1
00:00:00,000 --> 00:00:00,560


2
00:00:00,560 --> 00:00:04,567
Бүген аларны эш урынында, урамда йөргәндә
һәм спорт белән шөгыльләнгәндә кешеләрнең

3
00:00:04,567 --> 00:00:07,360
колакларында диярлек һәр җирдә күрергә була.

4
00:00:07,360 --> 00:00:15,019
Без популяр эчке колакчыннар – Apple-ның «AirPods»ы
кебек – сымсыз Bluetooth колакчыннар турында сөйләшәбез.

5
00:00:15,019 --> 00:00:22,220
Bluetooth сымсыз стандарты мәгълүматларны,
музыканы, видеоларны яки рәсемнәрне кыска араларга

6
00:00:22,220 --> 00:00:26,489
тапшырырга мөмкинлек бирә, ул Wi-Fi кебек эшли.

7
00:00:26,489 --> 00:00:35,303
Югары ешлыктагы электромагнит кырын тудырып, бу технология
тапшыручы һәм кабул итүче модельләрне бәйләргә мөмкинлек бирә.

8
00:00:35,303 --> 00:00:41,015
Максималь ара җайланмадан чыгып 10–100 метр арасында үзгәрә.

9
00:00:41,015 --> 00:00:46,563
Колак эченә куела торган наушниклар бизнесы
чәчәк ата, ә бу технология киң кулланыла.

10
00:00:46,563 --> 00:00:51,410
Бу колакның шулкадәр тирән өлешендә –
турыдан-туры мие янында – радиациянең кеше

11
00:00:51,410 --> 00:00:56,893
организмына нинди йогынты ясавын игътибарга алмый.

12
00:00:56,893 --> 00:01:05,485
2019 елда Дөнья сәламәтлек саклау оешмасына (WHO) һәм Берләшкән
Милләтләр Оешмасына юллаган мөрәҗәгатьтә 40тан артык илдән 250

13
00:01:05,485 --> 00:01:10,803
галим Apple AirPods кебек наушниклар һәм
башка сымсыз технологияләр сәламәтлек

14
00:01:10,803 --> 00:01:14,626
өчен җитди куркыныч тудыруы турында кисәтте.

15
00:01:14,626 --> 00:01:22,732
Тиз үсә баручы фәнни дәлилләр җыелмасы күрсәтә: мобиль
телефоннар, мобиль элемтә манаралары, Wi-Fi, балалар мониторлары

16
00:01:22,732 --> 00:01:30,566
һәм Bluetooth-гарнитуралар кебек чыбыксыз һәм электрон
җайланмалар тарафыннан барлыкка килгән электромагнит кырлары

17
00:01:30,566 --> 00:01:35,676
кешеләргә, үсемлекләргә, хайваннарга һәм микробларга зыянлы.

18
00:01:35,676 --> 00:01:44,756
Электромагнит кырларының сәламәтлеккә тискәре йогынтылары
түбәндәгеләрне үз эченә ала: яман шеш куркынычының артуы, күзәнәк

19
00:01:44,756 --> 00:01:53,171
стрессы, генетик зыян, репродуктив системаның структур һәм
функциональ үзгәрешләре, өйрәнү һәм хәтер кимчелекләре,

20
00:01:53,171 --> 00:01:58,799
неврологик бозылулар, һәм гомуми хәлгә тискәре йогынтылар.

21
00:01:58,799 --> 00:02:08,478
Халыкара мөрәҗәгатьтә болай дип әйтелә: «Чик кыйммәтләрне
билгеләү өчен җаваплы күпсанлы органнар халыкны, бигрәк

22
00:02:08,478 --> 00:02:19,098
тә электромагнит кырлар тәэсиренә аеруча сизгер балаларны
яклау өчен тиешле күрсәтмәләр әзерләү бурычын үтәмәделәр.»

23
00:02:19,098 --> 00:02:26,413
Бу тәҗрибә – Bluetooth технологиясенә, бигрәк тә
балалар уенчыкларында, бик аз игътибар бирелүе – Kla.TVга

24
00:02:26,413 --> 00:02:30,961
мөрәҗәгать иткән борчылган ана тарафыннан хәбәр ителде.

25
00:02:30,961 --> 00:02:35,877
Аның биш яшьлек улының муенындагы лимфа төеннәре кинәт шеште.

26
00:02:35,877 --> 00:02:44,032
Бу гаиләгә аларның улының яраткан «BOOKii pen» аудио-каләменең
радиация дәрәҗәсен үлчәү идеясен бирде – ул санлы

27
00:02:44,032 --> 00:02:49,593
аудио-каләм, мәсәлән, балалар китабындагы рәсемне сөйләтә ала.

28
00:02:49,593 --> 00:02:58,784
Ул 200 000–300 000 микроватт диапазонында өзлексез сигнал
чыгара. Интернеттагы тикшеренүләр күрсәткәнчә, җитештерүче

29
00:02:58,784 --> 00:03:04,848
әйтүенчә, каләмнең Bluetooth функциясен сүндерү мөмкин түгел.

30
00:03:04,848 --> 00:03:12,463
Үзенең тәҗрибәсен исәпкә алып, борчылган ана BOOKii каләмен
кулланганда җитештерүче ата-аналарга балаларын мондый

31
00:03:12,463 --> 00:03:21,393
радиациягә һәм аңа бәйле сәламәтлек куркынычларына дучар
итүләре турында хәбәр итәргә тиеш түгеллегенә гаҗәпләнде.

32
00:03:21,393 --> 00:03:30,139
Стэнфорд университеты медицина мәктәбеннән танылган
нейрогалим профессор Эндрю Һуберман күрсәткәнчә, Bluetooth

33
00:03:30,139 --> 00:03:35,130
технологиясенә тик балалар гына түгел, өлкәннәр дә сизгер.

34
00:03:35,130 --> 00:03:44,136
Ул Bluetooth колакчыннарын куллануны җентекләп өйрәнгән
һәм шулай ук мөмкин сәламәтлек куркынычлары турында кисәтә.

35
00:03:44,136 --> 00:03:53,222
Ул колаклары арты лимфа төеннәренең шешүеннән һәм кызып китүләрдән
интегә иде, моны ул Bluetooth колакчыннарын куллануга бәйләде.

36
00:03:53,222 --> 00:03:58,839
Шуңа күрә ул чыбыклы колакчыннарга күчте.

37
00:03:58,839 --> 00:04:02,773
Хуберман әйтүенчә, «җылылык һәм нерв тукымасы дуслар түгел».

38
00:04:02,773 --> 00:04:11,996
Шуңа күрә ул мондый сизгер өлкәләр даими җылылыкка дучар
булганда барлыкка килергә мөмкин куркынычлар турында борчыла.

39
00:04:11,996 --> 00:04:20,066
Сымсыз аудио җайланмалар җитештерүчеләре, сатучылары
һәм регулятор органнары кисәтүләрне игътибарга алмыйлар.

40
00:04:20,066 --> 00:04:23,218
Бу икътисади мәнфәгатьләр аркасында булырга мөмкинме?

41
00:04:23,218 --> 00:04:33,364
Сымсыз аудио җайланмалар базары 2024 елда
64,76 миллиард доллар дип бәяләнде, глобаль үсеш

42
00:04:33,364 --> 00:04:39,635
2032 елга 206,84 миллиард долларга җитүе көтелә.

43
00:04:39,635 --> 00:04:45,726
Джеймс Расселл үзенең документаль фильмында мобиль телефон
индустриясе белән радио технологияләре өлкәсендәге тикшеренүләр

44
00:04:45,726 --> 00:04:49,749
арасындагы тагын да зуррак мәнфәгать каршылыкларын ассызыклый.

45
00:04:49,749 --> 00:04:55,096
Фильм төрле галимнәргә, сәнәгать
вәкилләренә һәм табибларга сүз бирә.

46
00:04:55,096 --> 00:05:00,775
Башка әйберләр арасында, радио сәнәгатендәге
тикшеренүләрне финанслау мәсьәләсендә

47
00:05:00,775 --> 00:05:05,490
кызыксынулар каршылыклары һичшиксез бар дип әйтелә.

48
00:05:05,490 --> 00:05:11,689
Тикшеренүне караганда, аны кем финанславын да исәпкә алу файдалы.

49
00:05:11,689 --> 00:05:21,674
Югары ешлыктагы радио стандартлары безне һәр көн
ияртә, һәм хәзерге вакытта хроник сәламәтлек зыяны яки рак

50
00:05:21,674 --> 00:05:26,916
турында бер генә дә халыкара күрсәтмә булмавы куркыныч.

51
00:05:26,916 --> 00:05:31,614
Күрсәтмәләр бары тик җылылык тәэсирләренә яки
тиз арада барлыкка килгән тәэсирләргә, мәсәлән,

52
00:05:31,614 --> 00:05:34,857
тиренең кычынуы яки кашның селкенүенә нигезләнгән.

53
00:05:34,857 --> 00:05:39,223
Озак вакытлы сәламәтлек куркынычларын
билгеләү өчен әле бернинди эталон да билгеләнмәгән.

54
00:05:39,223 --> 00:05:46,458
Бу, һичшиксез, сәнәгать тә, аның сатып алган
галимнәре дә халыкны озак вакытлы сәламәтлек

55
00:05:46,458 --> 00:05:52,442
зыяныннан саклау ниятендә түгел дигәнне аңлата.

56
00:05:52,442 --> 00:05:57,102
Һәркем үз тирә-юньне сәламәтлек
куркынычларыннан сакларга ярдәм итә ала:

57
00:05:57,102 --> 00:06:03,615
Bluetooth һәм мобиль телефон технологияләре
тудырган куркынычлар турында тулы мәгълүмат биреп

58
00:06:03,615 --> 00:06:08,649
һәм мөмкин булган саен аларны кулланмау юлы белән.

59
00:06:08,649 --> 00:06:11,256
Хәбәрдар булыгыз – иртәгә тагын тыңлагыз.