Bu gün Kla.tv-də istintaqçı film rejissoru Klaus Scheidstegeri müsahibə üçün salamlamaqdan məmnunam.
Cənab Şeidşteger, tamaşaçılarımızın çoxu hələ sizi tanımır.
Özünüzü qısa şəkildə təqdim edib karyeranızızdan bir qədər danışa bilərsinizmi?
Bəli, məmnuniyyətlə. Bu müsahibəyə məni dəvət etdiyiniz üçün təşəkkür edirəm.
Son vaxtlar bu çox baş verir. Əlbəttə ki, çox şadam.
Yaxşı, əslində mən peşəkar televiziya jurnalistiyəm.
Mən Dortmund Universitetində jurnalistika üzrə təhsil almışam və o vaxt ilk qrupun üzvü idim.
Təcrübə yönümlü təhsilimdəki bu yeni istiqamət orta təhsil dərəcəmdən sonra Köln şəhərindəki
Westdeutscher Rundfunk-da keçdiyim stajla nəticələndi.
Bu, özəl yayımçıların olmadığı bir vaxtda idi.
Yaxşı, bu hələ də müxbirlər üçün sorğu-tələb əsasında yayımlanan veriliş idi.
Yaxşı fikri olan hər kəs onu həyata keçirə bilərdi; senzura və ya buna bənzər heç nə yox idi.
Və bu sadəcə əyləncəli vaxt idi, o illər mənim formalaşdığım illər idi və mən onlardan çox zövq aldım.
Növbəti inkişaf özəl yayımçıların lisenziyalaşdırılması oldu. 1984-cü ildə, 30 yaşımda doğma
şəhərim Essen-də öz film istehsalı şirkətimi yaratdım.
Oradan etibarən öz avadanlığım və komandamla beynəlxalq xəbərlər, hesabatlar və sənədli
filmlər hazırladım, bu isə çox əyləncəli idi.
Bir müddət, təxminən 1990-cı illərin ortalarına qədər vəziyyət dəyişməyə başladı.
Sanki demək istəyir ki, indi biz bilirik tamaşaçılar nə görmək istəyir, ona görə də intellektual
mənasızlıqlarını dayandırın; heç kim bunu görmək istəmir.
OK
Bundan sonra bir müddət şirkəti kiçildim və Arte üçün istehsal etdim.
O hələ də çox açıq fikirli yayımçı idi, amma deyək ki, bir zamanlar öyrəndiklərim tədricən itdi.
Beləliklə, hər kəs jurnalist ola biləcəyini düşünürdü.
Əvvəllər komanda işi olan – kamera qrupu, redaktor – sonra isə hamısını bir nəfər addım-addım yerinə yetirməli oldu.
Əlbəttə, bu küçənin rəqəmsallaşdırılması zamanı da bu baş verdi. Amma məzmun baxımından vəziyyət getdikcə daha da pisləşdi.
Amma vacib olan, hələ də vacib olan odur ki, mən əla təhsil almışam.
Təxminən 20 ildir ki, hesabatlarınız və sənədli filmləriniz dəfələrlə mobil rabitəyə fokuslanıb.
Bu xüsusi mövzunu həyatınızın işi kimi necə tanıdınız?
Yaxşı, əslində baş verən odur ki, elektrik enerjisinə qarşı həddindən artıq həssas olan
insanlar şəxsi həyatımda mənə müraciət etdilər.
Onlar dedilər ki, mənim mobil telefon daşıdığımı hiss edə bilirlər. Və əvvəlcə düşündüm ki, onlar bir az dəli idilər.
Amma növbəti görüşümüzdə bu insanlar mənə Dr. George Carlo adlı amerikalı alimin kitabını verdilər. O, 1993–1999-cu illər
arasında sənaye adından tədqiqat aparmış və bu kitabı Washington Post qəzetinin jurnalisti Martin Schram ilə birlikdə
yazmışdı; kitabda o, sənaye ilə bağlı öz təcrübələrini – sənayenin onun müştərisi olduğunu – danışırdı.
O problemlər aşkar etmişdi və bunlar ictimaiyyətə zəruri şəkildə çatdırılmadı.
Və bu George Carlo tibb və hüquq təhsili aldığı üçün həyatında iki əsas istiqamətə malik idi.
Və onlar səhv sparring tərəfdaşını seçmişdilər.
Sonra həmin şəxs irəli gedərək böyük mobil telefon sənayesinə qarşı məhkəmə iddialarını təşkil etməyə və
strukturlaşdırmağa kömək etməyə çalışdı, həmçinin bütün prosesi elmi kəşflərinə əsaslanaraq irəli aparmağa çalışdı.
Yəni, qəribədir ki, heç kimin vecinə almadığı möhtəşəm bir hekayə idi.
Sonra tədricən mövzuya daxil oldum, bu mövzu inanılmaz dərəcədə geniş mövzu spektrini əhatə edir.
Bəli, filmləriniz vasitəsilə bu sahədə tanınmış ekspertlərlə əlaqə qurmusunuz. Siz sadəcə George Carlo-nu qeyd etdiniz.
Bunu qısa şəkildə şərh edə bilərsinizmi? Başqa hansı ekspertlərlə görüşmüsünüz və onların fikirləri nədir?
Yaxşı, mənim ilk filmim, 2006-cı ildə Fransız televiziyasında yayımlanan, elmi tapıntılara əsaslanan mobil
telefon sənayesinə qarşı məhkəmə iddialarına həsr olunmuşdu.
Və bütün bu məsələ, açıqlamasından sonra nüfuzdan salınan Corc Karlo hekayəsi üzərində qurulmuşdu.
Əslində, öz elmi tədqiqatlarından əldə olunan, lakin sənaye tərəfindən maliyyələşdirilən vacib istehlakçı
müdafiəsi məlumatı sonradan fəlakətli nəticələr doğurdu.
Və bu, deyək ki, ilk hekayə çərçivəsində, 2006-cı ildə Fransanın dövlət yayımçısı France Deux-də yayımlanan zaman mən George
Carlo-nun köməyi ilə bir-iki alimlə tanış oldum; o vaxt o yalnız problemləri deyil, həm
də həlləri tapmışdı. Bu da çox maraqlı idi.
Vaşinqton Universitetində elə deyilən Noisefield mövcud idi.
Qeyd edək ki, sənaye, yəni hərbi sahənin adından bunu kəşf edənlər bu barədə açıq danışdılar.
Mənə dedilər ki, Motorola hərbi qüvvələr üçün təchizatçı idi. Motorola əlbəttə ki, mobil rabitənin pioneridir.
Və Motorola-ya radiasiyanı zərərsizləşdirəcək, eyni zamanda ünsiyyətin mümkün olacağı bir həll tapmaq tapşırıldı.
Sonra onlar bu sahəni on il ərzində tədqiq etdilər və səs sahəsi adlanan şeyi kəşf etdilər.
Və bunu Motorolaya təqdim etdikdən sonra mühəndislər əvvəlcə çox həvəsləndilər.
Professor Lipowitz adlı bir alim var idi, o tədqiqatçılar arasında da tanınırdı və o vaxtdan bəri vəfat edib.
Amma onun varisi sonra bütün işi davam etdirdi.
Sonra Motorola-dakı həvəsli mühəndislər tədricən vəkillərlə əvəz olundu və onlar nəhayət burada
kəşf etdiyiniz şeyin mövcud olmadığını elan etdilər.
Hərbiçilər buna baxmayaraq, öz əsgərlərini, deyəsən, radiasiyadan qorumaq üçün ondan istifadə etdilər.
Amma o bütün məlumatı açıqlamadı, çünki heç bir problem olmamalıdır, eyni zamanda məhkəmə iddiaları davam edir və
böyük kütləvi iddialar bütün sənayenin çöküşünə səbəb olar.
Yaxşı, bu çox həyəcanlı idi.
Daha sonrakı işim gedişində mən xüsusilə Avropa tədqiqatları haqqında məlumat əldə
edə bildim, çünki Corc Karlo cəlb edilmişdi.
"Thank You for Calling" adlı film var, orada bunu bir qədər göstərirəm və Kundi və Moosgöller kimi şəxslərin
laboratoriyalarına daxil oluram, yəni MedUni Vyananın Michael Kundisi, dövlət adından tədqiqat aparan bir peşə həkimi.
Sonra isə əslində xərçəng tədqiqatçısı olan Willi Moosgöller kimi insanlar var.
Beləliklə, mən professor Adlkoferi tanıdım.
Böyük adlar – mövzuya müəyyən dərəcədə bələd olan insanlar bunları tanıyacaqlar.
O, daha sonra sifarişli və ya saxtalaşdırılmış tədqiqat kimi gözdən salınmağa cəhd edilən
Avropa tədqiqatı olan Reflex Study-ni başlamışdı.
Yaxşı, bu çox maraqlı idi. Bu naxışı dəfələrlə görürsən.
Nəsə kəşf edən bütün şəxslər sənaye tərəfindən əhəmiyyətli maliyyə dəstəyi alan lobbi tərəfindən qarşı
çıxılır və bəzi hallarda onlar da vəzifədən uzaqlaşdırılır.
Bu həqiqətən fəlakətli bir vəziyyətdir, xüsusən də bizim kimi istehlakçılar üçün.
Amma Almaniyada da radiasiyadan qorunma var və onlar bizi radiasiyadan qorumaqda yaxşı iş görürlər.
Bəli, şərhlərinizlə növbəti sualı bir qədər əvvəlcədən proqnozlaşdırmısınız.
Digər, elə adlanan alimlərin demək olar ki, hamısı mobil rabitə mövzusunda əsasən təhlükəsiz olduğunu təsdiqləyir.
Məncə, söylənənlərdən artıq səbəblər aydındır.
Bəli, bu mövzu ilə bağlı çox maraqlı kitablar var. Bu, bu gün yalnız mobil rabitədə rast gəlinən bir fenomen deyil.
Bu sənayedə, qida sənayesində və s. oxşardır.
Yaxşı, professor Kreis-in iki kitabı var, o həmçinin mənim son filimim "Rəqəmsal Dilemma"da da görünür.
Christian Kreis yazdı: "Alınmış tədqiqat" və "alınmış elm."
Və o, çox aydın şəkildə təsvir edir ki, camaata qoşulmayan, deyəsən, insanlar diskreditasiya edilir,
köçürülür, hədələnirlər. Həqiqətən müxtəlif ssenarilər var.
Başlanğıcda mən də çox sadəlövh idim. Orada belə pis niyyətin hökm sürdüyünü təsəvvür edə bilməzdim.
Amma təəssüf ki, vəziyyət belədir, çünki əlbəttə ki, bizim qlobal sənayemiz var. Maraqlı
texnologiyaya sahibik, bu barədə heç bir şübhə yoxdur.
Biz hər ikimiz bu rəqəmsal imkan və sairə haqqında danışırıq.
Biz hamımız mobil telefonlardan istifadə edirik. Biz onlara qarşı deyilik.
Amma fərdi hallarda da gördük ki, bəzən onu üzə çıxarmaq çox çətin olurdu.
Amma məsələn, ICNIRP – Qeyri-ionlaşdırıcı şüalanmadan qorunma üzrə Beynəlxalq Komissiya mövcuddur.
ICNIRP Radiasiya Mühafizəsi Federal İdarəsinin nəzdində fəaliyyət göstərir və Almaniya
vergi ödəyicilərinin pulu ilə maliyyələşdirilir.
Münhenli həmkarımız professor Buxnerin, təəssüf ki, vəfat etmiş Fransadan olan Avropa Parlamentinin üzvü Mişel Rivasi
ilə əməkdaşlıqda hazırladığı deyilən ICNIRP hesabatı var.
Siz onu həmçinin Competence Initiative veb-saytından PDF faylı kimi yükləyə bilərsiniz.
Bu komissiyanın fərdi üzvləri, beynəlxalq radiasiya qorunması standartları və hədlərini müəyyən edən, araşdırıldı və
məlum oldu ki, onların hamısının sənaye ilə əlaqələri var.
Beləliklə, onlara da sənaye tərəfindən ödəniş edilir; bunlar sadəcə burada yaradılmış faktlardır.
Və bu adlanan ICNIRP hesabatına nəzər salmaq istəyən hər kəs üçün olduqca maraqlı ola
bilər; orada axtardığınızı tez tapacaqsınız.
Investigate Europe adlı həmkarlar qrupu da bunu çox gözəl şəkildə xülasə edib.
Və mən bunu yeni filmimdə də əks etdirirəm. Beləliklə, das-digitale-dilemma.de (həmişə arasına tire qoyulmaqla)
çoxlu anlayış təqdim edir, əgər bir az özünü təşviq etsəm.
Bəli, əlbəttə.
Bəli, baxmayaraq ki, sənədli filmləriniz, xüsusən də bütün insanların sağlamlığı məsələsində, həmişə çox mübahisəli olub,
onlar yalnız bir dəfə – əvvəllər qeyd etdiyiniz kimi – Fransız televiziyasında yayımlanan bir sənədli
filmdə göstərilib, Almaniyada isə yalnız qısaldılmış formada və heç bir proqram elanı olmadan.
Sahənin içərisindən baxan biri kimi, mobil rabitə mövzusu ilə bağlı "əsas axın"
adlandırılan sahə ilə hansı təcrübələriniz olub?
Bəli, yaxşı, bu çox güclü bir təcrübə idi.
Beləliklə, ilk film Parisdə France Deux tərəfindən sifariş edilmiş bir istehsal idi. O vaxt orada hələ də
sənədli film şöbəsinin çox açıq düşüncəli rəhbəri var idi.
Və o dedi: Bax, sən almanısan, bəlkə ARD ilə birgə istehsal variantın, yəni birləşmə imkanı var. Orada
birini tanıyıram, MDR-də açıq fikirli baş redaktor.
Mən də onu tanıyırdım, ona görə əlaqə saxladım və o dedi: "Yaxşı, edək. Bizə 45 dəqiqə lazımdır."
Fransızlar yayım formatları üçün 50–52 dəqiqə tələb edirdilər.
Və mənə söz vermişdilər ki, bütün bunlar sonra əsas kanal ARD-də də yayımlanacaq.
Bu, Fransada əsas yayım vaxtında göstərildi. Və bir neçə dəfə təkrarlandı.
Almanlar əvvəlcə filmi zəhər dolabına kilidləmişdilər.
OK
Amma qeyd etməliyəm ki, film qəzetlərdə elan olunan "Portables en accusation" – yəni
mobil telefonların məhkəməsi – adlı film idi.
Və bu başlıq yayım axşamı sənayenin vəkillərinin təzyiqi altında bir qədər dəyişdirildi.
Belə deyilir: ABŞ: İttihamnamədə mobil telefonlar.
Və biz kreditlərdə ÜST-ün hər şeyi nəzarətdə saxladığına dair bir qeydi daxil etməyə razılaşmalı olduq.
Beləliklə, əslində heç bir problem yoxdur.
Filmdə baş verən hər şey orada baş versə də, izləyiciləri, deyə bilərik ki, əmin etmək üçün bu əlavəni daxil etməli olduq.
Yayımçının daxili hüquqşünasları həqiqətən çətin vəziyyətdə idilər. Və mən də buna razı olmalı idim.
Mənə "yaxşı, onda onu ümumiyyətlə göndərməyəcəyik" demək imkanı yarandı.
Yoxsa bu kiçik dəyişikliklərlə razılaşaram. Beləliklə, məhz buradan başladı, sadəcə maraqlı bir mövzudur.
Orada inanılmaz miqdarda pul qazanılır. Və insanlar bunun pozulmasını xoşlamırlar.
Beləliklə, ilk kritik töhfə 1993-cü ildə Amerikada bir söhbət şousunda verildi.
Nəticədə Motorola-nın səhm qiymətləri bir həftə ərzində 10% düşdü.
Və əlbəttə ki, onlar reaksiya verdilər və hər şeyin yolunda getməsi üçün bütün vəzifələri
doldurdular, sonra isə bunu mediada izlədilər.
Çünki aşağıdakılar ARD-də, yəni MDR-də baş verdi.
Məni heç məlumatlandırmadılar. Həmişə deyirdilər: "Yaxşı, bir vaxt göndərəcəyik, sənə xəbər verəcəyik."
İlin sonlarına yaxın yayımdan bir gün əvvəl katibədən zəng aldım, o dedi:
Proqramı sabah göstərəcəyik, amma 30 dəqiqə kəsmişik – ya da yox, əslində onu 30 dəqiqəyə qısaldmışıq.
Mən tələb olunan və ödənilmiş 45 dəqiqəni çatdırmışdım.
Və sonra mən bu maddə üçün heç bir proqram elanının olmadığını gördüm.
Beləliklə, mən Süddeutsche Zeitung-dakı həmkarlarıma zəng etdim. Çünki o vaxt onların hələ də
çox maraqlı və tənqidi media bölməsi var idi.
Və mən onların diqqətini bu əlaqəyə çəkdim.
Sonra onlar yayımçı ilə əlaqə saxladılar və mənim kimi olmayıb cavab aldılar: "Filmə alman əlaqəsi çatışmırdı."
Və sonra ertəsi gün səhər saat 10-da yayım vaxtında filmi izlədim.
Alman istinadı da yox idi; onu özləri kəsib atmışdılar.
Yaxşı, mən bunu belə yaşadım, bu isə həqiqətən inanılmazdır.
Amma senzura tədbirləri məhz 20 il əvvəl belə başladı. Sonra bunun nə ilə əlaqəli olduğunu araşdırdım.
O il Bundesligada tərəfdaşları T-Mobile idi.
Onlar ən yaxşı müştərilərini, ən yaxşı reklam müştərilərini – ildə bir neçə yüz milyon gətirən və
Bundesliga hüquqlarını əldə etməkdə onlara dəstək verə bilən – uzaqlaşdırmağa imkanları yox idi.
Bu baxımdan alman istinadı qəsdən kənara qoyuldu.
Beləliklə, bəli, bu gün bunun üzərində gülə bilirəm. O vaxt mən düşündüm: "Tanrım, nə edirsən?"
Mənə bunu belə öyrətməyiblər.
Bəli. Jurnalist kimi, tamaşaçılarımıza senzura mediasının bu hiylələrinə qarşı durmaq üçün hansı imkanları görürsünüz?
Yaxşı, siz artıq bu günə qədər mövcud olan imkanlardan yararlanıırsınız.
Yaxşı, mənim də bu barədə bir az daxili hissim vardı, çünki, deyək ki, ümumilikdə bu kifayət qədər kəskin tənqiddir, hətta
mobil rabitəni tənqid edənlər arasında belə; məsələn, hər yerdə populyar deyilsən, bu isə həqiqətən
təəssüf doğurur. Yalnız edamçı bunun səbəbini bilir.
Amma onlar harada bacarırlarsa, atəş açırlar.
Və bunu o qədər hiss etdim ki, həqiqətən düşünürəm ki, artıq yetər.
Və mənim fikrimcə, hazırda yeganə şans xüsusilə alternativ medianın səriştəsi və gücündədir.
Mən həmçinin, məsələn, Praqada Auf1-in təşkil etdiyi bu AWEF tədbirinə də baxdım. Sən orada idin.
Orada sadəcə açıq danışan və işləri izah edən bir neçə həmkar da var idi, elə də etmələri lazım
idi. İndi isə onlara iştirak etməyə icazə verilmir.
Beləliklə, əslində, demək olar ki, hər həftə orada olan insanları dəvət etməlisən.
Amma siyasətdə həmişə eyni simalar görünür. Sənaye, siyasət və media bu günlərdə həqiqətən ikiüzlü oyun oynayırlar.
Bu dözülməz səviyyəyə enib.
Beləliklə, jurnalistika işindən bir az xəbəriniz varsa, şüara görə... Mən hiss etdim, həmkarlarım da bunu
açıq-aydın dedilər: əgər qoşulmasan, kənarda qalacaqsan.
Mən çıxdım. Və buna görə məmnunam.
Amma indi mən də daxil olmuşam, Martin.
Bəli, gəlin bunu belə deyim. Mənə elə gəlir ki, tənqidi düşüncəyə malik insanlar arzuolunmazdır.
Beləliklə, hər gün haradasa yayımlanan söhbət verilişlərinə gəldikdə, tez-tez eyni insanların dəfələrlə dəvət olunduğu
təəssüratını alıram; hadisələrin sərbəst axmasına və digər fikirlərin eşidilməsinə imkan vermək əvəzinə
hər şey əvvəlcədən formalaşdırılır. Bu, şübhəsizdir.
Və bunlar sadəcə mənim fikrimcə artıq demokratik olmayan vəziyyətlərdir. Və mən bunu çox, çox kədərli hesab edirəm.
Mən də son dərəcə məyusam. Bir müşahidəçi kimi sənin çoxsaylı baxış bucaqların var və
mən artıq adi proqramı belə izləyə bilmirəm.
Çünki bu cür çərçivələmə dəfələrlə baş verir.
Beləliklə, bir açar söz deyim: Rusiyanın işğalçı müharibəsi. Bəli, bu hər bir neçə cümlədə vurğulanır.
Və bu sadəcə o səviyyədə baş verən və hətta incəsənət və mədəniyyət bölməsində manipulyativ məqsədlə istifadə
olunan bir şeydir, bəlkə də insanları buna hazırlamaq üçün.
Və bu, sadəcə məlumatı çatdırmağın yanlış və qərəzli bir yoludur.
Və mən tənqidi düşüncəyə sahib insanların, hətta "talk show" adlanan verilişlərdə belə, fikirlərini ifadə etməsinə icazə
verilmədiyini görürəm, bu isə məni son dərəcə kədərləndirir.
Beləliklə, koronavirus pandemiyasının başlanğıcında Wolfgang Wodarg və digər bir-iki tənqidi nümayəndə var idi.
O yenidən başlanğıcda görüldü, sonra isə media onu susdurdu.
Əksinə, Sucharit Bhakdi kimi insanlar hətta məhkəməyə çəkilib və susdurulub, ya da onları susdurmağa cəhd edilib.
Və onlar çox möhtəşəm insanlardır. Nə edirsən?
Yaxşı, bu mənim üçün inanılmazdır. Amma buna baxmayaraq, standart marjalar.
Bəli, və məhz o zaman düşünürəm ki, bununla bağlı bir şey edilməlidir, və bu əslində çox yaxşı işləyir.
Yaxşı, məncə, artıq aldanmayan və hələ də hər kəs özünəməxsus şəkildə öz işini görən bir çoxumuz var.
Hər cür fərqli temperamentlər və bacarıqlar var.
Amma məncə, buna demokratik media davranışı deyirlər, bu isə mənə xoş və möhtəşəm rəngarəng görünür – elə də olmalıdır.
Və məhz orada mən də öz töhfəm verməyə çalışıram. İsveçrədəki WIR assosiasiyası kimi möhtəşəm təşkilatların köməyi ilə.
Bunlar çoxşaxəli fəaliyyət göstərən insanlardır.
Amma mən də onlarla birlikdə bir iş görmüşəm və onların köməyi sayəsində işləri irəli
aparmışam, buna görə də məni sağçı küncə itələyirlər.
Beləliklə, sıralarımızdan biri! Bu çox qəbuledilməz, çox gülünc, çox utancvericidir.
Amma yaxşı, mən də qəzəblə hərəkət etmək istəmirəm.
Bizə lazım olan istehlakçı maarifləndirilməsi və istehlakçıların qorunmasıdır. Bunu əldə etmək üçün
istehlakçılar öz fikirlərini də formalaşdırmalıdırlar. Yalnız xəbərlərdə gördüklərinə əsaslanmamalıdırlar.
Bəli, məncə, bütün bu digər insanların arasında məni bu AWEF-də həqiqətən təsirləndirən sadəcə bu həmrəylik idi.
Hələ də haradasa bir fikir formalaşdırmağa və bu prosesi dəstəkləməyə çalışan bütün insanlar arasındakı həmrəylik.
Və məncə, bu getdikcə daha çox baş verir: əslində, deyək ki, bu hissialıqlar qismən mövcuddur, biri bunu bu cür,
digəri isə o cür edir, amma bu əslində vacib deyil, çünki məqsədiniz birdir: insanlara əhatəli məlumat vermək.
Hər kəs hər halda öz fikrini formalaşdırmalıdır. Bu problem deyil.
Bəli, cənab Şeidşteger, bu qısa müsahibə üçün çox təşəkkür edirik. Sizə etdiyiniz hər işdə davamlı uğurlar arzulayırıq
və ümid edirik ki, tənqidi yanaşmanı davam etdirəcəksiniz.
Çox sağ olun və hər şey yaxşı olsun. Bəli, buyurun.