Экстремаль карашлар беркайчан да өстенлек итми.

286
00:24:22,001 --> 00:24:29,243
Ләкин җәмгыятьнең зурлыгына карамастан, яхшы җәмәгать
фикерен һәм яхшы социаль кисемне табу өчен алар кирәк.

287
00:24:29,243 --> 00:24:35,033
Һәм кешеләр нәкъ менә шуны өйрәнәләр. Безнең
идея шунда: алар бер-берсе белән менә шушы

288
00:24:35,033 --> 00:24:38,060
рәвешле фикер алышып, менә шушы рәвешле аңлыйлар:

289
00:24:38,060 --> 00:24:41,579
Ничек без чынлап та һәркем хупларлык карарлар кабул итә алабыз?

290
00:24:41,579 --> 00:24:45,149
Әгәр без моны кечкенә күләмдә эшли
алсак, аны зур күләмдә дә эшли алачакбыз.

291
00:24:45,149 --> 00:24:55,139
Әйе, әгәр мин дөрес аңлаган булсам, бер-беребез белән яңадан
сөйләшергә өйрәнү, башка фикерләрне түземлек белән кабул итү,

292
00:24:55,139 --> 00:25:04,393
уртак максатка ирешү өчен бергә эшләргә өйрәнү, җаваплылыкны
үз өстенә алырга, карарлар кабул итәргә, проблемалар

293
00:25:04,393 --> 00:25:09,485
белән очрашырга һәм башка шундый әйберләргә әзер булу мөһим.

294
00:25:09,485 --> 00:25:14,534
Ләкин бу сезнең белән теләсә нишләүче сәясәтчеләргә ышанып
тапшыру дигән сүз түгел, ә тагын бер кат әйтү дигән сүз:

295
00:25:14,534 --> 00:25:21,584
Мин чыннан да ышанам, җаваплылыкны үземнең кулга кире алам.

296
00:25:21,584 --> 00:25:24,231
Иң мөһиме – бик мөһим нокта.

297
00:25:24,231 --> 00:25:32,214
Сез чыгышыгызда минем өчен бик мөһим, чынлыкта иң мөһим
булган пунктны үз исемлегегезгә кертмәгәнсез, дип әйттегез.

298
00:25:32,214 --> 00:25:38,046
Син моны әлбәттә уйлагансыңдыр, ләкин әйтмәгәнсең: иң мөһиме
– бер-беребез белән сөйләшү түгел, ә бер-беребезне тыңлау.

299
00:25:38,046 --> 00:25:42,670
Без шактый еш сөйләшәбез. Мәсәлән, телевизорда һәр
җирдә күрсәтелә торган әлеге ток-шоуларны караганда

300
00:25:42,670 --> 00:25:45,309
күп кеше сөйли. Ләкин беркем дә бер-берсен тыңламый.

301
00:25:45,309 --> 00:25:51,881
Һәм без тәкъдим иткән система, ягъни күзәнәкләргә бергәләп карар
кабул итү өчен системалы консенсус формалаштыру

302
00:25:51,881 --> 00:25:57,542
юлы белән билгеле бер ысул тәкъдим итү, нигездә
беренче чиратта бер-беребезне тыңлауга кагыла.

303
00:25:57,542 --> 00:26:02,972
Һәркемнең үз-үзен белдерү өчен бертигез мөмкинлеге бар, һәм
беркем дә башкаларның әйткәннәре өчен тәнкыйтьләргә хакы юк.

304
00:26:02,972 --> 00:26:08,024
Шуның урынына белдерү үзендә кала. Шулай итеп без сорау
бирәбез, мәсьәләне чишәргә телибез, һәм аннары аңа җаваплар бар.

305
00:26:08,024 --> 00:26:11,881
Һәркемгә үз җавабын бирергә рөхсәт ителә, ә беркемгә дә
башкаларның җавапларын тәнкыйть итәргә рөхсәт ителми.

306
00:26:11,881 --> 00:26:16,191
Ә соңыннан без сораганда, сезнең
каршылыгыгыз нинди дәрәҗәдә көчле?

307
00:26:16,191 --> 00:26:21,584
Шулай итеп, бу сорауга дөрес җавап дип әйткәндә
эчтә нинди хисләр кичерәсең? Аннары ничек хис итәсең?

308
00:26:21,584 --> 00:26:25,358
Шуңа күрә ирек «юк» дип әйтүдән башлана,
диләр. Чөнки әгәр мин нәрсәдер миңа ярамый

309
00:26:25,358 --> 00:26:27,475
дип сизсәм, мин «юк» дип әйтә алырга тиешмен.

310
00:26:27,475 --> 00:26:30,217
Мин әйтергә тиешмен, мин моны теләмим – мәсәлән,
коронавируска каршы вакцинация яки битлек кию кебек.

311
00:26:30,217 --> 00:26:33,695
Мин моны теләмәвемне аңлагач, «юк»
дип әйтә алырга тиешмен. Чөнки бу ирек.

312
00:26:33,695 --> 00:26:37,220
Ирек — «Юк, мин моны теләмим» дип
әйтә алу. Бу бары тик миңа гына кагыла.

313
00:26:37,220 --> 00:26:40,678
Һәм ирек һәрвакыт «юк» дип башлана. Шуңа күрә аны шулай атыйлар.

314
00:26:40,678 --> 00:26:46,049
Чөнки мин «тукта» дисәм, монда каршылык сизәм, төркем
фикере барлыкка килә, һәм мин моны теләмәвемне

315
00:26:46,049 --> 00:26:49,677
аңлыйм, шуннан соң әйтәм: «Тукта, юк, мин моңа уңайсызмын!»

316
00:26:49,677 --> 00:26:51,999
Аннары төркем тыңлый! Аннары төркем аңлый:

317
00:26:51,999 --> 00:26:57,840
Ярар, ул кеше авырта, бәлки без карарыбызны бераз
үзгәртеп, икенче кешенең авыртуын бетерә алабыз.

318
00:26:57,840 --> 00:27:03,764
Һәм кинәт сез бөтен төркем, күзәнәк, җәмгыять яки
община тарафыннан кабул ителгән чишелеш табасыз.

319
00:27:03,764 --> 00:27:11,124
Ниһаять, вето хокукы – ул бары тик шул гына. Без
һәрвакыт зыян күрүчеләр өчен кабул итәрлек чишелешләр табабыз.

320
00:27:11,124 --> 00:27:15,280
Чөнки без «миңа бу ошамый» дип әйткән
һәркемнең «юк» дигән сүзен ишетәбез.

321
00:27:15,280 --> 00:27:20,006
Шунда аның төп идеясе. Һәм моны һәркем эшли ала.

322
00:27:20,006 --> 00:27:22,180
Ләкин моны син генә үзең эшли аласың.

323
00:27:22,180 --> 00:27:26,074
Без моны бернинди рәвештә оештыра да,
тапшыра да алмыйбыз, әмма аны гына хуплый алабыз.

324
00:27:26,074 --> 00:27:30,569
Һәм кешеләр моны эшли. Һәм без моны
җәмгыятьтә дә гамәлгә ашыра алабыз.

325
00:27:30,569 --> 00:27:39,538
Әйе. Сез әйттегез, бездә чын демократия
юк, чөнки бездә вәкиллек демократиясе бар.

326
00:27:39,538 --> 00:27:50,180
Хәзер сез бу әңгәмәнең ахырында шулай ук әйттегез, бу
сайлауларда да проблемалар булганын, алар чынлап та демократик

327
00:27:50,180 --> 00:27:56,897
рәвештә үткәрелмәгәнен. Күрәсең, кайбер манипуляцияләр булган.

328
00:27:56,897 --> 00:28:03,560
Беренчедән, миңа һәм тамашачыларга тагын бер кат
аңлатып бирә аласызмы: ниләр ачыкланды яки билгеле

329
00:28:03,560 --> 00:28:08,180
булды, һәм киләчәктә моңа ничек каршы торырга мөмкин?

330
00:28:08,180 --> 00:28:15,816
Шулай итеп, иң беренче чиратта, Германиядәге суверен
халыкка бары тик бер генә гамәл — сайлау уздыру рөхсәт ителә.

331
00:28:15,816 --> 00:28:19,487
Мин алдан әйткән идем, минемчә, суверен түгел,
чөнки аңа кагыйдәләрне үзгәртергә рөхсәт ителми.

332
00:28:19,487 --> 00:28:26,121
Ләкин шулай инде: суверенга башкарырга рөхсәт
ителгән бердәнбер гамәл — сайлау, ягъни тавыш бирү.

333
00:28:26,121 --> 00:28:35,925
Һәм бу дигән сүз, суверенның бу гамәле чыннан да аның чын
мәгънәсен чагылдыруын тәэмин итәргә кирәк дигәнне аңлата.

334
00:28:35,925 --> 00:28:43,269
Бу без чынлап та уйланырга тиешбез дигән сүз: без Германиядә,
һәм Германия — демократия, һәм Германия — конституцион дәүләт.

335
00:28:43,269 --> 00:28:48,519
Һәм Германиядә бу сайлау процессы тәртипле рәвештә узачак.

336
00:28:48,519 --> 00:28:51,363
Без манипуляция турында бөтенләй сөйләшергә кирәкми.

337
00:28:51,363 --> 00:28:56,254
Беренчедән, без бернинди структура да булмавы
һәм аның дөрес эшләве турында сөйләшә алабыз.

338
00:28:56,254 --> 00:29:02,366
Федераль тавышларны санау комиссиясе рәисе кич
белән рәсми, вакытлыча соңгы нәтиҗәне игълан иткәндә,

339
00:29:02,366 --> 00:29:05,871
ул Германиядә сайлау округларының ничә булуын белми.

340
00:29:05,871 --> 00:29:10,225
Ул моны белми. Алар турында хәбәр ителгән.
Ләкин ул килгән барлык хәбәрләрне кабул итәргә

341
00:29:10,225 --> 00:29:12,097
тиеш, ләкин ул моны белми. Аның гомуми күзәтүе юк.

342
00:29:12,097 --> 00:29:16,996
Шулай итеп, әгәр сез сайлау алдыннан бер көн кала аңа
иртәгә кешеләр чынлап та ничә сайлау округында

343
00:29:16,996 --> 00:29:19,675
тавыш бирәчәкләрен сорасагыз, ул әйтә алмый, чөнки белми.

344
00:29:19,675 --> 00:29:27,573
Шулай итеп, X сайлау округы бар, һәм сайлауга кадәр
аларның чыннан да кайда урнашканын беркем дә белми.

345
00:29:27,573 --> 00:29:30,355
Сайлау округларының үзәкләштерелгән теркәве юк.

346
00:29:30,355 --> 00:29:35,864
Шулай итеп, кешеләр кайда тавыш бирәләр, күпме кеше
тавыш бирә, яки ничек тавыш бирәләр икәнен дә

347
00:29:35,864 --> 00:29:40,260
белмичә, нәтиҗәләрне ничек тикшереп була? Беркем дә белми.

348
00:29:40,260 --> 00:29:45,401
Ягъни, без WABEO дип аталган, сайлау
күзәтүе дигәнне аңлатучы бу оешманы нигезләдек.

349
00:29:45,401 --> 00:29:51,591
Чынлыкта аны сентябрьдә, планлаштырылган гомуми сайлау
вакытында эшләтеп җибәрергә тиеш иделәр, ә аннары аны

350
00:29:51,591 --> 00:29:55,234
эшләгән кешеләр өч ай эчендә баштан ук җыярга мәҗбүр булдылар.

351
00:29:55,234 --> 00:29:59,452
Минемчә, сез монда бу бөтен эшне нульдән башлап
җибәргән Стефани Цомакаева белән дә әңгәмә уздыргансыздыр.

352
00:29:59,452 --> 00:30:06,733
Шулай итеп, чыннан да бик-бик шәп, нык
хатын-кыз, ул моны эшләтеп җибәрү өчен бик күп тырышты.

353
00:30:06,733 --> 00:30:15,351
Һәм кешеләр теркәлде, шуңа күрә сез аларның чын кешеләр икәнен
белә идегез – социаль челтәр зомбилары яки

354
00:30:15,351 --> 00:30:22,460
ботлар түгел, ә теркәлеп, теркәүләре
расланган чын кешеләр – сайлауларны күзәттеләр.

355
00:30:22,460 --> 00:30:27,163
Гомуми алганда, 3 700 кеше сайлауларның чыннан да ничек
үтүен күзәтү өчен хәрәкәттә булды – бу Германия Федератив

356
00:30:27,163 --> 00:30:30,171
Республикасы тарихында моңа кадәр беркайчан да булмаган хәл.

357
00:30:30,171 --> 00:30:33,696
Һәм хәзер тавыш бирү вакытында
үтәргә тиешле кайбер кагыйдәләр бар.

358
00:30:33,696 --> 00:30:42,669
Мәсәлән, сайлау участогы иртәнге 8дән кичке 6га кадәр ачык,
сайлау яшерен, участок эчендә һәм тирәсендә сайлау

359
00:30:42,669 --> 00:30:53,453
рекламасы юк, участокта кешеләргә кем өчен тавыш бирергә киңәш
итмиләр, һәм тавыш бирү кабинасына башка беркем дә керә алмый.

360
00:30:53,453 --> 00:30:58,220
Яки соңрак ул кичке алтыда ябыла, һәм
тавышлар кичке алтыга кадәр саналмый.

361
00:30:58,220 --> 00:31:01,314
Кешеләргә барлык процессны күзәтеп торырга рөхсәт ителә.

362
00:31:01,314 --> 00:31:04,423
Аннары тавышлар саналганда кешеләргә дә
анда булырга һәм күзәтергә рөхсәт ителә.

363
00:31:04,423 --> 00:31:07,111
Шундый итеп күзәтегез, алар нәрсә булганын күрсеннәр.

364
00:31:07,111 --> 00:31:14,158
Һәм барлык тавышлар саналганнан соң, шул сайлау округының сайлау
комиссиясе сайлау нәтиҗәсен тавыш белән игълан итәргә тиеш.

365
00:31:14,158 --> 00:31:20,905
Ул сайлау участогында сайлау нәтиҗәләрен игълан итәргә тиеш, шул
рәвешле җәмәгатьчелек аларның сайлау нәтиҗәләре икәнен

366
00:31:20,905 --> 00:31:27,306
белсен, ә мин соңыннан бу нәтиҗәләрне гадәттә район
сайлау комиссиясе рәисе булган югарырак органга тапшырам.

367
00:31:27,306 --> 00:31:28,673
Һәм бозыклыклар булды.

368
00:31:28,673 --> 00:31:30,640
Дөрес. Һәм хәзер менә төп мәсьәлә.

369
00:31:30,640 --> 00:31:32,830
Хәзер бик күп бозыклыклар бар.

370
00:31:32,830 --> 00:31:36,305
Бу сайлауның, демократик сайлауның төп принциплары.

371
00:31:36,305 --> 00:31:44,033
Менә ул. Беренчедән, әйтергә кирәк, без бик
күп кире элемтә алдык, бу бик дулкынландыра.

372
00:31:44,033 --> 00:31:48,305
Һәм без әйтә алабыз, кире
элемтәләрнең 80%ында барысы да яхшы булды.

373
00:31:48,305 --> 00:31:55,931
Әлеге вакыткача безнең мәгълүматлар буенча
сайлау округларының 80%ында сайлау дөрес үтте.

374
00:31:55,931 --> 00:32:01,640
Шулай итеп, барлык бу төп кагыйдәләр, принциплар,
сайлау принциплары үтәлде. 20% очракта бу үтәлмәде.

375
00:32:01,640 --> 00:32:08,642
20% очракта алар сайлау участокларын кичке 5:30да
яптылар, күзәтүчеләрне анда теләмәгәч куып

376
00:32:08,642 --> 00:32:12,853
чыгардылар һәм аларны 20 метр ераклыкка урнаштырдылар.

377
00:32:12,853 --> 00:32:17,351
Бу сайлау участокларының кайберләре чынлыкта спорт заллары.

378
00:32:17,351 --> 00:32:22,533
Аннары аларны тагын 20 метрга читкә күчерделәр, анда, әлбәттә,
кайсы казу эшләрендә нәрсә барганын бөтенләй күреп булмый.

379
00:32:22,533 --> 00:32:26,072
Кайбер очракларда алар сайлау
нәтиҗәләрен тавыш белән игълан итмәделәр.

380
00:32:26,072 --> 00:32:30,840
Әйе, анда күп нәрсәләр булды, алар булырга тиеш түгел иде.

381
00:32:30,840 --> 00:32:39,909
Әгәр без хәзер Сахра Вагэнkneхт альянсының Бундестагка керү өчен
кирәкле тавышлардан бары тик 9 000 тавышка гына җитмәвен исәпкә

382
00:32:39,909 --> 00:32:46,498
алсак, без хәзер, принципиаль яктан, боларның,
ягъни без хәзер хәбәр иткән гомуми сан буенча,

383
00:32:46,498 --> 00:32:50,533
мондый хаталар булган 300 сайлау округы гына бар.

384
00:32:50,533 --> 00:32:55,986
300, дип без хәбәр иткән идек, 300
сайлау округында шушы тайпылышлар бар.

385
00:32:55,986 --> 00:33:04,202
Һәм без бу сайлау округларындагы барлык сайлаучылар санын да
белмибез, ләкин без белгәннәре арасында гына да 99 000 тавыш бар,

386
00:33:04,202 --> 00:33:10,723
анда бозыклыклар шундый булды ки без, принципиаль яктан,
җибәрелгән нәтиҗәләрнең чыннан да сайланган

387
00:33:10,723 --> 00:33:18,884
нәтиҗәләрме икәнен тикшереп булмый, чөнки, әйткәнемчә, Бу сайлау
округында сайлау нәтиҗәләре хәтта игълан да ителмәде.

388
00:33:18,884 --> 00:33:25,820
Бу бездә кимендә 99 000 тавыш бар дигән сүз,
әгәр дә моны киңәйтсәң – без бары тик 3 000

389
00:33:25,820 --> 00:33:29,108
сайлау округын гына карадык, ә алар якынча 90 000.

390
00:33:29,108 --> 00:33:33,790
Әгәр моны экстраполяцияләсәгез, без
монда сөйләшкән масштабны күрә аласыз.

391
00:33:33,790 --> 00:33:37,640
Манипуляция кирәкми, беркем дә
алдамаган һәм башка берни дә булмаган.

392
00:33:37,640 --> 00:33:43,127
Ләкин принципиаль яктан безнең төндә Федераль тавышларны
санау комиссиясенең офисына килеп ирешкән нәтиҗәнең чыннан да

393
00:33:43,127 --> 00:33:47,337
җирле дәрәҗәдә билгеләнгән нәтиҗә булуын тикшерү мөмкинлеге юк.

394
00:33:47,337 --> 00:33:51,220
Тавышларны яңадан санау яки шундый берәр нәрсә юк.
Шуңа күрә, принципиаль яктан, бу зур лотерея уены.

395
00:33:51,220 --> 00:33:55,340
Шулай итеп, без Сәхра Вагенкнехтның
альянсының биш проценты бармы-юкмы икәнен белмибез.

396
00:33:55,340 --> 00:34:02,558
Мин аларның биш процентка ия булуларын фаразлыйм, ләкин бу
расланмый, чөнки структур яктан ул демократик сайлау түгел.

397
00:34:02,558 --> 00:34:09,393
Әгәр, мәсәлән, бу сайлау нәтиҗәсе әле игълан ителмәгән булса,
соңыннан нәтиҗә дөресме, әллә кемдер берничә

398
00:34:09,393 --> 00:34:15,996
тавыш бирү кәгазе өстәгәнме, әллә берничәсен алып
ташлаганмы, яки башка нәрсә булганын ничек белергә?

399
00:34:15,996 --> 00:34:19,108
Без белмибез, чөнки әйберләр аннары конвертларга салына.

400
00:34:19,108 --> 00:34:24,934
Әйткәндәй, киләсе нокта шунда ки, кайбер тавыш бирү бюллетеннәре
таләп ителгәнчә мөһерләнгән конвертларга салынмаган, ә гади

401
00:34:24,934 --> 00:34:31,138
генә резинкалар белән ябылган сумкаларга салынган, бу аларны
теләсә кайсы вакытта ачып, үзгәртергә мөмкин булуын аңлата.

402
00:34:31,138 --> 00:34:34,305
Алар шулай эшли дип беркайчан да уйлама.
Ләкин алар чыннан да шулай эшли алуы мөмкин.

403
00:34:34,305 --> 00:34:41,322
Һәм без демократик сайлауда булган хәл дөрес
түгел дигән тәэсир тудыруга да юл куя алмыйбыз.

404
00:34:41,322 --> 00:34:46,543
Аеруча мин әйткәнчә, безнең Сахра
Вагэнknecht белән аерма бары тик 9000 евро гына.

405
00:34:46,543 --> 00:34:47,478
9 000 тавыш!

406
00:34:47,478 --> 00:34:50,000
Төгәл 9 000 тавыш. 9 000 тавыш аермасы.

407
00:34:50,000 --> 00:35:00,080
Һәм ул нәкъ менә шундый. Бу безнең сайлаулар, ничек әйтергә
дә белмим, әмма алар һичшиксез демократик түгел дигән сүз.

408
00:35:00,080 --> 00:35:05,760
Алар тотрыклы түгел, алар аңлаешлы түгел, алар ачык түгел.

409
00:35:05,760 --> 00:35:10,869
Шундый зур дәрәҗәдә ки, ул һичшиксез, һичшиксез мандатка кагыла.

410
00:35:10,869 --> 00:35:17,767
Һәм бу хәзер беренче тапкыр WABEOның
системалы сайлау күзәтүе аркасында ачыкланды.

411
00:35:17,767 --> 00:35:23,463
Һәм тагын бер бәйләнеш ясый аламмы? Без әле
генә референдумнар турында сөйләшкән идек.

412
00:35:23,463 --> 00:35:33,044
Әмма хәзер без бу референдумнар сайлау кебек үткәрелә икәнен,
нәтиҗәләр гадел процесс аша билгеләнмәвен һәм без монда

413
00:35:33,044 --> 00:35:42,159
бик-бик сизгер күпчелек белән эш итүебезне – конституциягә
үзгәреш кертү яки кертмәү мәсьәләсе – беләбез икән,

414
00:35:42,159 --> 00:35:44,503
Дөрес, шул ук сорауны мин дә бирер идем.

415
00:35:44,503 --> 00:35:48,354
Нәкъ шул бер сорау. Шулай итеп,
конституцияне үзгәртер өчен безгә кворум кирәк.

416
00:35:48,354 --> 00:35:52,549
Ягъни, бу тавыш бирүдә чынлап
катнашкан билгеле бер санлы гражданнар.

417
00:35:52,549 --> 00:35:56,471
Аннары катнашучылар санының эчендә
билгеле бер күпчелек булырга тиеш.

418
00:35:56,471 --> 00:36:02,317
Шулай итеп, әгәр сез кворумны шушы рәвешле бераз гына киметсәгез
– ягъни, теоретик яктан конституциягә үзгәреш кертү өчен бездә

419
00:36:02,317 --> 00:36:07,426
өчтән ике күпчелек бар, ләкин сез әйтәсез: «әйе, әмма кызганычка
каршы, тавыш бирүдә катнашучылар бары тик 39,8

420
00:36:07,426 --> 00:36:12,049
процент кына, 40 процент түгел» – димәк, бу
конституциягә үзгәреш кертү уңышсыз булып чыкты.

421
00:36:12,049 --> 00:36:18,693
Әйе, һәм без сайлау нәтиҗәләрен, тавыш бирүчеләр санын һәм башка
шундый әйберләрне контрольдә тота алмыйбыз Башка сүз белән

422
00:36:18,693 --> 00:36:24,744
әйткәндә, бу сайлау участогындагы нәтиҗә җәмәгатьчелеккә игълан
ителми, һәм безнең һәр сайлау участогында яки һәр сайлау

423
00:36:24,744 --> 00:36:30,090
округында кимендә бер кеше утыра: ул тыңлый, язып ала һәм безгә
нәтиҗәне тапшыра, без аны тикшерәбез; ахыр

424
00:36:30,090 --> 00:36:35,604
чиктә билгеләнгән нәтиҗә чынлыкта сайлау
участокларында игълан ителгән нәтиҗә булып кала.

425
00:36:35,604 --> 00:36:40,198
Шулай итеп, без турыдан-туры демократиягә юл табарга телибез.

426
00:36:40,198 --> 00:36:52,495
Милли конституцияләрне үзгәртергә дә уйласак, без
сайлауларны актив күзәтүне тәэмин итәргә тиешбез.

427
00:36:52,495 --> 00:36:56,456
Димәк, мин дөрес аңлаган булсам,
сайлау күзәтүчеләре һәр җирдә кирәк.

428
00:36:56,456 --> 00:36:58,317
Әйе, сез алдан миңа нәрсә эшли алуымны сораган идегез.

429
00:36:58,317 --> 00:37:06,409
Бу төркемне оештыру күп көч таләп итсә дә, мин
һичшиксез wabeo.de сайтына кереп карарга киңәш итәм.

430
00:37:06,409 --> 00:37:11,851
Киләсе елда, минемчә, Баден-Вюртемберг, Мекленбург-Алгы
Померания һәм Саксония-Анхальт штатларында сайлаулар узачак.

431
00:37:11,851 --> 00:37:19,616
Бу сайлаулар беренче тапкыр бөтен ил буенча күзәтеләчәк.

432
00:37:19,616 --> 00:37:24,893
Анда теркәлә аласыз, шәхесегезне
раслый аласыз, һәм бу £6.50 тора.

433
00:37:24,893 --> 00:37:32,323
6,50 евро, чөнки бу шактый катлаулы тикшерү процессы,
ләкин ул аның артында чын кеше торуын ачык күрсәтә.

434
00:37:32,323 --> 00:37:35,948
Аннары без чынлап та бөтенне дә барлык яклап тикшерә алабыз:

435
00:37:35,948 --> 00:37:40,627
Ахырда игълан ителгән нәтиҗә чынлап та
сайлау участокларында яки сайлау округларында

436
00:37:40,627 --> 00:37:43,542
чыккан нәтиҗәме? Һәм бу чыннан да мавыктыргыч.

437
00:37:43,542 --> 00:37:51,974
Һәм бу шулай булмаска да мөмкин – район администраторы, ул Шпейер
мэры, аңа сайлау күзәтүчесе хат язган – мин моны кызыклы факт

438
00:37:51,974 --> 00:37:58,747
буларак әйтергә тиеш... Чынлыкта бу бер дә кызыклы
факт түгел, ә бик аяныч хәл – ул сайлау участогында

439
00:37:58,747 --> 00:38:02,824
күзәтүче буларак ничек каралуы турында зарланып язган.

440
00:38:02,824 --> 00:38:09,768
Аннары Шпейер шәһәре мэры, район сайлау комиссиясе
рәисе буларак, чынлап та җавап язды: аның фикеренчә,

441
00:38:09,768 --> 00:38:13,568
кешеләрнең килеп сайлауларны күзәтүе бөтенләй куркыныч.

442
00:38:13,568 --> 00:38:19,247
Чөнки бу, нигездә, сайлаулар дөрес үткәрелми дигәнне
аңлатыр иде, һәм шуның белән безнең демократиянең

443
00:38:19,247 --> 00:38:23,012
легитимлеген юкка чыгарыр иде. Моны гына күз алдына китерегез.

444
00:38:23,012 --> 00:38:26,373
Сайлауларның җәмәгатьчелеккә ачык булуы —
безнең сайлау законында һәм сайлау

445
00:38:26,373 --> 00:38:29,184
кагыйдәләрендә теркәлгән төп сайлау принципларының берсе.

446
00:38:29,184 --> 00:38:37,818
Аннары җаваплы район сайлау комиссиясе рәисе килеп чыга да,
үзенең карашынча, кемдер сайлауны күзәтергә тели, кемдер монда

447
00:38:37,818 --> 00:38:43,904
барган вакыйгаларның – без һәрвакыт
суверенлык гамәле дип атаган, бердәнбер суверенлык

448
00:38:43,904 --> 00:38:47,543
гамәленең – дөрес үтәлүен тикшерергә тели, ди.

449
00:38:47,543 --> 00:38:54,871
Бу аларның анда гына басып
торганнары өчен ышанмаган кебек күренер иде.

450
00:38:54,871 --> 00:38:57,168
Һәм шулай ул. Моны гына күз алдына китер.

451
00:38:57,168 --> 00:39:05,507
Мэрның бу вазыйфага килүендә беренче чиратта
җаваплы булган кешеләргә карата шундый фикере бар.

452
00:39:05,507 --> 00:39:10,613
Бик кызыклы. Бик әйбәт. Людвиг әфәнде,
безнең белән сөйләшкәнегез өчен зур рәхмәт!

453
00:39:10,613 --> 00:39:17,590
Бу чыннан да күз ачучы тәҗрибә булды. Иң мөһиме, хәзер һәр
кешенең чынлап та нинди адымнар ясый алуын күрергә мөмкин.

454
00:39:17,590 --> 00:39:21,766
Беренчедән, сез сайлауларны күзәтүдә катнаша аласыз.

455
00:39:21,766 --> 00:39:24,910
Мин уйлыйм, сез WABEO белән элемтәгә керә аласыз.

456
00:39:24,910 --> 00:39:31,457
Аннары сез күзәнәкне ничек булдырырга яки
булган күзәнәккә ничек кушылырга икәнен күрә аласыз.

457
00:39:31,457 --> 00:39:35,074
Аннары син моны гади генә эшләргә
тиешсең. Ирек «юк» дип әйтүдән башлана.

458
00:39:35,074 --> 00:39:42,686
Минемчә, сез хәзер безгә моны чыннан да гамәлгә ашыру
өчен кайбер башлангыч адымнарны күрсәттегез, шуның

459
00:39:42,686 --> 00:39:46,863
белән гражданнар үз кулына хакимиятне кире ала алачак.

460
00:39:46,863 --> 00:39:50,012
Бик күз ачучы әңгәмә өчен зур рәхмәт!

461
00:39:50,012 --> 00:39:51,637
Биредә булуыма рөхсәт иткәнегез өчен бик зур рәхмәт.