Я вельмі рады вітаць сёння на Kla.tv дакументаліста Клауса Шайдштэгера на інтэрв'ю.
Спадар Шэйдштэгер, многія нашы гледачы яшчэ не ведаюць вас.
Ці маглі б вы коратка прадставіцца і расказаць нам крыху пра сваю кар'еру?
Так, я буду вельмі рады. Дзякуй, што запрасілі мяне на гэтае інтэрв'ю.
Апошнім часам гэта здараецца вельмі часта. Я, вядома, у захапленні.
Ну, насамрэч я па адукацыі тэлевізійны журналіст.
Я вучыўся на факультэце журналістыкі Дортмундскага ўніверсітэта і быў у першым наборы.
Гэты новы кірунак у маіх практыка-арыентаваных даследаваннях завяршыўся стажыроўкай пасля атрымання дыплома сярэдняга
звяна, якую я змог прайсці ў Вестдойчэс Раундфунк у Кёльне.
Гэта было ў часы, калі не было прыватных тэлеканалаў.
Ну, гэта ўсё ж быў шоу па запытах для рэпарцёраў.
Кожны, у каго была добрая ідэя, мог яе рэалізаваць; не было ні цэнзуры, ні чагосьці яшчэ.
І гэта быў проста выдатны час, гэта былі мае гады станаўлення, якімі я вельмі цешыўся.
Наступным крокам стала ліцэнзаванне прыватных тэлевяшчальнікаў. У 1984 годзе, ва ўзросце 30 гадоў, я заснаваў
уласную кінавытворчую кампанію ў сваім родным горадзе Эсэн.
Далей я ствараў міжнародныя навіны, рэпартажы і дакументальныя фільмы на ўласным абсталяванні
са сваёй камандай, і гэта было вельмі весела.
На працягу некаторага часу, прыкладна да сярэдзіны 1990-х гадоў, пачалі змяняцца рэчы.
Нібыта кажучы: «Цяпер мы ведаем, што гледачы хочуць бачыць, таму хопіць вашай
інтэлектуальнай лухты; ніхто гэтага бачыць не хоча».
Добра
Пасля гэтага я на нейкі час скараціў дзейнасць кампаніі і працаваў прадзюсарам для Arte.
Гэта быў усё яшчэ вельмі талерантны вяшчальнік, але скажам так, што тое, чаму я калісьці навучыўся, паступова гучало.
Таму ўсе думалі, што могуць быць рэпарцёрамі.
І тое, што раней было каманднай працай — была аператарская група, быў рэдактар — потым давялося рабіць пакрокава адной чалавекам.
Вядома, тое ж самае адбылося і з лічбавізацыяй гэтай вуліцы. Але ў плане зместу яна насамрэч пагаршалася ўсё больш і больш.
Але важна было, і застаецца, тое, што я атрымаў выдатную адукацыю.
Ужо каля 20 гадоў вашы рэпартажы і дакументальныя фільмы неаднаразова былі прысвечаны мабільнай сувязі.
Як вы прыйшлі да таго, каб пазнаць гэтую канкрэтную сферу як справу свайго жыцця?
Ну, насамрэч адбылося тое, што людзі, якія маюць падвышаную адчувальнасць да
электрычнасці, звярнуліся да мяне ў прыватным жыцці.
Яны сказалі, што адчувалі, што я нашу мабільны тэлефон. І спачатку я падумаў, што яны крыху з глузду з'ехалі.
Але на нашай наступнай сустрэчы гэтыя людзі далі мне кнігу амерыканскага навукоўца, доктара Джорджа Карла, які ў 1993–1999
гадах праводзіў даследаванні ад імя гэтай галіны і напісаў гэтую кнігу разам з журналістам «Вашынгтон Пост»
Марцінам Шрамам, у якой ён апісваў свой уласны досвед працы з гэтай галіной — галіной была яго кліенткай.
Ён выявіў праблемы, і пра іх не было паведамлена грамадскасці належным чынам.
І гэты Джордж Карла меў два асноўныя напрамкі ў жыцці, бо вывучаў медыцыну і права.
І яны выбралі няправільнага спартыўнага партнёра.
Затым гэты чалавек паспрабаваў арганізаваць і дапамагчы структураваць судовыя пазовы супраць буйной
індустрыі мабільных тэлефонаў, а таксама прасоўваць усю справу на аснове сваіх навуковых адкрыццяў.
То бок, гэта была выдатная гісторыя, якой, дзіўна, ніхто не цікавіўся.
І потым я паступова паглыбіўся ў гэтую тэму, якая ахоплівае неверагодна шырокі спектр тэм.
Так, дзякуючы вашым фільмам вы наладзілі кантакт з вядомымі экспертамі ў гэтай галіне. Вы толькі што згадалі Джорджа Карла.
Ці маглі б вы коратка пракаментаваць гэта? З якімі іншымі экспертамі вы сустракаліся і якое іх меркаванне?
Так, мой самы першы фільм, які быў паказаны на французскім тэлебачанні ў 2006 годзе, быў прысвечаны судовым працэсам супраць
індустрыі мабільных тэлефонаў, заснаваным на навуковых даных.
І ўся справа разбурылася з-за гісторыі Джорджа Карла, які быў дыскрэдытаваны пасля таго, як выступіў публічна.
Насамрэч, з важнай інфармацыяй аб абароне спажыўцоў, атрыманай у выніку ўласных навуковых даследаванняў, але прафінансаванай
прамысловасцю, гэта прывяло да катастрафічных вынікаў.
І ў ходзе гэтай, скажам так, першай гісторыі, якая выйшла ў эфір у 2006 годзе на французскім дзяржаўным тэлебачанні France Deux, я
пазнаёміўся з адным-двума навукоўцамі пры дапамозе Джорджа Карла, які ў той час не толькі выяўляў праблемы,
але і знаходзіў рашэнні. Гэта таксама было вельмі цікава.
Ва Універсітэце Вашынгтона існавала так званае «Поле шуму».
Дарэчы, людзі, якія гэта адкрылі, таксама ад імя прамысловасці, а менавіта вайскоўцаў, адкрыта пра гэта гаварылі.
Мне сказалі, што Motorola была пастаўшчыком для войскаў. Motorola, вядома ж, з'яўляецца піянерам у мабільных сувязях.
І Motorola атрымала даручэнне даследаваць, ці можна знайсці спосаб зрабіць выпраменьванне
безадным, але пры гэтым захаваць магчымасць сувязі.
А потым яны дзесяць гадоў даследавалі гэта і адкрылі тое, што вядома як гукавое поле.
І пасля таго, як яны прадставілі гэта Motorola, інжынеры спачатку былі вельмі энтузіязматычнымі.
Ёсць прафесар Ліпавіц, які таксама вядомы даследчыкам і з таго часу памёр.
Але яго пераемнік потым працягнуў усё гэта.
Затым энтузіястаў-інжынераў у Motorola паступова замянілі юрысты, якія ўрэшце заявілі, што тое, што вы тут адкрылі, не існуе.
Вайскоўцы ўсё роўна выкарыстоўвалі яго, каб абараніць сваіх хлопцаў ад радыяцыі, так бы мовіць.
Але ён не апублікаваў усё, таму што не можа быць ніякіх праблем, бо адначасова ідуць судовыя справы, і
велізарныя калектыўныя іскі прывялі б да калапсу ўсёй галіны.
Ну, гэта было вельмі захапляльна.
У далейшай сваёй працы я змог даведацца пра еўрапейскія даследаванні ў прыватнасці, таму што быў прыцягнуты Джордж Карла.
Ёсць фільм «Дзякуй, што патэлефанавалі», у якім я часткова паказваю гэта і заходжу ў лабараторыі такіх людзей, як Кунды і
Мусголер, то-бок Міхаэля Кунды з Медыцынскага ўніверсітэта Вены, прафесійнага ўрача, які
таксама праводзіў даследаванні ад імя дзяржавы.
Потым ёсць такія людзі, як Вілі Мусголер, які насамрэч з'яўляецца даследчыкам раку.
Вось так я пазнаёміўся з прафесарам Адлькоферам.
Вялікія імёны – людзі, якія хоць крыху знаёмыя з тэмай, пазнаюць іх.
Ён ініцыяваў еўрапейскае даследаванне «Reflex Study», якое пазней таксама спрабавалі дыскрэдытаваць
як даследаванне, заказанае або сфальсіфікаванае.
Ну, гэта было вельмі цікава. Вы бачыце гэтую заканамернасць зноў і зноў.
Усе, хто нешта адкрывае, сутыкаюцца з супрацівам з боку лобі, якое атрымлівае значную фінансавую падтрымку ад
гэтай галіны, і ў некаторых выпадках іх таксама прыбіраюць.
Гэта сапраўды катастрафічная сітуацыя, асабліва для нас, спажыўцоў.
Але ў нас у Германіі таксама ёсць ахова ад радыяцыі, і яны добра нас ад яе абараняюць.
Так, вы ўжо крыху апярэдзілі наступнае пытанне сваімі каментарамі.
Астатнія так званыя навукоўцы, амаль усе яны, па сутнасці, проста даюць дабро на тэму мабільных камунікацый.
Я думаю, што прычыны ўжо відавочныя з таго, што толькі што было сказана.
Так, ёсць некалькі вельмі цікавых кніг на гэтую тэму. Гэта не проста з'ява, якую можна
сустрэць у сучасных мабільных камунікацыях.
Тое ж самае ў прамысловасці, у харчовай прамысловасці і гэтак далей.
Ну, ёсць дзве кнігі прафесара Крэйса, які таксама з'яўляецца ў маім апошнім фільме «Лічбавая дылема».
Крысціян Кройс напісаў: «Набытае даследаванне» і «Набытая навука».
І ён вельмі дакладна апісвае, як людзей, якія, так бы мовіць, не ідуць за натоўпам, дыскрэдытуюць,
пераводзяць, пагражаюць. Сапраўды, сцэнарыі розныя.
І спачатку я таксама была вельмі наіўнай. Я не магла ўявіць, што там пануе такая злосць.
Але, на жаль, усё так, бо ў нас, вядома ж, глабальная індустрыя. У нас ёсць
захапляльныя тэхналогіі, у гэтым няма ніякіх сумневаў.
Мы абодва гаворым пра гэтую лічбавую магчымасць і гэтак далей, і гэтак далей.
Мы ўсе карыстаемся мабільнымі тэлефонамі. Мы не супраць іх.
Але ў асобных выпадках мы таксама бачылі, што гэта часам было вельмі складана выявіць.
Але ж існуе, напрыклад, ICNIRP – Міжнародная камісія па абароне ад неіанізавальнага выпраменьвання.
А ICNIRP базуецца ў Федэральным упраўленні па ахове ад выпраменьвання і фінансуецца за
кошт грошай нямецкіх падаткаплацельшчыкаў.
Існуе так зваяванае даследаванне ICNIRP, падрыхтаванае мюнхенскім калегам, прафесарам Бухнерам, у
супрацоўніцтве з Мішэль Рывазі, дэпутаткай Еўрапейскага парламента ад Францыі, якая, на жаль, памерла.
Вы таксама можаце спампаваць яго ў фармаце PDF з сайта ініцыятывы «Кампетэнцыя».
Было праведзена расследаванне асобных членаў гэтай камісіі, якая ўстанаўлівае міжнародныя стандарты і
ліміты аховы ад выпраменьвання, і высветлілася, што ўсе яны маюць сувязі з прамысловасцю.
Такім чынам, іх таксама плацяць прадпрыемствы; гэта проста факты, якія тут былі створаны.
І гэта можа быць даволі цікава для ўсіх зацікаўленых, каб зірнуць на гэтую так званую справаздачу
ICNIRP, дзе вы хутка знойдзеце тое, што шукаеце.
Група калег пад назвай «Investigate Europe» таксама вельмі добра гэта падсумавала.
І я таксама паказваю гэта ў сваім новым фільме. Так што das-digitale-dilemma.de (заўсёды з працягным) дае шмат
карысных звесткаў, калі дазволіце крыху прарэкламаваць сябе.
Так, вядома.
Так, хоць вашы дакументальныя фільмы заўсёды былі вельмі спрэчнымі, асабліва ў дачыненні да здароўя ўсіх людзей, яны былі
паказаны толькі адзін раз — як вы згадвалі раней — у дакументальным фільме на французскім тэлебачанні, а ў Германіі
— толькі ў скарочаным выглядзе і без абвяшчэння праграмы.
Як унутраны чалавек, які ваш досвед у так званым мейнстрыме ў дачыненні да тэмы мабільных камунікацый?
Так, ну, гэта быў вельмі інтэнсіўны досвед.
Такім чынам, самы першы фільм быў стужкай на замову France Deux у Парыжы. У той час там яшчэ быў
кіраўнік дакументальнага кіно з вельмі шырокім кругазорам.
І ён сказаў: «Паслухай, ты ж немец, можа, у цябе ёсць варыянт сумеснай вытворчасці, напрыклад, з ARD. Я ведаю там
аднаго чалавека — адкрытага рэдактара-галоўнага на MDR».
Я таксама яе ведаў, таму звязаўся з ёй, і яна сказала: «Добра, давай. Нам трэба 45 хвілін».
Французам спатрэбілася ад 50 да 52 хвілін для свайго эфірнага фармату.
І мне абяцалі, што ўсё гэта потым таксама будзе транслявацца на ARD, галоўным канале.
Яго паказвалі ў прайм-тайм у Францыі. І яго паўтаралі некалькі разоў.
Немцы спачатку зачынілі фільм у шафе для атрут.
Добра
Але я таксама павінен згадаць, што ў фільма была назва, абвешчаная ў газетах: «Партатыўныя прылады пад
судом» – што азначае «мабільныя тэлефоны пад судом».
І гэтую назву ўвечары трансляцыі крыху змянілі пад ціскам юрыстаў галіны.
Там гаворыцца: ЗША: Мабільныя тэлефоны ў абвінаваўчым заключэнні.
І мы былі вымушаны пагадзіцца ўключыць у тытры подпіс, што СААЗ мае ўсё пад кантролем.
Такім чынам, насамрэч няма ніякай праблемы.
Хоць усё, што адбываецца ў фільме, адбываецца там, нам давялося дадаць гэты дадатак, каб, так бы мовіць, запэўніць гледачоў.
Юрысты-ўнутраныя ў эфірнай кампаніі былі сапраўды ў цяжкім становішчы. І мне давялося з гэтым пагадзіцца.
У мяне была магчымасць сказаць: «Добра, тады мы яе зусім не будзем дасылаць».
Альбо я пагаджуся з гэтымі невялікімі зменамі. Вось дзе ўсё пачалося, гэта проста цікавая тэма.
Там зарабляюць неверагодныя грошы. І людзям не падабаецца, калі гэта парушаецца.
Такім чынам, адбыўся самы першы крытычны выступ, які адбыўся ў 1993 годзе на ток-шоу ў Амерыцы.
У выніку акцыі Motorola за тыдзень знізіліся на 10%.
І, вядома, яны адрэагавалі, запоўнілі ўсе пасады, каб нічога не пайшло не так, а потым асвятлялі гэта ў СМІ.
Таму што наступнае адбылося на ARD, г.зн. на MDR.
Яны мяне зусім не інфармавалі. Яны заўсёды казалі: «Добра, мы калі-небудзь дашлём, паведамім».
А пад канец года, за дзень да эфіру, мне патэлефанавала сакратарка і сказала:
Заўтра мы пакажам праграму, але мы скарацілі яе на 30 хвілін — ці, хутчэй, не, мы скарацілі яе да 30 хвілін.
Я выканаў 45 хвілін, якія былі запытаныя і за якія я атрымаў аплату.
І тады я заўважыў, што ў праграме не было анонсу гэтага пункта.
Таму я патэлефанаваў сваім калегам у «Зюддойчэ Цайтунг». Бо на той час у іх яшчэ быў вельмі
цікавы раздзел пра СМІ, які таксама быў крытычным.
І я звярнуў іх увагу на гэтую сувязь.
А потым яны звязаліся з тэлеканалам і, у адрозненне ад мяне, атрымалі адказ: «У фільме не хапала нямецкай сувязі».
А потым я паглядзеў фільм на наступны дзень у эфірны час а 10-й гадзіне раніцы.
Нямецкая спасылка таксама адсутнічала; яны самі яе выразалі.
Ну, вось так я гэта адчуў, што, шчыра кажучы, неверагодна.
Але менавіта так 20 гадоў таму пачаліся захады цэнзуры. А потым я даследаваў, з чым гэта было звязана.
У тым годзе іх партнёрам па Бундэслізе быў T-Mobile.
Яны не маглі дазволіць сабе адштурхнуць свайго найлепшага кліента, найлепшага кліента па рэкламе, які
прыносіў некалькі соцень мільёнаў у год і мог падтрымаць іх у атрыманні правоў на трансляцыю Бундэслігі.
У гэтым дачыненні нямецкая спасылка была наўмысна выключана.
Так, сёння я магу з гэтага смяяцца. У той момант я думаў: «Божа мой, што ты робіш?»
Мяне так не вучылі.
Так. Як журналіст, якія магчымасці вы бачыце для нашых гледачоў, каб супрацьстаяць гэтым інтрыгам цэнзурных СМІ?
Ну, вы ўжо карыстаецеся магчымасцямі, якія існуюць на сённяшні дзень.
Ну, у мяне таксама было нейкае прадчуванне наконт гэтага, бо, скажам так, у цэлым гэта даволі моцная знявага, нават сярод тых,
хто крытычна ставіцца да мабільнай сувязі. Напрыклад, ты не паўсюль папулярны, а гэта,
папраўдзе, шкада. Толькі пакаральнік ведае, чаму.
Але яны страляюць, дзе толькі могуць.
І я адчуў гэта настолькі, што сапраўды думаю: досыць.
І адзіны шанец, на маю думку, зараз заключаецца менавіта ў кампетэнтнасці і моцы альтэрнатыўных СМІ.
І я таксама разглядаў, напрыклад, мерапрыемства ў Празе, дзе Auf1 арганізаваў гэты AWEF. Вы былі там.
І там былі некаторыя калегі, якія проста гаварылі проста і тлумачылі рэчы, як і павінны
былі. І ім больш не дазваляюць прысутнічаць.
Такім чынам, насамрэч, вам варта запрашаць людзей, якія былі там амаль кожны тыдзень.
Але гэта заўсёды тыя ж твары з палітыкі. Прамысловасць, палітыка і СМІ насамрэч вядуць падвойную гульню ў нашы дні.
Гэта дасягнула невыноснага ўзроўню.
Таму, калі вы крыху разбіраецеся ў журналістыцы, то, паводле дэвізу... тое, што я адчуў, мае калегі таксама сказалі
мне даволі выразна: калі не гуляеш па правілах, то вылятаеш.
Я сышоў. І я рады гэтаму.
Але цяпер я ўдзельнічаю, Марцін.
Так, дазвольце мне так сказаць. У мяне ствараецца ўражанне, што крытычнае мысленне не вітаецца.
Таму, калі гаворка ідзе пра ток-шоу, якія штодня ідуць дзесьці, у мяне часта ствараецца ўражанне, што запрашаюць адных і тых жа
людзей зноў і зноў, замест таго каб даць справе пайсці сваім шляхам і даць магчымасць пачуць іншыя
меркаванні, усё гэта сцэнарызавана. Гэта дакладна.
І гэта проста сітуацыі, якія, на маю думку, ужо не з'яўляюцца дэмакратычнымі. І я лічу гэта вельмі, вельмі сумным.
Я таксама вельмі расчараваны. Як назіральнік, у цябе так шмат розных пунктаў гледжання, і я ўжо нават не
магу гэта глядзець, я маю на ўвазе звычайную праграму.
Таму што такое афармленне адбываецца зноў і зноў.
Тады дазвольце мне назваць ключавую фразу: вайна Расіі, агрэсія. Так, гэта падкрэсліваецца кожныя некалькі сказаў.
І гэта проста тое, што адбываецца на тым узроўні і выкарыстоўваецца для маніпуляцый, нават у раздзеле
«Мастацтва і культура», магчыма, каб настроіць людзей.
І гэта проста няправільны і неаб'ектыўны спосаб падачы інфармацыі.
І я не бачу, каб крытычна мыслячым людзям дазвалялі выказваць свае погляды, нават у так
званых ток-шоу, што я лічу надзвычай сумным.
Так, на пачатку пандэміі каранавіруса з'явіліся адзін-два крытычныя прадстаўнікі, такія як Вольфганг Водарг і іншыя.
Яго зноў бачылі на пачатку, а потым яго замоўчалі СМІ.
Наадварот, людзей, такіх як Sucharit Bhakdi, нават пераследавалі і спрабавалі замоўчаць.
І яны такія цудоўныя людзі. Што ты робіш?
Ну, для мяне гэта неверагодна. Але нават так, стандартныя маржы.
Так, і вось тады я думаю, што з гэтым трэба нешта рабіць, і гэта насамрэч вельмі добра працуе.
Ну, я думаю, што ў нас шмат такіх, каго ўжо больш не падманеш і хто ўсё роўна робіць па-свойму, кожны па-свойму.
Існуюць самыя розныя тэмпераменты і здольнасці.
Але я думаю, гэта называецца дэмакратычным паводзінам СМІ, якое мне падабаецца і якое я
лічу цудоўна каляровым – так і павінна быць.
І менавіта тут я таксама спрабую зрабіць свой унёсак. З дапамогай цудоўных асацыяцый, такіх як асацыяцыя WIR у Швейцарыі.
Гэта людзі, якія настолькі шматзадачныя.
Але паколькі я таксама нешта зрабіў з імі і дзякуючы іх дапамозе дамогся пэўных поспехаў, мяне таксама запісваюць у правыя.
Такім чынам, з нашых жа радоў! Гэта так абуральна, так недарэчна, так ганебна.
Але ж я таксама не хачу дзейнічаць з гневам.
Нам патрэбна асвета і абарона правоў спажыўцоў. Каб дасягнуць гэтага, самі спажыўцы таксама павінны
фарміраваць уласныя меркаванні, а не толькі на падставе таго, што яны бачаць у навінах.
Так, я думаю, што сярод усіх гэтых іншых людзей на гэтым AWEF мяне найбольш уразіла проста гэтая салідарнасць.
Гэтая салідарнасць паміж усімі людзьмі, якія ўсё яшчэ спрабуюць недзе сфарміраваць
меркаванне і падтрымліваюць яго ў гэтым працэсе.
І я думаю, што гэта адбываецца ўсё часцей і часцей, што сапраўды існуюць, скажам так, гэтыя адрозненні, якія часткова
прысутнічаюць: адзін чалавек робіць гэта адным чынам, а другі — іншым, але гэта насамрэч не мае
значэння, бо ў вас адна мэта: даць людзям поўную інфармацыю.
І так, кожны ўсё роўна павінен фарміраваць сваё ўласнае меркаванне. Гэта не праблема.
Так, спадар Шэйдштэгер, вельмі дзякуем за гэтае кароткае інтэрв'ю. Мы жадаем вам далейшага поспеху ва
ўсім, што вы робіце, і спадзяёмся, што вы і надалей будзеце прытрымлівацца крытычнага падыходу.
Вялікі дзякуй і ўсяго найлепшага. Так, калі ласка.